3780 Millî Korunma Kanunu
- Tür
- Resmi Gazete
- Atıf
- 3780 Millî Korunma Kanunu (R.G. 26.01.1940/4417)
- İlgili mevzuat
- Güncel metin
3634 Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanunu
Madde 1 – Umumî Hükümler
Fevkalâde hallerde Devletin bünyesini iktisad ve millî müdafaa bakımından takviye maksadile İcra Vekilleri Heyetine, bu kanunda gösterilen şekil ve şartlar dairesinde vazife ve salâhiyetler verilmiştir.
Fevkalâde haller şunlardır:
A- Umumî veya kısmî seferberlik,
B- Devletin bir harbe girmesi ihtimali,
C- Türkiye Cumhuriyetini de alâkalandıran yabancı Devletler arasındaki harb hali.
Madde 2
İcra Vekilleri Heyeti, fevkalâde hallerin zuhuruna binaen, bu kanunla kendisine tevdi edilen vazife ve salâhiyetlerin ifa ve istimaline lüzum hasıl olduğunu görünce derhal kanunun tatbikına başlıyarak keyfiyeti ilân ve Türkiye Büyük Millet Meclisine arzeder.
Madde 3
Fevkalâde hallerin hitam bulduğu ve bu kanun hükümlerinin tatbikına lüzum kalmadığı, Hükûmetçe kararlaştırılarak ilân ve Büyük Millet Meclisine arzedilir.
Madde 4 – Teşkilât
Bu kanun hükümlerine tevfikan İcra Vekilleri Heyetince ittihaz edilecek kararları hazırlamak ve bu işle alâkalı vekâletler arasında iş birliği temin etmek üzere bir Koordinasiyon Heyeti teşkil olunur.
Bu heyet, başvekilin teklifi üzerine alâkalı vekillerden terekküb etmek üzere İcra Vekilleri arasından ayrılır.
Heyete, başvekil veya tevkil edeceği vekil reislik eder.
Madde 5
Bu kanun hükümlerinin tatbikına müteallik işleri görmek üzere Başvekâlete bağlı bir büro tesis edilir.
Madde 6
Bu kanun hükümlerine tevfikan İcra Vekilleri Heyetince ittihaz edilen kararlar, alâkalı vekâletler tarafından kendi teşkilâtı ve bu kanunun teşekkülüne müsaade verdiği müesseseler vasıtasile infaz olunur.
İcabında İcra Vekilleri Heyeti kararile 3656 numaralı Teadül Kanunundaki esaslara tevfikan muvakkat memurlar istihdam edilebilir.
Madde 7 – İktisadî Hükümler
Hükûmet, halk ve millî müdafaa ihtiyaçlarını karşılayabilecek şekil ve hacimde istihsalde bulunmaları için lâzımgelen faaliyete sevketmek ve tesisatta iktiza eden tevsiatı yaptırmak ve imal ve işleme bakımından tadilâta tâbi tutmak maksadlarile sanayi ve maadin müesseselerini kontrol eder.
Madde 8
Hükûmet, sanayi ve maadin müesseselerinden istihsal programları istemek veyahut bu müesseselere doğrudan doğruya bu yolda program vermek salâhiyetini haizdir.
Bu maksadla sanayi ve maadin müesseselerinin istihsallerini ve bunların hacmini, mikdarını, çeşidlerini, cinslerini ve nevilerini fevkalâde hallerin icablarına ve müesseselerin tahammülü derecesine göre tayin edebilir.
Madde 9
Hükûmet, sanayi ve maadin müesseselerinin istihsallerini ve diğer iş yerlerindeki mesaiyi, bu kanunun derpiş ettiği ihtiyacı karşılayabilecek hadde çıkarmak için lüzumu olan işçi kadrosunu ve ihtisas elemanlarını temin eder.
Bu maksadla vatandaşlara ücretli iş mükellefiyeti tahmil edilebilir.
Madde 10
Sanayi ve maadin müesseselerinde ve diğer iş yerlerinde çalışan işçiler, teknisyenler, mühendisler, ihtisas sahihleri vesair müstahdemler, çalıştıkları müesseseyi veya iş yerlerini kabule şayan bir mazeret olmaksızın ve haber vermeksizin terkedemezler.
Bu madde hükmüne tevfikan çalışmaya mecbur tutulanlara sailerine mukabil emsaline göre normal bir ücret verilir.
Madde 11
Hükûmet, sanayi ve maadin müesseselerinin mamullerini ve istihsallerini normal maliyetine yüzde muayyen bir kâr ilâve ederek satın alabilir. Bu malların Hükûmete teslimi mecburidir.
Madde 12
Hükûmet bu kanunun derpiş ettiği hizmetleri ifa maksadile salâhiyetlerini kullanırken icab eden müesseselere ve küçük sanat erbabına ve iş sahihlerine lüzumu olan krediyi temin eder.
Bu kredi; nakid, ham madde, veya yardımcı malzeme vermek veyahut bir banka tavsit edilmek suretile yapılabilir.
Madde 13
Hükûmet, halk ve millî müdafaa ihtiyacını karşılamak için muktazi olan maddeler veya yardımcı malzemeler stokları vücuda getirebilir.
Madde 14
Maddelerin veya yardımcı malzemelerin muayyen ellerde toplanarak halk ve millî müdafaa ihtiyacının tazyıka düşürülmesine meydan vermemek için Hükûmet, değer fiatı mukabilinde bunlara el koyarak ihtiyacı olan müesseselere kârsız tevzi edebilir.
Madde 15
Her hangi bir sebeb dolayısile metruk veya muattal veya natamam bir halde kalmış olan sanayi ve maadin müesseselerini ve diğer iş yerlerini Hükûmet, bulundukları bal ve vaziyete göre tayin edilecek bir taviz mukabilinde işler hale getirebilir.
Madde 16
Hükmî ve hakikî şahıslar elinde bulunan madenlerden azamî cevher alabilmek ve istihsalleri bir elde toplamak maksadile Hükûmet, bunları birleştirerek işletebilir. Bu maddenin tatbiki dolayısile işletmeden mahrum kalan maden sahihlerinin devam eden mahrumiyet müddetlerine aid zararları ödenir.
Madde 17
Hükûmet, sahihlerine kat’î lüzumu olmayan makine, alât, edevat ve tesisatı vesair her nevi istihsal vasıtalarını sahihlerinin işlerini sekteye uğratmamak şartile ihtiyacı olan müesseselere vermek üzere değer pahası mukabilinde satın alabilir.
Madde 18
Hükûmet, tebliğ ettiği tedbirleri tatbik etmiyen ve istenilen derecede istihsalde bulunmakta taallül gösteren sanayi ve maadin müesseselerine el koyarak kendisi işletebilir. Bu işletmenin devamı müddetince müessese sahiblerine münasib tazminat verilir.
Madde 19
Bu kanunun mer’iyette bulunduğu zamanlarda sanayi ve maadin müesseselerile diğer iş yerlerinde fazla çalışmaya lüzum görülen hallerde işlerin mahiyetine ve ihtiyacın derecesine göre günlük iş saati her gün için üç saate kadar arttırılabilir.
İş Kanununun 50 nci maddesinin küçüklerle kadınlara aid daimî hükümleri sanayi müesseseleri ile diğer iş yerlerinde tatbik olunmıyabilir. Hafta tatili kanunu bu kanunun istihdaf ettiği hususlarda tatbik edilmez.
Şu kadar ki bu hüküm işçinin haftada bir gün tatil hakkını ihlal etmez.
Madde 20
Hükûmet, memleket ihtiyacı için hariçten idhali zaruri olan maddelerin mikdar, cins ve nevilerini lüzumu halinde tayin ve tesbit eder.
Memleket ihtiyacı için zaruri olmayan maddelerin idhalini de Hükûmet tahdid veya menedebilir.
Madde 21
Halkın ve Millî Müdafaanın kat’î ihtiyacı olan zaruri maddelerin istihlâk miktarını lüzum halinde Hükûmet, tayin ve tahdid edebilir.
Madde 22
Halkın ve Millî Müdafaanın kat’î ihtiyacı olan zarurî maddeleri memleket haricinden celbetmek maksadile icabında Hükûmet, tensib ettiği ticaret müesseselerini ve ticaret birliklerini kredi, döviz ve akreditif ile teçhiz eder ve bu müessese ve birliklerden lüzum görülenleri memlekette stok yapmağa mecbur kılar.
Bu maddede yazılı müesseseler Hükûmetin murakabesine tabidir.
Madde 23
22 nci maddeye müsteniden stok yapmağa mecbur tutulanların bu mecburiyetle yaptıkları stoklarda sunu taksirlerinden mütevellid zararlar müstesna olmak üzere fiat sukutundan doğacak hakikî zararlar, satış müsaadesi tarihine kadar geçecek zamana aid kanunî faizile birlikte devletçe tazmin olunur.
Madde 24
Hükûmet, dahilde imal ve istihsal edilen maddelerin memleket ihtiyacından fazla olan mikdarını harice çıkarmak maksadile yapılacak satışların şekil ve şartlarını âmil ve müstahsılların hak ve menfaatlerine zarar vermiyecek surette tanzim edebilir.
Madde 25
Memleket ihtiyacı bakımından Hükûmetin lüzumlu gördüğü maddeleri, Hükûmetçe tayin edilecek miktar fevkinde ve şartlar haricinde sanat ve ticaret erbabının stok yapmalarını ve tacir olmıyanlar ile başka maddeler ticaretile meşgul olanların da şahsî ihtiyaçları fevkinde o nevi malları biriktirmelerini Hükûmet menedebilir.
Madde 26
Hükûmet, halk ve millî müdafaa ihtiyacını karşılamak ve ihracatı tanzim etmek veya müstahsili korumak maksadile memleket mahsullerini mubayaa edebileceği gibi memleket ihtiyacını temin ve idhalâtı tanzim etmek maksadile dahi hariçten mal mubayaa edebilir.
Memleket mahsullerinden birinin ihracı Hükûmetçe tahdid veya menedilmesinden dolayı dahilî satış fiatına düşkünlük arız olursa müstahsili bu yüzden maruz kalacağı zarardan vikaye için Hükûmet, bu mahsulleri ya değer pahasile satın alır veyahut bunların terhini mukabilinde müstahsillere para ikraz edilmesini temin eder.
Madde 27
Hükûmetçe akdolunan mukaveleler veya ittihaz edilen tedbirler dolayısile bir malın dahilî satış fiatile haricî satış fiatı arasında fazla kâr hasıl olduğu takdirde, memlekete olan idhalâtı daha müsaid şartlarla yapmağı temin ve dahilî fiatları veya ihracatı tanzim maksadile Hükûmet; bu fazla kârdan Ziraat Bankasında bir fon tesis edebilir.
Şukadar ki, Hükûmetin aldığı tedbirlerle alâkalı olmayarak ve kendi saileri ile Hükûmetçe tayin edilmiş olan ihraç fiatlarının fevkinde satış yapmış olan tacirlerin elde ettikleri fazla kâr, münhasıran kendilerine aiddir.
Madde 28
Konişmentoları bir bankanın veya bir tacirin veyahut her hangi bir şahsın elinde bulunan ve fakat fiat yükselmesine intizaren veya her hangi bir sebeble alâkalılarca ihbara rağmen bir hafta zarfında gümrükten çekilmeyen her türlü mallar, icabında Hükûmet tarafından o malın alâkalıları nam ve hesabına gümrükten çıkarılır.
Memleket haricine çıkmak üzere gelen transit malları bu hükümden müstesnadır.
Madde 29
Hükûmet; idhal ve ihraç maddeleri için fiat tayin ve muayyen fiattan fazlaya idhal veya muayyen fiattan noksana ihraç yapılmasını menedebilir.
Madde 30
Bu kanunun tatbikte bulunduğu müddet zarfında, şehir ve kasaba ve iskele ve liman ve istasyonlarda gayrimenkullerin kira bedelleri, bu kanunun tatbik mevkiine konmasına tekaddüm eden senenin muayyen olan kira bedellerinden fazla olamaz.
Bu madde hükmünün tatbik edileceği yerleri, Hükûmet tayin ve ilân eder.
Madde 31
Hükûmet, dahilde lüzum gördüğü maddelerin azamî fiatlarını, cinslerini, nevilerini ve vasıflarını tesbit eder.
Bu maksadı temin için Hükûmete her nevi malûmatın verilmesi ve vesikalarının gösterilmesi mecburidir.
Toptan, yarı toptan ve perakende ticarette, tacir sıfatını haiz hakikî ve hükmî şahıslar arasında yapılan alım ve satım muamelelerinde satılan mal için satıcı tarafından fatura verilmesi ve faturaların muayyen bir müddet zarfında satan ve satın alan tarafından muhafaza edilmesi Hükûmetçe mecburî kılınabilir.
Yüz kuruştan fazla yapılan alış verişlerde müşterinin talebi üzerine satıcı fatura vermeğe mecburdur.
Madde 32
Eşya fiatlarının muhik bir sebeb olmaksızın yükseltilmesi, mevcud malın satışa arzedilmemesi, mevcudu kalmadığı beyanile malın saklanması, fazla fiata salmak kasdile malın her hangi bir surette kaçırılması, muvazaa yolu ile elden çıkarılması, makbul bir sebebe müstenid olmıyarak gümrükten çekilmemesi, lüzumundan fazla mal satın alınması, bu malların idhar edilmesi, müstahsil yahut müstehlik aleyhine fiat birliği yapmak, yaptırmak, bir malı müstehlike arzetmezden evvel muhtelif ticaret erbabı arasında yapılan zincirleme muamelesi, mevcut malın satıştan kaldırılması, bu maksatlardan her hangi birile propaganda yapılması ve sair suretlerle sunî olarak fiat yükseltmesi fiilleri yasaktır.
Madde 33
Halk ve millî müdafaa ihtiyacından madud olan her türlü eşyanın konulması için muktazi mahfuz mahalleri ve depoları Hükûmet kanunun tatbik mevkiine konduğu seneye tekaddüm eden senedeki icar bedellerine ve icar bedeli taayyün etmemiş bir yer ise gayri safî irad mikdarınca tayin edilecek bir kira mukabilinde işgal ve istimal edebilir.
Madde 34
Hükûmet, 3018 numaralı kanunun birlikler hakkındaki yedinci maddesi hükmünü idhalât tacirlerde toptancı ve yarı toptancı tacirlere ve sanayi erbabına dahi teşmil edebilir.
Madde 35
Müstahsilden mal alanların veya müstehlike mal satanların aralarında fiat birliği yaparak veya yaptırarak anlaşma yolu ile halkın istismar edilmesi yasaktır.
Madde 36
Hükûmet; her türlü hususî nakil vasıtalarının seyrüseferini tanzim ve tahdid edebileceği gibi azamî nakil ücretlerini de tayin eder ve bu vasıtaların malzemelerini ve mutad ücretlerini vererek Devletçe lüzum görülen yerlerde ve hizmetlerde çalıştırabilir, lüzum ve ihtiyaç gördüğü takdirde bu vasıtaları değer pahasını vererek satın alabilir.
Madde 37
Hükûmet; ziraatta çalışabilir her vatandaşı, kendi ziraat işi yüzüstü kalmamak şartile ikametgâhının en çok 15 kilometre mesafesi dahilinde bulunan gerek Devlete ve gerek şahıslara aid ziraat işletmelerinde tahakkuk eden ihtiyaca göre münasib ücretle çalıştırabilir ve bu mıntakada eşhasa aid olup ta sahibine kat’î lüzumu olmayan her nevi ziraat vasıtalarından münasib bir kira mukabilinde istifade edebilir.
Kadınlar ancak kendi köy, kasaba ve şehir sınırları içinde çalıştırılır.
Madde 38
Hükûmet, lüzum gördüğü mıntakalarda yapılacak zeriyatın nevi ve çeşidlerini tayin ve tesbit edebilir.
Madde 39
Üzerinde zeriyat yapılmayan beş yüz hektardan fazla araziyi Hükûmet, bir bedel mukabilinde işletebilir.
Madde 40
Hükûmet, ziraate elverişli sekiz hektar ve daha ziyade arazi sahibi olan her şahsı bu arazinin yarısına kadar hububat ekmeğe veya ektirmeğe mecbur tutabilir.
Bu mecburiyet, arazi sahibinin malik olduğu çift hayvanı mikdarına ve her çift hayvan için dört hektar esasına göre hesab edilir.
Her traktör hal ve vaziyetine göre 15 - 30 çift mukabili addedilir.
Madde 41
Ekilen her dört hektar arazi için bir çift öküz Millî Müdafaa mükellefiyetinden istisna edilir.
Madde 42
Hükûmet, her türlü ziraat âletlerini, makinelerini ve vasıtalarını, ziraî ilâçları ve tohumları lüzumuna göre parasız veya ariyet veya ödünç veyahut bir kira mukabili olarak ihtiyacı bulunanlara tevzi edebilir ve çiftçiyi kuvvetlendirmek için lüzumu halinde ödünç para verebilir.
Madde 43 – Malî Hükümler
Bu kanunun derpiş ettiği işlerin icab ettireceği tediyeler için Hükûmet emrine Hazinece 25 milyon liraya kadar bir sermaye temin olunur. Mütedavil sermaye ile sabit sermaye ve teşkilât masrafı karşılıkları İcra Vekilleri Heyeti kararile bu sermayeden tefrik edilir.
Madde 44
Vekaletlerce bu kanuna müsteniden yapılacak işlerin istilzam ettiği para, İcra Vekilleri Heyeti kararile alâkalı vekâlet emrine verilir. Senelik sarfiyatı 400 bin lirayı geçmemek üzere yapılacak teşkilât kadroları İcra Vekilleri Heyeti kararile tesbit ve karşılığı bu sermayeden tefrik olunur.
Madde 45
Bu sermaye:
A- Bütçeye konulacak tahsisat ile
B- Hazinece verilecek avanslarla
C- Bankadan temin edilecek kredilerle
Ç- İcra Vekilleri Heyeti kararı üzerine Ziraat Bankasınca ihraç ve Hazinece kefalet edilecek bono veya tahvillerle temin edilir.
Madde 46
Bu sermaye ile yapılan bütün muamelelerde hususî hukuk hükümleri caridir.
Bu sermaye üzerinde suç işleyenler hakkında Devlet malları aleyhinde suç işleyenler hakkındaki cezaî hükümler tatbik edilir.
Madde 47
Bu sermaye hesabları ve evrakı müsbitesi Türkiye Cümhuriyeti Ziraat Bankasında temerküz ettirilir, veznedarlık işleri de bu banka tarafından yapılır.
Kadro ve idare masrafları ayrı bir hesabda ve muamelâta müteallik her nevi tediyat ve tahsilat, taallûk ettiği vekâlet için açılan hususî hesablarda gösterilir.
Madde 48
Her takvim senesine aid muamelelerin sene gayesi itibarile bir bilançosu tanzim edilir. Bu bilânçoya kâr ve zarar hesabının ve teşkilât ve tesisat masraflarına aid hesabın fasıl ve madde itibarile müfredatını natık cetvellerle bilançonun aktif ve pasifine aid envanterler rabtolunur.
Madde 49
Sermaye ve kâr ve zarar hesablarile üçüncü şahıslara ve işin mahiyeti icabınca her nevi kıymet hareketlerine müteallik hesablar, Ziraat Bankasınca tanzim ve Maliye Vekâletince tasdik olunacak bir muhasebe usulüne bağlanır.
Defterler, Ticaret Kanunu hükümleri dairesinde Ziraat Bankasınca tutulur.
Bu hususta bankaca ihtiyar edilecek maaş ve masraflar yukarıki maddede teşkilât için tefrik edilmiş olan paradan tesviye olunur.
Madde 50
Bu sermayeden sarfedilecek paralar Muhasebei Umumiye ve Arttırma, Eksiltme ve İhale Kanunları hükümlerine ve Divanı Muhasebatın murakabesine tâbi değildir.
Madde 51
Bu kanun mucibince yapılacak işlere müteallik hesabları 3460 numaralı kanun ile teşekkül eden Umumî Murakabe Heyetince tedkik ve murakabe edilir.
Şu kadar ki, her takvim senesine aid bilanço ve buna müteallik Umumî Murakabe Heyeti raporu, işlerin taallûk ettiği vekillerin mütalealarile birlikte hesabın taallûk ettiği senenin hitamından itibaren en geç altı ay içinde Başvekâletçe Büyük Millet Meclisine gönderilir. Bu bilançonun Büyük Millet Meclisince tasdiki alâkadarların ibrasını tazammun eder.
Madde 52
Bu kanunun tatbikına ihtiyaç kalmadığına üçüncü madde mucibince karar verilip ilân edilmesini müteakib Ziraat Bankasınca bu sermaye ile yapılan muamelelerin tasfiyesine başlanır. Tasfiye neticeleri Hazineye devredilir. Vukuu tesbit edilecek zararlar Maliye Vekâleti bütçesine konacak tahsisattan mahsub edilir. Tasfiye bilançoları 51 inci madde hükmüne tevfikan Büyük Millet Meclisine takdim olunur.
Madde 53 – Ceza Hükümleri
Bu kanunun 8 inci maddesinin birinci fıkrasile 24, 29, 31, 38 inci maddeleri hükümlerine riayet etmiyenlerden yirmi beş liradan iki yüz elli liraya kadar ağır para cezası alınır, tekerrürü halinde yüz liradan beş yüz liraya kadar ağır para cezasile birlikte yedi günden bir aya kadar hapis cezası hükmolunur.
Madde 54
Bu kanunun 9 uncu maddesinde yazılı olan iş mükellefiyetine, 10 ve 11 inci maddelerde yazılı olan mecburiyetlere ve 15, 17, 36 ncı maddeler hükümlerine ve 40 ıncı maddenin birinci fıkrasında yazılı olan mükellefiyete riayet etmeyenlerden elli liradan beş yüz liraya kadar ağır para cezası ve tekerrürü halinde yüz liradan bin liraya kadar ağır para cezasile birlikte on beş günden iki aya kadar hapis cezası hükmolunur.
Madde 55
Bu kanunun 21 ve 37 nci maddesi hükmüne riayet etmeyenlerden on liradan yüz liraya kadar hafif para cezası alınır.
Madde 56
Bu kanunun 22 ve 25 inci maddelerinde yazılı olan mecburiyetlere riayet etmeyenlere iki yüz elli liradan iki bin liraya kadar ağır para cezası ve tekerrürü halinde bin liradan aşağı olmamak üzere ağır para cezasile birlikte iki seneden beş seneye kadar muvakkat sürgün cezası hükmolunur.
Madde 57
Bu kanunun 28 inci maddesinde yazılı olduğu veçhile muhik bir sebebe müstenid olmayarak vaki olan ihbara rağmen muayyen müddet içinde malını gümrükten çekmeyenlere yedi günden bir aya kadar hapis ve elli liradan iki yüz elli liraya kadar ağır para cezası hükmolunur.
Madde 58
Bu kanunun 30 uncu maddesi hükmüne muhalefet edenlerden elli liradan iki yüz elli liraya kadar ağır para cezası alınır. Bu para cezası bir senelik kira tutarından aşağı olamaz.
Madde 59
Bu kanunun 32 ve 35 inci maddelerinde yazılı ihtikâr ve istismar fiillerinden her hangi birini irtikâp edenlere işledikleri fiilin ağırlığına göre beş yüz liradan beş bin liraya kadar ağır para cezasile beraber iki seneden beş seneye kadar muvakkat sürgün cezası hükmolunur ve malları da müsadere edilir. Şu kadar ki 32 nci maddedeki gümrükten malı çekmemek suçu hakkında yalnız 57 nci madde hükmü tatbik olunur.
Madde 60
Bu kanuna göre hükmedilen cezalar tecil edilemez.
Belgenin devamı (12 madde daha) okuyucuda yükleniyor. Madde 61 ve sonrası