KolayuyumGiriş yap

9/167 İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Yönetmeliği

Tür
Resmi Gazete
Atıf
9/167 İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Yönetmeliği (R.G. 19.02.1996/22559)
İlgili mevzuat
İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Yönetmeliği (mülga)

Madde 1 – Amaç

Menkul Kıymetler Borsaları Hakkında 91 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 11 inci maddesine dayanılarak çıkarılan bu Yönetmeliğin amacı, Devlet Bakanlığı ve Başbakan Yardımcılığının 19 Ekim 1984 tarihli onayıyla kurulması kararlaştırılan İstanbul Menkul Kıymetler Borsasının kuruluş ve çalışma esas ve kurallarını belirlemektir.

Madde 2 – Uygulama esasları

91 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve bu kararnameye göre Sermaye Piyasası Kurulu tarafından hazırlanıp Bakanlar Kurulunun 84/8581 sayılı kararıyla 6 Ekim 1984 gün ve 18537 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe konulmuş olan "Menkul Kıymetler Borsalarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik" hükümleri bu Yönetmelik bakımından üst düzenleme kuralları olup, uygulamada ve yorumda anılan hükümler esas alınır.

Bu Yönetmelikle üst mevzuat arasındaki uyum, menkul kıymetler borsaları için izleme ve denetim organı olan Sermaye Piyasası Kurulu tarafından sağlanır.

Madde 3 – Kısaltmalar

Bu Yönetmelikte geçen kısaltmaların anlamları aşağıda gösterilmiştir:

a) KHK: 91 sayılı Kanun Hükmünde Kararname

b) Genel Yönetmelik: 6 Ekim 1984 gün ve 18537 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış bulunan "Menkul Kıymetler Borsalarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik"

c) Bakan ve Bakanlık: Sermaye Piyasası Kurulunun ilgili olduğu Bakan ve Bakanlık

d) SPK: Sermaye Piyasası Kurulu

e) Borsa (İMKB): İstanbul Menkul Kıymetler Borsası

f) Yönetim Kurulu: İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Yönetim Kurulu

g) Başkan: İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Başkanı

Madde 4 – Borsanın organları, komiteleri ve teşkilatı

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası, Genel Kurul, Yönetim ve Denetleme Kurulu ile Komiteler ve Borsa Başkanı ile Borsa Başkanına bağlı Başkanlık teşkilatından oluşur.

Borsa Genel Kurulu, Borsa üyelerinden meydana gelir ve Borsanın üst karar organıdır.

Yönetim Kurulu, Genel Kurul tarafından seçilen 4 üye ile müşterek kararnameyle atanan bir Borsa Başkanından oluşur. Borsa Başkanı, aynı zamanda Yönetim Kurulu Başkanıdır.

Borsanın organları ve teşkilatına ilişkin görev, yetki ve kuruluş tanımları ile çalışma esasları, İMKB Teşkilat Görev ve Çalışma Esasları Yönetmeliğinde belirtilir.

Madde 5 – Borsanın çalışma zamanı ve seans

Borsa resmi çalışma günlerinde faaliyette bulunur. Çalışma gün ve saatleri Yönetim Kurulunca belirlenir.

Bir menkul kıymetin ilgili olduğu piyasa ve pazarlarda, Borsa yetkilisi tarafından verilecek bir işaretle işlemlerinin başlatıldığı an ile yine Borsa yetkilisi tarafından verilecek başka bir işaretle işlemlerinin bitirildiği an arasında geçen süre seans olarak adlandırılır. Aynı pazarda işlem gören tüm menkul kıymetlerin seansı aynı anda başlar ve biter.

Madde 6 – Borsa üyeleri, üyeliğe başvuru ve üyeliğe kabul

Borsaya, Sermaye Piyasası Kurulu tarafından aracılık faaliyetinde bulunmak üzere yetki belgesi verilmiş olan aracı kuruluşlar (aracı kurumlar ve bankalar) üye olabilir.

Borsada kurulan pazar ve piyasalarda işlem yapacak aracı kuruluşların Borsadan Borsa Üyelik Belgesi almaları zorunludur.

Aracı kuruluşlar Borsa üyeliği için Yönetim Kurulundan izin almak üzere, Borsada işlem yapacağı pazar ve piyasaların belirtildiği ve bunlara ilişkin olarak SPK’dan aldıkları yetki belgelerinin noterden tasdikli birer sureti ile bu Yönetmelikte öngörülen şart ve niteliklerin yerine getirildiğini belgeleyen evrakın eklendiği bir dilekçe ile Borsaya başvururlar.

Borsaya sunulacak bilgi ve belgelerin aracı kuruluşu temsile yetkili olan kişilerin imzalarını taşıması ve bu Yönetmelikte öngörülen üyelik şartlarını tevsik etmesi bakımından eksiksiz olması şarttır.

Borsanın yapacağı incelemeler sonucunda, Yönetim Kurulu bu Yönetmelik ile bu Yönetmeliğe dayanılarak çıkarılan Yönetmeliklerde öngörülen personel, teminat, sigorta, giriş aidatı ile işlem yapılacak piyasalar için gerekli teknolojik donanımın sağlanmış olduğunun tespiti halinde aracı kuruluşu üyeliğe kabul eder.

Üyeler, Yönetim Kurulundan izin almak suretiyle Borsada kurulan pazar ve piyasaların her biri için ilgili Yönetmeliklerinde belirlenen esaslar çerçevesinde işlem yapabilirler.

Herhangi bir pazar ya da piyasada işlem yapma konusunda Borsadan izin almış olanlar, sonradan diğer pazar ve piyasalarda da faaliyette bulunmak istedikleri takdirde veya işlemleri geçici olarak durdurulanlar yeniden faaliyette bulunabilmek için üçüncü fıkrada belirtilen belgelerden ilgili olanlarının ekli olduğu bir dilekçe ile Borsaya başvururlar.

Madde 7 – Borsa üyelik belgesi

Borsaya üyelik başvurusu Yönetim Kurulunca kabul edilen üyelere Borsa Üyelik Belgesi verilir. Borsa Üyelik Belgesinde üyenin hangi pazar ve piyasalarda işlem yapmaya yetkili olduğu ve Borsaca öngörülen diğer bilgiler yer alır.

Borsa Üyelik Belgesi, belgenin verildiği tarihi izleyen en geç 15 gün içinde Ticaret Siciline tescil ettirilerek, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ile ülke çapında yayımlanan en az iki gazete ve Borsa tarafından çıkarılan bültenlerde ilan ettirilir. Bu belgeye ilişkin her türlü değişiklik ve ilaveler de aynı şekilde tescil ve ilan olunur. Borsa Üyelik Belgesi olmayanlar ticaret unvanlarında veya ilan ve reklamlarında Borsada faaliyette bulundukları intibaını yaratacak hiçbir kelime veya tabiri kullanamazlar.

Borsa Üyelik Belgesinin tamamının veya bir ya da daha çok pazar ve piyasadaki faaliyetle ilgili bölümlerinin iptali halinde keyfiyet, yukarıda ikinci fıkrada belirlenen şekil ve esaslar dahilinde tescil ve ilan ettirilir. Üyenin bir veya daha çok pazar ve piyasalardaki faaliyetinin 5 işgününden fazla geçici olarak durdurulması halinde durum yukarıda ikinci fıkrada belirlenen şekil ve esaslar dahilinde ilan olunur, ancak ticaret siciline tescil yapılmaz. Bu fıkraya göre yapılan tescil ve ilan masrafları ilgili üye tarafından karşılanır.

Madde 8 – Değişikliklerin Borsaya bildirilmesi

Borsa üyeleri, üyelik belgesi aldıktan sonra ortaklarında veya ortaklarının sermaye paylarında, Yönetim Kurulu üyelerinde, denetçilerinde ve üst yönetim personeli ile imzaya yetkili personelinde meydana gelen değişiklikler ile her bir piyasa için çıkarılan Yönetmeliklerde öngörülen konulardaki değişiklikleri, meydana geldiği tarihte derhal Borsaya bildirmek zorundadırlar.

Bankalar sadece Borsa faaliyetlerine ilişkin birimleriyle ilgili olarak yukarıdaki birinci fıkrada belirtilen değişiklikleri aynı süre içinde Borsaya bildirmekle yükümlüdürler.

Birinci ve ikinci fıkrada belirtilen bilgi ve belgelerin Borsaya gönderilme süre ve şekilleri Yönetim Kurulunca belirlenir.

Madde 9 – Üyelerin yükümlülükleri

Borsa üyeleri Borsa Yönetmelikleri ve ilgili mevzuatta yer alan ilke ve kurallara ve özellikle aşağıda sayılan hususlara uymakla yükümlüdür;

a) Müşterilerine ve diğer üyelere karşı iyi niyet ve dürüstlük ilkelerine uygun davranmak, mevzuata, Borsa düzen ve disiplinine uygun hareket etmek.

b) Müşterilerine ve diğer üçüncü şahıslara karşı doğabilecek mali ve hukuki sorumluluğu teminat altına alan genel ve özel mahiyetteki Borsaca öngörülen sigorta ve diğer düzenlemelere uymak.

c) Bu Yönetmelik ve ilgili Yönetmeliklerde öngörülen teminatı yatırmak ve teminat yükseltilmesine karar verildiğinde veya teminatı eksildiğinde süresi içinde teminatını tamamlamak.

d) İlgili Yönetmeliklerde öngörülen üyeliğe giriş ve üyelik yıllık aidatını, borsa payı ve diğer aidat ve mali yükümlülükleri süresi içinde ödemek.

e) Ortaklık, yönetim yapısı ve mali durumu ile ilgili olarak önemli sayılabilecek her türlü değişikliği, bunların vukuu tarihinde derhal Borsaya bildirmek.

f) Borsa işleriyle ilgili hesap ve işlemlerinin Borsaca incelenmesi halinde bu incelemelere müsaade etmek, inceleme elemanlarına her türlü kolaylığı göstermek ve yardımda bulunmak. Borsa yetkililerince istenecek her türlü belge ve bilgileri vermek.

g) Borsa işlemlerine ilişkin olarak yıllık faaliyet sonuçlarıyla, mali tablolarını ve bağımsız denetim raporlarının birer örneğini, Yönetmeliklerde ve ilgili mevzuatta düzenlenen sürelerde Borsaya vermek.

h) Yönetmelikte ve ilgili mevzuatta öngörülen defter ve kayıtlar ile Yönetim Kurulunca kararlaştırılacak diğer kayıt ve defterleri tutmak ve belgeleri düzenlemek.

Madde 10 – Üyelerin temsili

Üyeler, noterden onaylı, kuruluşu temsil yetkisini içeren temsil belgeleri düzenleyerek, kendilerini Borsada temsil edecek olanları, Borsaya bildirirler.

Madde 11 – Üye temsilcileri ve temsilci yardımcılarının nitelikleri

Borsa üyelerinin temsilci ve yardımcılarının Genel Yönetmeliğin 11 nci maddesinde aranan şartlan sağlamalarının yanısıra bir yükseköğrenim kurum undan mezun olmaları ve Borsaca yapılacak inceleme sonucu tecrübe, bilgi ve ahlak bakımından yeterli olduklarına kanaat getirilmesi gerekir. Bu inceleme sonuçlanıncaya kadar veya zorunlu hallerde üye temsilcisinin işe başlamasına Borsa Başkanınca geçici olarak izin verilebilir.

Üye temsilcilerinin her bir pazar ve piyasada işlem yapabilmesi için ilgili Yönetmeliklerde belirlenen özel şartları da taşıması gerekir.

Temsilci yardımcılarının Yönetmelikte belirlenen nitelikleri taşıyıp taşımadıklarının tespiti, taşıyanlara temsilci yardımcısı sıfatının verilmesi ve yardımcılıktan temsilciliğe geçiş usul ve süreleri Yönetim Kurulunca belirlenir.

Temsilci ve yardımcılarının gerekli nitelikleri taşımadıklarının ya da bu görevi yapmalarına engel olacak hususların sonradan öğrenilmesi halinde, temsilcilik veya yardımcılık sıfatları sona erer.

Üye temsilcisi; Borsa üyesini borsa işlemlerinde ve/veya takas ve saklama işlemlerinde temsil edebilen ve kendisine temsil ettiği Borsa üyesi adına tebligat yapılabilen imza yetkisini haiz kişidir.

Temsilci yardımcısı; üye temsilcisine işlemlerinde yardım eden ve imza yetkisini haiz olmayan kişidir.

Temsilci ve yardımcılarının tefrik edilebilmeleri için Yönetim Kurulu gerekli tedbirleri alır.

Madde 12 – Üyeliğe giriş aidatı, üyelik teminatı ve teminat türleri

Aracı kuruluşlar, Borsaya üye olabileceklerinin kendilerine bildirilmesinden itibaren 1 ay içinde ve üyelik belgesi verilmesinden önce;

a) Üyeliğe giriş aidatını,

b) Borsa üyelerine, Borsaya ve müşterilerine verebilecekleri zararları karşılamak üzere Borsa adına üyelik teminatı,

c) Faaliyet gösterecekleri herbir piyasa için ilgili Yönetmeliklerde belirlenen piyasa teminatlarını,

yatırmak zorundadırlar.

Yatırılacak teminatların ve aidatın miktarı Yönetim Kurulunca belirlenir, SPK onayı ile yürürlüğe girer.

Sözkonusu yükümlülüklerini süresi içinde yerine getirmeyen aracı kuruluşların üyelik başvuruları işleme koyulmaz.

Yönetim Kurulu; Borsa üyesinin işlem hacmini, faaliyet türlerini, mali durumunu ve risk unsurlarım dikkate alarak gerektiğinde, ilgili Yönetmeliklerde belirtilen teminat tutarlarının on katını aşmamak üzere daha yüksek tutarda teminat yatırılmasını zorunlu kılabilir. Borsa üyeleri Borsa pazar ve piyasalarındaki aracılık faaliyetlerine ilişkin olarak ortaya çıkan her türlü borç ve taahhütlerinin karşılanması için Yönetim Kurulunca öngörülen teminatları süresi içinde yatırmak ve bu hususlarda gerekli önlemleri almakla yükümlüdürler.

Teminat türleri;

a) Nakit,

b) Vadesiz ve kayıtsız şartsız ödeme taahhüdünü içeren banka teminat mektubu,

c) Devlet tahvili,

d) Hazine bonosu ve Yönetim Kurulunca belirlenecek T.C. Merkez Bankasınca serbestçe alım satımı yapılan yabancı paralardır.

Borsa üyelik belgesi verilmesinden sonra, üyelik teminatının yükseltilmesi veya tamamlanması gerektiği durumlarda, ilave veya eksik teminatını Yönetim Kurulunca belirlenecek süre içinde tamamlamayan aracı kuruluşun üyeliği sözkonusu yükümlülüğünü tamamlanıncaya kadar geçici olarak askıya alınır ve üye Borsada işlem yapamaz. Teminatlar T.C. Merkez Bankası ve şubeleri ile bu bankanın bulunmadığı yerlerde, muhabiri olarak belirlenmiş bir bankaya yatırılır.

Madde 13 – Zararların karşılanması

Borsa üyelerinin müşterilerine, diğer üyelere veya Borsaya verdikleri belirlenen ve kendileri tarafından karşılanmayan zararlara karşılık olarak zarar görenlere hak sahiplerinin yazılı isteği üzerine, Borsa tarafından yapılacak inceleme sonucuna göre teminattan ödeme yapılmasını, Yönetim Kurulu sağlar.

Madde 14 – Üyelikten ayrılma

Üyelikten ayrılmak isteyen Borsa üyesi durumu yazılı olarak Borsaya bildirmekle yükümlüdür. Üyelikten ayrılma halinde, üyelik teminatının geri verilmesi zamanı ve şartlarına ilişkin hususlar Yönetim Kurulunca belirlenir.

Madde 15 – Üyelikten geçici çıkarma

Borsa üyeleri bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde üyelik için belirlenen koşulların yitirilmesi halinde, sözkonusu koşullar sağlanıncaya kadar Yönetim Kurulu kararıyla üyelikten çıkarılabilirler.

Madde 16 – Üyelerce tutulacak defter ve kayıtlar

Borsa üyelerinin yasal olarak tutmakla yükümlü oldukları defterlere ek olarak, Borsa Yönetim Kurulunca kararlaştırılacak diğer defter ve kayıtları tutmak ve belgeleri usulüne uygun olarak düzenlemek zorundadırlar.

Genel Yönetmeliğin 57 nci maddesinde belirlenen "Borsa İşlemleri Defteri"ne aşağıdaki bilgiler kaydedilir.

a) Müşterilerden ve üyeye ait olarak üye tarafından Borsaya intikal ettirilen alım satım istekleri,

b) Borsada gerçekleşen emirler,

c) Gerçekleşen emirlere ait bilgiler,

d) Borsa işlemlerinden alınan komisyon, gider karşılıkları ve diğer gelirler.

Üyeler yukarıdaki bilgileri ihtiva edecek Borsa İşlemleri Defterini işin gereğine göre bölümleyebilirler.

Borsa İşlemleri Defterine kayıtlar, işlemin gerçekleşmesini izleyen 3 iş günü içinde kaydedilir. Defter ciltli olabileceği gibi föyvolan şeklinde de olabilir. Borsaca verilen işlem defterlerinin üye yetkililerince imzalanarak saklanması halinde ayrıca Borsa İşlemleri Defteri tutulmayabilir.

Bu Yönetmeliğe göre tutulan defterler müteselsil numaralar taşır ve kullanılmadan önce Borsaya tasdik ettirilir.

Madde 17 – Borsa binasına girebilecekler

Borsaya;

a) Borsa üyeleri ve temsilcileri,

b) Borsa Yönetimince belirlenecek sayıda borsa üye temsilcisi ve yardımcıları ile hizmetlileri,

c) Borsa personeli, Genel Yönetmeliğin 17 nci maddesi gereği Genel Kurula katılma hakkını haiz olanlar ve Borsayla ilgili diğer kamu görevlileri,

d) Ziyaretçiler

girebilir.

Borsa üye temsilcileri, yardımcıları ve hizmetlileri üye görevli kartı almak zorundadırlar. Görevli kartları her çalışma kategorisi için farklı olarak düzenlenir.

Ziyaretçiler; işlem salonlarına giremezler, Borsa Yönetimince belirlenen yerlerde Borsa personeli, üye, temsilcileri, yardımcıları ve hizmetlileri ile görüşebilirler. Ayrıca Borsa Başkanının belirleyeceği görevliden izin alarak işlem salonlarına girmeksizin işlemlerin cereyanını izleyebilirler. Ziyaretçilere geçici giriş kartı verilir.

Borsaya giren herkes, yakasına görünür şekilde, Borsa Yönetimi tarafından verilen görevli kartını, giriş kartını veya kimlik belgesini takmak zorundadır.

Borsa Yönetimi, borsa binasının belli bölümlerine girişi sınırlayabilir.

Borsanın çalışma, giriş ve çıkış düzeni bir genelgeyle üyelere ve personele duyurulur.

Madde 18 – Menkul kıymetlerin borsa kotuna alınması ve borsada işlem görme esasları

Menkul kıymetlerin Borsa kotuna alınmasına, kottan çıkarılmasına ve Borsada pazarlarının açılmasına ve diğer ilgili hususlara ilişkin düzenlemeler İMKB Kotasyon Yönetmeliğinde belirtilir.

Madde 19 – Hisse senetleri işlemleri

Borsada hisse senetlerinin işlem göreceği piyasa ile pazarlarda uygulanacak yöntem ve kurallar İMKB Hisse Senetleri Piyasası Yönetmeliğinde belirtilir.

Madde 20 – Tahvil ve bono işlemleri

Borsada tahvil ve bonolar ile menkul kıymet niteliğindeki diğer borçlanma araçlarının alım satımı ile repo-ters repo işlemlerinin yapılacağı piyasa ve pazarlarda uygulanacak yöntem ve kurallar İMKB Tahvil ve Bono Piyasası Yönetmeliğinde belirtilir.

Madde 21 – Menkul kıymet vadeli işlemleri

Konu ile ilgili yasal düzenlemeler yapılması halinde, Borsada menkul kıymetlerin vadeli işlemlerinin yapılacağı piyasa ve pazarlarda uygulanacak yöntem ve kurallar İMKB Vadeli İşlemler Piyasası Yönetmeliğinde belirtilir.

Madde 22 – İşlemlerin borsa kaydına alınması

Borsada alım satımı gerçekleştirilen menkul kıymetlerin fiyatları ve işlem miktarları Borsa kaydına alınır. Değişik piyasalar için işlemlerin kayda alınma koşulları ilgili piyasa Yönetmeliklerinde belirtilir.

Madde 23 – Teşekkül eden fiyatların ve gerçekleşen alım satımların iptali

Aşağıdaki şartların varlığı halinde, Borsa Başkanı bir veya daha fazla borsa üyesinin başvurusu üzerine ya da resen, teşekkül eden fiyatları ve bu fiyatların üzerinde gerçekleşen işlemleri iptal edebilir:

a) Fiyat teşekkül etmesi ve gerçekleşen alım satım işlemlerinin belirlenmesi sırasında maddi hata yapılmışsa,

b) 24 üncü madde kapsamında belirtilen ve yapay fiyat ve piyasa oluşturulmamda yasaklanan hallerin herhangi birinin varolduğu tespit edilmişse.

İptal kararlan verildikleri günü izleyen ilk iş günü çıkan Borsa Bülteninde ve Borsada ilan edilir.

(b) bendinde belirtilen hususların tespiti halinde, ilgili üye veya üyeler hakkında disiplin kovuşturması yapılır. Konu ile ilgili olarak ortaya çıkacak zarar ilgili üye veya üyelere tazmin ettirilir.

Madde 24 – Yapay fiyat ve piyasa

Üyeler yapay piyasa oluşturmak maksadıyla aşağıda sayılan faaliyetlerde bulunamazlar.

a) Bir menkul kıymette gerçeğe uygun olmayan ve görüntüde aktif bir piyasa izlenimi yaratmak maksadıyla;

- Menkul kıymetin sahipliğinde gerçek anlamda değişim yaratmayan bir dizi alım satım yapmak,

- Fiyat ve miktar bakımından piyasayı yanlış yönlendirecek mahiyette Borsa emri vermek.

b) Bir menkul kıymette tek başına veya başkaları ile birlikte, diğer üyeleri o menkul kıymeti alıp satmaya yöneltmek maksadıyla bir dizi işlemle;

- Menkul kıymet için görünürde aktif bir piyasa olduğu izlenimi yaratmak,

- Menkul kıymetin fiyatında yapay olarak artış veya düşüşe neden olmak,

c) Bir menkul kıymetin fiyatının artması veya azalmasına neden olacak aktif bir piyasanın olduğu veya olacağı şeklinde gerçek dışı bilgi dolaştırarak veya yayarak o menkul kıymetin alım veya satımını teşvik etmek,

d) Bir menkul kıymet ile ilgili olarak, diğer menkul kıymetlerin alım veya satımını teşvik etmek maksadıyla, bilerek gerçeğe aykırı veya yanıltıcı bilgi yaymak,

e) Piyasayı yanıltmak maksadıyla bir menkul kıymette fiyatı desteklemek, sabitlemek veya stabilize etmek üzere, dolaylı veya dolaysız olarak, bir veya daha fazla kişi ile anlaşarak bir dizi alım satım yapmak,

f) Piyasayı yanıltmak maksadıyla, yanıltıcı veya yanlış izlenim uyandıracak, gerçeğe aykırı sözlü veya yazılı beyanda, fiil ve davranışlarda bulunmak.

Madde 25 – Bir menkul kıymete ait işlemlerin geçici olarak durdurulması

Borsa Başkanı, aşağıda yazılı durumlardan birinin varlığı halinde, ilgili menkul kıymetin seansını geçici olarak durdurabilir:

a) Bir menkul kıymete ya da menkul kıymeti ihraç eden kuruluşa ilişkin, yatırımcıların kararlarını etkileyecek önemde bilgiler olduğunun ve/veya açıklama yapılacağının öğrenilmesi ve Borsa Yönetiminin bu bilgilerden Borsa üyelerinin ve yatırımcıların seans içinde haberdar edilmesini gerekli görmesi,

b) Bir menkul kıymet için sağlıklı bir piyasa teşekkül etmesini önleyecek şekilde anormal fiyat ve/veya miktarda alım satım emirlerinin Borsaya intikal etmesi veya diğer unsurların ortaya çıkması.

Borsa Başkanı, bir menkul kıymete ait borsa işlemlerini en fazla 7 gün için durdurabilir. 7 günü aşan süreler için Yönetim Kurulu karar verebilir.

Bir menkul kıymetin Borsada işlem görmesinin geçici olarak durdurulması halinde, bu durum gerekçesiyle birlikte Borsa bülteninde ve Borsada duyurulur.

Madde 26 – Borsanın geçici kapatılması

Olağan dışı menfi gelişmelerin meydana gelmesi halinde, Borsanın üç güne kadar kapatılmasına Borsa Başkanı yetkilidir.

Borsa Yönetim Kurulunun talebi üzerine SPK tarafından onbeş güne kadar; SPK’nın talebi üzerine Bakan tarafından bir aya kadar; geçici olarak kapatılabilir.

Borsanın bir aydan fazla süre ile geçici olarak kapatılmasına, Bakanlığın teklifi üzerine Bakanlar Kurulu yetkilidir.

Borsanın kapatılma nedenleri, kapatılma süreleri ve yeniden açılış tarihlerinin kamuoyuna duyurulmasına ilişkin esaslarla, Borsada vukubulabilecek ani ve anormal fiyat dalgalanmalarına müdahale edecek Borsa personeli ve bu müdahalenin esas ve usulleri Borsa Yönetim Kurulunca belirlenir.

Madde 27 – Borsada teşekkül ettirilen pazarlar ve borsada işlem zorunluluğu

a) Borsada Teşekkül Ettirilen Pazarlar: Borsada kota alınmış menkul kıymetler için Yönetim Kurulu kararı ile, hisse senedi pazarı, tahvil pazarı ve diğer kıymet pazarları teşekkül ettirilebilir.

Borsada Yönetim Kurulunun kararı ile, gerektiğinde kota alınmamış menkul kıymetlerin işlem göreceği pazarlar da teşekkül ettirilebilir.

Teşekkül ettirilen pazarlar ve buralarda işlem görecek menkul kıymet türleri Borsa Bülteninde ilan edilir.

Pazarlar teşekkül ettirildikleri usule göre kaldırılabilir.

b) Borsada İşlem Görme Zorunluluğu: Borsada işlem gören menkul kıymetlere ilişkin alım satım emirlerinin Borsaya getirilmesi esastır. Ancak, Borsanın teklifi üzerine SPK’ca gerekli düzenlemeler yapılarak Borsa dışında işlem yapılmasına izin verilebilir.

Borsada işlem yapılmasına herhangi bir istisna getirilmediği takdirde, Borsa üyeleri müşterileri ve kendi portföyleri için yapacakları işlemlere ilişkin emirleri Borsaya getirmek zorundadırlar.

Madde 28 – Müşteri emirlerinin veriliş şekli

Borsada menkul kıymet alıp satmak isteyenler bu isteklerini Borsa üyelerine alım veya satım emirleriyle iletirler. Alım satım emirleri esas olarak yazılı verilir. Ancak Borsa üyeleri telefon ve benzeri iletişim araçlarıyla ya da sözlü olarak kendilerine iletilen emirleri de, isterlerse kabul edebilirler. Bu tür emirler, şekli Borsaca belirlenen ve hazırlanmış ve sıra numarası takip eden listelere, alınışı sırasında üye veya temsilcileri tarafından kaydedilir ve kaydedildiği sıra numarası ve kodu o anda müşteriye bildirilir.

Borsa üyelerinin merkez dışı teşkilatlarına 1 inci fıkradaki şekillerde verilen emirler de üyeye verilmiş sayılır.

Üyeler, emirleri kısmen veya tamamen kabul etmeyebilirler. Ancak, nedenini açıklama zorunluluğu olmamakla birlikte, durumu müşterilerine veya onların temsilcilerine hemen bildirmek zorundadırlar.

Emri veren müşteri, emrin Borsaya intikal ettirilmesinden önce emri değiştirebilir veya geri alabilir.

Madde 29 – Müşteri emirlerinde bulunacak bilgiler

Bir müşteri emrinde en az aşağıdaki bilgilerin bulunması gerekir:

a) Emrin verildiği borsa üyesinin adı, soyadı veya unvanı,

b) Emri verenin adı, soyadı veya unvanı ve adresi,

c) Emrin alım emri mi satım emri mi olduğu,

d) Satın alınacak veya satılacak menkul kıymetin cinsi, adedi, varsa nominal değer tutarı,

e) Emrin limitli mi, yoksa serbest fiyatlı emir olarak mı verildiği,

f) Limitli emirlerde limit fiyatı,

g) Varsa, emrin geçerlilik süresi,

h) Emrin verildiği yer, tarih, saat ve dakika,

i) Emrin, borsa üyesi tarafından alındıktan sonra ilk seansta mı, yoksa geçerlilik süresi içinde uygun göreceği bir seansta mı borsaya intikal ettirileceği,

j) Müşteri emir numarası:

Müşteri emirleri en az iki nüsha düzenlenir ve bir nüshası emri veren müşteriye verilir.

28 inci maddenin birinci fıkrasındaki sözlü emir istisnası dışında, yukarıdaki bilgileri içermeyen müşteri emirleri işleme konulmaz.

Müşteri emirlerinde fiyat, ilgili piyasa Yönetmeliklerinde belirlenen piyasada işlem yapılabilecek fiyatlarla verilir.

Madde 30 – Müşteri emirlerinde fiyat belirleme şekilleri

Müşteriler, Borsa üyesine verdikleri emirlerinde alım veya satım fiyatlarını belirleyebilecekleri gibi fiyat belirleme konusunda üyeyi serbest bırakabilirler.

Müşteri emirlerinde alım veya satım fiyatları "limitli" ve "serbest fiyatla" olmak üzere iki türlü belirlenebilir. Bunlar dışında fiyat belirleme şekilleri Yönetim Kurulunun teklifi ve SPK onayı ile düzenlenebilir.

a) Limitli müşteri emrinde, emri veren alıcı işlemin gerçekleşmesi için kabul ettiği en yüksek fiyat, satıcı ise satmaya razı olduğu en düşük fiyatı belli eder. Bu şekilde belirtilen fiyatlara "limit fiyatı" denir. Borsada teşekkül eden fiyat, alım emirlerinde limit fiyatından düşük ya da ona eşit, satım emirlerinde ise limit fiyatından yüksek ya da eşit ise alım satım borsada teşekkül eden fiyat üzerinden yapılır.

b) Müşteri verdiği emirde fiyatı belirleme konusunda üyeyi serbest bırakmak istediğinde, "serbest fiyatla" ibaresini taşıyan emri verir. Bu tür emri alan borsa üyesi, müşterisinin menfaatini gözetmek konusunda gerekli özeni gösterir.

Madde 31 – Müşteri emirlerinde geçerlilik süresi

Müşteri, emrin geçerlilik süresini istediği gibi belirleyebilir.

Emrin belirlenen süre içinde yerine getirilmemesi halinde emir geçerliliğini yitirir.

Süresi belirlenmemiş olan emirler seans esnasında verilmiş ise o seansta veya o gün, aksi takdirde emri takip eden ilk seans veya gün sonu için geçerlidir. Müşteri bu şekildeki emirler için emrin verildiği tarihten başlatmak şartıyla, sonradan süre belirleyebilir, süresi belirlenmiş emirde süre doldukça süreyi uzatabilir.

Madde 32 – Müşterilerin emir borsaya intikal ettirilmeden önceki yükümlülükleri

Borsa üyeleri, alım emri verenlerden kaparo ya da teminat veya satın alınmak istenen menkul kıymet tutarının tamamının makbuz karşılığında ödenmesini; satın emri verenlerden satmak istedikleri menkul kıymetlerin ya da bunları temsil eden belgelerin kendilerine veya temsilcilerine teslim belgesi karşılığında teslimini, müşteri emrini Borsaya intikal ettirmenin ön şartı olarak isteyebilirler.

Kaparo, peşin tahsil edilen bedel veya teslim alınan menkul kıymetler ya da bunları temsil eden belgeler, işlem gerçekleşmediği takdirde en geç 1 iş günü içinde müşteriye iade edilir. İşlem gerçekleştiği takdirde kaparo ve peşin tahsil edilen bedel alış bedelinden mahsup edilir.

Madde 33 – Menkul kıymet borsa işlemleri takası

Menkul kıymetlerin Borsa işlemlerinden kaynaklanan taahhütlerin yerine getirilme yöntem ve kuralları İMKB Takas ve Saklama Merkezleri Yönetmeliğinde belirtilir.

Madde 34 – Garanti fonu

Borsa Yönetim Kurulu, takas işlemlerinde gecikmeleri önlemek amacıyla Borsanın kendi kaynaklarından garanti fonu kurulmasına karar verebilir. Garanti fonu Borsada açılan piyasalar için farklı zamanlarda, farklı esaslar üzerinden kurulabilir. Borsa Yönetim Kurulu fonun kaynaklarım ve fondan kullanım esasları ile fonun yönetim esaslarım bir Yönetmelikle belirlemeye yetkilidir.

Madde 35 – Üyelerin alım satım taahhütlerini yerine getirmeleri ve temerrüt

Borsada menkul kıymetlerin alım satımı peşin esasına göre Türk Lirası ile yapılır. Peşin esası, alım satım işlemlerinin Borsada yapıldığı gün itibariyle kesinleşmesi ve bedelin ödenmesi ile teslimin bu Yönetmelik ve ilgili piyasa Yönetmeliklerinde öngörülen süre ve tarzda yapılmasını ifade eder. Yönetim Kurulu ilgili mevzuat çerçevesinde dövizle ödemeye ve peşin işlem dışındaki türlerde işlem yapılmasına karar verebilir.

Menkul kıymetin satıcısı durumunda olan üyenin yükümlülüğü, satılan menkul kıymetleri veya onları temsil eden belgeleri veya hesaben teslim talimatlarını Yönetmelikte ve ilgili piyasa Yönetmeliklerinde belli edilen şartlarla Takas Merkezine teslim ederek bedellerini tahsil etmek; alıcı durumundaki üyenin yükümlülüğü ise, bu Yönetmelikteki şartlara uygun olarak satın aldığı menkul kıymetlerin bedellerini Takas Merkezine ödeyerek, menkul kıymetleri veya onları temsil eden belgeleri teslim almaktır.

Üyelerin kesinleşen alım satım işlemlerine ait karşılıklı yükümlülükleri, işlemin kesinleşmesini takip eden ve Yönetim Kurulunca tespit edilen süreler içinde yerine getirilir. Bu süreler içinde yükümlülüğünü yerine getirmeyen üyeden, temerrüde düştüğü tarihten itibaren taahhüdünü yerine getirdiği tarihe kadar ve tesliminde temerrüde düşülen menkul kıymetlerin işlem günlerindeki ağırlıklı ortalama fiyatlarından hesaplanan toplam Borsa değerleri veya nakit borcu esas alınarak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının kendi işlemlerinde uygulanmak üzere ilan ettiği en yüksek faiz oranının, her piyasa için Yönetim Kurulunca belirlenerek SPK tarafından onaylanan katma tekabül eden faiz oranından hesaplanan faiz tutan tahsil olunur. Temerrüde düşen üyeye temerrüd halini sona erdirmesi için, Yönetim Kurulunca belirlenen bir süre verilir. Bu sürenin bitimini takip eden ilk seansta işlem konusu menkul kıymetler, Borsa Yönetimi tarafından eksper marifetiyle resen aldırılır veya sattırılır.

Bu suretle yapılan alım veya satımın sonuçlan, yerine getirilmeyen alım veya satıma göre daha olumlu ise, herhangi bir işlem yapılmaz; işlem eskisine göre daha olumsuz şartlarda yapılmışsa, yükümlülüğünü yerine getirmeyen üye aradaki farkı Takas Merkezine ödemek zorundadır. İşlem konusu menkul kıymetleri satın almak veya satmak mümkün olmamışsa ve/veya anapara, değer farkları ve temerrüt faizi gibi üyenin yükümlülüğünün gerektirdiği ödemeler yapılmamışsa, ödenmesi gereken para, üyenin Borsaya yatırmış olduğu teminattan Borsaca resen karşılanır. Temerrüde düşen üyeye, bu Yönetmeliğin 53 üncü maddesi hükümleri, bu üyenin savunması Borsa Başkanlığınca alınarak Yönetim Kurulu kararı ile uygulanır. Temerrüde düşen üyenin savunması, 3 işgününden az olmamak üzere, Borsa Başkanlığınca verilecek süre içinde alınır. Bu süre içerisinde kabul edilebilir bir özürü olmaksızın yazılı savunmasını vermeyen üye savunmasından vazgeçmiş sayılır.

Madde 36 – Depozito

Borsa Başkanı, gerekli gördüğü takdirde, alım emirlerinin teklif edilen fiyat üzerinde tutarının, satım emirlerinde ise satış konusu menkul kıymetlerin bir kısmının veya tamamının Borsaya veya bir bankaya depo edilmesini isteyebilir.

Depo edilen para veya kıymet, işlemin gerçekleşmemesi halinde, sahibine iade olunur. Gerçekleşmesi halinde ise:

Alım emirlerinde; depo edilen para, alımı gerçekleşen kıymetin bedeline mahsup edilir. Kıymet bedeli depozitodan az olduğu takdirde aradaki fark depozitoyu yatırana geri verilir. Kıymet bedeli depozitodan fazla olursa aradaki fark alıcı üyeye tamamlattırılır.

Satım emirlerinde; satışı gerçekleşen kıymetler alıcı üyeye bedeli tahsil edilerek teslim edilir. Tahsil edilen bedel satıcı üyeye ödenir. Depo edilen kıymetlerin tamamının satışı gerçekleşmemiş ise, satışı gerçekleşen kısmı aynı işleme tabi tutulur, kalan kısmı satıcı üyeye iade edilir. Depo edilen kısım satışı gerçekleşen miktarı karşılamıyorsa satıcı üyeden farkı tamamlaması istenir.

Madde 37 – Üyeler ile müşteriler arasındaki karşılıklı yükümlülüklerin yerine getirilmesi

Borsa üyelerine verilen satım emirleri sürelerinde gerçekleştirilemediği takdirde, satım emri verenler tarafından teslim edilen menkul kıymetler veya bunları temsil eden belgeler, durumun kendisine tebliğinden itibaren emri veren tarafından, ilgili üyeden geri alınabileceği gibi, giderleri emri veren tarafından karşılanmak suretiyle istediği yere de gerekli tedbirler alınarak gönderilir.

Birinci fıkradaki şartlarla alım emirleri gerçekleşmediği takdirde, ilgili üye, varsa aldığı kaparoyu derhal emri verene geri verir veya istediği yere gönderir. Para yatırılırken emir gerçekleşmediği takdirde paranın gönderileceği yerler belli edilmişse, durumun kesinleşmesini izleyen ilk iş gününde alınan kaparo banka veya posta havalesiyle belirlenen yere gönderilir. Bunun için yapılan giderler müşteriden alınır.

Emrin süresinde gerçekleştirilememesi durumunda, Yönetim Kurulunca üyenin bir kusurunun tespit edilmesi halinde, müşterinin uğradığı zarar Yönetim Kurulunca belirlenir ve ilgili Borsa üyesinden zararının 3 iş günü içinde tazmini yazılı olarak istenir. Tazmin edilmezse Borsa üyesinin yatırdığı teminattan karşılanır.

Madde 38 – Gerçekleşen satım emirlerinin tasfiyesi

Üyelerce Borsada satılan menkul kıymetler veya bunları temsil eden belgeler müşteri tarafından daha önce teslim edilmişse üye bu menkul kıymetlerin bedeli olarak tahsil ettiği paradan kurtaj ve diğer giderleri çıkardıktan sonra kalanı alması için müşterisine, şekli ve muhteviyatı Borsa Yönetimince belirlenen ihbarnameyi menkul kıymetlerin bedelini tahsil ettiği günü izleyen ilk iş gününde gönderir veya verir.

Müşterinin alacağı, başvurusu üzerine derhal kendisine ödenir veya giderleri müşteriye ait olmak üzere banka veya posta havalesiyle istediği yere gönderilir.

Emir kısmen gerçekleştiği takdirde, satılmayan menkul kıymetler 37 inci maddenin birinci fıkrasında belirlenen işleme tabi tutulur.

Menkul kıymet veya bunu temsil eden belge müşteri tarafından daha önce teslim edilmemişse üyenin ihbarı üzerine menkul kıymet veya bunu temsil eden belge teslim edilerek bedel ödenmesi işlemleri yapılır.

Satılan menkul kıymetler veya bunları temsil eden belgelerde ileride ortaya çıkacak ihtilaflar dolayısıyla üyeye yüklenen gider veya tazminat için üye müşterisine rücu edebilir.

Madde 39 – Gerçekleşen alım emirlerinin tasfiyesi

Borsa üyesi, Borsada müşterileri için alım emirlerini gerçekleştirdikten sonra, izleyen ilk iş günü sonuna kadar şekli ve muhteviyatı Borsa Yönetimince belirlenen ihbarnameyi düzenleyerek müşterisine gönderir. Müşteri ihbarnameyi almasını izleyen ilk iş günü içinde başvurarak, aralarında yazılı başka türlü herhangi bir anlaşma olmadığı takdirde, satın aldığı menkul kıymetlerin bedelleriyle kurtaj ücreti ve giderlerin tamamını ödemek suretiyle menkul kıymetleri teslim alır. Emrin verildiği sırada kaparo alınmışsa, kaparo menkul kıymet bedeline ve ilgili giderlere mahsup edilir.

Emrin kısmen yerine getirilmesi halinde alınan kaparodan menkul kıymet bedeline mahsup edilmeyen kısım kalırsa, bu derhal müşteriye elden ödenir veya göstereceği yere giderleri müşteriye ait olmak üzere, posta veya banka havalesiyle gönderilir.

Müşteri, kendisine tebliğ edilen ihbarnamede belirtilen sürede satın alınan menkul kıymeti veya onu temsil eden belgeyi teslim almak için başvurmadığı takdirde, borsa üyesi ayrıca bir ihbara gerek kalmaksızın söz konusu menkul kıymetleri kendi portföyüne satın alabileceği gibi, Borsada da satabilir. Borsada satış halinde menkul kıymetin Borsada satışından veya satılamamasından doğan zarar, taahhüdünü yerine getirmeyen müşteriye; bu işlerden doğan kar üyeye aittir. İşlemden zarar doğmuşsa, varsa müşterinin yatırdığı kaparodan mahsup edilir. Kaparo yetmediği takdirde müşteriden tahsil edilir.

Borsa üyelerinin isteği üzerine, Yönetim Kurulu, taahhütlerini yerine getirmemek fiili tekerrür eden gerçek veya tüzel kişi müşteriler için boykot kararı alabilir. Bu şekilde boykot edilenlerin Borsa emirlerini hiçbir Borsa üyesi kabul edemez.

Boykot edilen gerçek ve tüzel kişilerin ad ya da unvanlarını ihtiva eden liste Borsanın ilan koymaya mahsus yerlerinde ilan edilir ve her boykot kararı bütün üyelere tebliğ edilir.

Madde 40 – Kurtaj

Borsa üyeleri, aracı olarak Borsada gerçekleştirdikleri işlemler karşılığında menkul kıymetlerin işlem gördüğü fiyatlarla hesaplanan tutan üzerinden, müşterilerinden "Kurtaj" alırlar. Kurtaj tarifesi Yönetim Kurulunun önerisi üzerine SPK tarafından belirlenir ve Borsaca ilan edilir.

Borsa alım satım emirlerinden gerçekleştirilemeyenler için kurtaj alınmaz. Gerçekleştirilemeyen emirler için "gider karşılığı" alınması, Yönetim Kurulunun kararma bağlıdır. Yönetim Kurulu, gider karşılığı alınmasına karar verdiği takdirde, gider karşılıklarının belirlenme ve tahsil şeklini genelge ile üyelere duyurur.

Borsa yetkili elemanları Borsa üyelerinin komisyon, ücret ve gider karşılıklarının düzenlemelere uygun olarak alınıp alınmadığım, onların defter ve kayıtları üzerinde inceleyebilecekleri gibi bu konuda yerinde gözlemlerde bulunabilir ve karşılaştırmalı incelemeler yapabilirler.

Madde 41 – Borsa ücretlerinin ödenmesi

Gerçekleşen alım satım emirleri belirlenip ilan edildikten sonra, bu işlemler üzerinden kurtaj tarifesine göre hesaplanan ve Borsaya ödenmesi gereken ücretler, Borsa Yönetimince her üye için açılacak cari hesaba borç kaydedilir ve üyeler tarafından o aya ait ücretler, müteakip ayın 15ine kadar ödenerek tasfiye edilir. Cari hesap bakiyesini süresinde tasfiye etmeyen üyenin borcu teminatından tahsil edilir.

Madde 42 – Uyuşmazlıkların çözümü

Borsa üyeleri arasında veya Borsa üyeleri ile müşterileri arasında Borsa işlemlerinden doğan uyuşmazlıklar, bu Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslar içinde çözümlenir.

Madde 43 – Yetki

Borsaya getirilen uyuşmazlıkların çözümlenmesinde, Yönetim Kurulu yetkilidir; bu konuda, Yönetim Kuruluna Uyuşmazlık Komitesi yardımcı olur.

Yönetim Kurulunun kararlarına karşı SPK’ya itiraz edilebilir. SPK’nın uyuşmazlıkları çözümlemeye dair kararlar nihaidir. Bu kararlara karşı idari yargı mercilerine başvurulabilir.

Madde 44 – Uyuşmazlıkların çözüm yeri

Borsa üyeleri arasında çıkan uyuşmazlıkların Borsada çözümü zorunludur.

Müşterilerin, Borsa üyeleri ile olan ihtilafları, başvuruları halinde, Borsada çözümlenir.

Tarafların yargı mercilerine başvuru hakkı saklıdır.

Taraflarca yargı yoluna başvurulduğunda, dava sonuçlanıncaya kadar dosya Borsada işlemden kaldırılır.

Adli yargı yoluna gidilmesi durumunda, Borsa üyesi durumu öğrendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde Borsaya bildirmek, nihai kararı da aynı süre içinde ibraz etmekle yükümlüdür.

Madde 45 – Başvuru

Uyuşmazlık halinde bir dilekçe ile Borsa Başkanlığına başvurularak uyuşmazlığın idari yoldan çözümlenmesi istenir.

Şekli Yönetim Kurulu tarafından belirlenen başvuru dilekçesinde; tarafların isim ve adresleri, uyuşmazlığın konusu, maddi olaylar, hukuki sebepler, ispatlayıcı deliller, uyuşmazlık müşteri ile üye arasında ise müşteri, emir numarasını veya üye tarafından kendisine verilen makbuz ile son talebini yazan ve bu konudaki belgeleri dilekçesine ekler.

Madde 46 – İnceleme ve karar

Borsa Başkanlığı, uyuşmazlığın çözümüne dair dilekçenin Başkanlığa iletilmesini izleyen en çok 3 iş günü içinde, cevabını vermesi için dilekçe örneğini veya komite raportörlüğü tarafından hazırlanan talep özetini karşı tarafa tebliğ eder. Cevap için en çok 5 iş günü beklenir. Cevap geldikten veya bu süre geçtikten sonra dosya incelenmek üzere Uyuşmazlık Komitesine intikal ettirilir veya konunun yeterince açık olduğu kanaatına varılır ise Başkanlıkça dosyanın ilk Yönetim Kurulunda görüşülmesi ve karara bağlanması sağlanır.

Yönetim Kurulu kararının taraflara tebliğini izleyen 10 işgünü içinde Borsa kanalı ile karara karşı SPK’ya itiraz edilebilir. SPK, itirazlara ait kararını en çok 7 işgünü içinde verir. SPK’nın kararı nihaidir.

Madde 47 – Uyuşmazlık komitesi ve görevleri

Uyuşmazlık Komitesi, uyuşmazlıkların incelenmesinde ve sonuçlandırılmasında Yönetim Kuruluna yardımcı olur.

Genel Yönetmelik uyarınca, Borsada, Genel Kurulca gösterilecek adaylar arasından ikişer yıl için Yönetim Kurulunca seçilecek bir başkan ve iki üyeden meydana gelen bir Uyuşmazlık Komitesi bulunur.

Komite en az iki üyenin hazır bulunmasıyla toplanır. Karar için en az iki olumlu oy gerekir. Çekimser oy kullanılamaz. Karşı oy kullanan üye, görüşünün gerekçesini kararda belirtmek zorundadır.

Komite, konu ile ilgili her türlü incelemeyi yapmaya, tarafları ve tanıkları dinlemeye, Borsa Başkanlığından bilirkişi tayinini istemeye yetkili olup, gerekli incelemeyi tamamladıktan sonra, uyuşmazlık konusunda bulduğu çözüm yoluna ilişkin görüşünü, dayanağını teşkil eden belgelerle birlikte, en çok 5 işgünü içinde yazılı olarak, Borsa Başkanlığına sunar.

Komite, çalışmalarını Borsa Başkanlığında kurul halinde yapar. Komitenin çalışmasında veya üyeler arasındaki iş bölümünde Komite başkanı yetkili ve sorumludur.

Borsa Hukuk İşleri Müdürü Komitenin raportörlüğünü yapar.

Madde 48 – Sulh olma ve şikayetten vazgeçme

Uyuşmazlık konusunun Borsaya intikal ettirilmesinden sonra, tarafların her zaman sulh yoluyla anlaşmaları mümkündür.

Sulh yoluyla anlaşma halinde taraflar durumu derhal Borsa Başkanlığına bildirmek zorundadırlar.

Şikayet eden, incelemenin her safhasında talebinden kısmen veya tamamen feragat edebilir.

Bu durumlarda, Yönetim Kurulu uyuşmazlık dosyasının işlemden kaldırılmasına karar verir. Feragat edilen ihtilaf, tekrar şikayet konusu yapılmaz.

Madde 49 – Tebligat ve uyuşmazlık kayıtları

Uyuşmazlık konusunda verilen kararlar, tarafların başvuru dilekçesinde gösterilen adreslerine gönderilecek iadeli taahhütlü mektupla veya tutanağa bağlanarak imza karşılığı elden tebliğ olunur.

Borsada, uyuşmazlık konularını, tarafları, verilen kararların özetlerini kaydetmeye mahsus bir defter tutulur ve karar örnekleri yıllar itibariyle düzenli olarak özel bir dosyada saklanır.

Uyuşmazlıklarla ilgili dosyaların, Borsada en az beş yıl süreyle düzenli olarak saklanması zorunludur.

Madde 50 – Borsa personeline uygulanacak müeyyideler

Borsa personeline uygulanacak disiplin kuralları İMKB Personel Yönetmeliğinde düzenlenir.

Madde 51 – Borsa üyelerine ve temsilcilerine uygulanacak müeyyideler

Borsa üyeleri ve temsilcilerinden; Borsada düzeni veya dürüstlüğü bozan veya Borsa işlerine hile karıştıran, Borsa işlerinin açık, düzenli ve dürüst yürütülmesi için alınan kararlara uymayanlara, Borsa Yönetmelikleri hükümlerine aykırı davrandığı tespit edilenler hakkında, durumun niteliğine, fiilin mahiyet ve önemine göre 52 inci maddede sıralanan disiplin cezalarından biri veya birkaçı birlikte verilir.

Madde 52 – Disiplin cezalarının çeşitleri

Borsa üyelerine ve/veya üye temsilcilerine verilecek disiplin cezaları şunlardır:

a) Uyarı: İlgiliye, yükümlülük ve davranışlarında daha dikkatli ve itinalı hareket etmesi gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.

b) Kınama: İlgilinin yükümlülük ve davranışlarında kusurlu sayıldığının yazı ile bildirilmesidir.

c) Para Cezası: Sorumluların, kesin kararın tebellüğü tarihinden itibaren en geç 5 iş günü içinde ödemeleri gereken meblağdır.

d) Borsa Üyeliğinden ve/veya Üye Temsilciliğinden Geçici Çıkarma: Cezası kesinleşen Borsa üyesi adına, üç ayı aşmamak üzere, Borsa Yönetim Kurulunca fiilin mahiyet ve önemine göre belirlenecek, geçici bir süre içinde doğrudan doğruya veya dolaylı olarak bir veya birden fazla piyasa veya pazarda borsa ve takas işlemlerinin yapılamaması, üye temsilcilerinin temsilcilik sıfatlarının üç aya kadar kaldırılmasıdır.

e) Borsa Üyeliğinden ve/veya Üye Temsilciliğinden Sürekli Çıkarma: Borsa üyeliği veya üye temsilciliği sıfatlarının bir daha kullanılmamak üzere geri alınmasıdır.

Madde 53 – Disiplin cezalarını gerektiren fiil ve hareketler

52 nci maddede yazılı cezaların uygulanmasını gerektiren fiil ve hareketler aşağıda gösterilmiştir.

a) Uyarı:

1- Borsada, belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde kayıtsızlık ve dikkatsizlik göstermek,

2- Üyelik görev ve sorumluluklarına karşı kayıtsızlık göstermek veya bunları yerine getirmemek,

3- Meslek düzen ve geleneklerine uymayan hareketlerde bulunmak,

4- Borsanın imaj ve itibarını zedeleyici sözler sarfetmek,

5- Borsa ve müşteri talimatlarına gerekli dikkat ve özeni göstermemek,

6- Müşteri ve Borsa görevlileri ile olan ilişkilerinde terbiye ve nezakete aykırı harekette bulunmak.

b) Kınama:

1- Borsada, belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde kusurlu davranmak,

2- Üyenin, temsilci veya diğer personelinin suistimal veya yolsuzluklarına, denetim eksikliği sonucu sebebiyet vermek,

3- Borsanın itibarını zedeleyici asılsız yayımda bulunmak,

4- Borsanın çalışma düzenini bozmak,

5- İş münasebetinde bulunduğu kimseler hakkında kötü muamelede veya haksız ithamda bulunmak,

6- Meslek onuru ve borsa üyeliğinin gerektirdiği itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışlarda bulunmak,

7- Borsa ve müşteri talimatlarının yerine getirilmesinde kusurlu davranmak.

Üyeye bir defa uyarı cezası verildikten sonra bu Yönetmelikte cezaların sicilden silinmesi için belirlenen süre içinde aynı cezayı gerektiren yeni bir fiil işlemesi halinde ilgiliye kınama cezası verilir.

c) Para Cezası:

1- Borsa usul ve esaslarının yerine getirilmemesinde kasıtlı davranmak,

2- Borsaya, Takas Merkezine, diğer üyelere ve müşterilere karşı taahhütlerini zamanında ve tam olarak yerine getirmemek,

3- Genel Yönetmeliğin 57 nci maddesinde belirtilen defler ve kayıtları tutmamak veya usulüne uygun olarak tutmamak,

4- Borsa işleriyle ilgili hesap ve işlemlerin Borsanın yetkili elemanlarınca denetlenmesine müsaade etmemek, bu görevlilere kolaylık göstermemek ve yardımda bulunmamak,

5- Borsa ve müşteri talimatlarının yerine getirilmemesinde kasıtlı davranmak.

Borsa Yönetim Kurulu, Takas Merkezine karşı yükümlülüklerin yerine getirilmemesinde kademeli para cezası uygulamasına karar verebilir. Bu durumda, Yönetim Kurulunca belirlenen uygulama yöntemi bir genelge ile üyelere önceden duyurulur.

Üyeye bir defa kınama cezası verildikten sonra bu Yönetmelikte cezaların sicilden silinmesi için belirlenen süre içinde aynı cezayı gerektiren yeni bir fiil işlemesi halinde ilgiliye para cezası verilir.

d) Borsa Üyeliğinden ve/veya Üye Temsilciliğinden Geçici Çıkarma:

1- Borsa üye ve temsilcilerine, Borsa personeline saldırıda bulunmak, küfretmek, onları alenen tehdit etmek, tehdit ve tahkir edici şekilde sözlü veya yazılı beyanlarda bulunmak.

2- Borsa üyelerini ve Borsa görevlilerini sırf zor duruma düşürmek için veya kendi kusurunu örtmek amacı ile Borsaya ait belgeleri gizlemek.

3- Borsa işlemlerine yönelik yapay piyasa ve yapay fiyat oluşturmak maksadıyla faaliyette bulunmak.

Üyeye bir defa para cezası veya temerrüt nedeniyle kademeli para cezası uygulamasında son kademenin para cezası verildikten sonra bu Yönetmelikte cezaların sicilden silinmesi için belirlenen süre içinde aynı cezayı gerektiren yeni bir fiil işlemesi halinde ilgiliye Borsa üyeliğinden geçici çıkarma cezası verilir.

e) Borsa Üyeliğinden ve/veya Üye Temsilciliğinden Sürekli Çıkarma:

1- Gizli kalması Genel Kurulca veya Yönetim Kurulunca karara bağlanmış bilgi ve belgeleri açıklamak,

2- Borsa üyelerini ve Borsa görevlilerini zor duruma düşürmek için veya kendi kusurunu örtmek amacıyla Borsaya ait belgeleri tahrif veya yok etmek,

3- Hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanmak veyahut hileli iflas gibi yüz kızartıcı bir suçtan dolayı mahkumiyet kararı kesinleşmiş olmak.

Üyeye bir defa Borsa üyeliğinden geçici çıkarma cezası verildikten sonra bu Yönetmelikte cezaların sicilden silinmesi için belirlenen süre içinde aynı cezayı gerektiren yeni bir fiil işlemesi halinde ilgiliye Borsa üyeliğinden sürekli çıkarma cezası verilir.

Madde 54 – Ceza uygulanmasına dair genel hükümler

a) Fiil ve hareketin nitelik ve önemi gözönünde tutularak Yönetim Kurulunca, 53 üncü maddede yazılı cezalardan birinin veya birkaçının birlikte verilmesi mümkündür.

b) Cezayı gerektiren fiillerin nitelik ve önemleri gözönünde tutularak, bu fiiller için gerektiğinde bir derece ağır veya hafif cezanın verilmesine karar verilebilir.

c) 53 üncü maddede sayılan ve disiplin cezası verilmesini gerektiren fiil ve hareketlere, nitelik ve önemleri itibariyle benzer eylemlerde bulunanlara da aynı neviden disiplin cezaları verilir.

d) KHK’nin 18 inci maddesi uyarınca, cezayı gerektiren fiiller üyeler veya bunların yetkili temsilcileri tarafından menfaat sağlamak amacıyla yapılmışsa, 53 üncü maddenin (c) bendindeki para cezası beşyüzbinliradan az olmamak üzere temin edilen menfaatin üç katıdır.

e) 53 üncü maddenin (d) ve (e) bendlerindeki Borsa üyeliğinden geçici ve sürekli çıkarma cezalarının kesinleşmesi halinde, durum en çok 2 iş günü içinde SPK’ya duyurulur.

f) KHK’nin 19 uncu ve 20 nci madde hükümleri saklıdır.

g) 53 üncü maddenin (d) ve (e) bendlerindeki fiilleri işlediği ön soruşturma sırasında tespit edildiği takdirde üye ve/veya üye temsilcisi hakkında verilecek cezanın kesinleşmesine kadar Borsada yapacağı tüm piyasa ve takas işlemleri geçici olarak durdurulabilir. Konu ilk Yönetim Kurulu toplantısında karara bağlanır.

h) Üye temsilcisinin, temsilci iken aldığı disiplin cezası, temsilcilik görevi sona ermesi halinde dahi uygulanır.

i) Borsa üyeliğinden ve/veya üye temsilciliğinden geçici ve sürekli çıkarmaya dair kesinleşmiş olan cezaların infazı, Yönetim Kurulu kararı ile gerçekleşir.

Madde 55 – Disiplin komitesi ve görevleri

Genel Yönetmelik uyarınca, Borsada, Genel Kurulca gösterilecek adaylar arasından ikişer yıl için Yönetim Kurulunca seçilecek bir Başkan ve iki üyeden meydana gelen bir Disiplin Komitesi bulunur. Komite en az iki üyenin hazır bulunmasıyla toplanır. Karar için en az iki olumlu oy gerekir. Çekimser oy kullanılamaz. Karşı oy kullanan üye, görüşünün gerekçesini kararda belirtmek zorundadır.

Komitenin görevleri; bu Yönetmelikte öngörülen disiplin suçlarıyla ilgili incelemeleri yapmak, Yönetmelikte yer alan kurallara göre karara bağlamak, bu kararları Yönetim Kurulunun onayına sunmak.

Borsa Hukuk İşleri Müdürü komitenin raportörlüğünü yapar.

Madde 56 – Disiplin kovuşturmasının yürütülmesi

Komite, Başkanlık tarafından havale edilen dosya üzerine disiplin işlemlerini aşağıdaki sıraya uygun olarak yürütür:

a) Soruşturmanın Başlatılması

Komite, bu Yönetmelik hükümlerine aykırı davrananlar hakkında ihbar ve şikayetin başladığı tarihten itibaren en geç on gün içinde soruşturmaya başlar.

b) Savunma

Yapılacak soruşturmada yazılı savunma istenmesi ve bu savunma için tebellüğ tarihinden itibaren en az onbeş günlük süre tanınması zorunludur. Disiplin Komitesi savunma istemesi için Komite Raportörünü yetkili kılabilir. Komite, hakkında soruşturma yapılan üyenin isteği üzerine veya resen kendisini veya temsilcilerini dinlemek üzere davet edebilir. Kabul edilebilir bir özürü olmaksızın davete uymayanların dinlenmesinden vazgeçilir.

c) Soruşturmanın Sonuçlandırılması

Komite, ilgili dosyanın soruşturmasını tamamladıktan itibaren 10 gün içinde kararını yazılı olarak Yönetim Kurulunun onayına sunar.

d) Yönetim Kurulu Kararı ve Tebligat

Yönetim Kurulunun kararı, alındığı günü izleyen üç iş günü içinde iadeli taahhütlü mektupla ilgililerin bilinen adreslerine postalanır veya elden imza karşılığı teslim suretiyle tebliğ olunur.

e) Cezalara İtiraz

İlgililer, Genel Yönetmeliğin 26 ncı maddesinin (b) bendi uyarınca tebellüğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde verilen disiplin cezalarına karşı SPK nezdinde itiraz edebilirler. Bu itiraz dilekçeleri Borsa Başkanlığı kanalı ile SPK’ya gönderilir.

f) Cezaların Kesinleşmesi

Disiplin cezaları Yönetim Kurulu kararı üzerine yapılan tebligat tarihinden itibaren 15 gün içinde SPK’ya başvurulmadığı takdirde kesinleşir. SPK’ya itiraz halinde, SPK kararının, ilgiliye tebliğinden itibaren kesinleşir.

g) Disiplin ve Adli Kovuşturmaların Birlikte Yürümesi

Genel Yönetmeliğin disiplin ve adli kovuşturmaların birlikte yürümesine dair 69 uncu maddesi hükmü saklıdır.

Madde 57 – Disiplin cezalarının sicile kaydı ve sicilden silinmesi

Disiplin cezalarına ait kararlar kesinlik kazanmadıkça uygulanamaz.

Kesinlik kazanan disiplin cezaları ilgili üye veya üye temsilcisinin siciline işlenir.

Üye veya üye temsilcisi kesin ihraç hariç, cezasının kesinleştiği tarihten itibaren 12 ay içinde herhangi bir disiplin suçu işlemediği takdirde, siciline işlenen önceki cezalar tekerrüre esas alınmaz.

Madde 58 – Çözüme dair kurallar

Uyuşmazlıklar ve disipline ilişkin şikayetler mevcut mevzuat, örf ve adet ve teamül ile hakkaniyet ilkeleri uyarınca karara bağlanır.

Madde 59 – Katılma yasağı

Yönetim Kurulu üyeleri, Uyuşmazlık Komitesi Başkan ve üyeleri ile Disiplin Komitesi Başkan ve üyeleri kendilerini veya temsil ettikleri kuruluşları ilgilendiren konularda Yönetim Kurulu ve Komite çalışmalarına ve kararlarına katılamazlar.

Madde 60 – Üye işlemlerinin tedbiren durdurulması

Borsa ve takas işlemleri sırasında veya denetim esnasında ya da diğer herhangi bir yolla, takas ve saklama işlemlerinde önemli açıkları oluştuğu tespit edilen Borsa üyelerinin Borsa ve/veya takas ve saklama işlemleri beş iş gününe kadar Borsa Başkanı tarafından tedbiren durdurulabilir ve durumu SPK’ya bildirilir. Üye hakkında SPK’nın kararına göre işlem yapılır. SPK’nın kararı bildirilinceye kadar sözkonusu süre Borsa Başkanınca uzatılabilir. Ayrıca, mevzuata aykırı işlemleri tespit edilen, mali bünyesinin zayıfladığı belirlenen Borsa üyelerinin durumu SPK’ya bildirilir.

Belgenin devamı (9 madde daha) okuyucuda yükleniyor. Madde 61 ve sonrası