İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası Yönetmeliği (mülga)
- Tür
- Yönetmelik
- Resmi Gazete
- 17.11.2012 / Sayı 28470
- Yürürlük
- 17.11.2012
- Son değişiklik
- 24.02.2017
- Durum
- Yürürlükten kalktı (24.02.2017)
- Seri
- Yürürlükten Kalkan Yönetmelik Hükümleri, Sermaye Piyasası Mevzuatı
BİRİNCİ BÖLÜM — Genel Hükümler
Madde 1 – Amaç
(1) Bu Yönetmeliğin amacı, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasasının işlem, üyelik ve takas esaslarını düzenlemektir.
Madde 2 – Kapsam
(1) Bu Yönetmelik, vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri ile diğer türev araçların İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasasında işlem görmesine ilişkin usul ve esasları belirler.
Madde 3 – Dayanak
(1) Bu Yönetmelik, 28/7/1981 tarihli ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 40 ıncı maddesinin birinci fıkrası, 3/10/1983 tarihli ve 91 sayılı Menkul Kıymetler Borsaları Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 11 inci maddesinin birinci fıkrasına dayanılarak çıkarılmıştır.
Madde 4 – Kısaltmalar ve tanımlar
(1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Açık pozisyon: Ters işlem, nakdi uzlaşma veya fiziki teslimat ile kapatılmamış pozisyonları,
b) Başkan: İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Başkanını,
c) Baz fiyat: Sözleşmelerin günlük fiyat değişim limitlerinin belirlenmesinde kullanılan fiyatı,
ç) Borsa, İMKB: İstanbul Menkul Kıymetler Borsasını,
d) Borsa Başkanlığı: İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Başkanını veya Başkanın görevlendireceği Başkan Yardımcısını,
e) Dayanak varlık: Sözleşmede alma veya satma hakkı ve/veya yükümlülüğüne konu olan sermaye piyasası aracını, ekonomik veya finansal göstergeyi,
f) Garanti Fonu: Yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda kullanılmak amacıyla işlem teminatları dışında Takas üyelerinin katılımıyla oluşturulan fonu,
g) İMKB Yönetmeliği: 19/2/1996 tarihli ve 22559 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Yönetmeliğini,
ğ) İşlem teminatları: Başlangıç ve sürdürme teminatı olarak belirlenen teminat tutarlarını,
h) Kanun: 28/7/1981 tarihli ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununu,
ı) Kısa pozisyon: Sahibine, vadeli işlem sözleşmelerine ilişkin işlemlerde, sözleşmenin vadesi geldiğinde dayanak varlığı sözleşmede belirtilen fiyattan ve belirtilen miktarda satmak ya da nakdi uzlaşmayı sağlamak, alım opsiyonuna ilişkin işlemlerde sözleşmenin vadesinde veya vadeye kadar olan süre içinde dayanak varlığı, sözleşmede belirtilen fiyattan ve belirtilen miktarda satmak ya da nakdi uzlaşmayı sağlamak, satım opsiyonuna ilişkin işlemlerde ise sözleşmenin vadesinde veya vadeye kadar olan süre içinde dayanak varlığı, sözleşmede belirtilen fiyattan ve belirtilen miktarda satın almak ya da nakdi uzlaşmayı sağlamak yükümlülüğü veren pozisyonu,
i) Opsiyon primi: Opsiyon sözleşmesini alan tarafın opsiyon sözleşmesini satan tarafa sözleşmede yer alan haklar karşılığında ödediği tutarı,
j) Opsiyon sözleşmesi: Opsiyonu alan tarafa belirli bir vadede veya belirli bir vadeye kadar, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte dayanak varlığı alma veya satma hakkı veren, satan tarafı ise alma veya satmaya yükümlü kılan sözleşmeyi,
k) Özsermaye halleri: Payların fiyat ve/veya miktarında değişime yol açan sermaye artırımı, temettü ödemesi ve diğer kurumsal işlemler ile bunların bileşimi sonucu ortaya çıkan durumları,
l) Pazar: Piyasa bünyesinde oluşturulacak ana pazar, özel emirler pazarı, özel emir ilan pazarı ve diğer pazarları,
m) Piyasa: İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasasını,
n) Piyasa üyesi: Borsa üyelerinden Yönetim Kurulu tarafından Piyasada işlem yapmak üzere izin verilen üyeleri,
o) Seans: Sözleşmelerin Borsada alım satımı için belirlenen zaman dilimini,
ö) Son işlem günü: Sözleşmenin işlem göreceği son iş gününü,
p) Sözleşme grubu: Aynı dayanak varlık üzerine düzenlenmiş, benzer niteliklere göre sınıflandırılmış sözleşmeleri,
r) Sözleşme: Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri ile diğer türev araçlara ilişkin sözleşmeleri,
s) SPK, Kurul: Sermaye Piyasası Kurulunu,
ş) Takas Merkezi: Piyasada gerçekleşen işlemlerin takasını gerçekleştirmek üzere Borsada oluşturulan merkezi veya görevlendirilen diğer kurumları,
t) Takas üyesi: Kendisinin ve/veya diğer üyelerin Piyasa işlemlerinden kaynaklanan takas yükümlülüklerini teyit etmeyi ve yerine getirmeyi Takas Merkezine karşı taahhüt eden üyeleri,
u) Ters işlem veya pozisyonun kapatılması: Aynı sözleşmede, uzun pozisyon karşısında kısa pozisyon, kısa pozisyon karşısında uzun pozisyon alınarak pozisyonun tasfiyesini,
ü) Türev araçlar: Ekonomik veya finansal göstergeye ya da sermaye piyasası araçlarına dayalı olarak çıkarılan vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri ile, benzeri nitelikteki diğer sermaye piyasa araçlarını,
v) Uzlaşma fiyatı: Hesapların güncellenmesinde ve nakdi veya fiziki uzlaşmada kullanılmak üzere belirlenen fiyatı,
y) Uzun pozisyon: Sahibine, vadeli işlem sözleşmelerine ilişkin işlemlerde, sözleşmenin vadesi geldiğinde dayanak varlığı sözleşmede belirtilen fiyattan ve belirtilen miktarda satın almak ya da nakdi uzlaşmayı sağlamak yükümlülüğü, alım opsiyonuna ilişkin sözleşmelerde, sözleşmenin vadesinde veya vadeye kadar olan süre içinde dayanak varlığı, sözleşmede belirtilen fiyattan ve belirtilen miktarda satın almak ya da nakdi uzlaşmada bulunmak hakkı, satım opsiyonuna ilişkin işlemlerde sözleşmenin vadesinde veya vadeye kadar olan süre içinde dayanak varlığı, sözleşmede belirtilen fiyattan ve belirtilen miktarda satmak ya da nakdi uzlaşmada bulunmak hakkı veren pozisyonu,
z) Vadeli işlem sözleşmesi: Belirli bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte dayanak varlığı alma veya satma yükümlülüğü veren sözleşmeyi,
aa) Yönetim Kurulu: İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Yönetim Kurulunu,
bb) Yönetmelik: İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası Yönetmeliğini,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM — Sözleşmelere İlişkin Hükümler
Madde 5 – İşlem görebilecek sözleşmeler
(1) Piyasada sermaye piyasası araçları ile ekonomik veya finansal göstergeler üzerine düzenlenmiş sözleşmeler, Yönetmelikte yer alan esaslar çerçevesinde işlem görebilir.
(2) Hangi dayanak varlık üzerine sözleşme düzenleneceğine Yönetim Kurulunun önerisi üzerine SPK karar verir.
Madde 6 – Sözleşmelerin asgari unsurları
(1) Türlerine göre sözleşmelerde bulunacak asgari unsurlar aşağıda belirtilmiştir:
a) Dayanak varlık,
b) Sözleşmenin türü: Sözleşmenin vadeli işlem veya opsiyon sözleşmesine ya da diğer türev araçlara ilişkin olduğu,
c) Sözleşmenin büyüklüğü: Sözleşmeye konu dayanak varlığın miktarı,
ç) Fiyat adımı: Sözleşme fiyatında bir defada gerçekleşebilecek en küçük fiyat değişimi,
d) Sözleşmenin vadesi: Sözleşmenin nihai olarak nakdi uzlaşmasının veya fiziki teslimatının yapılacağı zaman,
e) Uzlaşma şekli: Dayanak varlık bazında, uzlaşmanın fiziki teslimat veya nakdi uzlaşma yöntemlerinden hangisiyle yapılacağı,
f) Uzlaşma fiyatının belirlenme şekli: Hesapların güncellenmesinde ve nakdi veya fiziki uzlaşmada kullanılacak fiyatın belirlenme şekli,
g) Son işlem günü,
ğ) Teslim tarihi: Fiziki teslim öngörülen sözleşmelerde dayanak varlığın fiziken teslim edileceği tarih,
h) Günlük fiyat değişim limitleri: Her sözleşmenin fiyatının bir gün içerisinde hareket edebileceği oran veya mutlak tutar olarak belirlenen en düşük ve en yüksek değer,
ı) Asgari teminat oranları ve tutarları: Sözleşmelerde pozisyon açmak ve sürdürmek için taraflardan talep edilecek en düşük işlem teminat oranları ve tutarları veya bu teminatların belirlenmesinde kullanılacak yöntem,
i) Kullanım fiyatı: Opsiyon sözleşmelerinde, dayanak varlığın vadeye kadar olan süre içinde veya vade bitiminde alım veya satımının yapılabileceği fiyat,
j) Opsiyon tipi: Opsiyon sözleşmelerinde, opsiyon sözleşmesi ile tanınan hakkın sadece vade sonunda ya da vade sonu dahil olmak üzere vade sonuna kadar herhangi bir tarihte kullanılabileceği,
k) Opsiyon sınıfı: Opsiyon sözleşmelerinde, opsiyon sözleşmesi ile tanınan hakkın alım veya satıma ilişkin olduğu.
(2) Sözleşmelerin asgari unsurları, dayanak varlığın niteliğine ve sözleşme türüne göre Yönetim Kurulu tarafından belirlenir ve SPK tarafından onaylanır.
Madde 7 – Sözleşmelerin bağlayıcılığı ve sona ermesi
(1) Piyasada işlem görecek sözleşmelerin hükümleri Borsa tarafından ilan edilir ve bu hükümler ayrıca bir bildirime gerek olmaksızın işlem yapan tüm tarafları bağlar.
(2) Piyasada gerçekleştirilen işlemler neticesinde veya pozisyon transferi ile devralınarak oluşan açık pozisyonlardan doğan hak ve yükümlülükler; sözleşmenin ters işlem ile Piyasada kapatılması, vadesinin gelmesi, hakkın kullanılması veya pozisyon transferi ile sona erer. Bunun dışında, sözleşmelerin veya açık pozisyonlardan doğan hak ve yükümlülüklerin, Yönetmeliğin pozisyon transferine ilişkin hükümleri hariç, Piyasada veya Piyasa dışında başka bir yolla satılması veya devri mümkün değildir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM — Üyelik ve Üyelerin Yükümlülükleri
Madde 8 – Üyeler ve üyelik türleri
(1) Piyasada işlemler üyeler vasıtasıyla gerçekleştirilir. Yönetim Kurulu, belirleyeceği kriterlere göre, üyelerin işlem yapma izinlerini sözleşmeler, sözleşme grupları ve pazarlar bazında belirlemeye yetkilidir. Üyeler tarafından Piyasada işlemlere başlanabilmesi için Yönetmelikte belirtilen şartların yerine getirilmiş olması gerekmektedir.
(2) İki tür üyelik bulunmaktadır:
a) Takas Üyesi Olan Piyasa Üyeleri; sözleşmelere ilişkin işlemlerden kaynaklanan takas yükümlülüklerini teyit etmeyi ve yerine getirmeyi Takas Merkezine karşı taahhüt eden kuruluşlardır. Takas Üyesi Olan Piyasa Üyeleri; sahip oldukları yetkiler bakımından Doğrudan Takas Üyesi ve Genel Takas Üyesi olmak üzere ikiye ayrılır.
1) Doğrudan Takas Üyeleri; sadece kendilerinin ve/veya müşterilerinin işlemlerinin takasını gerçekleştirmeye yetkilidir. Bu üyeler, başka bir Piyasa Üyesinin takasını garanti edemez.
2) Genel Takas Üyeleri; Doğrudan Takas Üyelerinin yetkisine ilave olarak diğer Piyasa Üyelerinin işlemlerinin takasını da garanti etmeye yetkilidir.
b) Takas Üyesi Olmayan Piyasa Üyeleri; bir Genel Takas Üyesinin takas garantisini elde etmeden Piyasaya doğrudan emir iletemeyen ve bu suretle işlem yapamayan kuruluşlardır. Takas Üyesi Olmayan Piyasa Üyelerinin takas işlemleri, takası garanti eden Genel Takas Üyesi tarafından gerçekleştirilir. Bu durumda, garanti veren Genel Takas Üyesinin onayı ile Takas Üyesi Olmayan Piyasa Üyesinin takas işlemleri, Genel Takas Üyesine bağlı, kendi adına açılan takas hesaplarında izlenebilir. Takas Üyesi Olmayan Piyasa Üyesinin Takas Merkezi nezdindeki riskleri takas garantisi veren Genel Takas Üyesinin riskleri ile konsolide edilerek izlenir.
(3) Yönetim Kurulu, SPK’nın onayı ile bu maddenin 2 nci fıkrasında belirtilmiş olanlardan farklı yetki ve sorumluluklara sahip, üyelik türleri tesis edebilir.
Madde 9 – Piyasa ve takas üyeliği şartları
(1) Piyasa üyeliği için en az aşağıdaki şartların sağlanmış olması gerekir:
a) Borsa üyesi olunması,
b) SPK’dan türev araçların alım satımına aracılık yetki belgesi alınmış olması,
c) İçeriği Yönetim Kurulunca belirlenen taahhütnamelerin imzalanarak ibraz edilmiş olması,
ç) Yönetmelikte ve Yönetmeliğe dayanılarak yapılan düzenlemelerde öngörülen teminatların yatırılmış olması,
d) Yönetim Kurulunca istenebilecek diğer bilgi ve belgelerin sunulmuş olması.
(2) Takas üyeliği şartları, Borsanın uygun görüşü alınarak Takas Merkezi tarafından belirlenir.
(3) Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının Piyasa ve Takas üyeliği için yukarıdaki şartlar aranmaz.
Madde 10 – Üye temsilcileri
(1) Kurulun konu ile ilgili Tebliğinin ilgili maddeleri ile İMKB Yönetmeliğinin 11 inci maddesinde belirtilen niteliklere sahip olan ve tüm şartları yerine getirerek Borsa tarafından katılımın zorunlu tutulabileceği "Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası Üye Temsilcisi" eğitim programlarını başarı ile tamamlamış olanlar Piyasada üye temsilcisi olarak yetkilendirilebilir. Piyasada bir Piyasa üyesi adına işlem yapabilecek temsilci sayısına ve yetkilendirmeye ilişkin hususlarda düzenleme yapmaya Borsa Başkanlığı yetkilidir.
(2) Yönetim Kurulu, türev araçların işlem gördüğü borsalardaki piyasalarda uzman veya üstü unvanlarda en az üç yıl süre ile çalışanlar ile, bu borsalarda üye temsilcisi olarak çalışmış olan kişilerin de bu maddedeki şartlar aranmaksızın Piyasada üye temsilcisi olmalarını kararlaştırabilir.
Madde 11 – Piyasa yapıcılığı
(1) Piyasa yapıcıları, sorumlu oldukları sözleşmelerde piyasanın dürüst, düzenli ve etkin çalışmasını sağlamak, likit ve sürekli bir piyasanın oluşmasını teşvik etmek amacıyla kotasyon veren ve bu kotasyon doğrultusunda işlem yapan Piyasa üyeleridir.
(2) Piyasa yapıcılığına ilişkin esaslar Yönetim Kurulu tarafından düzenlenir ve piyasa yapıcılara diğer Piyasa üyelerine göre daha düşük Borsa payı uygulanmasına karar verilebilir.
(3) Piyasada işlem gören sözleşmelerin bir kısmının veya tamamının alım satımında piyasa yapıcılığı sistemi kullanılabilir. Piyasa yapıcılığı sisteminin kullanılacağı sözleşmeler ve yetkilendirilecek piyasa yapıcıları Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.
(4) Takas Merkezi, Borsanın uygun görüşünü alarak Piyasa yapıcılara diğer Piyasa üyelerine göre daha düşük teminat ve takas ücreti uygulanmasına karar verebilir.
Madde 12 – Piyasa yapıcılığı şartları
(1) Borsaya piyasa yapıcılığı için başvuruda bulunan Piyasa üyeleri, aşağıda belirtilen asgari şartları sağlamak zorundadırlar:
a) Yönetim Kurulunca belirlenecek özkaynak yapısına sahip olmak,
b) Piyasa yapıcı üyelerin genel yükümlülüğünü kapsayan ve Yönetim Kurulu tarafından onaylanan Piyasa Yapıcılığı Taahhütnamesini imzalamak.
(2) Piyasa yapıcılığı için başvuru koşulları ve aranacak diğer şartlar Yönetim Kurulu tarafından düzenlenir.
Madde 13 – Piyasa yapıcılığı limitleri
(1) Yönetim Kurulu, piyasa yapıcılarının gün sonunda tutabilecekleri pozisyon limitlerini, günlük işlem limitlerini, alış ve satış kotasyonları arasındaki farkın azami miktarını ve/veya oranını ve yapabilecekleri işlemler ve taşıyabilecekleri açık pozisyon miktarlarına ilişkin diğer değişkenleri piyasa yapıcısı bazında belirleyebilir.
Madde 14 – Piyasa yapıcılığından geçici veya sürekli ayrılma, yetkilerin kaldırılması
(1) Piyasa yapıcıları, piyasa yapıcılığından sürekli veya geçici olarak ayrılmak istediklerinde bunu yazılı olarak Borsaya bildirirler. Ayrılmaya ilişkin esaslar ve şartlar Yönetim Kurulunca belirlenir.
(2) Piyasa yapıcılığından ayrılan Piyasa üyeleri, başvuruları halinde yeniden piyasa yapıcısı olabilirler. Bu konuda karar vermeye Yönetim Kurulu yetkilidir.
(3) Piyasa yapıcılığından sürekli veya geçici olarak ayrılma, Piyasa üyeliğini etkilemez.
(4) Yönetim Kurulu, Yönetmelikte veya Yönetmeliğe dayanılarak yapılan düzenlemelerde öngörülen yükümlülükleri yerine getirmeyen piyasa yapıcı üyelerin piyasa yapıcılığı yetkilerini geçici ya da sürekli olarak kaldırabilir.
Madde 15 – Piyasa üyeliğinin sona ermesi
(1) Piyasa üyeliği, Piyasa üyesinin kendi talebi veya Borsa ve/veya Piyasa üyelik şartlarının kaybedilmesi ve verilen süre içerisinde piyasa üyeliği şartlarının sağlanamaması ya da Yönetmelikte belirtilen diğer şartların oluşması halinde Yönetim Kurulu kararı ile geçici veya sürekli olarak sona erdirilebilir.
(2) Piyasa üyeliğinden ayrılmak isteyen üye, durumu yazılı olarak Borsaya bildirmekle yükümlüdür.
(3) Piyasa üyeliğinin geçici veya sürekli olarak sona ermesi durumunda ilgili üyenin Yönetmelik ve sözleşmelerden kaynaklanan tüm yükümlülükleri devam eder. Bu durumda yükümlülüklerin tasfiye yöntemi Borsanın uygun görüşü alınarak Takas Merkezi tarafından belirlenir.
Madde 16 – Takas üyeliğinin sona ermesi
(1) Takas üyeliği,
a) Genel ve Doğrudan Takas Üyelerinin Piyasa üyeliği izninin kaldırılması,
b) Takas Merkezinin kararı veya
c) Takas üyesinin talebi
ile sona erebilir.
(2) Takas Merkezi, Borsanın uygun görüşünü alarak takas üyeliği sona eren kurumun takasını garanti ettiği üyelerin ve müşterilerine ilişkin işlemlerinin düzenli şekilde yürütülmesini sağlamak amacıyla, garanti süresini uzatma da dahil olmak üzere gerekli tedbirleri almaya yetkilidir.
(3) Takas üyeliğinden çıkmak isteyen Takas üyeleri, bu durumu Takas Merkezi ve Borsaya yazılı olarak bildirir.
(4) Takas üyeliğinden çıkma ve çıkarılma şartları Borsanın uygun görüşü alınarak Takas Merkezi tarafından belirlenir.
(5) Yönetmeliğin 9 uncu maddesindeki şartlar yerine getirildiği sürece, Takas üyeliğinden çıkma Piyasa üyeliğini etkilemez.
(6) Takas üyeliği sona eren kurumların Garanti Fonundaki payı, Yönetmelikte belirlenen Garanti Fonu işleyiş esasları çerçevesinde ilgili kuruma iade edilir.
Madde 17 – Hesapların ayrıştırılması
(1) Üyeler, tutacakları defter, belge ve kayıtlarda, her müşterinin haklarını, yükümlülüklerini ve varlıklarını, kendilerinin ve diğer müşterilerinin haklarından, yükümlülüklerinden ve varlıklarından ayrı olarak izlerler. Yönetim Kurulu, Takas Merkezinde açılacak hesaplarda, müşteri varlıklarının, pozisyonlarının ve teminatlarının ayrı ayrı izlenmesini zorunlu kılabilir.
Madde 18 – Pozisyonların bildirimi
(1) Üyelerin, Borsa tarafından belirlenen şekil ve sürelere uygun olarak müşterilerinin ve kendilerinin Piyasada aldıkları pozisyonları Borsa ve/veya Takas Merkezine bildirmeleri talep edilebilir.
Madde 19 – Müşterilerin riskler hakkında bilgilendirilmesi
(1) Kurulun konu ile ilgili Tebliği çerçevesinde Piyasa üyeleri, müşterileri için herhangi bir işlem gerçekleştirmeden ve sözleşme imzalamadan önce, söz konusu işlemlerin risklerini belirten bir açıklama yapmak, bu açıklamaları yaparken içeriği Kurulca belirlenen “Türev Araçlar Risk Bildirim Formu”nu kullanmak ve bu formun bir örneğini müşterilerine vermek zorundadırlar.
Madde 20 – Üyelerin müşteri hesaplarını izlemeye ilişkin yükümlülükleri
(1) Üyeler, müşteri hesaplarını her gün güncellemek ve müşterilerine gerekli teminat tamamlama çağrılarını yapmak, gerekli teminatı yatırmayan müşterilerin pozisyonlarını Yönetmelikteki hükümler çerçevesinde işleme tabi tutmakla yükümlüdürler.
Madde 21 – Faaliyetleri durdurulan üyeler ve işlem yasağı getirilen yatırımcılar
(1) Faaliyetleri geçici veya sürekli olarak durdurulan üyelerin taşıdıkları pozisyonların tasfiyesi veya başka üyelere transfer edilmesi ile işlem yasağı getirilen yatırımcıların pozisyonlarını kapatmaya ilişkin esaslar Borsanın uygun görüşü alınarak Takas Merkezi tarafından belirlenir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM — İşlem Esasları
Madde 22 – Seans
(1) Piyasada işlemlerin gerçekleştirileceği seansların günleri ve saatleri Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.
Madde 23 – Baz fiyatın belirlenmesi
(1) Günlük fiyat değişim limitlerinde esas alınacak baz fiyat, ilk işlem günü için Uzlaşma Fiyatı Komitesi tarafından, diğer günler için ise sözleşmenin bir önceki günkü uzlaşma fiyatı olarak belirlenir.
(2) Özsermaye hallerinin oluşması durumunda, baz fiyat Özsermaye Halleri Komitesi tarafından belirlenir.
Madde 24 – Özsermaye hallerine ilişkin uyarlamalar
(1) Dayanak varlığın fiyat ve/veya miktarında değişime yol açan özsermaye hallerine bağlı olarak yapılacak uyarlamalara ilişkin esaslar Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.
Madde 25 – Özsermaye halleri komitesi
(1) Özsermaye Halleri Komitesi, özsermaye hallerinin fiyatlara ve sözleşme unsurlarına etkisinin makul ve adil bir şekilde hesaba katılmasını sağlayacak esasları uygulamaya yönelik faaliyetlerde bulunmak üzere oluşturulur.
(2) Komitenin görev ve çalışma esasları ile komite üyeleri Yönetim Kurulu tarafından belirlenir. Komite Başkanı, komite üyeleri tarafından seçilir. Başkan ve üyelerin görev süreleri iki yıldır, bu sürenin sonunda tekrar seçilebilirler.
Madde 26 – Emir türleri
(1) Piyasada verilebilecek emir türlerini ve bu emirlere ilişkin geçerlilik sürelerini Yönetim Kurulu belirler.
Madde 27 – Emirlerin piyasaya iletilmesi
(1) Piyasa üyeleri, emirlerini Yönetim Kurulu tarafından belirlenen esaslar doğrultusunda alım satım sistemine iletirler.
Madde 28 – Emirlerin değiştirilmesi veya iptali
(1) Piyasa üyeleri, Piyasaya iletilmiş ancak eşleşmemiş veya kısmi olarak eşleşmiş olan emirlerin eşleşmemiş olarak bekleyen kısımlarını, Yönetim Kurulu tarafından belirlenen esaslar çerçevesinde değiştirebilir veya iptal edebilirler.
(2) Piyasada eşleşmemiş veya kısmi olarak eşleşmiş olan emirlerin eşleşmemiş olarak bekleyen kısımlarının Borsa tarafından iptal edilme usul ve esasları Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.
Madde 29 – İşlem yöntemi
(1) Piyasada esas olarak çok fiyat, sürekli müzayede yöntemi uygulanır. Yönetim Kurulu çok fiyat, sürekli müzayede yönteminin yanı sıra piyasa yapıcılığı ve diğer işlem yöntemlerinin uygulanmasına da imkan veren düzenlemeler yapabilir ve bu düzenlemeler kapsamında emir, işlem ve öncelik kurallarında farklı esaslar belirleyebilir.
Madde 30 – Emirlerin eşleştirilmesinde öncelik kuralları
(1) Sözleşmelerin alım satımı için verilen emirlerin Piyasaya iletildikten sonra, çok fiyat sürekli müzayede yöntemi ile eşleşmesi esnasında uygulanacak öncelik kuralları sırasıyla aşağıdaki gibidir:
a) Fiyat önceliği: Daha düşük fiyatlı satım emirleri, daha yüksek fiyatlı satım emirlerinden; daha yüksek fiyatlı alım emirleri, daha düşük fiyatlı alım emirlerinden önce karşılanır.
b) Zaman önceliği: Fiyat eşitliği halinde, zaman açısından sisteme daha önce gelen emirler önce karşılanır.
Madde 31 – Müşteri önceliği
(1) Piyasa üyeleri, Piyasadaki fiyatların ve tekliflerin müşterilerin verdikleri emirleri karşılaması durumunda, ilk önce müşteri emirlerini gerçekleştirmek zorundadırlar. Bu madde kapsamında, Piyasa üyelerinin kendi portföylerine yaptıkları işlemler ile, doğrudan veya dolaylı olarak kendileriyle ilişkili kişi ve kurumlar adına yaptıkları işlemler, Piyasa üyelerinin kendi işlemi olarak değerlendirilir. Bu maddenin uygulanmasında Piyasa üyesi ile aralarında istihdam ilişkisi, akdi ilişki ya da sair nedenlerle birlikte hareket eden kişiler ile bunların eş ve velayeti altındaki çocukları, sınırsız sorumlulukla katıldıkları veya yönetim kurulu başkanı, üyesi, genel müdür, genel müdür yardımcısı oldukları ortaklıklar, Piyasa üyesinin veya yukarıda sayılanların kamu tüzel kişileri hariç olmak üzere sermayelerinin doğrudan veya dolaylı olarak %25 veya daha fazlasına iştirak ettikleri ortaklıklar ilişkili kişi ve kurumlar olarak addolunur. Piyasa yapıcılığına ilişkin hususlar saklıdır.
Madde 32 – İşlemlerin iptali
(1) Piyasada oluşan fiyatlar üzerinden gerçekleşen işlemler, İMKB Yönetmeliğinin 23 üncü maddesinde belirtilen nedenler ve/veya olağanüstü durumların ortaya çıkması ile, bu durumları gidermeye yönelik olarak Yönetmelik çerçevesinde alınacak tedbirlerin yetersiz kalması halinde Borsa Başkanlığı tarafından iptal edilebilir.
Madde 33 – İşlemlerin bildirimi
(1) Piyasada gerçekleşmiş olan işlemlerin teyidi seans süresi boyunca ilgili işlem sistemi ekranlarından sürekli yapılabileceği gibi, seans sonunda Piyasa üyelerine yazılı ve/veya elektronik ortamda verilebilir.
Madde 34 – İşlem bilgilerinin ilanı
(1) Piyasada gerçekleşen işlemlere ilişkin ilan edilecek bilgiler Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.
Madde 35 – Uzun pozisyon
(1) Vadeli işlem sözleşmelerine ilişkin işlemlerde uzun pozisyon sahibi, sözleşmenin vadesi geldiğinde dayanak varlığı sözleşmede belirtilen fiyattan ve belirtilen miktarda satın almak ya da nakdi uzlaşmayı sağlamakla yükümlüdür.
(2) Opsiyon sözleşmelerinde; alım opsiyonuna ilişkin uzun pozisyon sahibi, sözleşmenin vadesinde veya vadeye kadar olan süre içinde dayanak varlığı, sözleşmede belirtilen fiyattan ve belirtilen miktarda satın almak ya da nakdi uzlaşmada bulunmak hakkına sahiptir. Satım opsiyonuna ilişkin uzun pozisyon sahibi, sözleşmenin vadesinde veya vadeye kadar olan süre içinde dayanak varlığı, sözleşmede belirtilen fiyattan ve belirtilen miktarda satmak ya da nakdi uzlaşmada bulunmak hakkına sahiptir.
Madde 36 – Kısa pozisyon
(1) Vadeli işlem sözleşmelerine ilişkin işlemlerde kısa pozisyon sahibi, sözleşmenin vadesi geldiğinde dayanak varlığı sözleşmede belirtilen fiyattan ve belirtilen miktarda satmak ya da nakdi uzlaşmayı sağlamakla yükümlüdür.
(2) Opsiyon sözleşmelerinde; alım opsiyonuna ilişkin kısa pozisyon sahibi, sözleşmenin vadesinde veya vadeye kadar olan süre içinde dayanak varlığı, sözleşmede belirtilen fiyattan ve belirtilen miktarda satmak ya da nakdi uzlaşmayı sağlamakla yükümlüdür. Satım opsiyonuna ilişkin kısa pozisyon sahibi, sözleşmenin vadesinde veya vadeye kadar olan süre içinde dayanak varlığı, sözleşmede belirtilen fiyattan ve belirtilen miktarda satın almak ya da nakdi uzlaşmayı sağlamakla yükümlüdür.
Madde 37 – Korunma amaçlı işlemler
(1) Korunma amacıyla yapılan işlemler, halihazırda sahip olunan veya gelecekte alınması beklenen bir pozisyonla ilgili olarak, dayanak varlığın işlem gördüğü piyasalardaki fiyat değişimlerinin neden olacağı finansal riski azaltmak amacıyla Piyasada yapılan işlemlerdir.
(2) Yönetim Kurulu, emirlerin korunma amaçlı veya spekülatif amaçlı işlemler gerçekleştirmek üzere girilmesine, bu işlemlerin taşıması gereken şartları belirlemeye, bu işlemlere ilişkin alınacak teminatların ve pozisyon limitlerinin farklılaştırılmasına ve bu işlemlere ilişkin pozisyonların ayrı olarak takip edilmesine ilişkin düzenleme yapmaya yetkilidir.
Madde 38 – Pozisyon limitleri
(1) Pozisyon limiti, sözleşme, sözleşme grubu veya dayanak varlık bazında, bir üyede, bir hesapta, bir kişiye ait hesapların toplamında veya Piyasadaki tüm hesapların toplamında, aynı veya farklı vadelere sahip sözleşmeler için alınabilecek azami pozisyon miktarıdır.
(2) Takas Merkezi, Borsanın uygun görüşünü alarak pozisyon limitlerine ve bu limitlerin izlenmesine ilişkin esasları belirler.
Madde 39 – Pozisyon limitlerinin izlenmesinde sorumluluk
(1) Pozisyon limitlerinin aşılıp aşılmadığı Takas Merkezinin yanı sıra üyeler tarafından da izlenir. Üye, nezdinde açılmış hesaplarda veya kendi portföy hesaplarında pozisyon limitlerini aşamaz. Üye, müşterisinin pozisyon limitlerini aştığını öğrenmesi halinde, müşterisinin kendi nezdinde sadece pozisyon azaltıcı işlemler yapmasına izin verebilir ve durumu Takas Merkezinin belirleyeceği esaslar çerçevesinde derhal Takas Merkezine bildirir.
(2) Piyasa yapıcıları, kotasyon vermek zorunda oldukları sözleşmelerde geçici olarak pozisyon limitlerini aşabilirler. Ancak Borsanın uygun görüşü alınarak Takas Merkezi tarafından ilgili genelgede belirlenen süre sonuna kadar piyasa yapıcılarının pozisyonlarını limitlere uygun hale getirmeleri zorunludur.
(3) Birden fazla üye nezdinde hesabı bulunan bir müşterinin, her bir üye nezdindeki pozisyonları limitler dahilinde olmakla birlikte, tüm üyeler nezdindeki hesaplarında bulunan pozisyonlar toplulaştırıldığında pozisyon limiti aşımının tespit edilmesi durumunda, ilgili üyelere Takas Merkezince pozisyon limiti aşım uyarısı yapılır.
Madde 40 – Pozisyon limiti aşımlarının giderilmesi
(1) Pozisyon limitlerinin müşteriler tarafından aşılması durumunda, aşımı izleyen ilk işlem günü üye, limiti aşan pozisyonlarını kapatması konusunda müşterisi ile arasında yapılan çerçeve sözleşmesinde öngörülen şekilde müşterisine bildirimde bulunur. Takas Merkezinin bildirimi çerçevesinde Borsa, müşteriye üye tarafından bildirim yapılıp yapılmamış olmasına bakılmaksızın, bir işlem gününden daha uzun süre limitleri aşan pozisyonları re’sen kapatabilir. Bu durumda hangi pozisyonların kapatılacağına Takas Merkezi karar verir. Açık pozisyonun Borsada re'sen kapatılması nedeniyle doğabilecek her türlü sorumluluk yükümlülüğünü yerine getirmeyen üyeye aittir.
(2) Pozisyon limitlerinin Takas Merkezi tarafından değiştirilmesi neticesinde, daha önceden alınan pozisyonlar nedeniyle veya Takas Merkezi tarafından gerçekleştirilen pozisyon transferleri sonucunda limitlerin piyasa, üye, müşteri ve/veya hesap bazında aşılması durumunda, limit aşımları Takas Merkezi tarafından verilen süre içerisinde giderilir. Verilen süre içerisinde limit aşımlarının giderilmemesi durumunda, bu maddenin 1 inci fıkrası uyarınca işlem yapılır.
Madde 41 – Opsiyon sözleşmelerine ilişkin hakların kullanımı
(1) Opsiyon sözleşmelerinden doğan hakların kullanımına ilişkin esaslar Borsanın uygun görüşü alınarak Takas Merkezi tarafından belirlenir.
Madde 42 – Kullanım limitleri
(1) Opsiyon sözleşmelerinden doğan hakların kullanımıyla ilgili limitler ve diğer sınırlamalar, Borsanın uygun görüşü alınarak Takas Merkezi tarafından belirlenir.
Madde 43 – Üye işlem sınırları
(1) Yönetim Kurulu, üyelerin gerçekleştirebilecekleri işlem hacmine ilişkin sınırları, tespit edeceği kriterlere göre belirleyebilir.
Madde 44 – Uzlaşma fiyatı belirlenme yöntemi
(1) Uzlaşma fiyatları Yönetim Kurulu tarafından tespit edilen esaslara göre belirlenir. Bu yöntemle belirlenen uzlaşma fiyatları Borsa tarafından ilan edilir.
(2) Uzlaşma Fiyatı Komitesi, seans sırasında gerçekleşen işlemlerden hesaplanan uzlaşma fiyatını gerek görürse seansın bitiminden sonra, ilgili Piyasa genelgesinde belirlenen süre içinde değiştirme yetkisine sahiptir.
(3) Uzlaşma Fiyatı Komitesi, gerekli gördüğü durumlarda, söz konusu sözleşmelerdeki bekleyen emirleri, aynı dayanak varlığa ait diğer sözleşmelerde gerçekleşen fiyatları ve sözleşmenin teorik fiyatını dikkate alarak yeni bir uzlaşma fiyatı belirleyebilir.
Madde 45 – Uzlaşma fiyatı komitesi
(1) Piyasada işleme açılacak her bir sözleşme grubu için bir Uzlaşma Fiyatı Komitesi oluşturulur. Komitenin görev ve çalışma esasları ile komite üyeleri Yönetim Kurulu tarafından belirlenir. Komite Başkanları, komite üyeleri tarafından seçilir. Başkan ve üyelerin görev süreleri iki yıldır, bu sürenin sonunda tekrar seçilebilirler.
Madde 46 – Hesapların güncellenmesi
(1) Hesaplar, uzlaşma fiyatları esas alınarak Takas Merkezi tarafından güncellenir. Güncelleme işlemi, uzlaşma fiyatının belirlenmesi sonrasında pozisyonların uzlaşma fiyatı üzerinden değerlemeye tabi tutulmasıdır.
(2) Güncelleme işleminin seansın sonunda yapılması esas olmakla birlikte, Borsa Başkanlığı tarafından gerekli görülmesi durumunda seans içinde de güncelleme yapılabilir.
(3) Hesapların güncellenmesiyle oluşan değişiklikler sonucunda, bir hesaptaki tutarın teminat olarak bulunması gereken asgari tutarı aşması halinde, aşan kısım hesap sahibi tarafından çekilebilir. Hesapların güncellenmesi sonucunda teminat açığının ortaya çıkması durumunda, Yönetmeliğin ilgili maddeleri uyarınca Takas Merkezi tarafından teminat tamamlama çağrısı yapılır.
Madde 47 – Riskli hesaplar
(1) Hesapların güncellenmesi sonucunda, teminatlarının yükümlülüklerini karşılama oranı ilgili Piyasa Genelgesinde belirlenen seviyenin altında olan hesaplar riskli hesaplardır. Riskli hesaplara ilişkin kriterler ve bu hesaplar için uygulanacak iş kuralları, Borsanın görüşü alınarak Takas Merkezi tarafından belirlenir.
BEŞİNCİ BÖLÜM — İşlem Teminatları ve Teslimatlarla İlgili Hükümler
Madde 48 – İşlem teminatları
(1) Müşteriler, aldıkları veya almak istedikleri pozisyonlar için üyeye, üyeler de kendileri veya müşterileri adına aldıkları veya almak istedikleri pozisyonlar için Takas Merkezine Yönetmelik hükümlerine göre işlem teminatı yatırmak zorundadırlar.
(2) İşlem teminatları, başlangıç ve sürdürme teminatı olarak iki kademede tespit edilir.
(3) İşlem teminatı tutar ve oranları ile teminata kabul edilebilecek kıymetler, teminat kompozisyonu, bunların değerleme katsayısı ve teminat yatırma süreleri gibi hususlar sözleşmenin asgari unsurlarında belirlenenler hariç olmak üzere, Borsanın uygun görüşü alınarak Takas Merkezince belirlenir. Üye veya hesap bazında farklı teminat oran ve tutarları belirlenebilir. Ayrıca, korunma amacıyla yapılan işlemler için farklı teminat oran ve tutarları belirlenebilir.
(4) İşlem teminatları, iade edilmesi gerektiğinde mislen iade edilir. Bu teminatlar, nakit dışı olanları nakde çevirme ve bunlarla açık pozisyonlardan oluşan zararları karşılama dahil olmak üzere, teminatlar üzerindeki tüm tasarruf haklarının Takas Merkezine geçmesini ve Takas Merkezi tarafından kullanılmasını sağlayacak şekilde üye tarafından müşterilerden teslim alınarak Takas Merkezine tevdi edilir. Üye tarafından müşteri adına Takas Merkezine tevdi edilen teminatların, başkaca herhangi bir işleme veya incelemeye gerek olmaksızın bu madde hükmüne uygun olarak tevdi edildiği kabul edilir ve Takas Merkezi, söz konusu varlıklar üzerinde Yönetmelik ve sözleşme hükümlerine göre tasarruf edebilir. Müşteri varlıklarının üye tarafından Takas Merkezinden teslim alınmamasından doğan tüm hukuki sorumluluk ilgili üyeye ait olup, bu nedenle Takas Merkezine herhangi bir sorumluluk yüklenemez. Bu şekilde Takas Merkezinde bulunan işlem teminatları münhasıran sözleşmelerden kaynaklanan müşteri yükümlülüklerinin tasfiyesi amacıyla kullanılır, üyenin veya müşterilerin diğer yükümlülükleri nedeniyle kullanılamaz.
(5) Belirli bir sözleşme grubundan oluşan pozisyonların riski azaltacak şekilde bir hesapta tutulması durumunda, alınacak teminat tutarlarında yapılacak indirime ilişkin yöntem Borsanın uygun görüşü alınarak Takas Merkezi tarafından belirlenir. Teminatların bu şekilde belirlenmesi “portföy bazında teminatlandırma” olarak adlandırılır.
Madde 49 – Başlangıç teminatı
(1) Başlangıç teminatı, alınan pozisyonlar için yatırılması gerekli olan işlem teminatı tutarıdır. Bu teminatın tutarı veya bu tutarın nasıl tespit edileceğine ilişkin yöntem Borsanın uygun görüşü alınarak Takas Merkezi tarafından belirlenir.
Madde 50 – Sürdürme teminatı ve teminat tamamlama çağrısı
(1) Sürdürme teminatı, Piyasadaki günlük fiyat değişimleri karşısında güncellenen teminat tutarlarının ve teminat olarak bulundurulması gereken varlık kompozisyonunun koruması gereken asgari düzeydir. Bu teminatın tutarı veya bu tutarın nasıl tespit edileceğine ilişkin yöntem Borsanın uygun görüşü alınarak Takas Merkezi tarafından belirlenir. Hesapların güncellenmesi neticesinde sözleşmelerde değer kaybı veya diğer nedenlerle mevcut teminatın sürdürme teminatının altına düşmesi durumunda, Takas Merkezi tarafından teminat tamamlama çağrısı yapılarak Takas Merkezinde tutulan teminat tutarı başlangıç teminatı seviyesine çıkarılır.
(2) Teminat tamamlama çağrıları Takas Merkezi tarafından esas olarak elektronik ortamda yapılır. Takas Merkezinin teminat tamamlama çağrısını elektronik ortamda göndermesi durumunda, Takas üyesinin başkaca bir ihbar ve bildirime gerek kalmaksızın çağrıyı aldığı kabul edilir.
(3) Takas Merkezi, gerekli gördüğü hallerde ilgili Takas üyesinin teminat tamamlama yükümlülüğünü, ilan edilmiş süreden önce yerine getirmesini isteyebilir.
Madde 51 – Asgari işlem teminatı oran ve tutarlarında değişiklik
(1) SPK, piyasa koşullarındaki gelişmeleri dikkate alarak, gerektiğinde başlangıç ve/veya sürdürme teminat oranlarına ya da tutarlarına asgari bir sınır getirebilir. Bu durumda, Piyasa üyeleri, en az SPK tarafından belirlenen oran ve tutarı karşılayacak şekilde başlangıç ve/veya sürdürme teminatını müşterilerinden talep etmek zorundadırlar.
Madde 52 – İşlem teminatlarının nemalandırılması
(1) Takas Merkezine yatırılan nakit işlem teminatları günlük olarak Takas Merkezi tarafından nemalandırılır. Nemalandırma ve dağıtımına ilişkin esaslar Borsanın uygun görüşü alınarak Takas Merkezi tarafından belirlenir.
Madde 53 – Sözleşmelerde teslimat sürecinin tamamlanması
(1) Fiziki teslimatın öngörüldüğü sözleşmelerde, teslimata ilişkin hususlar sözleşme unsurlarında belirtilir.
(2) Teslimata taraf üyeler, teslimatın tüm aşamalarından sorumludur. Üyelerin teslimata ilişkin sorumluluğu Takas Merkezinin teslimatın gerçekleştiğini bildirmesi ile son bulur.
(3) Teslimat sırasında taraflar arasında teslim şartlarının sözleşmede belirtilen hükümlere uygunluğu konusunda çıkacak ihtilaflar Borsa düzenlemeleri çerçevesinde karara bağlanır.
(4) Takas Merkezi, teslimatın düzenli bir şekilde gerçekleşebilmesi için gerekli tedbirleri almakla görevli ve yetkilidir.
(5) Teslimat sürecinde, ilgili varlığın satış fiyatı üzerinden alınan vergi ve vergi benzeri diğer kesintilerin oranlarında meydana gelen değişikliklerde takip edilecek uygulama Borsa Başkanlığının uygun görüşü alınarak Takas Merkezi tarafından belirlenir.
(6) Takas Merkezi, Borsa Başkanlığının uygun görüşünü alarak teslimat sürecinin bir kısmını veya tamamını görevlendireceği kurumlar eliyle yürütebilir.
(7) Takas Merkezi, Borsa Başkanlığının uygun görüşünü alarak olağanüstü durumlarda teslimat usul ve esaslarını değiştirebilir.
Madde 54 – Opsiyon sözleşmelerinde teslimatla ilgili özel durumlar
(1) Opsiyon sözleşmelerinde teslimat, opsiyonun tipine göre vade sonunda veya vade sonundan önceki herhangi bir tarihte opsiyonun alıcısı tarafından ilgili üyeler vasıtasıyla talep edilebilir. Üyeler, müşterilerinden aldıkları kullanım taleplerini Takas Merkezi tarafından belirlenen süre içinde Takas Merkezine bildirmekle yükümlüdürler.
Madde 55 – Teslimat ücreti
(1) Üyeler ve müşterileri, fiziki teslimatın öngörüldüğü sözleşmelerde Borsanın uygun görüşü alınarak Takas Merkezi tarafından belirlenen teslimat ücretini ödemekle yükümlüdürler.
ALTINCI BÖLÜM — Takas, Temerrüt ve Garanti Fonu ile İlgili Hükümler
Madde 56 – Takas
(1) Takas; Piyasada gerçekleşen işlemlerle ilgili olarak ortaya çıkan sorumlulukların, üyeler tarafından Takas Merkezinin belirlediği süre ve şartlarda yerine getirilmesi sürecidir. Takas Merkezinin alıcı karşısında satıcı, satıcı karşısında alıcı konumuna geçmesiyle, Yönetmelik ve ilgili diğer mevzuat çerçevesinde işlemler sonuçlandırılır.
Madde 57 – Takas merkezi
(1) Takas Merkezi, Yönetim Kurulu tarafından belirlenir ve SPK’nın onayı alınarak görevlendirilir.
(2) Takas sürecine ilişkin işlemler ve düzenlemeler, Takas Merkezi lehine haklar ve/veya Takas Merkezine karşı yükümlülükler oluşturduğunda bunlar, Borsa lehine haklar ve/veya Borsaya karşı doğmuş yükümlülükler olarak kabul edilir.
(3) Takas Merkezinin merkezi muhatap olması, sözleşmeler ile ilgili mali sorumluluk sınırını değiştirmez.
(4) Takas Merkezinin vermiş olduğu hizmetlere uygulanacak ücret tarifesi Borsanın uygun görüşü alınarak Takas Merkezince belirlenir ve SPK onayı ile yürürlüğe girer.
Madde 58 – Takas merkezinin görev ve yetkileri
(1) Yönetmeliğin diğer maddelerinde belirtilenlere ilave olarak Takas Merkezinin görev ve yetkileri aşağıda belirtilmiştir:
a) Yönetmelikteki esaslar çerçevesinde takas işlemlerini yürütmek,
b) Garanti Fonunu idare etmek, Garanti Fonuna ilişkin defter, kayıt ve bilgileri tutmak ve Garanti Fonuna katılım tutarı ile ilgili tavsiyede bulunmak,
c) Takas işlemleri çerçevesinde Garanti Fonundan gerekli ödemeleri yapmak,
ç) Garanti Fonundan yapılan ödemeler nedeniyle oluşan alacağı tahsil için gerekli işlemleri yürütmek,
d) Teminat olarak kabul edilebilecek kıymetleri ve bunların temini, tahsili, tamamlama sürecine ilişkin esasları Borsanın uygun görüşünü almak suretiyle belirlemek,
e) Teminat tamamlama çağrısı yapmak ve teminat tutarının yeniden istenen seviyeye süresi içinde çıkartılmasını sağlamak,
f) Yönetmelikte tanımlanmış olağanüstü durumların varlığı halinde olağanüstü durum için öngörülen teminatın yatırılmasını sağlamak, açık pozisyonların kapatılmasını veya ilgili teminatların başka Takas üyesine aktarılmasını sağlamak,
g) Risk yönetimini gerçekleştirmek,
ğ) Teminatlandırmaya ilişkin risk parametrelerini belirlemek, takip etmek ve güncellemek,
h) Teminatları toplamak ve idare etmek, gerektiğinde bunları nakde çevirerek hak sahiplerine ödemek,
ı) Teminatları değerlemek,
i) Temerrüt esaslarının belirlenmesinde Borsaya tavsiyelerde bulunmak,
j) Üyelerin temerrüdü durumlarında Yönetmelikte öngörülen tedbirleri almak,
k) Başlangıç ve sürdürme teminat seviyelerini Borsanın uygun görüşünü alarak belirlemek,
l) Hesapları güncellemek ve bununla ilgili nakit ve varlık transferlerini yapmak,
m) Kullanım taleplerinin pozisyon sahipleri arasında dağıtımını yapmak,
n) Kullanım ve teslimatla ilgili bilgileri üyelere süresi içinde bildirmek,
o) Teslimatın düzenli bir şekilde gerçekleşebilmesi için Yönetmelikte öngörülen işlemleri yürütmek,
ö) Piyasada işlem yapılabilmesini sağlamak üzere hesap açmak,
p) Takas üyelerinin takas üyeliğine ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmesi konusunda finansal yeterliliğine ilişkin herhangi bir olumsuz durumu tespit etmesi halinde Borsayı bilgilendirmek,
r) Opsiyon primi tahsilatını ve ödemesini gerçekleştirmek,
s) Opsiyon hak kullanımı işlemlerini gerçekleştirmek,
ş) Pozisyon ve kullanım limiti kontrollerini yapmak,
t) Özsermaye hallerine ilişkin uyarlamalar çerçevesinde ilgili hesaplarda gerekli işlemleri yapmak,
u) Borsada gerçekleştirilen işlemlerin takası kapsamında diğer tüm iş ve işlemleri yapmak.
Madde 59 – Takas esasları
(1) Piyasada gerçekleştirilen işlemlerden doğan yükümlülüklerin taraflarca yerine getirilmesinin sağlanması Takas Merkezi aracılığıyla yapılır. Piyasa işlemlerinden kaynaklanan müşteri yükümlülükleri üyeler aracılığı ile Takas Merkezi nezdinde yerine getirilir. Müşteriler üyelere karşı yükümlülüklerinden, üyeler ise Takas Merkezine karşı olan yükümlülüklerinden sorumludurlar. Takas Merkezinin sunduğu takas hizmetleri üyelere yöneliktir ve müşteri ile doğrudan ilişkilendirilemez.
(2) Temerrüt durumunda, Takas Merkezi bu amaçla alınmış teminatlara ve Garanti Fonuna başvurur. Garanti Fonundan karşılanamayan tutarlar için Takas Merkezinin kendi kaynaklarına başvurulamaz. Takasın, Takas Merkezinin kendi kaynaklarından ve diğer kaynaklardan garanti edilmesi durumu saklıdır.
Madde 60 – Takas merkezinin mali sorumluluk sınırları
(1) Takas Merkezinin, Takas Merkezi garantisi nedeniyle mali sorumluluğu, Yönetmelikte belirlenen kaynaklarla sınırlı olmak üzere, sözleşmelerin takası sırasında taraflardan her biri için karşı tarafın yerini almasından kaynaklanan tutar kadardır.
(2) Takas Merkezi garantisi, sadece Takas Merkezinde açılan hesaplar ve bu hesaplarda izlenen sözleşmelerle sınırlıdır.
(3) Takas Merkezi; Takas üyesi olmayan Piyasa üyelerinin Takas üyelerine karşı yükümlülüklerinden, Piyasa ve Takas üyelerinin müşterilerinin, diğer Piyasa ve Takas üyelerine karşı yükümlülüklerinden, herhangi bir Piyasa üyesinin kendisine aracılık hizmeti veren Takas üyesine karşı yükümlülüklerinden, Takas üyesinin Borsa dışında gerçekleştirdiği işlemlerden ve Takas üyesinin müşterilerine karşı yükümlülüklerinden sorumlu tutulamaz.
(4) Takas Merkezi, Borsanın uygun görüşünü alarak takas risklerinin sigortalanması ve ödenecek primin üyeler tarafından paylaşımına ilişkin esasları belirleyebilir.
Belgenin devamı (19 madde daha) okuyucuda yükleniyor. Madde 61 ve sonrası