115 Halkoylamasında (Plebisitte) Seçmenlerin Oylarına Başvurma Usul ve Esaslarına İlişkin Genelge ile İlgili Karar
- Tür
- Resmi Gazete
- Atıf
- 115 Halkoylamasında (Plebisitte) Seçmenlerin Oylarına Başvurma Usul ve Esaslarına İlişkin Genelge ile İlgili Karar (R.G. 05.04.2008/26838)
- İlgili mevzuat
- Güncel metin
Madde 1 – Amaç
(1) Bu genelge, 5393 sayılı Belediye Kanununa göre yapılacak halkoylamasında (plebisit) seçmenlerin oylarına başvurulmasında uyulması gereken usul ve esasları belirlemek amacıyla düzenlenmiştir.
Madde 2 – Kapsam
(1) Bu genelge, 5393 sayılı Belediye Kanununa göre yapılması gereken halkoylamalarının genel esaslarını, Yüksek Seçim Kurulu, il ve ilçe seçim kurullarının görev ve yetkileri ile sandık kurullarının oluşturulması, sandık kurullarının ve ilçe seçim kurullarının kararlarına karşı itiraz ve şikayetlerin usul ve esaslarını kapsar.
Madde 3 – Dayanak
(1) Bu genelge, 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun ile 5393 sayılı Belediye Kanununun ilgili hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Madde 4 – Tanımlar
(1) Bu genelgede geçen;
a) Seçim Kurulu Başkanları: İl ve ilçe seçim kurulu başkanlarını,
b) Sandık Kurulu: Sandık kurulu başkan ve üyelerini,
c) Halkoylaması: 5393 sayılı Belediye Kanununun 4 üncü ve 8 inci maddelerine göre seçmenlerin oylarına başvurulması için yapılması gereken iş ve işlemlerin tümünü,
ifade eder.
Madde 5 – Halkoylamasına Başvurulacak Haller
(1) 5393 sayılı Belediye Kanununun 4 üncü maddesi gereğince; belediye kurma koşulları oluşan bir veya birden fazla köyün köy ihtiyar meclisinin kararı veya seçmenlerin yarısından bir fazlasının mahallin en büyük mülki idare amirine yazılı başvurusu ya da valinin kendiliğinden gerek görmesi durumunda,
(2) 5393 sayılı Belediye Kanununun 8 inci maddesinin ikinci fıkrası gereğince; bir belde veya köyün veya bunların bazı kısımlarının meskûn sahasının, komşu bir beldenin meskûn sahası ile birleşmesi veya bu sahalar arasındaki mesafenin 5.000 metrenin altına düşmesi ve buralarda oturan seçmenlerin yarısından bir fazlasının komşu beldeye katılmak için başvurması halinde,
valinin bildirimi üzerine halkoylaması yapılır.
Madde 6 – Halkoylamasının Yapılmasını Talep Edecek Makam
(1) 5393 sayılı Belediye Kanununun 4 üncü maddesine göre bir veya birden fazla köyün birleşerek belediye kurabilmeleri,
(2) Aynı Kanunun 8 inci maddesinin ikinci fıkrasına göre; bir belde veya köyün veya bunların bazı kısımlarının komşu bir beldenin meskûn sahası ile birleşmesi ve bu sahalar arasındaki mesafenin 5.000 metrenin altına düşmesi halinde komşu beldeye katılabilmeleri için,
Halkoylamasının yapılmasını ilçe seçim kurulundan ilin en büyük mülki idare amiri vali talep eder. (Yasal zorunluluk nedeniyle valinin görevde bulunmaması halinde vali vekili de talep edebilir.)
Madde 7 – Halkoylamasını Yönetecek İlçe Seçim Kurulu
(1) Halkoylaması; valinin bildirimi üzerine,
a) Birleşerek belediye kurulmasına karar verilen bir veya birden fazla köyün,
b) Başka bir belde ile birleşmelerine veya katılmalarına karar verilen belde veya köyün veya bazı kısımlarının,
bağlı bulundukları ilçe seçim kurullarının denetim ve gözetiminde yapılır.
Madde 8 – Halkoylamasının Yapılma Süresi
(1) Halkoylamasının yapılmasına ilişkin valiliğin yazılı bildirimi üzerine, yetkili ve görevli ilçe seçim kurulu 5393 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde belirtildiği gibi onbeş (15) gün içinde halkoylamasını yapar ve buna dair işlemleri yürütür.
Madde 9 – Halkoylamasının Duyurulması
(1) Halkoylamasının yapılacağı köy, belde veya bunların bazı kısımlarında, halkoylamasına katılımın sağlanması için valinin bildiriminden itibaren halkoylaması yöre halkına mahalli imkanlarla ilan edilerek duyurulur.
Madde 10 – Halkoylamasının Esasları
(1) Halkoylaması; serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım ve döküm esaslarına göre yapılır.
Madde 11 – Halkoylamasında Oy Kullanabilecekler
(1) 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 6 ncı maddesi gereğince seçme yeterliliğini taşıyan,
(2) 5393 sayılı Belediye Kanununun 4 üncü maddesi gereğince, bir veya birden fazla köyün birleşerek belediye kurmak istemeleri halinde söz konusu yerlerde oturan,
(3) 5393 sayılı Belediye Kanununun 8 inci maddesi uyarınca, bir belde veya köyün veya bunların bazı kısımlarının komşu bir belde ile birleşmesi veya katılması halinde, birleşmek veya katılmak isteyen köy veya belde veya bunların kısımlarında oturan,
seçmenler oy kullanabilirler.
Madde 12 – Halkoylamasında Oy Verme Günü
(1) Valinin bildiriminden itibaren onbeş (15) inci günden sonraki ilk Pazar günü halkoylaması için oy verme günüdür.
Madde 13 – Muhtarlık Bölgesi Askı Listelerinin Güncelleştirilmesi
(1) Halkoylamasının yapılmasına karar verilmesinden sonra yetkili ve görevli ilçe seçim kurulu, halkoylamasının yapılacağı yerleşim yerlerine ait olan ve o seçim bölgesinde en son kullanılan muhtarlık bölgesi askı listelerini belirleyeceği süreler içerisinde askıya çıkartarak güncelleştirme genelgesindeki usul ve esaslara göre kesinleştirir ve halkoylaması bu kesinleşen listeler ile yapılır.
Madde 14 – Sandık Seçmen Listesi
(1) Muhtarlık bölgesi askı listelerinin güncelleştirilmesinden sonra sandık seçmen listeleri oluşturulur. Kesinleşen ve sandık seçmen listesi haline getirilen listelerin her sayfası ayrı ayrı mühürlenir ve ilçe seçim kurulu başkanı tarafından imzalanır. Son sayfanın altına listenin kaç sayfa olduğu ve kaç seçmeni içerdiği yazılarak ilçe seçim kurulu başkanı tarafından onaylanır.
(2) Kesinleşen ve sandık seçmen listesi haline getirilen listelerden üç (3) nüsha çoğaltılır. Bu listelerden bir nüshası ilgili muhtarlıklara, diğer iki (2) nüshası da sandık kurulu başkanlarına verilir. Sandık kurulu başkanları bunlardan birini sandık alanına asar, diğeri de oy verme işleminde kullanılır.
Madde 15 – Seçmen Bilgi Kağıtları
(1) Seçmen bilgi kağıtları halkoylaması dolayısıyla kullanılırken, bu kağıtların ilgili bölümüne "halkoylaması" kelimesi yazılacaktır.
(2) Kanuna uygun biçimde hazırlanmış seçmen bilgi kağıtlarının sağlıklı ve kısa zamanda seçmene ulaştırılmasını sağlayacak yöntemi ilçe seçim kurulu başkanı belirler.
Madde 16 – Halkoylamasını Yapacak Sandık Kurulu
(1) Halkoylamasını yapacak sandık kurulu; bir (1) başkan, bir (1) memur üye ve o ilçede teşkilatı bulunan ve son genel seçimde en çok oy almış olan beş (5) siyasi parti üyesinden oluşur. Köylerde ise, memur üye yerine köy ihtiyar meclisi üyeleri arasından çekilecek kur'a ile üye belirlenir. Kur’ada adı ilk çıkan asıl öteki yedek üye olur. (298 S.K. 21, 22, 23)
Madde 17 – Sandık Kurullarının Görev ve Yetkileri
(1) Sandık kurullarının başlıca görev ve yetkileri şunlardır:
a) Sandık alanı içinde halkoylamasının düzenle yürütülmesi için gereken tedbirleri almak, oy verme işlerini yönetmek ve denetlemek,
b) Sandık alanında sandığın konulacağı yeri belirlemek, sokak başlarına, bu yeri gösterir göze çarpacak işaretler koymak ve sandığın yerini alışılmış araçlarla duyurmak,
c) Sandığa atılmış olan oy pusulalarını saymak, dökümlerini ve sonuçlarını tutanağa geçirmek ve bunları halkoylaması işlerine ait diğer evrak ile birlikte, derhal ilçe seçim kuruluna teslim etmek,
ç) Sandık kurulu tutanak defterindeki tutanaklar ile gerekli diğer tutanakları tutmak ve altını imzalamak,
d) Oy verme işleri hakkında ileri sürülecek şikayet ve itirazları incelemek, karara bağlamak ve kararları tutanak defterine geçirerek altını imzalamak,
e) Bu kararlardan itiraza uğrayanları derhal ilçe seçim kuruluna göndermek,
f) Kanunlarla ve Yüksek Seçim Kurulu genelge ve kararları ile verilen diğer görevleri yapmak,
g) Oy verme ve sayım döküm sonunda kullanılan ve kullanılmayan oy pusulalarını, oy zarflarını ayrı ayrı paketleyerek seçim tutanağı ile birlikte ilçe seçim kuruluna teslim etmek (298 S.K. 71).
Madde 18 – Sandık Kurulu Başkanının Öncelikle Yapacağı İşler
(1) Sandık kurulu başkanı, oy verme gününden en az 48 saat önce, ilçe seçim kurulu başkanından aşağıda yazılı oy verme araçlarını tutanakla teslim alarak, zamanında sandık yerinde bulundurur.
a) Ağzı mühürlü bir kese içinde bulunan sandık kurulu mühürü,
b) Kapalı oy verme yerine asılacak (Örnek: 19) numaralı açıklama levhası,
c) Halkoylaması için hazırlanmış oy pusulası paketleri,
ç) Üstü ilçe seçim kurulu başkanlığı mühürünü taşıyan oy zarflarına ait paket,
d) Halkoylaması sandığının önüne yapıştırılacak bandrol,
e) Istampa, ıstampa mürekkebi, mühür mumu ve sicim ile sahifeleri ilçe seçim kurulu başkanlığınca mühürlenmiş tutanak defteri, sayım cetvelleri ve tutanak kağıtları, tükenmez kalem,
f) Her yaprağı ilçe seçim kurulu başkanı tarafından mühürlü ve sonu onaylı olan iki nüsha sandık seçmen listeleri,
g) Sahiplerine verilememiş olan seçmen bilgi kağıtları,
ğ) Oy sandığı, (bulunduğu yerden alınır.)
(2) Yukarıda sayılan araç ve gereçleri teslim aldıktan sonra, sandığın götürüleceği gün ve oy verme günü binada hazır bulunmasını sağlamak.
Madde 19 – Sandık Kurulunun And İçmesi
(1) Sandık kurulu başkan ve üyeleri, oy verme günü, göreve başlamadan önce, ilk iş olarak sandık başında bulunanlar önünde birer birer aşağıdaki şekilde and içer. "Hiçbir tesir altında kalmaksızın, hiç kimseden korkmadan, seçim sonuçlarının tam ve doğru olarak belirmesi için, görevimi kanuna göre, dosdoğru yapacağıma, namusum, vicdanım ve bütün mukaddesatım üzerine and içerim." (298 S.K. 70).
Madde 20 – Başkan ve Üyelerin Toplantıya Gelmemesi Halinde Yapılacak İşler (Sandık Kurulunda Çoğunluğun Sağlanması)
(1) Sandık başında, oy verme başlamadan önce veya oy verme sırasında, sandık kurulu üyelerinden biri veya birkaçı görevini yapmazsa, ceza hükümleri saklı kalmak üzere, yerine kuruluştaki usule göre, o civarda ise yedek üyelerden biri getirilir. Şayet, bu dahi mümkün olmaz ve kurul üyeleri sayısı yarısından aşağı düşerse bu konu tutanağa geçirilir ve eksiklikler, o sandık alanında seçme yeterliliğine sahip, okur-yazar olanlar arasından başkanın seçeceği kimselerle doldurulur (298 S.K. 73).
(2) Göreve gelmeyen veya bırakıp giden başkan ve üyelerin yerine görevlendirilenler oy verme iş ve işlemleri sonuçlanıncaya kadar görevlerine devam ederler.
(3) Sandık kurulu başkanının görevi başına gelmemesi veya bırakıp gitmesi halinde, yerine kurulun partili olmayan üyelerinden en yaşlısı başkanlık eder. Yaş konusunda uyuşmazlık çıkarsa nüfus cüzdanındaki bilgi esas tutulur.
Madde 21 – Sandığın Konulacağı Yer
(1) Sandık alanında, sandığın konulacağı yeri sandık kurulu kararlaştırır. Sandığın konulacağı yerlerin belirlenmesinde, seçmenin oyunu kolaylıkla, serbestçe ve gizli şekilde verebilmesi göz önünde bulundurulur.
(2) Dağınık mahalle ve sair yerleşim yerleri bulunan köylerde veya köylerin birbirlerine yakın olduğu durumlarda seçim sandıklarının tek mahallede veya bir köyde toplanmasına ilçe seçim kurulu karar vermiş ise bu karar göz önünde tutularak belirlenen yere sandık konulur.
(3) Sandıklar; özürlü seçmenlerin kolaylıkla oy vermelerini sağlayacak şekilde, okul (özel okullar ve özel dershaneler dahil) avlusu veya salonların elverişli kısımları gibi geniş ve umumi yerlere konulur. Açık yerlerde, saçağı, sahanlığı, sundurması bulunan yerler üstün tutulur.
(4) Kışla, karargah, ordugah gibi askeri bina ve tesislerle, karakollara ve parti binalarına, muhtarlık odalarına ve mabetlere sandık konulamaz (298 S.K. 74).
Madde 22 – Kapalı Oy Verme Yeri
(1) Sandık kurulları, oy serbestliğini ve gizliliğini sağlayacak şekilde kapalı oy verme yeri hazırlar.
(2) Kapalı oy verme yerleri, oyların gizliliğini ve seçmenlerin oylarını tam bir serbestlik içinde vermelerini sağlayacak, dışarıdan içerisinin gözetlenmesine imkan bırakmayacak elverişli bir durumda olacaktır (298 S.K. 75, 76).
Madde 23 – Kapalı Oy Verme Yerine Asılacak Levha
(1) Sandık kurulu, sandıkların konulacağı yeri ve kapalı oy verme yerlerini belirledikten sonra buralara 298 sayılı Kanunun oy verme serbestliğine ve gizliliğine ilişkin hükümlerini içeren levhayı (Örnek: 19) asar (298 S.K. 76).
Madde 24 – Sandık Seçmen Listesinin Sandık Alanına Asılması
(1) Her yaprağı ilçe seçim kurulu başkanı tarafından mühürlü ve sonu onaylı sandık seçmen listesi, sandık alanında, seçmenlerin kolayca görüp inceleyebilecekleri uygun bir yere asılır. (298 S.K. 68/13).
Madde 25 – Sandık Yerinin İlanı
(1) Sandık kurulu başkanı, sandıkların konulduğu yeri, göze çarpan işaretlerle veya alışılmış araçlarla halka duyurur.
(2) Sandıkların bulunduğu yere giden sokakların başına, o yeri gösteren yazılar ve işaretler (Örneğin "1 numaralı sandığa gider" yazısı ve ok işareti) konulur.
Madde 26 – Sandık Alanı
(1) Sandıkların, kapalı oy verme yerinin ve sandık kurulunun yerleştiği yer merkez olmak üzere yüz metre yarı çaplı alan, sandık alanıdır (298 S.K. 81).
Madde 27 – Sandık Alanında Bulunabilecekler
(1) Sandık alanında sandık kurulu başkan ve üyeleriyle oy vermek üzere gelen seçmenler bulunur.
(2) Yukarıdaki fıkrada belirtilenlerden başka hiç kimse sandık alanına giremez (298 S.K. 72, 84).
(3) Sandık kurulunda görevli bulunan partili üyeler rozet, amblem veya partisini belirtir herhangi bir işaret taşıyamaz.
Madde 28 – Oy Verme Gününde Sandık Kurulunun Toplanma Zamanı ve Hemen Yapacağı İşler
(1) Sandık kurulu oy verme günü, Yüksek Seçim Kurulunca başka süre konulmamış ise en geç saat 07.00'de, sandık başında toplanarak bu Genelgenin 19 uncu maddesinde gösterilen şekilde and içer. Başkan, ilçe seçim kurulundan teslim almış olduğu ağzı mühürlü torbayı kurula gösterdikten sonra açarak içerisinde bulunan sandık kurulu mühürünü masanın üzerine koyar. Bundan sonra seçim sandığının boş olduğunu orada bulunan sandık kurulu üyeleri önünde tespit ederek sandığı kapatır ve kapağını bozulmadan açılmayacak şekilde, (herhangi bir şekilde ıslatılmış) sandık kurulu mühürü ile mühürler.
(2) Sandık kurulu; and içme, sandığı yerleştirme, kapalı oy verme yerini düzenleme işini bitirdikten sonra hazır bulunanlar önünde ilçe seçim kurulu başkanlığından teslim aldığı paketlenmiş oy pusulaları paketini açıp, tümünü sayar; oy pusulalarının her birinin arkasını sandık kurulu mühürü ile mühürler.
(3) Sandık kurulu ilçe seçim kurulundan teslim alınan ve ilçe seçim kurulu başkanlığı mühürünü taşıyan oy zarflarını sayar, her zarfın üzerine sandık kurulu mühürünü basar.
(4) Oy pusulaları ve zarflar masanın üzerine düzenli bir şekilde konulur.
(5) Sandık kurulu seçime ilişkin bandrolü seçim sandığının önüne yapıştırır.
(6) Sandık kurulu, yaptığı sayımların sonucunu ve işlemleri bu genelge gereğince tutanak defterine geçirip imzalar (298 S.K. 77).
Madde 29 – Kurulca İşlemlerin Nasıl Yapılacağı, Tedbirlerin Nasıl Alınacağı, İşlemlerle Kararların Deftere Nasıl Geçirileceği ve Üyelerin Başkana Yardımı
(1) Kanun gereği olarak kurulca alınması gereken tedbirler ve yapılması gereken işlemler üzerinde anlaşma olmadığı takdirde, kurulu oluşturan üyelerin yarısından bir fazlasının görüşüne göre karar alınır veya işlem yapılır. Oyların eşitliği halinde başkanın katıldığı tarafın görüşü üstün tutulur.
(2) Sandık kurulu tarafından verilen kararlar veya yapılan işlemler varsa matbu tutanağa, yoksa olayın mahiyetine göre tutanak defterine yazılarak başkan ve üyeler tarafından imzalanır.
(3) Kanuna göre başkan tarafından yapılması gereken işler ve özel olarak sandık başında yapılacak işler (örneğin açıklamalar ve uyarmalar) başkanın izni ile üyeler tarafından da yapılabilir.
Madde 30 – Sandık Alanında Düzenin Sağlanması ve Başkana Ait Yetkiler
(1) Sandık alanında düzenin sağlanması sandık kurulu başkanına aittir. Sandık alanında seçmenin oyunu tam bir serbestlikle ve gizli şekilde kullanmasına veya sandık kurulunun görevini yapmasına engel olmaya kalkışanları veya oy verme işinin yolunda gitmesini aksatanlarla, sandık başı işlemlerinin düzenini bozmaya yeltenenleri başkan uyarır ve bu uyarmayı dinlemeyenleri sandık alanının dışına kolluk kuvvetleri aracılığıyla çıkartabilir. Bu kimse, sandık kurulu üyesi ise ancak kurul kararı ile uzaklaştırılabilir.
(2) Sandık alanında alınacak tedbirler seçmenlerin sandık başı işlemlerini izlemelerini engelleyecek nitelikte olamaz. Sandık kurulu başkanının çağırdığı kolluk kuvvetleri dışında kolluk amir ve memurları ile resmi üniforma giymiş kimseler ve silah taşıyanlar sandık alanına giremezler.
(3) Seçmen olarak o sandıkta oy kullanması gereken subay, astsubay, kolluk amir ve memurları ancak sivil elbise ile sandık alanına girip oylarını verebilirler.
(4) Ancak, olağanüstü hal, sıkıyönetim ve seferberlik ilan edilen yerlerde veya savaş durumlarında, kolluk amir ve memurlarıyla silahlı kuvvetler mensuplarının seçmen sıfatıyla kayıtlı bulundukları sandıkta oy kullanmaları halinde yukarıdaki fıkra hükmü uygulanmaz (298 S.K. 84).
(5) Sandık kurulu başkanı, seçmenin sandık alanına serbestçe girmesini engelleyen ve zorlaştıran her türlü hareketi önlemek zorundadır.
(6) Sandık alanında düzenin sağlanması işlerinde kolluk kuvvetleri sandık başkanının emirlerine uymak zorundadırlar (298 S.K. 81, 82, 84).
Madde 31 – Oy Verme Yetkisi
(1) Onaylı sandık seçmen listesinde yazılı seçmenler halkoylamasında oy verme yetkisine sahiptirler. Sandık seçmen listesinde yazılı olmayanlar oy kullanamazlar.
(2) Sandık seçmen listesinde yazılı bulunsalar dahi, oy verme gününe kadar yetkili makamlardan, seçmen yeterliğini kaybettiğine ilişkin haklarında resmi yazı bulunanlara oy kullandırılmaz ve bu durum tutanağa geçirilir (298 S.K. 86).
Madde 32 – Oy Verme Süresi
(1) Oy verme işlemi, Yüksek Seçim Kurulunca başka süre konulmamış ise seçim günü saat 08.00'da başlayıp 17.00'da sona erer (298 S.K. 89, 96).
(2) Oy vermenin bitiş saati geldiği halde, sandık başında oylarını vermek üzere bekleyen seçmenler var ise, sandık kurulu başkanı bunları belirledikten sonra sıra ile oylarını kullanmalarına izin verir. Saat 17.00’dan sonra gelen seçmen oy kullanamaz.
Madde 33 – Sandık Kurulu Önüne Alınmada Sıra
(1) Oy verme günü sandık başına gelen seçmenler, sandık kurulu önüne kurul başkanı tarafından sıra ile, birer birer alınırlar. Gebeler, hastalar ve özürlüler sıra ile bekletilmeden oylarını verirler. Güvenlik görevlileri ve yaşlıların da bekletilmeden oy kullanmalarına izin verilebilir (298 S.K. 90).
Madde 34 – Oy Verme Düzeni
(1) Sandık başında; seçmene, vereceği oy hakkında hiçbir kimse müdahale, telkin veya tavsiyede bulunamaz. Hiçbir seçmen oyunu kullandıktan sonra sandık başında kalamaz (298 S.K. 88).
(2) Oyunu kullandıktan sonra sandık başından ayrılmayan seçmene başkan uzaklaşmasını hatırlatır. Seçmen yine orada kalırsa, başkan onu kolluk kuvveti aracılığı ile uzaklaştırır.
Madde 35 – Seçmenin Kimliğinin Tespiti
(1) Sandık başına gelen seçmen, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarasını taşıyan, nüfus cüzdanı, resmi daireler veya iktisadi devlet teşekküllerince verilen soğuk damgalı kimlik kartı, pasaport, evlenme cüzdanı, askerlik belgesi, sürücü belgesi gibi seçmenin kimliğini tereddütsüz ortaya koyan resimli ve resmi nitelikteki belgelerden birini başkana verir ve seçmen sıra numarasını söyler ve buna göre oyunu kullanır. Yukarıdaki belgelerden olupta Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarasını taşımayan belgelerden birini ibraz eden (sunan) seçmen hiçbir şekilde oyunu kullanamaz. Belediyeler ile köy veya mahalle muhtarlarınca düzenlenip onaylanan kimlik belgeleri seçmenin kimliğinin tespitinde geçerli değildir. (298 S.K. 87, 91).
Madde 36 – Oy Verme
(1) Oy vermeden önceki işler;
a) Sandık kurulu başkanı, kurul üyeleri arasında iş bölümü yaparak oy verme işlemini izlemek üzere üyeleri ayrı ayrı görevlendirir. Bu üyeler, seçmenin oy verme işlemini takip ederek karışıklığa meydan verilmemesini ve seçmenin oyunu sandığa atmasını ve kendilerinin önünde bulunan oy pusulaları ve oy zarflarının kaybolmamasını sağlarlar. Diğer bir üyeyi sandık seçmen listesinin imza bölümünü takiple görevlendirir. Bu üye, sandık önüne alınan seçmenin sandık seçmen listesinden adını bulur.
b) Seçmen, oyunu kullanmadan seçmen bilgi kağıdı ile kimlik belgesini başkana verir ve kimliğini ispat eder.
c) Seçmen bilgi kağıdını gösteremeyenler kimlik belgeleri ile oylarını kullanabilir.
ç) Başkan tarafından seçmene kapalı oy verme yerine gitmeden önce:
ça) "Evet" veya "Hayır" yazılı oy pusulalarından birini zarfa koyması ve yapıştırması,
çb) Zarfa, oy pusulasından başka hiçbir şey koymaması, aksi halde kullandığı oyun geçersiz sayılacağı,
çc) Oy pusulasının herhangi bir yerine imza veya işaret yapmaması, aksi halde oyunun geçersiz sayılacağı,
açıklanır.
(2) Oy verme işlemi;
a) Başkan, seçmen listesinde yazılı bulunan seçmene masa üzerinde duran arkası sandık kurulu mühürü ile mühürlenmiş, üzerinde "Evet" ve "Hayır" ibareleri yazılı bulunan, iki ayrı renkten oluşan oy pusulaları ile arkası ilçe seçim kurulu ve sandık kurulu mühürleriyle mühürlenmiş zarfı verir.
b) Oy pusulalarını ve zarfı alan seçmen doğruca kapalı oy verme yerine gider ve oyunu kullanmadan başka bir yere gidemez.
c) Seçmen, sandık kurulu başkanının açıkladığı şekilde hareket ettikten sonra kapalı oy verme yerinden çıkıp, zarfı sandığa atar ve sandık seçmen listesinde isminin karşısını imza eder. Seçmen, imza atmasını bilmiyor veya herhangi bir sakatlığı nedeniyle imza atacak durumda bulunmuyorsa, sol elinin baş parmağını basar. Sol elinin baş parmağı olmayanların hangi parmağını bastığı listenin imza hanesine ayrıca yazılır. Hiç parmağı olmayan seçmenin durumu adı karşısına yazılıp başkan tarafından imzalanır.
ç) Sandık kurulu başkanı, oyunu kullanmış ve sandık seçmen listesini imzalamış olan seçmenin, seçmen bilgi kağıdının arka yüzünü imzalayıp mühürledikten sonra kendisine iade eder. Sandık kurulu başkanları, bu işlemlerin düzenli bir biçimde yapılıp yapılmadığını denetler.
d) Kapalı oy verme yerine girmeyen veya oy pusulaları ile oy zarfını aldığı halde oy kullanmayan seçmenden oy pusulaları ve zarf geri alınır.
Madde 37 – Kapalı Oy Verme Yerinde Kalma
(1) Seçmen kapalı oy verme yerinden dışarı çıkmadıkça hiç kimse oraya giremez. Şu kadar ki, oy pusulasını hazırlamak için gerekli normal süreden fazla kapalı oy verme yerinde kalan seçmenler, kurul başkanı tarafından uyarılır. Bu uyarıya rağmen kapalı oy verme yerinden çıkmayan seçmen oradan çıkarılır (298 S.K. 92).
Madde 38 – Sandık Kurulu Görevlilerinin Oy Kullanmaları
(1) Sandık kurulu başkan ve üyeleri, halkoylamasının yapıldığı yerleşim birimine ait seçmen kütüğünde kayıtlı iseler görevli oldukları sandıkta oylarını kullanabilirler. Ancak, halkoylamasının yapıldığı yerleşim biriminde birden fazla sandık kurulmuş ise, seçmen kütüğüne kayıtlı olup da görevli oldukları sandığa ait seçmen listesinde isimleri bulunmayan sandık kurulu başkan ve üyeleri, ilçe seçim kurulu başkanı tarafından kendilerine oy kullanma hakkı bulunduğuna ilişkin olarak verilecek Örnek: 142 sayılı belgeyi ibraz ederek görevli oldukları sandıkta oy verirler. Bunların ad ve soyadları ile kimlik bilgileri o sandık seçmen listesinin sonuna ilave edilerek karşılarına imzaları alınır ve bu işlemler tutanağa geçirilir.
Madde 39 – Özürlülerin Oy Kullanması
(1) Görme özürlüler, felçliler, elleri eksik olanlar veya bu gibi bedeni aksaklıkları açıkça belli olanlar o seçim çevresi seçmeni olan ve o sırada sandık alanında bulunan akrabalarından birinin, akrabası yoksa diğer herhangi bir seçmenin yardımı ile oylarını kullanabilirler. Bir seçmen birden fazla özürlüye yardım edemez (298 S.K. 93).
(2) Özürlülere yardım edenlerin de öncelikle oy kullanmalarına izin verilebilir.
Madde 40 – Okuma - Yazma Bilmeyen Seçmenlerin Oy Kullanmaları
(1) Okuma - yazma bilmeyen seçmenlere, oylarını kullanmaları konusunda başkaları tarafından sandık alanında yardım edilmez. Okuma - yazma bilmeyen seçmen, sorduğu ve istediği taktirde kurul başkanı, nasıl oy kullanılacağını anlatır.
Madde 41 – Sayım ve Döküm Başlamadan Önce Yapılacak İşler
(1) Oy verme bitince, kurul başkanı bunu yüksek sesle ilan eder ve oy vermenin bittiği saat tutanak defterine geçirilir. Oy sandıkları Yüksek Seçim Kurulu tarafından başka bir süre konulmamış ise saat 17.00'den önce açılamaz.
(2) Seçmen listesindeki bütün seçmenler oylarını kullanmış olsalar dahi, sandık, Yüksek Seçim Kurulu tarafından başka bir süre belirlenmemiş ise saat 17.00'den önce açılmayacaktır.
Madde 42 – Sayım ve Dökümün Açık Olması ve Sayım Düzeni
(1) Sayım ve döküm açık olarak yapılır. Oy verme yerinde bulunanlar sayım ve dökümü izleyebilirler.
(2) Kurul; çalışmalarının selamet ve düzeni bakımından, sayım ve döküm masası etrafında boş kalması gereken kısmı, bir karar ile belirtir ve bu kısım etrafında orada bulunanların bu işlemleri izlemelerine engel olmayacak (ip germek gibi) tedbirleri alabilir (298 S.K. 95).
Madde 43 – Masa Üzerindeki Eşyaların Kaldırılması, Oy Verenler Sayısının Denetlenmesi ve Tutanağa Geçirilerek İlanı
(1) Masa üzerinde, sandıktan başka ne varsa kaldırılır ve bundan sonra sandık seçmen listesinde yazılı seçmenlerin adları ile karşılarındaki imza veya parmak izleri sayılarak oy vermiş olanların toplamı tespit edilir; 113 örnek sayılı basılı tutanaklara geçirilir ve sonucu yüksek sesle ilan edilir (298 S.K. 96).
Madde 44 – Kullanılmayan Oy Pusulaları ve Zarflar
(1) Halkoylamasında, kullanılmayan oy pusulaları ve zarflar sayılır; oylarını veren seçmen sayısına eklenerek kurula teslim edilmiş bulunan oy pusulası toplamına ve belli sayıdaki zarf miktarına olan uygunluğu denetlenir. Kullanılmayan oy pusulaları ve zarflar ayrı ayrı paket haline getirilerek (herhangi bir şekilde ıslatılmış mühür ile) mühürlenir, üzerlerine sayıları yazılır. Kullanılmayan zarf sayısı 113 örnek sayılı tutanağa yazılır.
(2) Sandık kurulu başkanı; mühür, kullanılmamış ve paketlenmiş olan oy pusulaları ve zarfları, ilçe seçim kuruluna teslim edilecek torbaya koyar ve torbayı sicimle bağlar.
(3) Bu işlemler bitirildikten sonra sandıktan çıkacak oy pusulalarının konmasına yarayan torbanın boş olduğu tespit ve ilan olunur. Bütün bu işlemler tutanağa geçirilir (298 S.K. 97).
Madde 45 – Sandığın Açılması, Zarfların Sayılması, Geçerli ve Geçersiz Oy Zarflarının Ayrılması
(1) Yukarıdaki maddede yazılı işlemler tamamlandıktan sonra oy sandığı, oy verilen yerde bulunanların önünde açılır ve çıkan zarfların toplamı basılı tutanağa (Örnek: 113) geçirilir. Sandıktan çıkan zarf sayısı oy veren seçmen sayısı ile karşılaştırılır.
a) Zarf sayısı oy veren seçmen sayısından fazla çıkacak olursa, bütün zarflar, açılmaksızın tek tek elden geçirilerek halkoylaması için belirlenen renkte olmayan, çift mühür taşımayan ve seçmenin kimliğini belli edecek şekilde işaretlenmiş bulunan zarflar ayrılır. Ayrılan bu zarfların, toplam zarf sayısından düşülmesi fazlalığın giderilmesine yetmiyorsa kurul başkanı eşitliği sağlayacak sayıda zarfı gelişi güzel çeker ve sadece bu zarflar açılmadan derhal yakılarak imha edilir. Gelişi güzel çekilerek yakılan zarf sayısı tutanağa yazılır. Bundan sonra geriye kalan geçerli zarflar sayılarak sandığa konulur (Eşitliği sağlamak üzere ayrılan ve çift mühürlü olmayan, seçmenin kimliğini belli edecek şekilde işaretlenmiş bulunan zarflar yakılmaz).
b) Zarf sayısı oy kullanan seçmen sayısına böylece eşit hale getirildikten sonra dahi geçersiz zarf kalmış ise (c) fıkrasındaki işlem uygulanır.
c) Oy kullanan seçmen sayısı ile sandıktan çıkan zarf sayısı eşit ise (bu halde (a) fıkrasındaki işleme lüzum kalmayacaktır) zarfların içinde genelgeye göre geçersiz sayılan zarf bulunup bulunmadığı denetlenir. Geçersiz zarf bulunursa bunlar sayılarak ayrılır ve paketlenir; paketin üzeri (herhangi bir şekilde ıslatılmış mühür ile) mühürlenir ve zarf sayısı yazılır. Geçersiz sayılarak saklanan bu zarfların sayısı tutanağa yazılır. Geçerli zarflar sayılarak sandığa konulur. Ara verilmeksizin döküme başlanır. Bütün bu işlemler tutanak defterine geçirilir (298 S.K. 98).
Madde 46 – Sayım ve Döküm Cetvelinin Boş Bulunduğunun Orada Bulunanlara Gösterilmesi
(1) Sandık kurulu başkanı, sayım ve döküm işine başlamadan önce, sayım ve döküm cetvellerinin boş ve yazısız olduğunu orada bulunanlara gösterir (298 S.K. 100).
Madde 47 – Başkanın Sayım ve Döküm Sırasında Kurul Üyeleri Arasında İş Bölümü Yapması
(1) a) Başkan, varsa değişik siyasi partilere bağlı iki üyeyi (yazıcı üye) sayım ve döküm cetvellerini işlemek,
b) Siyasi partilere bağlı bir üyeyi oy zarflarını sandıktan çıkarıp kendisine vermek,
c) Bir üyeyi de dökümü yapılmış oy pusulalarını, aşağıdaki maddede açıklandığı gibi torbaya atmak işleriyle görevlendirir (298 S.K. 100).
(2) Kurulda bu sayıda siyasi partiye mensup üye bulunmaması halinde bunların yerine diğer üyeler görevlendirilir.
Madde 48 – Zarfların Açılması ve Oyların Sayım ve Dökümü
(1) Başkan tarafından görevlendirilen üye oy zarfını sandıktan teker teker alarak başkana verir. Başkan oy zarfını açar, herkesin görebileceği ve işitebileceği şekilde okur ve bu iş için görevlendirilen üyeye verir, oy pusulası üzerinde "Evet" veya "Hayır" yazılı olup olmadığı okunur ve oy pusulasını torbaya atar. Oy pusulasının hesaba katılıp katılmamasında veya geçerli sayılıp sayılmamasında tereddüt edilirse bu oy pusulaları cetvele dökümü yapılmadan ayrılır, bir kenara konur. Bütün zarfların açılıp okunması bittikten sonra itiraz edilmeksizin geçerli sayılan oy pusulaları sayısı sayım ve döküm cetveline göre tutanağa (Örnek: 113) yazılır. Geçerliliği konusunda tereddüt edildiği için ayrılmış oy pusulalarının, geçerli olup olmadıkları, hesaba katılıp katılmayacakları sandık kurulunca karara bağlanır. Durum tutanağa geçirilir (Örnek: 113) ve geçerli sayılanlarla hesaba katılmasına karar verilenler de sayım ve döküm cetveline işlenir. Geçerli sayılmayan oy pusulaları ayrıca paket yapılarak paketin üzeri (herhangi bir şekilde ıslatılmış mühür ile) mühürlenir ve saklanır. Sayısı tutanağa yazılır, (Örnek: 113) bunlar kesinlikle yakılmaz, yırtılmaz ve yok edilemez.
Madde 49 – Geçerli Sayılmayacak Zarflar ve Oy Pusulaları
(1) A) Aşağıda yazılı oy zarfları geçerli değildir.
aa) Sandık kurulunca verilen, çift mühür taşımayan,
ab) Hangi seçmen tarafından atıldığı belli olacak şekilde imza, mühür veya işaret taşıyan (geçersiz sayılıp ayrılan bu oy zarfları kesinlikle yakılmaz).
B) Aşağıda yazılı oy pusulaları geçerli değildir (Bu oy pusulaları paketlenip, üzeri mühürlenir ve sayısı yazılır).
ba) Sandık kurulunca verilmeyen ve kağıdında (Türkiye Cumhuriyeti Yüksek Seçim Kurulu) filigranı bulunmayan, özel surette imal edilmiş kağıttan başka kağıda basılı veya yazılı oy pusulaları,
bb) Hangi seçmen tarafından atıldığı belli olacak şekilde imza, mühür veya işaret taşıyan oy pusulaları,
bc) Arkasında sandık kurulu mühürü bulunmayan oy pusulaları,
bç) Zarfın içinde el ilanı, herhangi bir kağıt veya madde bulunan oy pusulaları,
(2) Oy pusulasının arkasına basılan sandık kurulu mühür izinin başka bir oy pusulasına geçmesi oy pusulasını geçersiz kılmaz.
(3) Bir oy zarfı içinden birden fazla "Evet" veya "Hayır" oy pusulası çıkması durumunda, bir oy pusulası sayılır ve geçerli kabul edilir. Ancak bir oy zarfı içinden birden ziyade değişik renkte olan "Evet" veya "Hayır" oy pusulalarının birlikte çıkması halinde tümü geçersiz sayılır.
Madde 50 – Seçim Sonuçlarının Sayım ve Döküm Cetvellerine Geçirilmesi
(1) Sandık kurulu başkanı, geçerli bulunduğunda veya hesaba katılacağında tereddüt edilmeyen her oy pusulasını okudukça, cetvel yazıcısı iki üye tarafından, Örnek: 112 sayılı cetvele işlenir.
(2) Oy pusulalarının okunmasından sonra her sütunda çizilmiş bulunan son rakam, o sütuna verilmiş oy sayısını göstereceğinden, bu sayı sütunun altındaki haneye rakamla ve yazı ile yazılır. Sonuçlar orada bulunanlara yüksek sesle ilan edilir ve tutanak tarih ve imza atılarak kapatılır (298 S.K. 100).
Madde 51 – Sayım ve Döküm Cetvelleri Sonuçlarının İlanı ve Tutanağa Geçirilmesi
(1) Oyların sayımı ve sayım cetvellerine sonuçların geçirilmesi biter bitmez, sandık kurulu başkanı bu sonuçları orada bulunanlara yüksek sesle ilan eder.
(2) Bundan sonra; Örnek: 113 sayılı basılı tutanak düzenlenir, altı başkan ve üyeler tarafından imzalanır ve bu tutanağın bir örneği sandık çevresinde herkesin görebileceği bir yere asılır. Bu tutanak bir hafta süre ile asılı kalır. (298 S.K. 106).
(3) Oy vermede kanuna aykırılık bulunduğu yolundaki ihbar ve şikayetlerin ve bunlara ait kararların nelerden ibaret bulundukları tutanağa geçirilir. Tutanağın altı, başkan ve üyeler tarafından imzalanır (298 S.K. 105).
(4) Sayım ve döküm işlemleri tamamlandıktan sonra; oy kullanan seçmen sayısı (=) "Evet" oyları (+) "Hayır" oyları (+) geçersiz oyların toplamına eşit olması gerekir.
Madde 52 – Sayıma İlişkin Kağıt ve Belgelerin Paketlenerek Torbaya Konulması
(1) Sandık kurulları, kağıt ve belgeleri ayrı ayrı olmak üzere, ilçe seçim kuruluna teslim etmek için aşağıda yazılı şekilde hazırlar;
a) Geçerli sayılan oy pusulaları,
b) Geçersiz sayılan oy pusulaları,
c) Hesaba katılmayan zarflar,
ç) Kullanılmayarak arta kalan oy pusulaları,
d) Kullanılmayarak arta kalan zarflar,
e) Sayım ve döküm cetveli (Örnek: 112),
f) Sandık kurullarınca düzenlenecek tutanağı (İlan Tutanağı) - (Örnek: 113),
g) Tutanak defteri,
ğ) Istampayı,
(2) Ayrı ayrı paketler halinde sararak, sayılarını üzerlerine yazar ve üzerlerini sandık kurulunun mühürü ile mühürleyip imzalandıktan sonra hepsini birden torbaya koyup ağzını yine kurul (herhangi bir şekilde ıslatılmış) mühürüyle mühürler ve imzalar. Sandık kurulu başkanı sandık alanında seçimle ilgili hiçbir seçim evrakının unutulmamasına özen gösterir.
Madde 53 – Sayıma İlişkin Torbanın (Kağıt ve Belgelerin) İlçe Seçim Kurulu Başkanına Teslimi
(1) Sandık kurulu tarafından hazırlanan mühürlü torba ve sandık kurulu mühürü, sandık kurulu başkanı ile ad çekme yoluyla belli edilecek en az iki üye tarafından hiçbir gecikmeye meydan verilmeksizin ve hiçbir yere uğranmaksızın en kısa zamanda, ilçe seçim kurulu başkanına teslim edilir. Bu maddeye aykırı hareket edenler hakkında cezai kovuşturma yapılır.
(2) Kurulun diğer üyeleri isterlerse ve taşıtta yer varsa veya taşıt kendileri tarafından sağlanırsa başkanla birlikte gidebilirler.
(3) İlçe seçim kurulu, torbayı ve sandık kurulu mühürünü alarak, torbayı getiren üyeler önünde açıp içindekiler hakkında tutanak düzenlenir ve bu tutanağın alt tarafı torbayı ve mühürü teslim edenlerle ilçe seçim kurulu başkanı ve üyelerden biri tarafından imzalanır. Bu tutanağın bir örneği sandık kurulu başkanına verilir.
(4) Kullanılan oy pusulası, tutanak ve cetvellere ilişkin bilgiler; ayrı ayrı sayılar halinde Örnek: 114 sayılı tutanakta gösterilir (298 S.K. 71, 107).
Madde 54 – Şikayet ve İtiraz
(1) Seçmenler, sandık kurulu başkanlarının veya bu kurulların yaptıkları işlemlere veya aldıkları tedbirlere ve bunlara benzer sair işlemlerine veya herhangi bir kimsenin Kanunun koyduğu yasaklara aykırı davranışlarına karşı, bu işlem veya tedbirlerin veya sair işlemlerinin düzeltilmesi veya yasaklara aykırı davranışların önlenmesi için sandık kurullarına başvurulabilir. Bu şekildeki başvuruya (şikayet) denilir. Sandık kurullarınca verilmiş herhangi bir kararın Kanuna aykırı olması nedeniyle kaldırılması veya Kanuna uygun bir şekle sokulması için ilçe seçim kurullarına başvurulabilir. Bu başvurmaya da (itiraz) denilir (298 S.K. 110, 112, 116, 119).
Madde 55 – Şikayetlerin Nasıl Yapılacağı ve Sözlü Şikayetin Tutanağa Geçirilmesi
(1) Şikayet dilekçe veya sözle yapılabilir. Sözlü şikayetler gerekçesiyle birlikte özel bir tutanağa yazılır. Bu tutanak adı, soyadı ve adresi de yazılarak şikayetçiye imza ettirilir. Şikayetçi imza atamaz ise sol elinin baş parmağı bastırılır (298 S.K. - 110, 116).
Madde 56 – Şikayet Üzerine Yapılacak İnceleme
(1) Şikayet dilekçesini alan veya şikayeti yukarıdaki madde gereğince tutanağa geçiren sandık kurulu, ilk önce şikayetçinin yetkili olup olmadığını inceler ve şikayetçi, yetkili kimselerden değilse, başka bir yön üzerinde durmaksızın şikayeti hemen reddeder. Kurul, şikayetçinin yetkili kimselerden olduğunu belirlerse, şikayetin haklı veya yerinde olup olmadığını inceler.
Madde 57 – Şikayetin Karara Bağlanması
(1) Şikayetin haklı veya yerinde görülmesi halinde, kurul, karar yazmağa ihtiyaç olmaksızın, şikayet konusu tedbir veya işlemi düzeltir yahut bu tedbir veya işlemi kaldırır.
(2) Şikayetçinin yetkili olmaması veya şikayetin süresinden sonra yapılmış olması veya haksız yahut yersiz görülmesi halinde kurulca şikayetin reddine karar verilir. Bu halde kurulun kararını tutanak defterine yazması ve bu kararın başkan ve üyeler tarafından imzalanması gerekir.
(3) Kurul kararları, kurul başkan ve üyelerinin yarıdan fazlasının oylarının o karar üzerinde toplanmasıyla verilir. Oylarda eşitlik halinde başkanın katıldığı tarafın oyu üstün tutulur.
(4) Şikayetin reddine ilişkin kararın bir örneği şikayetçiye verilir (298 S.K. 117).
Madde 58 – Şikayetin Süresi ve Süresinden Sonra Yapılacak Şikayetin Reddi
(1) Şikayet en geç, halkoylaması sonuçlarını tespit eden tutanağın sandık kurulunca düzenlenmesine, yani yazılıp imzalamasına kadar sandık kuruluna ulaşmalıdır.
(2) Tutanak imzalandıktan sonra ve fakat sandık kurulu dağılmadan önce yapılan sözlü şikayetlerin veya verilen şikayet dilekçelerinin sürenin geçmiş olması sebebiyle reddine karar verilir (298 S.K. 127).
Madde 59 – Sandık Kurullarının Kararlarına İtiraz
(1) Şikayetin reddine ilişkin sandık kurulu kararları ile halkoylaması sonuçlarını gösteren tutanakların sandık kurullarınca düzenlenmesi işlerine veya sandık kurullarının diğer kararlarına karşı itiraz olunabilir.
Madde 60 – Sandık Kurullarının İtirazı İlçe Seçim Kuruluna Ulaştırması ve İtirazcıya Alındı Kağıdı Verilmesi
(1) Yukarıdaki maddede anılan itirazlar, sandık kurullarınca halkoylaması sonuçlarını gösteren tutanağın düzenlenmesine kadar, sandık kurulu aracılığı ile sözle veya dilekçe verilerek yapılabilir.
(2) Sözlü itiraz, sandık kurulunca gerekçesi ile birlikte özel bir tutanağa geçirilir. Bu tutanak; adı, soyadı ve adresi de yazılarak itirazcıya imza ettirilir; itirazcı imza atamaz ise parmak bastırılır.
(3) Gerek sözlü, gerek yazılı itirazların ileri sürülmüş olduğunu ve yapıldığı tarihi gösteren bir alındı kağıdı itirazcıya verilir.
(4) Sözlü itiraza ait tutanak veya itiraz dilekçesi ile itirazcı tarafından bunlara eklenen deliller ve itiraza uğrayan sandık kurulu kararı, ya itirazcı veya güvenilir bir kimse eliyle sandık kurulunca derhal ilçe seçim kuruluna yollanır (298 S.K. 71/4, 112/1, 128).
Belgenin devamı (12 madde daha) okuyucuda yükleniyor. Madde 61 ve sonrası