7/597 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Anonim Şirketi Esas Mukavelesi
- Tür
- Resmi Gazete
- Atıf
- 7/597 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Anonim Şirketi Esas Mukavelesi (R.G. 24.07.1970/13558)
Madde 1 – Kuruluş ve unvan:
Türkiye'de banknot ihracı imtiyazına münhasıran sahip olmak ve 14 Ocak 1970 tarih ve 1211 sayılı Kanunda yazılı görev ve yetkileri haiz bulunmak üzere «Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası» unvanı altında anonim şirket olarak bir banka kurulmuştur.
Bu Esas Mukavelede «Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası» (Banka) olarak ifade edilmiştir.
Banka 14 Ocak 1970 tarih ve 1211 sayılı Kanunda ve bu Esas Mukavelede sarahat bulunmayan hallerde özel hukuk hükümlerine tabidir.
Bankanın ve banknot ihracı imtiyazının müddeti 1999 yılı sonuna kadar devam eder. Bu imtiyazın müddeti bitmesine beş yıl kalıncaya kadar uzatılabilir. Bu uzatma, Hissedarlar Genel Kurulunun tasvibi ve Bakanlar Kurulunun teklifi üzerine, özel bir kanunla yapılır.
Madde 2 – Bankanın idare merkezi ve şubeleri
Bankanın idare merkezi Ankara’dadır.
Banka, Banka Meclisinin kararı ile banknot matbaası kurabilir ve memleketin gerekli görülen şehirlerinde şubeler açabilir; aynı suretle, içerde ve dışarıda muhabirler temin edebilir.
Bankanın bu husustaki kararları Maliye Bakanlığına bildirilir.
Banka, keza Banka Meclisinin kararı ve Maliye Bakanlığının muvafakati ile yabancı memleketlerde temsilcilikler kurabilir.
Madde 3 – Üyelikler ve iştirakler:
Banka, merkez bankalarının katıldığı milletlerarası malî, iktisadî ve meslekî teşekküllere Banka Meclisinin kararı ile üye olabilir ve Hükümetin müvafakatı ile bu teşekküllere hissedar olarak katılabilir.
Madde 4 – Bankanın temel görev ve yetkileri ve başlıca müşavirlik görevleri:
Bankanın temel görev ve yetkileri ile başlıca müşavirlik görevleri aşağıda gösterilmiştir:
I - Bankanın temel görevleri:
a) Para ve kredi politikasını, kalkınma planlan ve yıllık programlara uygun bir tarzda yürütmek;
b) Hükümetle müştereken millî paranın iç ve dış değerini korumak amaçlarıyla gerekli tedbirleri almak;
c) Milli paranın hacim ve tedavülünü, Banka Kanunu gereğince düzenlemek;
d) Bankalara ödünç para verme işlerini, Banka Kanununda yazılı sınırlar içinde yüklenmek,
dir.
Hükümet, gerektiğinde para ve krediye ilişkin tedbirlerin alınmasında, Bankanın görüşünü alır.
Banka, özellikle Banka Kanunu hükümleri uyarınca, Hükümetin malî ve ekonomik müşavirlik, malî ajanlık ve haznedarlık görevlerini ifa eder.
II - Bankanın temel yetkileri:
a) Türkiye’de banknot ihracı imtiyazı tek elden Bankaya aittir.
b) Banka, kendi işlemlerinde uygulayacağı reeskont, iskonto ve faiz hadlerini tespit eder.
c) Banka, ödünç para verme işlerinde ve mevduat kabulünde alınacak ve verilecek azamî faiz oranları ile temin edilecek sair menmaatlerin ve tahsil edilecek masrafların mahiyet ve azamî hadlerinin ve mevduatta vâde müddetlerinin tayini ve bunların yürürlük zamanlarının tespiti bankaların taahhütlerine karşı bulunduracakları umumî disponabilitenin asgari oran ile bankaların umumî disponibiliteden başka Banka nezdinde açılacak hususî bloke hesapta nakten tesis etmekle mükellef oldukları munzam karşılık ve bunlara verilecek faiz oranlarının tayini maksadiyle Yüksek Planlama Kurulu yoluyla Bakanlar Kuruluna tekliflerde bulunur.
d) Banka, planları ve yıllık programların hedeflerine uygun ola¬rak banka plasmanları üzerinde keyfiyeti ve kemiyet bakımından tanzim tedbirleri ittihazını ve umumî kredi hacmi ile umumî kredi hacmi içinde muhtelif kredi nevilerinin sektörler ve mevzular itibariyle tevezzüü tarzını ayarlar. Banka, taksitli satış yapan kurum ve kuruluşların kredi şartlarının, mali kurumlarca yapılan yatırımların nev’i ve miktarlarını ve verilen kredilerin şartlarının, özel sektöre mensup kuruluşlarca satışa çıkarılacak tahvillerin miktar, faiz ve satış şartlarının tes¬pitine matuf kararlar alabilir.
III - Bankanın başlıca müşavirlik görevleri:
a) Milli para ile altın ve yabancı paralar arasındaki muadeletin (Parite) tayininde, Hükümetçe Banka’nın mütalâası alınır.
b) Banka, Bankalar Kanununun uygulanması ile veya alelıtlak bankacılık ve kredi mevzuları ile ilgili hususlarda Hükümetçe istenecek istişarî mütalâaları verir.
c) Bakanlar ve diğer kurumlarla ilgili kuruluş izinleri ve bunlardan, tasfiyeleri hususunda karar alma yetkisi Hükümete ait olanların tasfiyeleri hakkında karara varılmadan, önce Bankanın mütalâası alınır.
Banka, Banka Kanunu ile kendisine verilen yetkileri, kendi sorumluluğu altında müstakil olarak kullanır.
Madde 5 – Bankanın sermayesi, hisse senetleri;
Bankanın sermayesi 25.000.000 lira olup, her biri yüz liralık 250.000 hisseye ayrılmıştır. Bu sermaye, Hükümetin tasvibi ile arttırılabilir. Hisse senetlerinin itibarî kıymetleri 100, 200, 500, 1.000, 5.000 ve 10.000 liralıktır.
Madde 6 – Hisse senetlerinin nev’i:
Bankanın hi3se senetleri nama yazılıdır.
Hisse senetleri Bankaya karşı bölünmez. Bir hisse senedinin birden çok sahibi bulunduğu takdirde Bankaya karşı olan haklarını ancak bir mümessil aracılığıyla kullanabilirler. Müşterek mümessil tayin etmedikleri takdirde, Bankaca bunlardan birisine yapılacak tebliğ hepsi hakkında muteber olur.
Madde 7 – Hisse senetlerinin sınıfları;
Hisse senetleri (A), (B), (C) ve (D) sınıflarına ayrılmıştır.
Madde 8 – (A) sınıfı hisse senetleri;
(A) sınıfı hisse senetlerinin her biri en az 100 hisseliktir. Bu sınıf hisse senetleri, münhasıran Hazineye ait olup, sermayenin yüzde elli birinden aşağı düşemez.
Madde 9 – (B) sınıfı hisse senetleri:
(B) sınıfı hisse senetleri Türkiye’de faaliyette bulunan millî bankalara tahsis edilmiştir.
Madde 10 – (C) sınıfı hisse senetleri:
Banka sermayesinden en çok 15.000 hisse (C) sınıfı hisse senedi olarak, milli bankalar dışında katan diğer bankalarla imtiyazlı şirketlere tahsis edilmiştir.
Madde 11 – (D) Sınıfı hisse senetleri:
(D) sınıfı hisse senetleri Türk ticaret müesseselerine ve Türk vatandaşlığını haiz gerçek ve tüzel kişilere tahsis edilmiştir.
Madde 12 – Hisse senetlerinde sınıf değişikliği:
Banka, hisse senetlerinin bir sınıftan diğer bir sınıfa nakli hususunda vukubulacak talepleri derhal sonuçlandırır. Hisse senetlerinin bir sınıftan diğer bir sınıfa nakli için hiçbir komisyon alınmaz.
Bir hisse senedinin satışı, satan ile satın alan arasıda, örneği Banka tarafından hazırlanan beyanname ile yapılacak talep üzerine, Bankaca muvafakat edilmesine bağlıdır.
(C) sınıfı hisse senetleri miktarı, hiçbir veçhile kanunla kabul edilmiş olan 15.000 hisseyi geçemez.
Madde 13 – Teşkilât ve organlar:
Bankanın teşkilâtı aşağıdaki şekildedir:
A) Hissedarlar Genel Kurulu,
B) Banka Meclisi,
C) Başkanlık (Güvernörlük).
D) Denetleme Kurulu,
E) Yönetim Komitesi,
F) İdare Merkezi ve Şubeler İskonto Komiteleri,
G) Şubeler.
Madde 14 – Genel Kurul toplantıları ve oy hakkı:
A) Genel Kurul toplantıları:
Bankanın pay sahipleri defterinde yazılı bulunan hissedarlar, Bankanın Hissedarlar Genel Kurulunu teşkil ederler.
Genel Kurul toplantıları her yılın Nisan ayı içinde ve Banka Meclisinin tespit edeceği günde toplanır.
Genel Kurul lüzumu halinde, Türk Ticaret Kanununda yazılı hükümler dairesinde fevkalâde toplantıya davet olunur.
Genel Kurulun toplantıya daveti, ilân ve toplantı günleri dahil olmamak üzere, toplantı gününden en az 15 gün evvel yapılmak lâzımdır.
Toplantıya davet ilâm, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinden başka, Ankara'da ve Banka Meclisince uygun görüldüğü takdirde Bankanın şubesi bulunan yerlerde yayınlanan gazetelerde yapılır.
Toplantı günü, adresleri bilinen hissedarlara taahhütlü mektup gönderilmek suretiyle de bildirilir.
Banka Meclisi tarafından hazırlanacak gündem, Genel Kurulu top¬lantıya davete ait ilân ve davet mektuplarında gösterilir.
B) Nisap:
Genel Kurul, bu Esas Mukavele'de aksine hüküm bulunan haller hariç olmak üzere, Banka sermayesinin en az % 51 ini temsil eden pay sahiplerinin huzuru ile toplanır. İlk toplantıda bu çoğunluk hasıl olmadığı takdirde, Genel Kurul tekrar toplantıya davet edilir. İkinci toplantıda hazır bulunan pay sahipleri, temsil ettikleri sermayenin miktarı ne olursa olsun, müzakere yapmağa ve karar vermeye yetkilidirler.
Pay sahipleri, Genel Kurul toplantılarında oylarını bizzat veya temsilcileri aracılığıyla kullanabilirler.
Gerçek kişi olan pay sahiplerinin tayin edecekleri temsilcilerine ait vekâletnamenin Banka Meclisince hazırlanacak örneğe uygun olması şarttır.
Hazine ile diğer pay sahibi tüzel kişilerin temsilcileri ise, temsil, yetkileri ve kimlikleri ile temsil ettikleri paylar miktarını gösteren birer belge ile Genel Kurula katılabilirler.
Banka Meclisi, pay sahiplerinin toplantıya ve müzakerelere katılmak ve oy haklarını kullanmak yetkileri bulunup bulunmadığının tespiti için gereken tedbirleri alır.
Banka Meclisi aynı zamanda verilen kararlar ve yapılan seçimlerle pay sahiplerinin vaki beyanlarının geçirileceği bir tutanak düzenlenmesini sağlar.
Genel Kurul toplantısında hazır bulunan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin ad ve soyadları ile ikametgâhlarım ve payları miktarını gösteren ve Başkan tarafından imza edilen bir cetvel tanzim olunarak, ilk oyların toplanmasından önce, hazır bulunanların görebilecekleri bir yere asılır. Bu cetvel, toplantıya davete ait diğer belgelerle birlikte Genel Kurul tutanağına bağlanır.
Genel Kurul kararları, mevcut oyların çoğunluğu ile verilir.
Genel Kurul toplantılarında verilen kararlar, toplantıda hazır bu¬lunmayan veya bulunup da karşı oy veren pay sahipleri hakkında da geçerlidir.
Genel Kurul, müzakerelere başlamadan evvel, hissedarlardan veya temsilcilerinden ikisini oyları toplamak ve tasnif etmek üzere seçer.
Genel Kurul Başkanı ile oyları toplamak ve tasnif etmek üzere seçilenler, pay sahipleri ve Banka mensupları arasından birini Genel Kurul kâtibi olarak seçerler.
Genel Kurul tutanaklarının, Genel Kurul Başkanı ve oyları toplamağa memur edilen pay sahipleri tarafından imzalanması Başkanın teklifi üzerine Genel Kurulca uygun görülüp karara bağlandığı takdirde, Genel Kurulu tutanakları Ticaret Bakanlığı Komiseri ile birlikte bunlar tarafından imzalanır.
C) Oy hakkı:
Her on hisseye sahip olan veya bu miktar hisseyi temsil eden pay sahibi bir oya maliktir.
Banka Kanununun 23 üncü maddesi uyarınca yapılacak Denetleme Kurulu üyelikleri seçiminde, (A), (B ve C) ve (D) sınıfı pay sahipleri tarafından seçilecek üyeler için ayrı ayrı oylama yapılır ve bu seçimlerde, sınıflara ait her pay, bir oya sahiptir.
Madde 15 – Genel Kurulun görev ve yetkileri:
Genel Kurul aşağıdaki görev ve yetkileri haizdir:
1 - Banka Meclisi tarafından verilen yıllık rapor ile Denetleme Kurulu raporunu tetkik etmek;
2 - Banka'nın bilânço, kâr ve zarar hesabını tetkik ile karara bağlamak;
3 - Banka Meclisi ve Denetleme Kurulu üyelerini İbra etmek;
4 - Banka Meclisi ve Denetleme Kurulu üyelerini seçmek;
5 - Sermayeyi artırmak;
6 - Esas Mukavelede değişiklik yapmak;
7 - Bankanın tasfiyesi hakkında karar vermek;
8 - Gündemde gösterilen diğer hususları müzakere etmek.
Gündemde gösterilmeyen hususlar müzakere olunamaz.
Madde 16 – Tasfiye ve esas Mukavele değişikliğinde Nisap:
Bankanın, birinci madde ile tespit edilen müddetin bitiminden evvel tasfiyesi hakkında alınacak olan, kararlar, Bakanlar Kurulunun tasvibi ile Banka tarafından yapılan taahhütlerin kanun dahilinde tamamen ifa edilmesi şartı ile muteberdir.
Gerek Esas Mukavelede değişiklik yapılması ve gerek tasfiye hakkında karar alınabilmesi için, Genel Kurulda üçte iki çoğunluk şarttır.
Madde 17 – Başkanlık:
Genel Kurula Başkan (Guvernör) başkanlık eder.
Madde 18 – Temsil:
Hissedar olmayanlar, Genel Kurulda vekil olarak bir¬den fazla oy temsil edemezler.
Madde 19 – Kuruluş:
Banka Meclisi, Başkan (Guvernör) ve Genel Kurulca seçilecek altı üyeden kurulur.
Üyelerin görevleri, özel bir kanuna dayanmadıkça, Banka dışında teşriî, resmî veya özel herhangi bir görev ile birleşemez. Bundan başka bu üyeler, ticaretle uğraşamıyacakları gibi, bankalar ve şirketlerde de hissedar olamazlar. Hayır dernekleri ve amaçları hayır, sosyal ve eğitim işlerine mâtuf vakıflardaki görevler ve kâr amacı gütmeyen kooperatif ortaklığı bu hükmün dışındadır.
Banka Meclisi üyelerinin yüksek öğrenim görmüş, bankacılık veya iktisat ve maliye alanlarında bilgi ve tecrübe sahibi olmaları şarttır.
Başkan, Banka Meclisi başkanıdır.
Banka Meclisi üyelerinin aylıkları ile tazminatları Bakanlar Kurulunca tespit edilir. Banka idare merkezi dışında oturanların Meclis toplantılarına katılmak için katlanacakları yol giderleri Bankaca ödenir.
Madde 20 – Banka Meclisi üyelerinin görev süresi:
Banka Meclisi üyelerinin görev süresi üç yıldır.
Her yıl Meclis üyelerinin üçte biri yenilenir. Birinci ve ikinci yıl sonunda Banka Meclisinden ayrılacak üyeler ad çekme ile tespit edilir.
Süreleri biten üyelerin yeniden seçilmeleri caizdir.
Madde 21 – Toplantılar, kararlar ve oylamadan çekilme:
Banka Meclisi üyeleri, kendileriyle Hukuk Usulu Muhakemeleri Kanununun 245 inci maddesinin 3 üncü bendinde gösterilen derecelerde akrabalık veyahut menfaat bağlı bulunan kişilerin ilişkin kredi konularına dair müzakerelere iştirak edemezler ve oylamaya katılamazlar.
Banka Meclisi toplantıları Ankara’da yapılır. Lüzumu halinde baş¬ka bir yerde de toplantı yapılabilir. Toplantılar, Başkanın çağrısı ile ayda en az bir defa olmak üzere yapılır. Gündem Başkanlıkça düzenlenir. Üyelerin, gündem dışı görüşülmesini istedikleri hususlar, Başkanın da katılması halinde aynı toplantıda gündeme alınır ve görüşülür; aksi takdirde bir sonraki toplantı gündemine alınmasına karar verilebilir.
Banka Meclisi, üyelerin en az üçte ikisinin katılmasiyle toplanır ve mevcut üyelerin çoğunluğu ile karar verir. Oyların eşitliği halinde, Başkanın katıldığı tarafın teklifi kabul edilmiş sayılır.
Başkan yardımcıları Banka Meclisi toplantılarına, oy haklan ol¬maksızın katılabilirler.
Madde 22 – Banka Meclisinin görev ve yetkileri:
Banka Meclisi, Banka üzerinde tam yetki ve kontrol hakkını haizdir. Meclis, Banka’yı ilgilendiren bütün işlerle iştigal eder.
Banka Meclisi’nin görev ve yetkileri aşağıda gösterilmiştir:
1 - Tedavüldeki banknotların, gerektiğinde yeni bir emisyonla değiştirilmesi ile tedavülden kaldırılma ve yok edilme şartlarını tayin etmek;
2 - Banka’nın kendi işlemlerinde uygulayacağı reeskont, iskonto ve faiz hadleri ile ücret ve komisyonları tespit etmek;
3 - Banka Kanununun 4 üncü maddesinin (II) numaralı paragrafının (c) bendindeki teklifler ile (d) bendinde gösterilen hususlar hakkında karar almak;
4 - Bankaca açılacak kredilerin esas ve şartları ile reeskont ve avans limitlerini tespit etmek;
5 - Banka Kanununun 4 üncü, maddesi gereğince tespit edilen muadelete (Parite) istinaden yabancı paraların esas kurları ile altın ve dövizlerin Bankaca uygulanacak alış ve satış fiyatlarını tayin etmek;
6 - Bankanın yıllık memur kadrolarını ve bütçesini incelemek ve onaylamak;
7 - Yönetmelikle tayinleri Banka Meclisine bırakılan banka memurlarını atamak ve Bankayı ilzam edeceklerin imza yetkilerini belirtmek;
8 - Bankanın idare, teşkilât ve hizmetlerine ilişkin olarak Yönetim Komitesince hazırlanan yönetmelikleri onaylamak;
9 - Banka ihtiyacı için gayrimenkul satın alınması veya iktisabı ve Banka’nın maliki bulunduğu gayrimenkullerin gerektiğinde elden çıkarılması hakkında karar almak;
10 - Yönetmeliklerle kabul edilen hadler üstündeki meblâğlara ve kıymetlere ilişkin sulh, ibra ve terkin konularında karar vermek;
11 - Bankanın yıllık faaliyet raporunu, bilanço ve kâr ve zarar hesaplarını ve Genel Kurul gündemini hazırlamak;
12 - Yukarı ki fıkralar dışında, Banka Kanununun Banka Meclisinin kararına bağladığı konular ve Başkanlıkça tetkik ve tasvibe sunulacak sair hususlar hakkında karar almak.
Madde 23 – Kuruluş süre ve nitelik:
Denetleme Kurulu:
1 - (A) sınıfı hissedarınca seçilecek bir üye,
2 - (B ve C) sınıfı hissedarlarınca seçilecek iki üye,
3 - (D) sınıfı hissedarlarınca seçilecek bir üye olmak üzere 4 üyeden meydana gelir.
Denetleme Kurulu üyelerinin görev süreleri iki yıldır.
Denetleme Kurulu üyeliğine seçileceklerin yüksek öğrenim yapmış, bankacılık ve muhasebe alanında bilgi ve tecrübe sahibi olmaları şarttır.
Madde 24 – Görev ve yasaklar:
Denetleme Kurulu, Bankanın bütün muamele ve hesaplarını denetler.
Başkanlık Denetleme Kurulunun talep edeceği bütün bilgi ve belgeleri vermekle yükümlüdür.
Denetleme Kurulunun yönetme yetkisi olmayıp, mütalâalarını yazılı olarak Banka Meclisine bildirir ve bir kopyasını da Maliye Bakanlığına verir.
Denetleme Kurulu, her yıl sonunda Bankanın muamele ve hesapları hakkında hazırlıyacağı raporu Genel Kurula sunar.
Kurul, belirsiz zamanlarda servis kasaları ile ihtiyat kasaların nakit, altın ve diğer kıymetlerini, senet ve tahvilleri ve sair mevcutları sayar ve sonucu bir tutanakla tespit eder.
Kurul üyeleri Banka Meclisi toplantılarında, görüşme ve oya katılmamak şartiyle hazır bulunabilirler.
Denetleme Kurulu üyeleri, Banka Kanununun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrası (c) bendi gereğince memurlara verilecek kâr payına iştirak edemezler.
Denetleme Kurulu üyelerine verilecek ücret, Bakanlar Kurulunca tespit edilir. Banka idare merkezi dışında oturanların katlanacakları yol giderleri Bankaca ödenir.
Madde 25 – Atanma, nitelik ve görev süresi:
Başkan, Banka Meclisinin teklifi üzerine Bakanlar Kurulu Kararı ile beş yıl süre için atanır. Bu sürenin sonunda yeniden atanması caizdir.
Bankanın yüksek öğrenim görmüş, maliye, iktisat ve bankacılık alanlarında bilgi ve tecrübe sahibi olması şarttır.
Madde 26 – Görev, temsil ve yetki:
Başkan, en yüksek icra amiri sıfatiyle Bankayı, sevk ve idare eder ve yurt içinde, yurt dışında ve mahkemeler huzurunda temsil eyler.
Başkanın yetkileri aşağıda gösterilmiştir:
1 - Banka Kanunu hükümlerinin ve Banka Meclisi tarafından alınacak kararların yürütülmesini sağlamak;
2 - Banka Kanunu ile Bankaya verilen görevlerin ifası için uy¬gun bulacağı tedbirleri almak ve gerekli göreceği hallerde, bunlar hakkında Banka Meclisine tekliflerde bulunmak.
Banka Meclisi kararlarına muhalefeti halinde Başkan, kararın icrasını tehir ve müteakip toplantıda yeniden müzakeresini talep edebilir. Acele hallerde, Banka Meclisi, Başkanın daveti üzerine toplanarak, ihtilâf konusu olan işi tekrar görüşür. Başkan ile Banka Meclisi arasında mutabakat hasıl olmadığı takdirde, Maliye Bakanı hakemlik eder.
Madde 27 – Yasaklar:
Başkanlık görevi, özel bir kanuna dayanmadıkça Ban¬ka dışında teşriî, resmî veya özet herhangi bir görev ile birleşemez. Bundan başka Başkan, ticaretle uğraşamıyacağı gibi, bankalar ve şirketlerde de hissedar olamaz. Hayır dernekleri ile amacı hayır, sosyal ve eğitim işlerine yönelmiş vakıflardaki görevler ve kâr amacı gütmeyen kooperatif ortaklığı bu hükmün dışındadır.
Bakanlar ve müsteşarlar seviyesindeki bakanlıklararası komite toplantılarında Başkanın görev alması, birinci fıkra hükmüne aykırı sayılmaz.
Madde 28 – Geçici ayrılma, görevden af:
Başkanın keçici olarak yokluğunda kendisine, tayin edeceği Başkan Yardımcısı vekâlet eder.
Başkan, ancak, 27 nci maddedeki yasakların gerçekleşmesi ve Banka Kanunu ile kendisine verilen görevlerin devamlı surette ifasını imkânsız kılacak durumların ortaya çıkması hallerinde, atanmasındaki usule göre görevinden af olunabilir.
Başkanlığın boşalmasında, en yaşlı üyenin başkanlığı altında toplanacak Banka Meclisince Başkan vekili olarak seçilecek bir Başkan Yardımcısı, başkanlık görevini ifa eder ve yetkilerini kullanır,
Madde 29 – Nitelik, atanma, görev ve yasaklar:
Bankanın üç Başkan Yardımcısı vardır. Bunlar yüksek öğrenim görmüş, maliye, iktisat ve bankacılık alanlarında bilgi ve tecrübe sahibi olanlar arasından, Banka Meclisinin teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca beş yıl süre ile atanırlar. Bu sürenin sonunda tekrar atanmaları caiz olduğu gibi sürenin bitiminden evvel aynı usulle değiştirilmeleri de mümkündür.
27 nci maddede yazılı yasaklar, başkan yardımcıları hakkında da uygulanır.
Bütün Banka işlemleri, Başkanca yapılacak görev bölümünde kendilerine verilen kısımların işlerinden sorumlu olmak üzere, Banka Kanunu hükümleri ve ayrıca, Başkanlıkça verilecek yetkiler ile yönetmelik¬ler esasları dairesinde başkan yardımcıları tarafından yönetilir.
Madde 30 – Kuruluş, görev:
Yönetim Komitesi, Başkanın başkanlığı altında Başkan yardımcılarından kurulur. Başkanın başkanlık edemediği hallerde, tayin edeceği Başkan yardımcısı Yönetim Komitesine başkanlık eder.
Yönetim Komitesinin görevleri aşağıda gösterilmiştir:
1 - Başkanca lüzum görülen hallerde, Banka Meclisi kararına bağlanacak hususları önceden inceleyerek, Banka Meclisine yapılacak teklifleri hazırlamak;
2 - Bankanın idare, teşkilât ve hizmetlerine ilişkin yönetmelikleri hazırlamak;
3 - Yönetmeliklerle Yönetim Komitesinin kararına bırakılan hususlarda karar almak;
4 - Banka işlemlerinde koordinasyonu sağlamak;
5 - Atanmaları Banka Meclisince yapılan personel dışında kalan memur ve hizmetlilerin tayin, aylıklarını tespit, işten çıkarma ve emeklilik gibi işlemlerini yapmak.
Yönetim Komitesi toplantılarında kararlar, tam üye sayısının çoğunluğu ile alınır. Oyların eşitliği halinde, Başkanın katıldığı teklif kabul edilmiş sayılır.
Madde 31 – Kuruluş görev:
Bankanın İdare Merkezi ve şubeleri ve Banknot Matbaası teşkilâtı ve görevleri ile bu şubeler ve Banknot Matbaası Yönetim Komitelerinin kuruluş ve görevleri yönetmeliklerle tespit olunur.
Madde 32 – Personel statüsü:
Banka personeli, Bankanın memurları ile Banknot Matbaası işçilerinden terekküp eder.
«Banka memuru» deyimi, Banka hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevlerde, devamlı vazife görmek üzere atanan memur ve hizmetlileri ifade eder.
Banka memurlarının kurduğu ve kuracağı sendikalar hakkında 624 sayılı Devlet Personeli Sendikaları Kanunu hükümleri uygulanır. 15/7/1963 tarih ve 275 sayılı Kanunun 20 nci maddesindeki yasak, Banka hizmetlerinde de uygulanır.
Banka personeli, Banka Kanunu ile Banka Meclisince düzenlenecek yönetmelik hükümlerine tabidir.
İhtiyaç halinde Banka Meclisi karariyle sözleşmeli olarak yerli ve yabancı uzman çalıştırılabilir.
Madde 33 – Ücret rejimi:
Banka Başkan ve Başkan Yardımcılarının aylık ücretleriyle temsil ödenekleri, Bakanlar Kurulunca tespit olunur.
Yönetim Komitesi Başkan ve üyelerine, şubeler ve Banknot Matbaası Yönetim Komiteleri Başkan ve üyelerine, bu görevleri dolayısiyle aylıklarının üçte ikisini aşmamak kaydiyle verilecek ek ücret, Banka Meclisince tayin olunur.
Diğer memurların aylıkları, kendilerini atamağa yetkili Banka Meclisi ve Merkez Yönetim Komitesince yukarıki ücretler gözönünde bulundurulmak suretiyle tespit olunur.
Banka memurlarının aylıklarının tespitinde nazara alınacak esaslar, özlük hakları, yapılacak sosyal yardımlar, ikramiye ve diğer ödemeler, görev seyahat yollukları ve sair bütün hususlar Banka Meclisi tarafın¬dan, Banka Kanununun 32 nci maddesi gereğince düzenlenecek yönetmelik ile tespit olunur.
Madde 34 – Memurların emekliliği:
Banka mensupları ile emekliliğe tabi görevlerden Ban¬ka Meclisine seçilenler hakkında, Banknot Matbaası işçileri hariç olmak üzere, 5434 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.
Banka Kanununun yürürlüğe girdiği günde, Bankada görevli olan¬ların emeklilik kesenekleri 5434 sayılı Kanunla tespit edilmiş bulunan keseneğe esas aylıkları üzerinden kesilir. Bu gibilerin aylık yükselmelerinde, haklarında aynı kanunun 15 inci maddesinin (B) bendinin ikinci fıkrası hükmü uygulanır. Emekliliğe tabi görevlerden gelen sözleşmeli personel hakkında da aynı kanun hükümleri uygulanır.
Banka Kanununun yürürlüğe girdiği günden sonra atanacakların emeklilik keseneğine esas aylıkları, 5434 sayılı Kanunun 15 inci maddesinin (B) bendi hükmüne göre tespit edilir.
Madde 35 – Sır saklama ve sorumluluk:
Banka mensupları, sıfat ve görevleri dolayısiyle Bankaya veya Banka ile münasebeti olan kişi ve kurumlara ait olmak üzere bildikleri sırların gizliliğine riayet eylemek ve bu sırları kanunen yetkili kılman mercilerden gayrisine herhangi bir surette açıklamamakla yükümlüdürler.
Bu yükümlülük, Bankadan ayrılmaları halinde dahi devam eder.
Banka mensupları, görevleri ile ilgili olarak Bankaya verdikleri zararlardan ötürü, Borçlar Kanununun haksız fiil hükümlerine tabidir.
Madde 36 – Banknot ihram ve tedavül mecburiyeti:
a) Bankanın ihraç etmiş olduğu ve ihraç edeceği banknotların tedavülü mecburi olup bunlar hudutsuz ödeme kudretini haizdir.
b) Banka, 45, 46, 48, 50, 51, 52 ve 53 üncü maddelerde yazılı muameleler dolayısiyle banknot ihraç etme yetkisini haizdir.
Madde 37 – Banknotların değiştirilmesi:
a) Banka, tedavülde bulunan banknotları gerekli gördüğü zaman yeni emisyonlarla değiştirebilir.
Tedavülden çekilen eski banknotlar, değiştirme işlemine başlandığı tarihten itibaren 10 yıl sonra zamanaşımına uğrar.
Gerek değiştirme işlemine başlıyacağı tarih ve gerekse bu 10 yıllık süre içinde eski banknotların mecburi tedavül müddeti Banka Kanununun 37 nci maddesine istinaden, Banka Meclisince tayin ve keyfiyet Resmî Gazete ile ilân olunur.
b) Eskimiş ve yıpranmış ve kısmen zıyaa uğramış banknotlar, Maliye Bakanlığı ile Banka arasında tespit edilecek esaslar dahilinde ve yönetmelikle kabul edilecek «gabarit» usulüne göre, Bankaca yedek banknotlarla değiştirilir.
c) Tedavülden kaldırılan banknotlarla, eskimiş, yıpranmış veya kısmen ziyaa uğramış olması sebepleriyle değiştirilen banknotların iptal ve yok edilmesine ilişkin esaslar yönetmelikle belirtilir.
Madde 38 – Madenî para:
Hükümetçe, Hazine hesabına çıkarılacak madenî paralar Banka Kanununun 38 inci maddesi hükmüne tabidir.
Madde 39 – İlân edilecek hususlar:
Banka, Banka Meclisince zaman zaman tespit edilecek, kendi işlemlerinde uygulayacağı reeskont, ıskonto ve faiz hadlerini ve açık piyasa politikasının şartlarını ilân eder.
Bu hadler memleketin her tarafında aynıdır.
Banka Kanununun 4 üncü maddesi gereğince tayin olunan muadelet esasına göre, Banka Meclisince tespit olunacak altın ve döviz alış ve satış fiyatları ile aynı maddenin (II) numaralı paragrafının (d) bendinde gösterilen hususlar hakkında Banka Kanununun 22 nci maddesinin 3 üncü bendi uyarınca alınan kararlar keza ilân edilir. Bu ilânlar Resmî Gazete ile yapılır.
Madde 40 – Para-kredi konusunda, Bankanın görev ve yetkileri:
I - Banka:
a) Banka Kanununun 4 üncü maddesi esaslarını gözönünde bulundurmak suretiyle, ekonomik amaç ve hedeflerin sağlanmasına yardımcı olacak tarzda kredilerinin hacim, nitelik, mahiyet ve temin şartlarını düzenler ve kredi sistemi içinde genel likidite ihtiyacını karşılar.
b) Ancak gerçek ticarî işlere dayanan ve millî ekonomi ihtiyaç ve icaplarına uygun maksatlara yarayan faaliyetlere kredi tahsis edebilir. Banka, bu kredilerin, işbu maksatlara uygun şekilde kullanılışını ilgili bankalar nezdinde kontrol yetkisini haizdir.
II - a) Kanuni karşılıklar:
Bankaların taahhütlerine karşı bulunduracakları umumî disponibilitenin asgarî oranı Bankaca tespit olunur.
Bankalar, yukarıdaki fıkra mucibince tesis edecekleri umumî disponibiliteden başka, Banka nezdinde açılacak hususi bloke birer hesapta nakden munzam karşılık tesis etmekle mükelleftirler. Bu munzam karşılığın, Bankalar Kanununun 51 inci maddesinde zikri geçen aylık mevduat cetvellerinde umumi mevduattan bankalar mevduatının tenzilinden sonra kalacak kabiyeye oranı, memleketin umumî iktisadi durumu gözönünde bulundurularak zaman zaman Bankaca tespit olunur.
Banka, kanunî karşılık ve bunlara verilecek faizin oranlarını, bankaların taahhütlerinin niteliğine göre farklı olarak tespite yetkilidir.
Kanuni karşılık oranlarının değiştirilmesi hakkındaki kararların ne zaman yürürlüğe gireceği ve kapsamı Bankaca tespit olunur.
Bankalar aylık mevduat cetvellerine göre bu mevduatlarında vaki artışa tekabül eden munzam karşılıkları, mezkûr aylık cetvellerin verilme müddetleri içinde Bankadaki hususî hesaba yatırmak mecburiyetindedirler.
Yukarıdaki fıkra gereğince Bankaya yatırılacak munzam karşılıkların en çok % 20 si Bankaca tespit, Yüksek Planlama Kurulunca uygun mütalâa ve Bakanlar Kurulunca tasvip edilecek esaslar dairesinde Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası ziraî finansmanlarına tahsis edilebilir.
Aylık mevduat cetvellerine göre mevduatın azalması halinde, ilgili bankalar keyfiyeti Bankaya bildirerek azalmaya tekabül eden karşılığın iadesini talep edebilirler. Banka, bu talepleri derhal yerine getirmekle mükelleftir. Banka, mevduatı olağanüstü çekilmekte olan bir bankanın talebi halinde, aylık mevduat cetvellerinin verilmesini beklemeksizin azal¬maya tekabül eden karşılığı derhal iade eder.
Karşılık nispetlerinin indirilmesi veya mevduat azalışı dolayısiyle gerekli iadenin Bankadaki hesaptan karşılanmaması halinde, yukarıki fıkra gereğince ziraî finansmana tahsis edilen karşılıklardan iade zarureti hâsıl olduğu takdirde, bu tediye Hazinenin kefaleti altında Devlet Yatırım Bankasındaki karşılık hesabından derhal yapılır.
Banka, tespit edilen orandaki kanunî karşılığı müddetince tesis etmeyen bankalara, eksik kısım üzerinden tespit edeceği bir oranda ceza! faiz tahakkuk ettirir.
b) Faiz oranları:
Banka, ödünç para verme işlerinde ve mevduat kabulünde alınacak ve verilecek âzami faiz oranlan ile temin edilecek sair menfaatlerin ve tahsil edilecek masrafların mahiyet ve azami hadlerini ve mevduatta vade müddetlerini tayin ve bunların yürürlük zamanlarını tespit eder.
Yukarıki (a) ve (b) fıkralarında söz konusu kararlar, Yüksek Planlama Kurulunun uygun mütalâası ve Bakanlar Kurulu karan ile yürürlüğe girer.
c) Banka kredilerinin düzenlenmesi;
Banka, kalkınma planları ve yıllık programların hedeflerine uygun olarak banka plasmanları üzerinde keyfiyet ve kemiyet bakımından tanzim tedbirleri ittihaz eder ve umumi kredi hacmi ve umumi kredi hacmi içinde muhtelif kredi nevilerinin sektörler ve mevzular itibariyle tevezzüü tarzını ayarlar,
d) Diğer yetkiler:
Banka, taksitle satış yapan kurum ve kuruluşların kredi şartlarını; malî kurumlarca yapılan yatırımların nev’i ve miktarlarını ve verilen kredilerin şartlarını; özel sektöre mensup kuruluşlarca satışa çıkarılacak tahvillerin miktar, faiz ve satış şartlarını tespit edebilir.
e) Bankaya devredilen sair görev ve yetkiler:
Banka Kanunu ile Bankaya devredilmiş olan Banka Kredilerini Tanzim Komitesi görev ve yetkileri Banka tarafından kullanılır.
Madde 41 – Mali ve ekonomik müşavirlik, malî ajanlık ve haznedarlık:
I) Malî ve Ekonomik Müşavirlik:
Banka, Hükümetin malî ve ekonomik istişare organıdır. Bu sıfatla Banka, para ve kredi politikası konusunda Hükümetçe incelenmesi istenilecek hususlar hakkında mütalâa beyan eder.
Yabancı memleketlerle yapılacak mali ve ticari anlaşmalar akdine ilişkin müzakerelerde Banka temsil olunur.
II) Malî Ajanlık:
Devletin milletlerarası malî ve iktisadî münasebetlerinde Bankaya, Hükümetin malî ajanlığı verilebilir.
Banka, Devlet iç istikraz tahvillerinin malî servisini, özel kanunlara veya bunlara dayanan kararlara göre kambiyo denetlemesini ve dış ticaret rejimi tatbikatını veya benzeri işlemleri yapmakla görevlendirilebilir. Bu sıfatla yaptığı işlemlerden dolayı üçüncü şahıslar tarafından Bankaya sorumluluk tevcih edilemez.
III) Haznedarlık:
Banka, Hükümetin haznedarıdır. Bu sıfatla, özellikle, Devletin gerek yurt içinde ve gerekse yabancı ülkelerde tahsilât ve tediyatını ve bütün hazine işlemlerini ve memleket içi ve dışı her nevi para nakil ve havale işlerini ücretsiz yapar.
Hazine ve katma bütçeli idarelerle, özel idare ve belediyelere ait paraların, kurulu olduğu mahallerde Banka’ya kurulu bulunmadığı yerlerde muhabirlerine yatırılması zorunludur.
Madde 42 – Özel denetim:
Maliye Bakanı, Banka'nın işlem ve hesaplarını teftiş ve muhakabe ettirebilir. Maliye Bakanlığı, bu hususta her nevi malumatı Banka’dan talep edebilir.
Madde 43 – Bilgi isteme yetkisi, bankaların yıllık bilançoları ve raporları:
Banka Kanunu uyarınca, Türkiye’de faaliyette bulunan bütün bankalar yıllık bilançoları ile kâr ve zarar hesaplarını, idare Meclisi ve Murakıp raporları ile birlikte, umumî heyetlerinin toplantı tarihinden itibaren bir ay içinde Banka’ya vermekle yükümlüdürler.
Banka, bankalardan mevduat, kredi, döviz ve diğer işlemlerine ait her türlü bilgiyi isteyebilir. Şu kadar ki, bankalardan müşterilerinin şahsî tevdiat hesapları hakkında bilgi istenemez.
Bankalar, Banka’nın yukarıki fıkraya göre isteyeceği bilgileri Banka’nın belirteceği süre içinde vermeğe mecburdurlar.
Banka, bankaların malî durumlarını takip ve tetkik eder; gerektiği takdirde, bunlar hakkındaki mütalâalarını, teklifleri ile birlikte Maliye Bakanlığı’na bildirir.
Madde 44 – Risk santralizasyonu:
Banka, Türkiye’de faaliyette bulunan bankaların müşterilerinin risk durumlarım nezdinde toplamak maksadiyle bir risk santralizasyonu teşkilâtı kurar.
Banka Kanunu uyarınca, bankalar, risk durumları hakkında Banka’nın kendilerinden istediği bütün bilgileri, Banka’nın talimatına göre belirteceği süre içinde ve formülerlere uygun olarak vermekle yükümlüdürler.
Risk Santralizasyonu Teşkilâtı’nın bütün işlem ve kayıtları gizli olup, Banka ancak, ilgili bankaları, müşterilerinin veya kredi isteklilerinin risk durumları hakkında aydınlatabilir. Bilgi alma ve verme şekil ve şartları yönetmelikle belirtilir.
Banka Kanunu’na göre, bankalara duyurulmak üzere Banka’da toplanacak olan bankaların keşide ettikleri protestoların toplanma ve bankalara duyurulma esasları Banka ile Türkiye Bankalar Birliği tarafından müştereken tespit edilir.
Madde 45 – Senet ve vesikalarını reeskonta ve avansa kabulü:
a) Banka, asgarî üç imzayı taşımak ve vadelerine en çok 120 gün kalmış olmak şartiyle, bankalar tarafından tevdi edile¬cek ticarî senet ve vesikaları reeskonta kabul edebilir. İmzalardan biri yerine, sigorta poliçeleri ile beraber olmak üzere emtiaya veya mahsule ilişkin makbuz senedi veya varant gibi teminatın dahi kabulü caizdir. Bu halde, emtia ve mahsulün kolaylıkla satılabilir neviden olmaları ve değerinin, senet tutarından, Banka’nın tayin edeceği oranlardan fazla bulunması şarttır. Şu kadar ki, tayin edilecek oran % 10 dan az olamaz.
Banka, muteber saydığı iki imza ile istisnaen yetinebilir,
b) Sanayi ve maden işleriyle uğraşan gerçek ve tüzel kişilerin bir banka tarafından ibraz edilecek icarî senetleri ile;
c) Küçük sanat erbabı, esnaf ve esnaf teşekküllerinin kredi ihtiyaçlarını karşılamakla kanunla görevlendirilmiş bulunan bankalar tarafından tevdi olunacak senetler;
vadelerinin bitimine en çok 9 ay kalmış olmak kaydiyle bu maddenin (a) bendindeki şekil ve şartlar içinde reeskonta kabul edilebilir.
d) Vadesi 9 ayı aşmayan tarım senetleri de ticarî senetler gibi reeskonta kabul edilebilir.
Banka yukarıki fıkralara göre reeskonta kabul edilebileceği senetler karşılığında avans da verebilir.
Madde 46 – Orta vadeli reeskont ve avans işlemleri:
Banka, Banka Meclisi'nce tespit edilecek esas ve şartlar dahilinde, bankalar tarafından tevdi edilecek, vadelerine en çok beş yıl kalmış olan senetleri reeskonta kabul edebilir veya bu senetler mukabilinde avans verebilir. Bu senetlerde, enaz iki imzanın bulunması şarttır.
Bu madde gereğince kabul edilecek senetlerin nominal değerlerinin toplamı, 45 inci maddenin (b) ve (c) bentlerinde yazılı senetlerin nominal değerleri toplamını geçemez.
Madde 47 – Reeskonta veya avansa kabul edilecek senetlerin en yüksek tutarı:
51 inci madde hükmüne göre yapılacak işlemler hariç olmak üzere, Banka, sermayesi ile ihtiyat akçeleri toplamının % 10 unu aşan bir meblâğı ihtiva eden senet ve vesikaları reeskonta kabul edemiyeceği gibi, teminat olarak da kabul edemez.
Aynı imzaları taşıyan birden fazla senetlerin toplamı, yukarıda yazılı tutarı aştığı takdirde, fazlası reeskonta veya teminata kabul edilemez.
Madde 48 – Tahvil karşılığı avans:
Banka, Devlet tahvilleriyle, borsada kayıtlı diğer sağlam tahviller karşılığında, borsa değerlerinin en çok % 80 i oranında ve 120 gün vade ile bankalara avans verebilir. Şu kadar ki, kendi ihraç ettikleri tahviller karşılığında bankalara avans verilmez. Bu madde gereğince bankalara verilecek avansların toplamı 45 inci maddenin (a) bendinde yazılı senetlerin nominal değerleri toplamının 1/3 ünü geçemez.
Madde 49 – İdare Merkezi ve şubeler ıskonto komiteleri:
A) İdare Merkezi İskonto Komitesi:
İdare Merkezi İskonto Komitesi, Başkan’ın başkanlığı altında Banka Meclisi üyeleri arasında Banka Meclisi’nce seçilecek iki üye ile ilgili Başkan Yardımcısı'ndan kurulur.
Bu Komite:
a) Banka’nın kendi işlemlerinde uygulayacağı reeskont, iskonto ve faiz hadleri hakkında Banka Meclisi’ne teklifte bulunmak;
b) Banka Meclisi’nce verilecek yetkiler çerçevesinde kredi işlerini incelemek ve düzenlemek;
ile görevlidir.
B) Şubeler İskonto Komitesi:
Şubeler Iskonto Komitesi, kredi işlemlerini, Banka Kanunu hükümleri, Banka Meclisi’nce kabul edilecek ıskonto, reeskont ve avans yönetmeliği ve İdare Merkezi’nce verilecek talimatlar dairesinde yürütmekle görevlidir.
Şubeler İskonto Komiteleri, şube müdürlerinin başkanlığında, Yönetmelikle tespit edilecek görevlilerden kurulur.
İdare Merkezi İskonto Komitesine seçilecek iki üyeye, bu görevleri dolayısiyle aylıklarının üçte ikisini aşmamak kaydiyle ek ücret Banka Meclisi’nce tespit olunur.
Madde 50 – Hazineye kısa vadeli avans:
Banka, miktarı carî yıl genel bütçe ödenekleri toplamının % 15 ini geçmemek üzere Hazine’ye kısa vadeli avans hesabı açar. Bu avans hesabına uygulanacak faiz haddi ile ekonomik durum gözönünde tutularak kullanılacak avans nispeti Maliye Bakanlığı ile Banka arasında kararlaştırılır.
Madde 51 – Kamu müesseselerine kredi:
Banka, İktisadî Devlet Teşekkülleri ile İktisadî alanda faaliyet gösteren Katma Bütçeli idarelerin hammadde ve mahsul alımı ile ilgili, mevsimlik ihtiyaçları için düzenleyecekleri en çok dokuz ay vadeli bonolarım veya Hazine kefaletini haiz bonolarını iskonto edebilir ve karşılığında avans verebilir.
Banka, bu teşekkül ve idarelere, yatırım ihtiyaçlarını karşılamak maksadiyle kredi veremez.
Banka, verdiği bu krediler üzerinde her türlü kontrol yetkisini haizdir.
Bu suretle kabul edilebilecek bonoların azamî hadleri ile bunlara uygulanacak iskonto ve faiz oranları Banka Meclisi'nce kararlaştırılır.
Madde 52 – Açık piyasa işlemleri
Banka, para arzını ve ekonominin likiditesini düzenlemek maksadiyle;
a) 45 inci maddenin (a) ve (b) bentlerinde yazılı şartları havi senetleri,
b) Devlet iç istikrazı, kamu idare ve müesseseleri tahvilleri ile ödenmiş sermayesi en az 10 milyon Türk Lirası olan Anonim Şirketlerin borsada kayıtlı sağlam tahvillerini, alıp satabilir.
c) Hazine’ce gerekli provizyonların tesisi karşılığında, Devlet tahvilleri tanzim alış ve satışları yapabilir.
Bu maddenin (b) bendindeki işlemler Hazine’ye veya kamu idare ve müesseselerine kredi yardımı amacı ile yapılamaz.
Yukarıki fıkralar gereğince yapacağı işlemlere ait esas, miktar ve şartlar Banka Meclisi'nce tayin ve tespit olunur.
Banka'nın bu madde gereğince yapabileceği açık piyasa işlemleri kendi sermaye ve yedek akçeleri toplamının beş katını geçemez.
Madde 53 – Altın ve dövizle ilgili işlemler
a) Banka, sikke veya külçe halinde altın alıp satabileceği gibi, altın ithâl ve ihraç edebilir ve altın karşılığında avans alıp verebilir.
b) Banka, vadeli ve vadesiz her çeşit dövizi alıp satabileceği gibi, döviz karşılığında avans verebilir, bankalara kurye kredisi tanıyabilir. Banka ayrıca döviz olarak karşılıklı ve karşılıksız her çeşit avans ve krediler alabilir.
Bu fıkradaki işlemlerin esas ve şartları Banka Meclisi’nce belirtilir.
c) Banka, ticaret ve ödeme anlaşmaları gereğince, muhabir bankalara kredi verebilir.
(ç) fıkrası gereğince alınıp satılan dövizlerden Banka’ca konvertibl olduğu kabil edilmeyenlerin değerlerinde tahassül edecek değişikliklerden meydana gelecek kâr ve zarar Hazine’ye aittir.
Madde 54 – İkraz limitleri:
45, 46 ve 48 inci maddeler gereğince, Banka’nın yapacağı ikrazların en yüksek haddi ve kredi nevilerine göre limitleri, ekonomik hedefler, millî para politikasının prensipleri, piyasanın kredi ihtiyacı, bankalar sisteminin likiditesi ve Banka’nın portföy terekkübü gözönünde tutulmak suretiyle Banka Meclisi’nce tespit olunur.
Madde 55 – Sair işlemler
Banka, Banka Meclisi'nce tespit edilecek bankacılık işlemleri ve hizmetlerini yapabilir.
Banka, şubelerinin bulunduğu yerlerdeki bankalar arası takas odaları işlemlerine nezaret eder.
Madde 56 – Banka’nın yapamayacağı işlemler
Banka:
a) Banka Kanunu ile açıkca yetki verilen işlemler dışında karşılıksız kredi açamaz ve avans veremez.
b) Her ne şekilde olursa olsun, kefil olamaz ve teminat veremez,
Millî Piyango için verilecek kefalet bu hükmün dışındadır.
c) Portföyünde mevcut senetleri tecdit edemez.
d) Mücerret gayrimenkul alımı ile ilgili senet ve vesikaları reeskonta kabul edemiyeceği gibi, bunlar üzerine avans da veremez.
e) Banka Kanunu’nda tasrih edilen hususlar dışında, kendi ad ve hesabına hiç bir iş ve ticaret yapamayacağı gibi, başka şirket ve müesseselere de iştirak edemez; hisse senedi satın alamaz ve bunları avansa kabul edemez.
Banka ancak, Banknot Matbaası'nda bedeli karşılığında hisse senedi, tahvil, pul, kıymetli kâğıt ve yabancı banknot basabilir.
f) Kendi ihtiyacı için gerekli şube, arşiv ve lojman binaları ile Banka personelinin kültür ve mesleki bilgilerini arttırmak, sosyal ihtiyaçlarını karşılamak üzere, kurs binaları, revir, dinlenme yerleri ve hizmetle ilgili sair gayrimenkuller dışında gayrimenkul iktisap edemiyeceği gibi, kendi alacağından dolayı kanunî yollardan temellük eylemek zorunluğunda kaldığı gayrimenkulleri, ihtiyacı için kullanamadığı takdirde, en çok üç yıl içinde elden çıkarmağa mecburdur. Bu süre zaruret halinde Maliye Bakanlığı'nca uzatılabilir.
Madde 57 – Hesap dönemi:
Banka’nın hesap yılı 1 Ocak’ta başlar 31 Aralık’ta sona erer.
Madde 58 – Bilanço ve rapor:
Banka, her takvim yılı sonu itibariyle düzenliyeceği bilanço ve kâr ve zarar hesabı ile yıllık faaliyet raporunu Genel Kurulun toplantı gününden en az 15 gün önce Maliye Bakanlığına tevdi eder ve bilançoyu Resmî Gazete ile yayınlar.
Madde 59 – Provizyonlar ve hususî ihtiyat:
Bankanın yıllık gayri safi kârından, ileride, Banka işlemleri dolayısiyle doğabilecek riskleri karşılamak üzere, Banka Meclisince uygun görülecek miktarlarda provizyonlar ayrılabilir.
Zamanaşımına uğrayan banknotlarla bu Esas Mukavelenin 37 nci maddesinin (b) bendi gereğince değiştirmeden doğan farklar hususî ihtiyata alınır.
Madde 60 – Kârın dağıtımı:
Bankanın yıllık safi kârı şu suretle tevzi olunur:
a) % 20 si ihtiyat akçesine;
b) Hisse senetlerinin nominal değerleri üzerinden % 6 oranında ilk kâr hissesi olarak hissedarlara;
c) Yukarıki yüzdeler tutarının düşülmesinden sonra kalan miktarın en çok % 5 i, iki aylık ücret tutarını geçmemek üzere Banka mensuplarına ve % 10 u fevkalâde ihtiyat akçesine;
d) Hisse senetlerinin nominal değerleri üzerinden Genel Kurul karariyle en çok % 6 oranında ikinci kâr hissesi olarak hissedarlara.
Bu dağıtımdan sonra kalan miktar Hazineye verilir.
Belgenin devamı (16 madde daha) okuyucuda yükleniyor. Madde 61 ve sonrası