5590 "Ticaret ve Sanayi Odaları", "Ticaret Odaları", "Sanayi Odaları", "Ticaret Borsaları" ve "Ticaret ve Sanayi Odaları", "Ticaret Odaları", "Sanayi Odaları",ve "Ticaret Borsaları" Birliği Kanunu
- Tür
- Resmi Gazete
- Atıf
- 5590 "Ticaret ve Sanayi Odaları", "Ticaret Odaları", "Sanayi Odaları", "Ticaret Borsaları" ve "Ticaret ve Sanayi Odaları", "Ticaret Odaları", "Sanayi Odaları",ve "Ticaret Borsaları" Birliği Kanunu (R.G. 15.03.1950/7457)
- İlgili mevzuat
- Güncel metin
Madde 1 – Tarif
Ticaret ve sanayi odaları bu kanunda yazılı esaslıyla meslek hizmetleri görmek, meslek ahlâk ve tasanüdünü korumak, ticaret ve sanayiin genel menfaatlere uygun surette gelişmesine çalışmalı ve bu maksatlarla verilecek işleri yapmak üzere kurulan, tüzelkişiliği haiz ve mesleki teşekkül mahiyetinde, kamu kurumlarıdır.
Madde 2 – Kuruluş
Ticaret ve sanayi odası, oda kurulması istenen yerdeki mülseccel tacirlerin % 60 ının yazılı isteği üzerine Ekonomi ve Ticaret Bakanlığının izniyle kurulur.
Ancak bu isteğin en az yüz tacir tarafından yapılması şarttır.
"Sanayi odaları" nın ayrı kurulduğu yerlerde bu odalar "Ticaret odaları" adını alırlar.
Madde 3
Dördüncü maddede belirtilen kuruluş ve çalışma sahaları içindeki sanayiciler, Ekonomi ve Ticaret Bakanlığının izniyle ve bu kanuna göre "Ticaret ve sanayi odaları" ndan ayrı olarak "Sanayi odaları" kurabilirler.
"Sanayi odaları", kuruluş sahası ,içinde mevcut sanayicilerin % 60 nın yazılı isteği üzerine kurulur. Ancak bu isteğin en az 30 sanayici tarafından yapılması şarttır Bu kanuna göre oda kurabilecek sanayicilerin vasıfları şunlardır:
1. Makine, cihaz, tezgâh, alât ve diğer vasıtalar yardımıyla ham, yarı mamul, tam mamul her hangi bir maddenin veya enerjinin vasıf, terkip veya şeklini fizikî veya kimyevi surette az veya çok değiştirerek veya bu hammaddeleri işliyerek kıymetlendirmek suretiyle imal veya istihsal yapanlar;
2. Yılın fiilî çalışma günleri ortalamasına göre, muharrik kuvvet kullananlarda 5, kullanmıyanlarda 10 kişi çalıştırmak. Ancak aşağıdaki işletmelerin vasıfları yukardaki fıkralara uysa bile işletenler "sanayici" sayılamazlar:
a) Seri halinde hazır elbise yapmıyan terziler, fabrika halinde işlemiyen fırınlar, lokantacı, elbise temizleyici ve benzerleriyle mamullerini toptan salmayıp perakende olarak doğrudan doğruya müstehlike, satan kunduracı, şekerci, tatlıcı gibi işletmelerin sahipleri;
b) Devlet tarafından işletilen telli ve telsiz telefon ve telgraf, radyo ve televizyon istasyon ve santralleri, şehir ve kasaba ve köylerdeki su temizleme, süzme ve dağıtma tesisleri;
c) 4753 sayılı kanunun 2 nci maddesinde çiftçilik olduğu belirtilen nebat ve hayvan mahsullerinin, (bizzat yetiştiricileri tarafından işlenip değerlendirilmesi işlerime tahsis edilen yerler, (Bu işletmelerin, işlemek üzere, istihsalleri nev'inden hariçten hammadde almamaları şarttır.)
ç) Sanat okul ve enstitüleri, meslek kursları ve ceza evlerindeki atelyeler gibi öğretim ve eğitim amaciyle işletilen yerler;
d) Doğrudan doğruya Millî Savunma Bakanlığı teşkilâtına bağlı olarak çalıştırılan askeri sanayi müesseseleri.
Yukarı fıkralardaki sanayici tarifi yalnız bu kanuna münhasırdır.
Madde 4 – Kuruluş ve çalışma sınırları
"Ticaret ve sanayi odaları" ile "Ticaret odaları" nın kuruluş ve çalışma sahaları belediye sınırlarıdır. "Sanayi odaları" nın kuruluş ve çalışma sahaları il sınırlarıdır. "Sanayi odaları" nın çalışma sahaları Ekonomi ve Ticaret Bakanlığı tarafından genişletilip daraltılabilir.
Madde 5 – Odaların görevleri
"Ticaret ve sanayi odaları", "Ticaret odaları" ve "Sanayi odaları" nın başlıca görevleri şunlardır:
a) Meslekî ahlâkı ve tesanüdü korumak, ticaret ve sanayiin genel menfaatlere uygun surette gelişmesine çalışmak;
b) Ticaret ve sanayii ilgilendiren bilgi ve haberleri derliyerek ilgililere ulaştırmak, resmî makamlarca istenecek bilgileri vermek ve bilhassa ticaret ve sanayi erbabının mesleklerinin icrasında ihtiyacı olabilecek her çeşit bilgiyi - müracaatları (halinde - kendilerine vermek veya bunların elde edilmesini kolaylaştırmak;
c) Ticaret ve sanayie ait her türlü incelemeleri yapmak, bölgeleri içindeki iktisadi, ticari ve sınai faaliyetlere ait endeks ve istatistikleri yapmak, başlıca maddelerin piyasa fiyatlarını takip ve kaydeylemek ve mümkün olan vasıtalarla yaymak;
ç) Tüzükte gösterilecek ticaret ve sanayie ait belgeleri tanzim ve tasdik etmek, (Ancak, menşe şahadetnamelerini vermeye yalnız "Ticaret odaları" ile "Ticaret ve sanayi odaları" yetkilidir);
d) Sair mevzuatın verdiği görevlerle, (Ekonomi ve Ticaret Bakanlığınca verilecek görevleri yapmak;
e) Mevzuatla Ekonomi ve Ticaret Bakanlığına ve bu Bakanlığa (bağlı müesseselere verilecek işlerin odalara tevdii hâlinde (bunları yapmak;
f) Meslek faaliyetine alt mevzular hakkında Bakanlıklara, illere ve belediyelere tekliflerde ve dileklerde bulunmak;
g) Bölgeleri içindeki ticari örf, âdet ve teamülleri tesbit etmek;
h) Ticaret ve sanayi erbabınca riayet edilmesi mecburi meslekî karar alabilmek.
Odalar bunlardan başka:
ı) Ticaret mallarının vasıf ve keyfiyetinin tâyinine yarayıcı lâboratuvarlar kurabilir veya bunlara iştirak edebilirler;
i) Ticaret ve sanat kursları açabilirler, memleket içinde ve dışında iktisadi bilimler için öğrenci okutabilirler ve stajyerler bulundurabilirler;
j) İlgililerini talebi halinde, ticari ve sınai ihtilâflarda hakem olabilirler;
k) Mahallî veya bölge sergileri, panayırlar, umumi mağazalar, depolar, kredi müesseseleri ve mevzuları dâhilinde kulüpler, müzeler ve kütüphaneler açabilirler veya açılmış veya açılacaklara katılabilirler.
Madde 6 – Temsil ve imza yetkisi
Odaları protokolde meclis başkanı veya başkanın tevkil edeceği meclise dâhil kimseler temsil eder.
Odanın hukuki temsilcisi yönetim kurulu başkanıdır.
Yönetim kurulu başkanları veya başkan vekilleriyle diğer bir veya birkaç üyenin müşterek imzaları odaları ilzam eder.
Madde 7 – Ehliyet
Odalar, meclisleri kararıyle gayrimenkul mal alımıya, satmaya ve rehin etmeye, ödünç para almaya, sosyal yardımlarda bulunmaya yetkilidirler.
Madde 8 – Ajanlıklar
Bir yerde mevcut tacir ve sanayicilerin miktarı başlı-başına bir odayı yaşatmaya kâfi gelmediği takdirde oradaki müseceel tacir veya sanayicilerin % 60 ının yazılı isteği ve bağlanmak istediği oda meclisinin muvafakati üzerine en yakın ticaret ve sanayi odasına veya ticaret odasına ajanlık olarak katılmalarına Ekonomi ve Ticaret Bakanlığınca izin verilir.
Ajanlık bir şahıs tarafından temsil olunur.
Ajanın mahalli tacir veya sanayiciden olması şarttır.
Ajanlığın ayrılması veya kaldırılması da kuruluşlarındaki esaslara göre yapılır. Ancak bu ayrılma veya kaldırılma, taraflarca en az bir ay evvel haber verilmek şartıyle mütaakip yılbaşında yürürlüğe girer.
Madde 9 – Kayıt mecburiyetinde olanlar
Museecel tacir ve bu kanuna göre sanayici sıfatını haiz bilcümle gerçek ve füzel kişilerle şubeleri ve fabrikaları, bulundukları yerin bu kanun, gereğince mensup olacakları odalarına veya ajanlıklarına, kaydolunmaya, mecburdurlar.
Sermayesinin, tamamı Devlete ve özel idarelere veya belediyelere veya bunların ortaklığına ait olan iktisadi müesseselerle bunların, şubeleri, özel kanun veya sözleşme ile kurulmuş olup Devletin ve özel idarenin veya belediyenin iştiraki bulunan tüzelkişiliği haiz müesseseler veya bunların şubeleri ve fabrikaları bulundukları yarlerin odalarına kaydolunmayan mecburdurlar.
Bir merkeze bağlı olduğu halde müstakil sermayesi ve müstakil muhasebesi bulunan veya muhasebesi merkezde tutulduğu ve müstakil sermayesi olmadığı halde kendi basına ticari muamele yapan yerler şube addolunur.
Sanayi odaları kurulan yerlerde, bu kanunun tarifine uyan sanayiciler "Sanayi odaları" na kaydolunmakla ticaret odalarına kaydolunma mükellefiyetini yerine getirmiş olurlar. Ancak sanayiciler kendi sanayi mamullerini satmak üzere birden fazla satış yeri açtıkları takdirde fazlası için satış yerlerinin bulunduğu ticaret odalarına veya ticaret ve sanayi odalarına da kaydolunmaya mecburdurlar.
Sanayici, kendi sanayi mamullerinin satışı dışında başka ticari işlerle uğraştığı takdirde "Ticaret odası" na da (kaydolunmaya mecburdur.
Sanayi işletmesi sahiplerinin, işlerinin icabı olarak meşgul oldukları ticaret işleri bunların sanayici vasfını kaldırmaz. Bu gibiler arzu ettikleri takdirde "Ticaret odaları" na da girmekte muhtardırlar.
Madde 10 – Durum değişikliğinin bildirilmesi mecburiyeti
Odaya kaydolunan tacirlerin durumlarında vukua gelen, Ticaret Kananuna göre tescil ve ilânı gerekli her çeşit değişikliklerin vukuundan itibaren bir ay içinde odalara ve borsalara bildirilmesi mecburidir.
Madde 11 – Bütçeler
Odalarla bunlara bağlı ajanlıkların bütçeleri, muhasebe usullerine uygun olarak, yönetim kurullarınca hazırlanır ve meclislerce tasdik olunur.
Odalarda bütçeler, takvim yılına göre tanzim olunur.
Madde 12 – Bütçelerden sarfiyat
Odalar bütçelerinden sarfiyat, başkan veya başkanvekili ile genel kâtibin, genel kâtibin bulunmadığı hallerde muhasip üyenin imzası ile yapılır.
Yüz liraya kadar sarfiyat, sonradan yönetim kurulunun tasdıkına sunulmak şartıyla, genel kâtip tarafından re'sen yapılır.
Madde 13 – Uzuvlar
Odaların uzuvları şunlardır:
a) Meslek komiteleri;
b) Meclis;
c) Yönetim kurulu.
Uzuvlara seçileceklerde aranacak vasıflar ve seçim usulleri Ekonomi ve Ticaret Bakanlığınca hazırlanacak, tüzükte gösterilir.
Madde 14 – Meslek komiteleri
Meslek komiteleri, tüzükte yazılı esaslara göre tesbit edilecek meslek gruplarınca seçilen 5-7 kişiden terekküp eder. Ayrıca aynı miktarda da yedek seçilir. Komite kendi arasından bir başkan ve bir başkanvekili seçer.
Meslek komitelerinin süresi üç yıldır.
Madde 15 – Meslek komitelerinin görevleri
Meslek komitelerinin görevleri şunlardır:
a) Oda meclisi için üyelerini seçmek;
b) Kendi konuları içinde faydalı ve lüzumlu gördükleri tedbirleri, meclis veya yönetim kuruluna teklif etmek;
c) Meclis veya yönetim kurulu tarafından kendi mesleklerine ait işler hakkında yapılacak müracaatları tetkik ederek, cevaplandırmak.
Madde 16 – Meclisler
Oda meclisleri, meslek komitelerince seçilecek ikişer kişi ile kurulur.
Oda meclisleri için aynı miktarda yedek seçilir.
Oda meclislerinin süreleri üç yıldır.
Meclis kendi üyeleri arasından bir yıl için bir başkan ve bir başkanvekili seçer.
Madde 17 – Meclislerin görevleri
Odalar meclislerinin görevleri şunlardır :
a) Oda yönetim kurulu üyelerini seçmek;
b) Genel olarak odalar gayelerinin gerçekleştirilmesi hususunda gereken her çeşit karar ve tedbirleri almak;
c) Yönetim kurulu veya meslek komiteleri tarafından yapılacak teklifleri inceleyip karara bağlamak;
ç) Riayeti mecburi meslekî karar almak;
d) Bölgeleri içindeki ticari ve sınai örf ve âdetleri tesbit etmek;
e) Aylık muvazeneyi ve aktarma taleplerini tetkik ve tasdik etmek;
f) Tüccarlar arasında doğacak ihtilâfları çözmek üzere hakem heyeti seçmek, mahkemeler tarafından istenecek hakem ve bilirkişi listelerini tasdik etmek;
g) Odaya kayıtlı üyeler hakkında yönetim kurulunca teklif olunacak cezaları karara bağlamak;
h) Yıllık bütçe ve kesin hesapları tasdik ve yönetim kurulunu ibra etmek ve mesuliyeti görülenler hakkında takibata karar vermek;
ı) Gayrimenkul alımına ve satımına veya rehin edilmesine ve ödünç para alınmasına, sosyal yardımlarda bulunulmasına karar vermek;
i) İç yönetmeliği tetkik ve tasdik etmek;
j) Gerek odalara kayıt mecburiyetine tabi olup olmamak, gerek kayıt mecburiyetine tabi oldukları halde ithal edildikleri derecelere mütaallik yönetim kurulunca verilecek kararlara karşı itirazları tetkik ve kesin karara bağlamak;
k) Mesleklere ve meselelere göre ihtisas komisyonları kurmak;
l) Yönetim kurulu tarafından inha olunacak genel kâtibi tâyin etmek;
m) Memleket içi ve dışı sınai, ticari ve ekonomik teşekküllere üye olmak ve kongrelerine delege göndermek;
n) Muhabir ve fahrî üye kabulüne karar vermek.
Madde 18 – Yönetim kurulları
Yönetim, kurulları, meclisin kendi üyeleri arasından bir yıl için seçeceği 5- 1.1 kişiden terekküp eder.
Ayrıca aynı miktarda da yedek seçilir.
Kurul kendi arasından bir başkan ve bir veya iki başkanvekili seçer.
Madde 19 – Yönetim kurullarının görevleri
Odalar yönetim kurullarının görevleri şunlardır :
a) Mevzuat ve Meclis kararları dairesinde oda işlerini yürütmek;
b) Bütçeyi, kesin hesabı ve aktarma tekliflerini ve bunlara mütaallik raporları oda meclisine vermek;
c) Aylık muvazeneyi oda meclisine, tasdik edilmek üzere sunmak;
ç) Oda genel kâtibini meclise inha etmek, diğer oda memur ve hizmetlilerinin tâyin ve azillerini, terfi ve tecziyelerini icra etmek;
d) 74 üncü madde gereğince ihtar, tevbih vermek ve oda meclislerince verilecek cezaları tatbik etmek;
e) Hakem ve bilirkişi listelerini hazırlamak ve tasdik edilmek üzere meclise sunmak;
f) Ticari kefaletleri ve tüzükte gösterilecek belgeleri tasdik etmek;
g) Odanın bir yıllık çalışmaları ve bölgenin iktisadi ve sınai durumu hakkında yıllık rapor hazırlayıp meclise vermek;
h) İç yönetmeliği meclisin tasdikına sunmak;
ı) Ticaret ve sanayie alt her türlü incelemeleri yapmak, çalışma sınırı içindeki ticari ve sınai faaliyetlere ait endeks ve istatistikleri tutmak ve başlıca maddelerin piyasa fiyatlarını takip ve kaydeylemek ve bunları münasip vasıtalarla yaymak.
Madde 20 – Yönetim kurulu yetkilerinin devri
Yönetim kurulu, lüzumu halinde, yetkilerinden bir kısmını üyelerinden bir veya birkaçına veya genel kâtibe devredebilir.
Madde 21 – Toplantılar
Odalar yönetim kurulları en az haftada bir defa, meclisleri ve meslek komiteleri başkanının daveti üzerine her vakit ve her halde ayda bir defa kendiliklerinden toplanırlar.
Madde 22
"Ticaret odaları" ile "Sanayi odaları" nın ayrı kurulduğu yerlerde odalar yönetim kurulları, alınacak meslekî kararlarda, diğer odanın istişari mahiyette mütalâlasını sorar. Mütalâası sorulan oda 48 saat içinde görüşünü bildirir.
Odalar yönetim kurulları diğer odaların verdikleri meslekî kararlara mahallin en büyük mülkiye âmiri nezdinde itiraza yetkilidir. Bu halde her iki oda yönetim kurulları mahallin en büyük mülkiye âmirinin daveti ve onun başkanlığı ve varsa o yerdeki Ekonomi ve Ticaret Bakanlığının mümessili huzuru ile toplanarak ihtilâfı gözerler. Uyuşulamadığı takdirde Ekonomi ve Ticaret Bakanlığı hakem olur.
Ayrıca üç ayda bir defa, iki oda yönetim kurulu toplanarak meslekî mevzularda görüş birliğine varırlar.
Toplanma ve müzakere şekil tüzükte gösterilir.
Madde 23 – Odalar genel kâtipleri
Odaların, işlerini çevirmekle görevli ve oda yönetim kurulu ve meclisi toplantılarında oy sahibi, birer genel kâtibi bulunur. Lüzumu halinde yönetim kurulları bir genel kâtip yardımcısı tâyin edebilir.
Nüfusu 100 000 den fazla olan yerlerde bu yardımcılar birden fazla olabilir.
Genel kâtipler yönetim kurulunun İnhasiyle meclis tarafından tâyin olunur. Genel kâtiplerin terfi, tecziye ve azilleri tâyinlerindeki esaslara göre yapılır.
Genel kâtibın vazifeleri ve hangi hallerde imzaya yetkili oldukları tüzükte gösterilir.
Madde 24 – Gelirler
"Ticaret ve sanayi odaları", "Ticaret odaları" ve "Sanayi odaları" nın gelirleri şunlardır:
a) Kayıt ücreti;
b) Yıllık aidat;
c) Munzam aidat;
ç) Yapılan hizmetler karşılığı ücretler;
d) Vesika harçları;
e) Yayın gelirleri;
f) Bağış ve yardımlar;
g) Misil zamları;
h) Para cezaları;
ı) İştirakler kârı;
i) Türlü gelirler.
Madde 25 – Kayıt ücreti ve yıllık aidat
Tüzükte gösterilecek usullere göre tesbit olunacak dereceler üzerinden, odalara ilk kaydedileceklerden alınacak kayıt ücretleriyle kayıtlı bulunanlardan tahsil olunacak yıllık aidat miktarları, yönetim kurullarınca teklif ve meclislerce onanacak tarife ile tesbit olunur. Fevkalâde dereceye girenlerin kayıt ücreti ve yıllık aidatı, sermayelerinin binde biridir. Ancak bu miktar 5 000 lirayı geçemez.
Re'sen yapılan kayıtlarını ve derecelerini durumlarına uygun bulmayanlar, tüzükte tetsbit olunacak usuller dairesinde, oda veya borsa meclislerine itiraz ederler.
Meclislerin kararı kesindir.
İtiraz kesinleşinceye kadar kayıt ücreti tahsil olunmaz.
Madde 26 – Munzam aidat
Munzam, aidat, sanayici veya tacirin o yıl zarfında elde ettiği ticari veya sınai kazançtan gelir vergisine matrah teşkil eden miktarın binde beşidir.
Hem ticaret ve hem sanayi odasına kayıtlı bulunanların munzam aidatı, galip vasfı ile mukayyet bulunduğu meslek kazancına göre o oda tarafından tahsil olunur. Ancak, kayıtlı bulunduğu odalar arasında her odaya ödedikleri aidatla mütenasip olarak paylaşılır.
Zarar eden tacirler ve sanayiciler o yıl için munzam aidat ödemezler. Esnaf vergisine tabi tutulan tacirlerin ödiyecekleri munzam aidat ödedikleri esnaf vergisinin yüzde beşidir.
Bir şehirde mıütaaddit şubeleri bulunan tacirler yalnız birisi için munzam aidat verirler. Bunlarda munzam aidat bütün şubelerinden elde ettikleri ticari kazancın gelir vergisine matrah teşkil eden miktarının binde beşidir.
5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun birinci maddesinin (A) ve (C) fıkralarındaki kurumların munzam aidatı, ödedikleri kurumlar vergisinin yüzde beşidir.
Müstakil bilânçosu yapılan şubelerin mumzıam aidatı, o şubelerden elde edilen kazançların binde beşidir ve şubenin bulunduğu mahallin odalarına ödenir.
Bilançoları bir merkezde yapılan kurum ve müesseselerin munzam aidatı merkezin bulunduğu yerin ticaret odasına ödenir. Ancak bu munzam aldat her şubenin elde ettiği kazanç ile mütenasip olarak şubelerin bulunduğu yerler ticaret odaları veya sanayi odaları arasında paylaşılır. Bütün bu hallerde bir müessesenin şubeleriyle beraber ödiyeceği munzam aidat tutarı 5 000 lirayı geçemez.
Madde 27 – Ücretler ve vesika harçları
Mahiyetleri ve nevileri tüzükte gösterilecek hizmetler karşılığı alınacak ücretlerle, odalar yönetim kurullarınca onanacak vesikalardan alınacak tasdik harcı ve verilecek diğer vesikalardan alınacak harçlarını miktarları yönetim kurullarının teklifi ve meclislerin tasdikiyle tesbit olunur.
Madde 28 – Ayrılacak fon
Odalar her yıl tahsil edilen gelirlerinin yüzde onunu, birlik adına, Ekonomi ve Ticaret Bakanlığının göstereceği millî bankalardan birine yatırmaya mecburdurlar.
Madde 29 – Huzur hakkı
Oda yönetim kurulu ve meclisi üyelerine, iştirak edecekleri toplantılar için huzur hakkı verilir.
Odalar yönetim kurulları üyelerine verilecek huzur hakkını meclisler, meclis üyelerine verilecek huzur hakkını birlik genel kurulları tesbit ederler.
Madde 30 – Uzuvların feshi
Odalar uzuvlarının feshi aşağıdaki esaslarla yapılır:
a) Yönetim kurullarının feshi;
Oda meclisleri; yönetim kurullarını, lüzum gördükleri hallerde, her zaman değiştirip yenilerini seçmek hakkını haizdirler. Yeni yönetim kurulu feshedilenin süresini tamamlar;
b) Oda meclislerinin feshi;
1. Oda meclisleri mürettep adeddeki üyesinin yarısından fazlasının yazılı talebi ve yine mürettep adeddeki üyenin üçte ikisinin bu talep üzerine vereceği kararla kendi kendini fesheder. İki toplantıda bu nisap bulunmadığı takdirde bir yıl süre ile fesih talebinde bulunulamaz;
2. Çalışmalarını meslekî ahlâk ve memleketin genel menfaatleriyle ahenkli olarak yürütülmiyen, mevzuata uymıyan, görevlerini iyiye kullanmıyan ve birlik kararlarına riayet etmiyen oda meclisleri Ekonomi ve Ticaret Bakanlığınca feshedilir.
Bu hallerde meclis yeniden teşkil olunur. Yeni meclis eski meclisin süresini tamamlar. Feshedilen uzuvların yeniden teşekkülüne kadar bu kanunla gösterilen vazifelerin ne şekilde ifa edileceği Ekonomi ve Ticaret Bakanlığınca gösterilir.
Madde 31 – Lâğıv ve tasfiye
Odaların lâğıv ve tasfiyesi aşağıdaki esaslarla yapılır:
Odaya kayıtlı mürettep adedin üçte biri miktarındaki üyenin meclise yazılı bir teklif yapması, bu teklif üzerine oda meclisinin mürettep adedinin üçte iki ekseriyetle lâğıv ve tasfiye için plebisite karar vermesi, en çok üç gün devam eden bir plebisit yapılması, plebisit neticesinde mukayyet bütün azanın yüzde altmışının lâğıv ve tasfiyeyi tasvip etmesi şarttır.
Bu plebisitin yapılış tarzı tüzükte gösterilir. Bu suretle lâğvına karar verilen oda hakkında Ticaret Kanununun anonim ortaklıkların tasfiyelerine ait hükümleri tatbik olunur.
Tasfiye halinde menkul ve gayrimenkul mevcutlar paraya çevrilir.
Bu paralar birliğe, yediemin sıfatiyle, tevdi olunur ve Ekonomi ve Ticaret Bakanlığının göstereceği millî bir bankada saklanır. Kaldırılan oda üç yıl içinde aynı mahalde yeniden kurulduğu takdirde birlik bu parayı yem odaya geri verir. Bu süre içinde aynı mahalde oda kurulmadığı takdirde bu paralar Ekonomi ve Ticaret Bakanlığının muvafakatiyle bu kanunda yazılı odaların maksat ve görevlerine uygun şekilde sarfolunur.
"Ticaret ve sanayi odaları" nın lâğvı neticesinde hâsıl olan paralar o yerde ticaret odası ve sanayi odası ayrı ayrı kurulduğu takdirde yarı yarıya paylaşılır.
Madde 32 – Tarif
"Ticaret borsaları", kanunda yazılı esaslar dairesinde borsaya dâhil maddelerin alım ve satımı ve fiyatlarının tesbit ve ilânı işleriyle meşgul olmak üzere kurulan tüzelkişiliği haiz kamu kurumlarıdır.
Madde 33 – Kuruluş
Ticaret borsaları, ticari ihtiyaçların lüzumlu kıldığı yerlerde Ekonomi ve Ticaret Bakanlığınca kurulur.
Borsaların faaliyet bölgeleri bulundukları şehrin belediye sınırlarıdır.
Madde 34 – Borsaların görevleri
Ticaret borsalarının görevleri şunlardır :
a) Borsaya dâhil maddelerin, borsada alım satımını tanzim ve tescil etmek;
b) Borsaya dâhil maddelerin her günkü fiyatlarını usulü dairesinde, tesbit ve ilân etmek;
c) Alıcı ve satıcının teslim ve tesellüm ve tediye bakımından vecibelerini, her tipin asgari vasıflarını ve muamelelerin tasfiye şartlariyle fiyatlar üzerine müessir şartları, ihtilâf husulünde ihtiyari tahkim usullerini gösteren ve Türkiye Ticaret ve Sanayi Odaları ve Ticaret Borsaları Birliğinin tasdikiyle tekemmül eden genel kaide ve hükümler vücude getirmek;
ç) Yurt içi ve yurt dışı borsa ve piyasaları takibederek fiyat haberleşmesi yapmak;
d) Borsaya dâhil maddelerin tiplerini ve vasıflarını tesbit etmek üzere lâboratuvar ve teknik bürolar kurmak ve kurulmuşlara katılmak;
e) Sair mevzuatla ve Ekonomi ve Ticaret Bakanlığınca verilecek görevleri yapmak;
f) Borsaya ait örf ve âdetleri tesbit ve ilân etmek.
Madde 35 – Temsil ve imza yetkisi
Borsaları protokolde meclis başkanı veya başkanın tevkil edebileceği, meclise dâhil, kimseler temsil eder.
Borsanın hukuki temsilcisi yönetim kurulu başkanıdır. Yönetim kurulu başkanları veya başkanvekilleriyle, diğer bir veya birkaç üyenin müşterek imzaları borsaları ilzam eder.
Madde 36 – Ehliyet
Borsalar, gayrimenkul mal almaya, satmaya ve rehin etmeye, ödünç para almaya, bağışta bulunmaya yetkilidirler.
Madde 37 – Kayıt mecburiyetinde olanlar
Ticaret borsalarına dâhil maddelerin alımı veya satımı ile iştigal edenler, bulundukları yerin ticaret borsalarına kaydolunmaya mecburdurlar.
Bu mecburiyetlere riayet etmiyenlerin kayıtları borsalarca re'sen yapılır ve kendilerine tebliğ edilir.
Borsaya kaydolunan tacirlerin durumlarında vukua gelen, Ticaret Kanununa göre tescil ve ilânı gerekli her çeşit değişikliklerin vukuundan itibaren bir ay içinde borsaya bildirilmesi mecburidir.
"Borsaya kayıtlı maddelerin müstahsılları veya âmilleri borsalara kaydolmaksızın dahi kendi mallarını borsada satabilirler."
Madde 38 – Bütçeler
Borsaların bütçeleri, (Birlikçe hazırlanacak tipe ve tesbit olunacak) muhasebe usullerine uygun olarak yönetim kurullarınca ihzar ve meclislerce tasdik olunur.
Bütçelerden sarfiyat, borsa yönetim kurulları başkanları veya başkanvekilleriyle genel kâtiplerin müşterek imzalarıyla yapılır.
Madde 39 – Uzuvlar
Borsaların uzuvları şunlardır :
a) Meslek komiteleri;
b) Meclis;
c) Yönetim kurulu,
Uzuvlara seçileceklerde aranacak vasıflar ve seçim usulleri Ekonomi ve Ticaret Bakanlığınca hazırlanacak tüzükte gösterilir.
Madde 40 – Meslek komiteleri
Meslek komiteleri tüzükte yazılı esaslara göre tesbit edilen meslek guruplarınca seçilecek 5-7 kişiden terekküp eder. Ayrıca aynı miktarda da yedek seçilir. Komite kendi arasından bir başkan ve bir başkanvekili seçer.
Meslek komitelerinin süreleri üç yıldır.
Madde 41 – Meslek komitelerinin görevleri
Borsa meslek komitelerinin görevleri şunlardır:
a) Borsa meclisi için üyelerini seçmek;
b) Kendi mevzuları dâhilinde faydalı ve lüzumlu gördükleri tedbirleri yönetim kuruluna teklif etmek, yönetim kurulunun reddi halinde aynı teklifleri meclise yapmak;
c) Meclis veya yönetim kurulu tarafından, kendi mesleklerine ait işler hakkında yapılacak müracaatları tetiklik ederek cevaplandırmak.
Madde 42 – Meclisler
Borsa meclisleri, her meslek kurulundan seçilecek ikişer kişiden teşekkül eder.
Ayrıca aynı miktarda da yedek seçilir. Borsa meclislerinin süreleri iç yıldır.
Meclis kendi üyeleri arasından, bir yıl için; bir başkanı ve bir başkanvekili seçer. Meclis başkanları diğer uzuvlara seçilemezler.
Madde 43 – Meclislerin görevleri
Borsa meclislerinin görevleri şunlardır:
a) Borsa yönetim kurulunu seçmek;
b) Genel olarak borsalar gayelerinin gerçekleştirilmesi hususunda gerekeni her çeşit karar ve tedbirleri almak;
c) Yönetim kurulu veya meslek komiteleri tarafından yapılacak teklifleri inceleyip karara bağlamak;
ç) Bölgeleri içindeki borsa örf, âdet ve teamüllerini tesbit etmek ve yayınlamak ;
d) Aylık muvazeneyi ve aktarma taleplerini tetkik ve tasdik etmek;
e) Kayıtlı üyeleri hakkında yönetim kurulları tarafından teklif edilecek cezaları karara bağlamak;
f) Borsa üyeleri hakkında disiplin cezaları vermek;
g) Borsada cereyan edecek muamelelerden doğacak ihtilâfları çözmek üzere hakem kurulunu seçmek;
h) Yıllık bütçe ve kesin hesapları tasdik ve yönetim kurulunu ibra etmek;
ı) Borsaya tabi maddelerden hangilerinin, en geç satış gününü takibeden ilk iş günü içinde, tescil ettirilmek şartiyle borsa yerinin dışında alınıp satılabileceğini tesbit etmek;
l)Borsa dışında yapılan muamelelerde vukua gelecek ihtilâfları çözmek üzere, istenecek hakem ve bilirkişi listesini tasdik etmek;
j) İç yönetmeliği tetkik ve tasdik etmek;
k) Mesleklere ve meselelere göre ihtisas komisyonları kurmak;
l) Gerek borsalara kayıt mecburiyetinde olmamak, gerek kayıt mecburiyetine tabi oldukları halde ithal edildikleri derecelere mütaallik yönetim kurulunca verilecek kararlara karşı itirazları tetkik etmek ve kesin karara bağlamak.
Madde 44 – Yönetim kurulları
Borsa yönetim kurulları, meclisin kendi üyeleri arasından bir yıl için seçeceği 5-11 kişiden terekküp eder. Ayrıca aynı miktarda da yedek seçilir.
Kurul kendi arasından bir başkan ve bir başkanvekili seçer.
Madde 45 – Yönetim kurulunun görevleri
Borsa yönetim kurullarının görevleri şunlardır:
a) Mevzuat ve meclis kararları dairesinde borsa işlerini yürütmek;
b) Bütçeyi, kesin hesabı ve aktarma tekliflerini ve bunlara mütaallik raporları borsa meclisine vermek;
c) Aylık muvazeneyi borsa meclisinin tasdikına sunmak;
ç) Borsa memur ve hizmetlilerinin tâyin ve azillerini, terfi ve tecziylerini icra etmek;
Borsa komiserinin terfi, tecziye ve azlini Bakanlıktan istemek;
d) İhtar, tevbih veya para cezaları vermek, borsa meclislerince verilen disiplin cezalarını tatbik etmek;
e) Hakem ve bilirkişi listelerini hazırlamak ve tasdik edilmek üzere borsa meclisine vermek;
f) Tüzükte gösterilen belgeleri tasdik etmek;
g) Borsanın bir yıl içindeki faaliyeti ve bölgesinin iktisadi durumu hakkında yıllık rapor hazırlayıp borsa meclisine vermek;
h) Borsaya ait her türlü incelemeleri yapmak, bölgeleri içindeki borsaya ait endeks ve istatistikleri tutmak ve başlıca maddelerin borsa fiyatlarını tesbit ve münasip vasıtalarla ilân etmek;
ı) Borsanın bir yıl içindeki faaliyeti ve bölgesinin iktisadi durumu hakkında yıllık rapor hazırlayıp borsa meclisine vermek;
i) Borsa dışında vukua gelecek anlaşmazlıkları çözmek üzere istenilecek hakem ve bilirkişi listelerini tanzim etmek.
Madde 46 – Yönetim kurulu görevlerinin devri
Yönetim kurulu, lüzumlu hallerde, yetkilerinden bir kısmını yönetim kurulu üyelerinden birine veya bir kaçma veya genel kâtibe devredebilir.
Madde 47 – Toplantılar
Yönetim kurulu en az haftada bir defa, meclisleri ve meslek komiteleri lüzumu halinde ve başkanın daveti üzerine her vakit ve her halde ayda bir defa kendiliklerinden toplanırlar.
Madde 48 – Genel kâtip
Geliri 50 000 liradan fazla olan boranlarda meclisler tarafından tâyin olunan bir genel kâtip bulunur.
Genel kâtipler borsa yönetim kurulları ve meclislerinde oy sahibidir.
Genel kâtipler borsa muamelelerini tedvirle görevlidir.
Madde 49 – Borsa komiseri
Borsalarda, günlük alım, satım muamelelerini ve fiyat temevvüçlerini tarafsız bir murakabe altında bulundurmak üzere, Ekonomi ve Ticaret Bakanlığınca tâyin edilen bir komiser bulundurulur.
Komiserlerin ücreti borsa tarafından verilir ve miktarı Bakanlık ile borsa meclisleri arasında kararlaştırılır.
Komiserlerin yetkileri tüzükte gösterilir.
Geliri 50 000 liradan az olan borsalar ayrıca genel kâtip bulundurmayabilirler. Bu halde komiserler genel kâtiplik görevini de yaparlar. Genel kâtiplik görevini de yapan komiserler yönetim kurulu ve mecliste oy sahibidir.
Komiserler hakkında, genel kâtiplik görevi dolayısiyle borsalar tarafından tatbik edilecek terfi ve tecziye işlemlerinde, son karar hakkı Ekonomi ve Ticaret Bakanlığına aittir.
Madde 50 – Alım satım
Ticaret borsalarında numüne veya tipler üzerinde mal alınıp satılır. Tipi tesbit edilmemiş olan mallarla misliyattan olup mahalli ihtiyaçları karşılıyan maddeler ve canlı hayvanlar da borsalarda muamele görecek maddeler arasına alınabilirler.
Madde 51
Beşten az madde üzerine çalışan borsalarda meslek komiteleri kurulmaz. Bu nevi borsalarda meclis, borsaya kayıtlı olanlar tarafından seçilir. Meslek komitelerinin görevleri tüzükte gösterilecek şekilde meclisce ifa olunur.
Madde 52 – Borsaya tabi maddeler
Borsa kurulan yerlerde, hangi malların borsalarda alım ve satımının mecburi olduğu ve bunların en az miktarları, borsa meclisinin teklifi üzerine Ekonomi ve Ticaret Bakanlığınca tâyin ve tüzükte gösterilecek şekilde mahallerinde ilân olunur.
Borsanın bulunduğu yerin belediye hudutları içinde, borsaya dâhil maddelerin en az miktarlarının üstünde kalan miktarının alım ve satımının borsa dışında yapılması yasaktır.
Bazı maddelerin, en geç muamele yapıldığı günü takibeden ilk iş günü içinde borsaya tescil ettirilmesi şartiyle, borsa yerinin dışında alınıp satılmasına meclisçe önceden karar verilebilir. Ancak Ekonomi ve Ticaret Bakanlığı borsalarca alınacak bu gibi istisnal kararları kısmen veya tamamen, geçici veya daimî olarak yürürlükten kaldırabilir.
Borsanın bulunduğu yerdeki tacirlerle memleket içi veya dışındaki tacir arasında yazışma veya telefonla yapılan alım ve satım muamelelerinin borsadan geçirilmesi mecburidir.
Ancak bu kabil muamelelerde borsa tescil ücreti, akdin (Kabul) ile tamam olduğu yerdeki tarafça, o mahal borsasına ödenir.
Dış memleketlere yapılacak satışlarda borsa tescil ücreti alınmaz.
Madde 53 – Borsada alım, satım yapanlar
a) Borsa komisyoncusu:
Kendi adına ve başkasının hesabına borsada alım, satım yapanlara "Borsa komisyoncusu" denir.
b) Borsa ajanı:
Başkasının adına ve hesabına, vekil sıfatiyle, borsada alım, satım yapanlara "Borsa ajanı" denir.
c) Borsa simsarı :
"Borsa alım, satımlarında yalnız aracılık yapanlara "Borsa simsarı" denir.
Bu unsurlar borsaya dâhil olmıyan maddeler üzerinde borsa dışında iş yapabilirler.
Borsaya dâhil maddeler üzerinde borsaya kayıtlı olanların kendileri, kayıtlı olmıyan müstahsil ve âmillerle yukarda gösterilenlerden başka kimselerin borsa içinde iş yapmaları yasaktır.
Komisyoncu, ajan ve simsarların Türk vatandaşı olması mecburi olup bunların görevleri, hakları, riayete mecbur oldukları kaideler ve tabi olacakları şartlar ve haiz olacakları vasıflar tüzükte gösterilir.
Borsa komisyoncusu, ajan ve simsarlarının muamelelerden alacakları nispî ücret miktarı borsa meclisince tesbit, Ekonomi ve Ticaret Bakanlığınca tasdik olunur.
Ajanların ve simsarların aylıkla da kullanılmaları caizdir. Bu takdirde aldıkları aylık ücretin miktarı borsa meclislerince tesbit olunur. Bu halde muamelelerden alınacak nispî ücret borsaya aittir.
Madde 54 – Özel yönetmelikler
Ticaret borsalarında alım ve satım muamelelerinin nasıl yapılacağı yönetim kurullarınca hazırlanıp meclislerince tasdik olunacak özel yönetmeliklerde gösterilir.
Vadeli muamele yapan borsaların tatbik edecekleri usuller tüzükte gösterilir.
Madde 55 – Gelirler
Borsaların gelirleri şunlardır :
a) Kayıt ücreti;
b) Yıllık aidat;
c) Muamele tescil ücreti;
ç) Yapılan hizmetler karşılığı ücretler;
d) Vesika harçları;
e) Yayın gelirleri;
f) Bağış ve yardımlar;
g) Misil zamları;
h) Para cezaları;
ı) Türlü gelirler;
i) Borsalarda ajanlık ücreti olarak alınan paralardan artanlar.
Madde 56 – Kayıt ücreti ve yıllık aidat
Tüzükte gösterilecek usullere göre tesbit olunacak dereceler üzerinden borsalara ilk kaydedileceklerden alınacak kayıt ücretiyle kayıtlı bulunanlardan tahsil olunacak yıllık aidat miktarı; yönetim kurulunca teklif ve meclislerce onanacak tarife ile tesbit olunur.
Fevkalâde dereceye girenlerin kayıt ücreti veya yıllık aidatları, sermayelerinin binde birini ve her halde 5 000 lirayı geçemez.
Derecelerini durumlarına uygun bulmayanlar tüzükte tesbit olunacak usuller dairesinde borsa meclislerine, meclis kararlarına karşı da birliğe itiraz edebilirler. Birliğin kararı kesindir.
Madde 57 – Ücretler ve vesika harçları
Mahiyetleri ve nevileri tüzükte gösterilecek hizmetler karşılığı alınacak ücretler ve borsa yönetim kurullarınca onanacak vesikalardan alınacak tasdık harcı ve verilecek diğer vesikalardan alınacak harçların miktarları yönetim kurullarınca teklif, meclislerce tasdik olunur. Ancak tescil ücretine ait meclisce tanzim olunacak nispet tarifesi Bakanlıkça tasdik olunur.
Aynı muamele için yalnız bir taraftan tescil ücreti alınır.
Madde 58 – Huzur hakkı
Borsaların yönetim kurulu üyelerinle, iştirak edecekleri toplantılar için huzur hakkı verilip verilmemesi ve miktarı, yönetim kurulunun teklifi ile meclislerce kararlaştırılır. Meclis üyelerine verilecek huzur hakkı, meclisin teklifi ile birlik yönetim kurulu tarafından kararlaştırılır.
Madde 59 – Uzuvların feshi
a) Ekonomi ve Ticaret Bakanlığı, çalışmalarını meslekî ahlâk ve memleketin genel menfaatleriyle ahenkli olarak yürütmiyen veya görevlerini mevzuata göre yapmıyan borsa uzuvlarını feshe karar verebilir.
b) Borsa meclisinin üçte ikisinin yazılı fesih talebi yerinde görüldüğü hallerde Ekonomi ve Ticaret Bakanlığı uzuvları feshe karar verebilir.
Fesih kararı verildiği hallerde yeni uzuvlar seçilinceye kadar uzuvların vazifelerinin kimler tarafından yapılacağı Bakanlıkça tesbit olunur. Feshedilen borsa uzuvları yerine bu kanun ve tüzük hükümleri dâhilinde yenileri seçilir. Yeni seçilenler feshedilen uzuvların süresini tamamlar.
Madde 60 – Lâğıv ve tasfiye
Ekonomi ve Ticaret Bakanlığınca lüzumsuzluğu anlaşılan borsaların lâğıv ve tasfiyesine karar verilebilir
Lâğvına karar verilen borsaların tasfiyelerinin ne suretle yapılacağı tüzükte gösterilir.
Belgenin devamı (37 madde daha) okuyucuda yükleniyor. Madde 61 ve sonrası