Borsa İstanbul A.Ş. Kıymetli Madenler Piyasası ve Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası Yönergesi
- Tür
- Yönerge
- Tarih
- 27.09.2017
- Yürürlük
- 27.09.2017
- Son değişiklik
- 30.03.2023
- Durum
- Yürürlükte
- Seri
- Yönergeler, Sermaye Piyasası Mevzuatı, Enerji Mevzuatı
BİRİNCİ BÖLÜM — Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar
Madde 1 – Amaç
(1) Bu Yönergenin amacı, Kıymetli Madenler Piyasasının ve Kıymetli Madenler Ödünç Piyasasının işleyiş esaslarını ve kurallarını düzenlemektir.
Madde 2 – Kapsam
Son değişiklik: 03.02.2020 · Kıymetli Madenler Piyasası ve Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası Yönergesi
(1) Bu Yönerge;
a) Borsada işlem görecek kıymetli madenlere,
b) Emirlerin iletilmesine ve eşleştirilmesine,
c) İletilen emirlere ve gerçekleşen işlemlere ilişkin olarak Borsa tarafından üretilecek raporlara,
ç) Borsa kaydına alınan fiyatlara, işlem miktarlarına ve bunların ilanına,
d) Teminatlara ve işlem limitlerine,
e) Gerçekleştirilen işlemlere ilişkin yükümlülüklerin yerine getirilmesine,
f) Rafinerilere,
g) Dönüşüm işlemlerine,
ğ) Ödünç Piyasası ve Yatırım Vekâleti işlemlerine,
h) Ücret ve komisyonlara
ilişkin usul ve esasları düzenler.
Madde 3 – Dayanak
(1) Bu Yönerge, 19/10/2014 tarihli ve 29150 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Borsa İstanbul A.Ş. Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar ile İlgili Borsacılık Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Yönetmeliği ve aynı tarihli ve sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Borsa İstanbul A.Ş. Borsacılık Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Yönetmeliğine dayanılarak çıkarılmıştır.
Madde 4 – Tanımlar ve kısaltmalar
Son değişiklik: 30.03.2023
(1) Bu Yönergede geçen;
a) 32 Sayılı Karar: 11/08/1989 tarihli ve 20249 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararı,
b) Bakanlık: Hazine ve Maliye Bakanlığını,
c) Borsa: Borsa İstanbul Anonim Şirketini,
ç) Dönüşüm işlemleri: KMP’de işlem gören standart işlenmemiş kıymetli madenlerin farklı ağırlıktaki ve/veya farklı ayardaki standart işlenmemiş kıymetli madenlere dönüştürülmek üzere aracı kuruluşların kendi aralarında veya aracı kuruluşların rafineriler ile gerçekleştirdiği özel bir faaliyet türünü,
d) Genel Müdür: Borsa İstanbul Anonim Şirketi Genel Müdürünü,
e) Has miktar: Belirli bir tip kıymetli maden içinde bulunan o kıymetli madenin saf miktarını,
f) İşlem Sistemi: KMP’de kullanılan elektronik işlem sistemini,
g) İşlem yapma yetkisi verilenler: Borsalar ve Piyasa İşleticilerinin Kuruluş, Faaliyet, Çalışma ve Denetim Esasları Hakkında Yönetmeliğin 24 üncü maddesinin birinci fıkrası çerçevesinde Borsaya üye olarak veya üçüncü fıkrası çerçevesinde Borsaya üye olmadan Kıymetli Madenler Piyasasında işlem yapma yetkisi verilenleri,
ğ) Katılım Bankası: 5411 Sayılı Bankacılık Kanunu’nda tanımlanan katılım bankasını,
h) Kıymetli maden: 32 Sayılı Karar’da tanımlanan ve standartları belirlenen kıymetli madenleri,
ı) Kıymetli madenlere dayalı sermaye piyasası aracı: Kıymetli maden cinsinden ihraç edilen ve/veya vade tarihindeki ödemesi ve/veya fiyatı kıymetli maden cinsinden belirlenen sermaye piyasası araçlarını,
i) KMKTP: Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasalarını,
j) KMP: KMKTP bünyesindeki Kıymetli Madenler Piyasasını,
k) KMÖP: KMKTP bünyesindeki Kıymetli Madenler Ödünç Piyasasını,
l) Kurul: Sermaye Piyasası Kurulunu,
m) LBMA: Londra Külçe Piyasası Birliğini,
n) LPPM: Londra Platin ve Paladyum Piyasasını,
o) Müvekkil: Kıymetli madenlerini yönetilmesi amacıyla vekile bırakan ve vekâleten teslim ettiği kıymetli madenin karşılığında kendisine, vaat edilen getirinin ve işbu Yönerge’de tanımlanan sermayenin iadesi taahhüt edilen tarafı,
ö) Piyasalar: KMP ve KMÖP’yi,
p) Rafineri: Bakanlık tarafından yapılan düzenlemeler çerçevesinde Borsaca belirlenen rafineriler listesinde yer alan kıymetli madenleri Borsada işlem görecek rafinerileri,
q) Rafineri Tebliği: 23/02/2023 tarihli ve 32113 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2023/1 sayılı Kıymetli Maden Standartları ve Rafinerileri Hakkında Tebliği,
r) Seans: Borsa bünyesindeki piyasaların, pazarların, platformların ve sistemlerin alım satım için açık oldukları zaman dilimini,
s) Takasbank: İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş.’yi,
ş) Sermaye: Müvekkilin vekile belirli bir süre için işletilmek üzere işlem sistemi üzerinden KMÖP’de teslim ettiği kıymetli madeni,
t) Takas Merkezi: Para veya kıymetli maden takası ile sorumlu Borsa bünyesinde bulunan birimi veya Borsa tarafından takas merkezi olarak görevlendirilen kurumları ve kuruluşları,
u) TCMB: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasını,
ü) Üye: Borsalar ve Piyasa İşleticilerinin Kuruluş, Faaliyet, Çalışma ve Denetim Esasları Hakkında Yönetmeliğin 24 üncü maddesinin birinci fıkrasında belirtilenlerden Kıymetli Madenler Piyasasında veya Kıymetli Madenler Ödünç Piyasasında işlem yapmak üzere yetkilendirilenleri,
v) Yönetim Kurulu: Borsa İstanbul A.Ş. Yönetim Kurulunu,
y) Vaat edilen getiri: Vekilin müvekkil ile aralarında anlaştıkları vade sonunda sermayeye ek olarak ödemeyi vaat ettiği ve vekil tarafından beklenen getiri tutarını,
z) Vekil: Kıymetli madenleri müvekkil adına işleten, vekâleten teslim aldığı kıymetli madeni değerlendiren ve belirli bir vade sonunda sermayeye ek olarak bir getiri tutarını vaat eden ve Katılım Bankacılığı lisansına sahip üye bankaları,
aa) Yatırım vekâleti sözleşmesi: Katılım bankacılığı esaslarına uygun olarak KMÖP’de işlem yapabilmek için vekil katılım bankası ile müvekkilin aralarında imzalanan sözleşmeyi,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM — İşlem Görecek Kıymetli Madenlere İlişkin Esaslar
Madde 5 – İşlem görecek kıymetli madenler
Son değişiklik: 03.02.2020 · Kıymetli Madenler Piyasası ve Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası Yönergesi
(1) Piyasalarda, 32 Sayılı Karar’da tanımlanan ve standartları belirlenen standart ve standart dışı kıymetli madenler işlem görebilir.
(2) Birinci fıkrada belirtilen kıymetli madenlerden hangilerinin hangi piyasalarda işlem görebileceğini Genel Müdür belirler.
Madde 6 – Standart işlenmemiş kıymetli madenlerin unsurları
Son değişiklik: 30.03.2023
(1) Rafinerilerce üretilecek standart işlenmemiş kıymetli madenlerin Rafineri Tebliğinin 4 üncü maddesinde belirtilen şartları sağlaması zorunludur.
(2) Borsada kıymetli madenleri işlem gören ve Türkiye’de faaliyet gösteren rafinerilerin ürettiği külçeler ve/veya granüller hakkında Borsaya bir şikâyet gelmesi durumunda yapılacak işlemler Genel Müdür tarafından belirlenir. İşlemler tamamlandığında şikâyete ilişkin yapılanlar hakkında Yönetim Kurulu bilgilendirilir. Ayar analizi ile ilgili yapılacak harcamalar şikâyet eden taraftan tahsil edilir.
Madde 7 – Standart işlenmemiş kıymetli madenlerin yüzeysel özellikleri ve şekilleri
Son değişiklik: 30.03.2023
(1) Borsada işlem görecek veya saklanacak külçe veya barların yüzeylerinin düzgün olması, kabarcıklar, kabuklanma ve göçme belirtilerinin olmaması ve köşelerinin kolay depolanıp kolay taşımak için uygun olup keskin olmaması, granül gümüş ambalajlarının da dışarıdan müdahale edilemeyecek şekilde hazırlanan, kurcalamaya ve darbeye dayanıklı bir yapıda olması zorunludur.
Madde 8 – Bar, külçe ve granül tipleri ve ağırlıkları
(1) Borsada işlem görecek standart işlenmemiş kıymetli madenlerin bar, granül ve külçe tipleri ve bunların ağırlıkları Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.
Madde 9 – Standart dışı işlenmemiş kıymetli madenler
(1) 32 Sayılı Karar’da belirlenen standart dışı işlenmemiş kıymetli madenlerin KMP’de satışı için, Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü veya bu kurumun yetkilendirdiği kuruluşlardan alınan ayar raporunun, ithalattan sonra Borsada ilk defa işlem görüyorsa gümrük beyannamesinin ve ithalat bilgi formunun işlem yapma yetkisi verilenlerce Borsaya teslimi zorunludur. Bu belgelere Yönetim Kurulu tarafından belirlenen esaslara göre elektronik ortamda erişim sağlanması durumunda belge asıllarının Borsaya teslim zorunluluğu kaldırılabilir.
(2) KMP’de işlem gören standart dışı kıymetli madenlerin düzenlenmiş olan ayar raporuna uyumundan, ilgili kıymetli madeni Borsaya teslim eden sorumludur.
(3) Yönetim Kurulu tarafından belirlenecek esaslara göre standart dışı kıymetli madenlerin ayar raporuyla uyumunu kontrol amacıyla gerekli numunelerin alınması sağlanarak, söz konusu numuneler gerektiğinde Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğüne veya belirlenen bir başka ayar evine analiz için gönderilebilir. Bu işlemlerle ilgili tüm masraflar ve vergiler ithalatı yapan üye tarafından karşılanır.
(4) Yönetim Kurulu, standart dışı kıymetli madenlerin işlem görmesine ilişkin esasları belirlemeye yetkilidir.
Madde 10 – Kıymetli maden ithalatı ve ithal edilen kıymetli madenin Borsaya teslimi
Son değişiklik: 24.06.2021
(1) KMP’de üyeler tarafından ithal edilen işlenmemiş kıymetli madenler 32 Sayılı Karar’da belirlenen süre içinde Takas Merkezine teslim edilir.
(2) İthal ettiği işlenmemiş kıymetli madeni bu maddenin birinci fıkrasına göre Takas Merkezine teslim etmeyenlere, şartları Yönetim Kurulu tarafından belirlenip Kurulca onaylanan cezai komisyon ve gecikme faizi uygulanır.
(3) İthal edilen standart kıymetli madenlerin bu Yönergenin 8 inci maddesinde belirlenen niteliklere sahip olmaması halinde söz konusu kıymetli madenler Borsa tarafından kabul edilmez ve ilgili Gümrük Müdürlüğüne bilgi verilir.
(4) İthalat yolu ile gelen standart dışı kıymetli madenler 32 Sayılı Karar’da belirtilen süre içinde ithalat beyan belgesi ile birlikte Borsa saklama kasasına getirilebileceği gibi, bu süre içinde Borsa görevlilerince Borsa tarafından uygun görülen yerde de kontrol edilebilir. Bu durumda ayrıca hizmet bedeli alınabilir. Borsa dışında yapılan kontrollere ve işlemlere ilişkin usul ve esaslar Yönetim Kurulunca düzenlenir.
(5) Kıymetli maden ithalatı öncesi ve sonrasında Bakanlık tarafından yapılan düzenlemelere aykırı işlemlerin gerçekleştirildiğinin tespiti halinde kıymetli madenler aracı kuruluşlarının aracılık faaliyetleri kapsamında ithalat işlemleri Bakanlığın uygun görüşü alınmak suretiyle 1 aydan 6 aya kadar geçici olarak, aykırılığın tekerrürü halinde ise sürekli olarak Genel Müdür tarafından durdurulabilir. Bu uygulamaya ilişkin düzenlemeler Bakanlığın onayı alınarak Genel Müdür tarafından yapılır.
Madde 11 – Cevherden üretilen kıymetli madenler
Son değişiklik: 24.06.2021
(1) Rafinerilerde rafinaj işlemine tabi tutularak standart hale getirilen yurt içinde cevherden üretilen bar, külçe ve granül şekillerindeki kıymetli madenler, rafinaj işleminin tamamlanmasını müteakip Rafineri Tebliğinde belirlenen süre içinde Takas Merkezine teslim edilir ve ilk alım satım işlemleri KMP’de gerçekleştirilir.
(2) Rafinaj işlemine tabi tutulmayan yurt içinde cevherden üretilen dore bar, granül ve diğer şekillerdeki altın dışındaki standart dışı kıymetli madenler Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü veya bu Kurumun belirleyeceği kuruluşlarca düzenlenecek ayar raporunda yer alan brüt miktarlarına, has miktarına ve ayarına göre işlem görür. Bu kıymetli madenler Borsa kasasına Yönetim Kurulu tarafından belirlenen belgeler ile birlikte teslim edilir ya da Yönetim Kurulu tarafından belirlenen esaslara göre Borsa dışında kontrol edilerek işlem görmesi sağlanır. Bakanlık tarafından uygun görülen özel durumlardaki cevherden üretilen standart dışı altın için de bu madde hükümleri uygulanır.
(3) Kıymetli maden üreticileri cevherden ürettikleri kıymetli madenleri Yönetim Kurulu tarafından belirlenecek dönemler itibariyle Borsaya bildirmekle yükümlüdürler.
(4) Teslimatta ve bildirimlerde uyulması gereken diğer usul ve esaslar Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.
(5) Cevherden üretim sırasında ortaya çıkan her tür ve formdaki (cüruf, kırık karbon, konsantre vb) kıymetli madenlerin işlem görme usul ve esasları Yönetim Kurulu tarafından ayrıca belirlenir.
Madde 12 – Kıymetli madenlerin işlem görme zorunluluğu
(1) İthalat yoluyla gelen ya da cevherden üretilen daha önce Borsada işlem görmemiş standart ve standart dışı kıymetli madenlerin Borsaya teslim edilerek kasa girişinden sonra kasadan çıkması veya bir başka hesaba aktarılabilmesi için Yönetim Kurulu tarafından belirlenecek özel durumlar dışında Borsa sistemi aracılığıyla işlem görmesi zorunludur.
(2) Cevherden üretilen ancak rafinaj işlemine tabi tutulmamış kıymetli madenlerin, ithalat yoluyla gelen standart dışı kıymetli madenlerin, büyük külçeler halinde ithal edilen ve daha küçük külçelere çevrilmek amacıyla rafinaj işlemine tabi tutulmak istenen kıymetli madenlerin rafinaj işlemi öncesi Borsa tarafından kontrolüne, Borsaya teslimine ve işlem görmesine ilişkin usul ve esaslar Yönetim Kurulu tarafından düzenlenir.
(3) Borsada işlem gören kıymetli madenler, işlem yapma yetkisi verilenler arasında bu Yönergenin 27 nci maddesinde düzenlenen istisna dışında Borsa sistemi aracılığı ile el değiştirebilir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM — Emirler, Emirlerin Eşleştirilmesi ve İşlem Kuralları
Madde 13 – Emir tipleri
Son değişiklik: 03.02.2020 · Kıymetli Madenler Piyasası ve Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası Yönergesi
(1) Piyasalarda geçerli olacak emir tipleri, işlem fiyatına, işlem miktarına, işlem gören kıymetli madenin ve emri veren tarafın niteliğine göre Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.
(2) Kıymetli maden ve emir tiplerine göre uygulanacak fiyat limitleri Piyasaların yönetimi tarafından piyasa koşullarına göre belirlenir.
(3) Emirlerin verilmesine ilişkin usul ve esaslar ve emirlerde yer alacak unsurlar Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.
Madde 14 – Emirlerin Borsaya iletilmesi
(1) Piyasalarda işlem yapma yetkisi verilenler emirlerini, Yönetim Kurulu tarafından belirlenen esaslar, fiyat ve işlem limitleri dahilinde ve risk yönetim kuralları çerçevesinde işlem salonunda bulunan terminaller aracılığı ile veya uzaktan erişim yoluyla İşlem Sistemine iletirler.
(2) İşlem yapma yetkisi verilenler, Yönetim Kurulu tarafından belirlenen sertifikasyon koşullarını sağlamak şartıyla İşlem Sistemine bir arayüz ile kendi işlem sistemlerini entegre edebilir.
(3) KMÖP’de emirler üyeler tarafından yazılı olarak ya da diğer elektronik iletişim yöntemleriyle de Borsaya ulaştırılabilir.
(4) Emirlerin hangi iletişim kanallarıyla ve teknik altyapıyla iletileceğine ilişkin usul ve esaslar Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.
Madde 15 – İşlem para ve ağırlık birimleri
Son değişiklik: 03.02.2020 · Kıymetli Madenler Piyasası ve Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası Yönergesi
(1) KMP’de kıymetli madenler Türk Lirası veya Genel Müdür tarafından belirlenecek yabancı paralar üzerinden alınıp satılabilir. Parasal yükümlülükler işlemin gerçekleştirildiği para birimi ile yerine getirilebileceği gibi Genel Müdür tarafından belirlenen esaslara göre farklı para birimleri ile de yerine getirilebilir.
(2) Fiyat biriminin metal ağırlık biriminden farklı olduğu işlemlerde birim dönüşümlerinin yapılmasına ilişkin usul ve esaslar Genel Müdür tarafından belirlenir.
Madde 16 – Birim ve asgari emir miktarı
Son değişiklik: 03.02.2020 · Kıymetli Madenler Piyasası ve Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası Yönergesi
(1) Piyasalarda kıymetli madenlerin işlem göreceği asgari emir miktarları ve ağırlık birimleri Genel Müdür tarafından belirlenir.
Madde 17 – Seans ve takas zamanları
(1) Piyasalarda gerçekleştirilecek seans ve takas günleri ve saatleri Genel Müdür tarafından belirlenir.
Madde 18 – Piyasalarda emirlerin eşleştirilmesi
Son değişiklik: 24.06.2021
(1) Emir geçerlilik kurallarına göre kabul edilen emirler, emir defterinde bekleyen karşı emir veya emirlerle Yönetim Kurulu tarafından belirlenen esaslara göre kısmen ya da tamamen eşleşerek işleme dönüşebilir.
(2) İşlem yapma yetkisi verilenler, daha önce verdikleri ve emir defterinde bekleyen alış veya satış emirlerini iptal edebilir, değiştirebilir veya öncelik kurallarına uymak kaydıyla kendi emirlerini karşılayabilirler.
(3) İşlemler fiyat ve zaman önceliği kuralına uygun olarak eşleştirilir.
(4) Farklı emir tiplerine ve/veya farklı seanslara göre eşleşme kuralları Yönetim Kurulu tarafından belirlenebilir.
(5) Piyasaların işleyişine destek olmak üzere piyasa yapıcılar ve/veya likidite sağlayıcılar görevlendirilebilir. Bunlara ilişkin usul ve esaslar Yönetim Kurulu tarafından öncelik kuralları belirlenebilir.
Madde 19 – Öncelik kuralları
(1) Piyasalarda limit fiyatlı emirler karşılanırken daha düşük fiyatlı satım emirleri, daha yüksek fiyatlı satım emirlerinden; daha yüksek fiyatlı alım, daha düşük fiyatlı alım emirlerinden önce karşılanır.
(2) Emirlerde fiyat eşitliği halinde zaman açısından daha önce intikal ettirilen emirler öncelikle karşılanır.
(3) Değiştirilen emirlerin öncelik durumları Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.
(4) Yönetim Kurulu tarafından farklı emir tiplerine ve/veya farklı seanslara göre öncelik kuralları belirlenebilir.
Madde 20 – İşlemlerde uygulanacak fiyat adımları
(1) Piyasalarda fiyat adımları farklı niteliklerdeki kıymetli madenler ve işlem gören para birimi bazında Genel Müdür tarafından belirlenir.
Madde 21 – Valör süreleri
(1) KMP’de işlemlerin takasının valör tarihinde yapılması gereklidir. Tarafların anlaşarak valör süresini ötelemelerine ilişkin esaslar Genel Müdür tarafından düzenlenir.
(2) KMÖP’de valör tarihi kıymetli madenin ödünç veren tarafından ödünç alan tarafa teslim edildiği tarihtir. Ödünç alan tarafın yükümlülüğünü yerine getirme tarihi ise vadedir.
(3) Piyasalarda valör süreleri Genel Müdürce belirlenir.
Madde 22 – Referans fiyatlı işlemler
(1) Yurtdışı piyasalarda ya da Borsada oluşan referans fiyatlar baz alınarak, bu fiyatın belirli limitler dahilinde altında veya üzerinde verilecek fiyatlarla eşleşmesi suretiyle işlem gerçekleştirilmesine ilişkin esaslar Yönetim Kurulunca belirlenir.
(2) Referans fiyatlı işlemlerde hangi piyasadaki fiyatın esas alınacağı, işlemlerin takasının hangi valörlerde yapılacağı, hangi para birimlerinin kullanılacağı, hangi metal tiplerinin işleme konu olacağı, emirlerin kabul süresi ve risk yönetim usul ve esaslar Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.
Madde 23 – Kredi karşılığı bloke işlem esasları
(1) İşlem yapma yetkisi verilenlerin, almış olduğu kıymetli madenlerin takas yükümlülüğünün tamamlanması için bankalardan kullanacağı kredinin teminatının karşılığı olarak takası yapılan ve Borsa nezdindeki hesabında bulunan kıymetli madenlerin, işlem yapma yetkisi verilenin belirleyeceği banka lehine bloke edilmesine ilişkin esaslar Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.
Madde 24 – Resmî müzayede işlem esasları
(1) Mahkemelerin, icra dairelerinin ve diğer resmî dairelerin Piyasada yapılmasına gerek gördükleri kıymetli madenlerin satım işlemlerine ilişkin usul ve esaslar Genel Müdür tarafından belirlenir.
Madde 25 – Oluşan fiyatların ve işlemlerin Borsa kaydına alınması ve ilanı
(1) Piyasalarda gerçekleştirilen ve Borsaya bildirilen işlemlere ilişkin fiyatlar ve işlem miktarları Borsa kaydına alınır.
(2) Gerçekleşen işlemler sonucunda oluşan fiyatlar ve bu fiyatlardan yapılan toplam işlem bilgileri Genel Müdür tarafından belirlenen yöntemlerle ilan edilir.
(3) Fiyat oluşmaması halinde gösterge niteliğinde olan fiyatların hesaplama ve yayım yöntemleri Genel Müdür tarafından belirlenir.
Madde 26 – İşlem raporları
(1) Piyasalarda yapılan tüm işlemlere ilişkin fiyat, miktar, tutar ve işlem taraflarının belirtildiği işlem raporları Genel Müdür tarafından belirlenen usul ve esaslarda elektronik ortamda işlem gerçekleştirenlere dağıtılır veya işlem gerçekleştirenlerin erişimlerine hazır hale getirilir.
(2) Piyasalarda işlem yapma yetkisi verilenler, Borsadan temin ettikleri işlem raporlarını kullanarak kendi kayıtlarını oluştururlar. İşlem raporlarındaki bilgiler hakkında herhangi bir uyuşmazlık oluşması durumunda Borsa kayıtları esas alınır.
Madde 27 – Borsa dışı işlemlerin Borsaya bildirimi
(1) İşlem yapma yetkisi verilenlerin alım satım işlemlerinin Borsa sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi esas olmakla birlikte işlem yapma yetkisi verilenlerin, Borsa dışında yapacakları standart ve standart dışı işlenmemiş kıymetli madenlerin karşılıklı alım satım işlemlerini, Yönetim Kurulunca belirlenen süre, usul ve esaslara göre Borsaya bildirmeleri zorunludur. Ancak ilk kez ithalat yoluyla gelenler ve cevherden üretilen kıymetli maden işlemleri Borsa dışında gerçekleştirilemez.
(2) Borsa dışında gerçekleştirilen işlemler de Borsa işlemi olarak kabul edilir. Borsa dışında gerçekleşen işlemler için, Borsada gerçekleştirilmesi halinde ödenmesi gereken işlem komisyonlarının iki katına kadar belirleme yetkisi Yönetim Kurulundadır.
Madde 28 – Piyasalarda emirlerin ve işlemlerin Borsa tarafından iptali
(1) Piyasalarda, işleme taraf olanlardan en az birinin başvurusu üzerine veya re’sen, bekleyen emirlerin veya gerçekleşen işlemlerin tamamı veya bir kısmı Yönetim Kurulunca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde iptal ve ilan edilebilir.
(2) İşlem iptalinde Yönetim Kurulu tarafından belirlenen ve Kurul tarafından onaylanan oran ve/veya miktarda ücret alınabilir.
Madde 29 – Üyelerin müşteri işlemleri ile ilgili yükümlülükleri
(1) Piyasalarda müşteri nam ve hesabına üyelerin yapacakları veya müşterilerin üyeler üzerinden gerçekleştirecekleri işlemlere ve saklamaya ilişkin esaslar Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM — Ödünç Piyasası ve Yatırım Vekâleti İşlemlerine İlişkin Özel Hükümler
Madde 30 – İşlem yapma yetkisi verilmesi
Son değişiklik: 03.02.2020 · Kıymetli Madenler Piyasası ve Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası Yönergesi
(1) Borsalar ve Piyasa İşleticilerinin Kuruluş, Faaliyet, Çalışma ve Denetim Esasları Hakkında Yönetmeliğin 24 üncü maddesinin birinci fıkrası kapsamında olup Borsaya üye olmak suretiyle KMP’de işlem yapma yetkisi bulunanlardan başvurusu Genel Müdür tarafından uygun görülenlere KMÖP’de işlem yapma yetkisi verilebilir.
(2) Yatırım fonları, ödünç ve yatırım vekâleti işlemlerini KMÖP’de işlem yapma yetkisi olan ve fonun alım satım işlemlerine aracılık yapan kıymetli madenler piyasası aracı kuruluşları vasıtasıyla gerçekleştirebilirler.
Madde 31 – Ödünç işlemlerine ve yatırım vekâleti işlemlerine konu olabilecek kıymetli madenler
Son değişiklik: 03.02.2020 · Kıymetli Madenler Piyasası ve Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası Yönergesi
(1) KMÖP’de, KMP’de işlem gören kıymetli madenlerden Genel Müdür tarafından belirlenen çeşit ve tiptekiler için ödünç ve yatırım vekâleti işlemleri gerçekleştirilir.
(2) İthalat yoluyla ya da cevherden üretim yoluyla gelen kıymetli madenler bu Yönergenin 12 nci maddesi uyarınca alım satım işlemi görmeden ödünç ve yatırım vekâleti işlemine konu olamaz.
Madde 32 – Ödünç ve yatırım vekâleti işlemleri
Son değişiklik: 03.02.2020 · Kıymetli Madenler Piyasası ve Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası Yönergesi
(1) Ödünç işlemleri belirlenen seans saatleri ve işlem kuralları çerçevesinde, kıymetli maden arz edenler ve kıymetli maden talep edenlerce fiyatın, vadenin ve ödünç miktarının serbestçe belirlendiği, vade sonunda asıl değerin ve ilave değerin ödünç verilen kıymetli maden cinsinden veya Yönetim Kurulunca belirlenecek esaslara göre önceden belirlenen bir para birimi üzerinden ödünç alan tarafından ödünç veren tarafa ödendiği, işlemlere ilişkin takasın Takas Merkezi tarafından gerçekleştirildiği işlemlerdir.
(2) Vade tarihinde teslim edilmesi gereken asıl değer veya ilave değerin kıymetli maden veya para cinsinden teslim edilmesine ilişkin olarak Yönetim Kurulu düzenleme yapar.
(3) Katılım bankacılığı esaslarına uygun olarak ödünç işlemlerinin gerçekleştirilmesine yönelik düzenleme yapmaya Yönetim Kurulu yetkilidir.
(4) Yatırım vekâleti işlemleri, belirlenen seans saatleri ve işlem kuralları çerçevesinde vekâleten değerlendirilmesi için kıymetli maden arz edenler ve vekâleten değerlendirmek için kıymetli maden talep edenlerce fiyatın, vadenin ve sermaye miktarının serbestçe belirlendiği, vade sonunda sermayenin ve vaat edilen getirinin değerinin vekâleten verilen kıymetli maden cinsinden veya Yönetim Kurulunca belirlenen esaslara göre önceden belirlenen bir para birimi üzerinden vekâleten kıymetli maden alan tarafından vekâleten kıymetli maden veren tarafa ödendiği, işlemlere ilişkin takasın Takas Merkezi tarafından gerçekleştirildiği ödünç işlemlerdir.
Madde 33 – Asıl değer ve ilave değer
Son değişiklik: 03.02.2020 · Kıymetli Madenler Piyasası ve Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası Yönergesi
(1) Asıl değer, ödünç işlemlerinde ödünç verilen veya alınan kıymetli madeni, yatırım vekaleti işlemlerinde sermayeyi ifade eder.
(2) İlave değer, asıl değerin ödünç verilmesi veya alınması işleminde belirlenen fiyata bağlı olarak oluşan vade sonundaki müspet değer farkıdır. Bu fark taraflarca sıfır olarak da belirlenebilir.
Madde 34 – İşlem birimleri
Son değişiklik: 03.02.2020 · Kıymetli Madenler Piyasası ve Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası Yönergesi
(1) Ödünç ve yatırım vekâleti işlemleri ağırlık birimi üzerinden yapılır. Vade sonu yükümlülükleri Genel Müdür tarafından belirlenen esaslar çerçevesinde kıymetli maden, Türk lirası, veya Genel Müdür tarafından belirlenen yabancı para birimi cinsinden yerine getirilebilir.
Madde 35 – Ödünç ve yatırım vekâleti işlemlerinde fiyat
Son değişiklik: 03.02.2020 · Kıymetli Madenler Piyasası ve Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası Yönergesi
(1) Ödünç işlemlerinde fiyat; getiri oranıdır. Yatırım vekâleti işlemlerinde fiyat; vaat edilen getiri oranıdır.
(2) Fiyat, kıymetli madenin parasal tutarına değil miktarına ilişkindir.
(3) Ödünç işlemine konu kıymetli madenin cinsi ve ayarı ile vade tarihi, para birimi, asıl değer yükümlülüklerini yerine getirme tercihleri aynı olan emirler içinde, ödünç alma emirleri için en iyi fiyat, en yüksek getiri oranlı emirdir; ödünç verme emirleri için en iyi fiyat, en düşük getiri oranlı emirdir.
(4) Yatırım vekâleti işlemine konu kıymetli madenin cinsi ve ayarı ile vade tarihi, para birimi, asıl değer yükümlülüklerini yerine getirme tercihleri aynı olan emirler içinde, vekaleten alma emirleri için en iyi fiyat, en yüksek vaat edilen getiri oranlı emirdir; vekaleten verme emirleri için en iyi fiyat, en düşük vaat edilen getiri oranlı emirdir.
Madde 36 – Geri çağırılabilirlik ve erken teslim
Son değişiklik: 03.02.2020 · Kıymetli Madenler Piyasası ve Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası Yönergesi
(1) Geri çağırılabilirlik, ödünç veren veya yatırım vekalet işlemlerinde müvekkil tarafın emirde yer alan vade tarihinden önce yükümlülüğün yerine getirilmesini talep etme hakkını ifade eder.
(2) Erken teslim, ödünç işlemlerinde ödünç alınan veya yatırım vekâleti işlemlerinde vekâleten alınan kıymetli madenin, ödünç alan tarafından ödünç verene veya yatırım vekalet işlemi söz konusu ise vekil tarafından müvekkile vadesinden önce teslim edilme hakkını ifade eder.
(3) Ödünç işlemlerinde geri çağırma ve erken teslim durumunda ilave değerin hesaplanmasında kıstelyevm uygulanır. Yatırım vekâleti işlemlerinde ise geri çağırma ve erken teslim durumunda vaat edilen getirinin hesaplanmasında vekilin beyanı baz alınır.
(4) Geri çağırmaya ve erken teslime ilişkin diğer usul ve esaslar Genel Müdür tarafından belirlenir.
Madde 37 – Ödünç ve yatırım vekâleti emirlerinde bulunması gereken unsurlar
Son değişiklik: 03.02.2020 · Kıymetli Madenler Piyasası ve Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası Yönergesi
(1) Ödünç ve yatırım vekâleti emirlerinde bulunacak asgari unsurlar Genel Müdür tarafından belirlenir.
Madde 38 – İşlem valörü
(1) KMÖP’de işlem valörü Genel Müdür tarafından aksi kararlaştırılmamışsa işlemin gerçekleştirildiği gündür.
Madde 39 – İşlem vadeleri
(1) İşlem vadesinin üst sınırı 365 takvim günüdür.
Madde 40 – Ödünç emirlerinin kendi aralarında ve yatırım vekâleti emirlerinin kendi aralarında eşleştirilmesi
Son değişiklik: 01.08.2022
(1) Ödünç işlemleri, öncelik kurallarına uygun olarak aynı fiyatlı en iyi ödünç alma ve en iyi ödünç verme emirlerinin eşleştirilmesi suretiyle gerçekleştirilir. Yatırım vekaleti işlemleri, öncelik kurallarına uygun olarak aynı fiyatlı en iyi vekaleten alma ve vekaleten verme emirlerinin eşleştirilmesi suretiyle gerçekleştirilir.
(2) Bilgi dağıtım ekranlarında yayımlanması halinde sisteme girilen emirlerden her vadede fiyat ve zaman önceliği kuralına göre sıralanan en iyi emirler, ilgililere ulaştırılır.
(3) Gerçekleşen işlemler işlemin taraflarına Genel Müdür tarafından belirlenen esaslar çerçevesinde bildirilir.
(4) Ödünç işlemi emri ancak ödünç işlemi emri ile yatırım vekâleti işlemi emri de ancak yatırım vekâleti işlemi emri ile eşleşebilir.
Madde 41 – Ödünç ve yatırım vekâleti işlemlerinde öncelik kuralları
Son değişiklik: 03.02.2020 · Kıymetli Madenler Piyasası ve Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası Yönergesi
(1) Emir eşleştirmeleri fiyat ve zaman önceliği kurallarına göre gerçekleştirilir.
(2) Piyasaya iletilen emirler karşılanırken ödünç işlemlerinde daha yüksek fiyatlı ödünç alma emirleri, daha düşük fiyatlı ödünç alma emirlerinden; daha düşük fiyatlı ödünç verme emirleri, daha yüksek fiyatlı ödünç verme emirlerinden önce karşılanır. Yatırım vekâleti işlemlerinde ise emirler karşılanırken daha yüksek fiyatlı vekâleten alma emirleri, daha düşük fiyatlı vekâleten alma emirlerinden; daha düşük fiyatlı vekâleten verme emirleri, daha yüksek fiyatlı vekâleten verme emirlerinden önce karşılanır.
Madde 42 – Gerçekleşen işlemlerin ilanı
Son değişiklik: 03.02.2020 · Kıymetli Madenler Piyasası ve Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası Yönergesi
(1) KMÖP’de gerçekleşen işlemler sonucunda, her vadede oluşan fiyatlar, getiri oranları, yatırım vekaleti işlemlerinde vaat edilen getiri oranları ve bu oranlardan gerçekleşen toplam işlem miktarları seans bitiminde Genel Müdür tarafından belirlenen yöntemler ile ilan edilir.
Madde 43 – Ödünç ve yatırım vekâleti yenileme işlemleri
Son değişiklik: 03.02.2020 · Kıymetli Madenler Piyasası ve Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası Yönergesi
(1) Ödünç ve yatırım vekâleti işlemi, tarafların anlaşması halinde bir defadan fazla yenilenebilir.
(2) Yenileme işlemlerine ilişkin uygulama esasları Genel Müdür tarafından belirlenir. Yenileme durumunda vadenin belirlenmesinde önceki işlemler dikkate alınmaz.
(3) Yenileme işlemlerinde, Borsa tarafından işlem komisyonu tahsil edilir.
Madde 44 – Ödünç ve yatırım vekâleti işlemlerinde takas ve temerrüt esasları
Son değişiklik: 03.02.2020 · Kıymetli Madenler Piyasası ve Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası Yönergesi
(1) Vade sonunda ödünç alan taraf ödünç veya vekâleten aldığı kıymetli maden ile artı değeri Takas Merkezine teslim etmekle yükümlüdür. Yükümlülüklerin yerine getirilmesine ilişkin diğer usul ve esaslar Genel Müdür tarafından belirlenir.
(2) Ödünç veya vekâleten alan taraf vade sonunda yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde temerrüde düşer. Bu durumda herhangi bir ihtara, taahhüdünü yerine getirmeyen üyenin rızasını almaya gerek olmaksızın teminatlar nakde dönüştürülerek, Borsa tarafından üyenin karşı tarafa olan yükümlülükleri yerine getirilir.
(3) Genel Müdür, temerrüt sürecinin yürütülmesi için usul ve esasları düzenler.
BEŞİNCİ BÖLÜM — Teminatlar ve İşlem Limiti
Madde 45 – Piyasalarda risk yönetimi ve teminatlar
Son değişiklik: 01.08.2022
(1) Kıymetli Madenler Piyasasında risk yönetimi, esasları Yönetim Kurulu tarafından belirlenen, işlem öncesinde ve/veya işlem sonrasında risk hesaplaması yapılarak teminat alınması, gerçekleşen işlemler nedeniyle oluşan yükümlülüklerin yerine getirilmesini sağlamak amacıyla, gerçekleşen işlemlere bağlı oluşan yükümlülüğün ve teminatların değişen piyasa koşullarına ve valör tarihlerine göre yeniden değerlenerek gerekirse ilave teminat istenmesi hususlarını kapsar.
(2) Piyasalarda işlem yapma yetkisi verilenler Yönetim Kurulu tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde teminat yatırmakla yükümlüdür.
(3) Birinci fıkra kapsamında, KMP’de işlem yapma yetkisi verilenlerin, alım ve satım emirleri ve/veya işlemleri dikkate alınarak hesaplanan net veya brüt pozisyonları, mevcut işlem teminatlarının Yönetim Kurulu tarafından belirlenen belli bir katı şeklinde de sınırlandırılabilir.
(4) KMP’de işlem yapma yetkisi verilenler, işlem teminatlarını her zaman artırabilir veya Borsanın belirleyeceği alt sınırdan aşağı olmamak üzere azaltabilirler. Teminatların azaltılmasında işlem yapma yetkisi verilenlerin riskleri dikkate alınır.
(5) KMP’de teminat sınırlarının aşılması halinde Yönetim Kurulu tarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde pozisyonların azaltılması veya yapılacak teminat tamamlama çağrısının gereğinin yerine getirilmesi istenebilir.
(6) KMÖP’de ödünç alan taraf, tesis ettiği teminatların % 100’ünden az olmak kaydıyla en fazla Yönetim Kurulunca belirlenen oran kadar kıymetli maden ödünç alabilir. Teminatlar ve pozisyonlar en az günde bir defa olmak üzere belirli aralıklarla değerlenir. Değerleme sonucunda teminat eksiği olanlara Yönetim Kurulunca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde teminat tamamlama çağırısı yapılır ve belirlenecek süre ve tutarlarda ek teminatın tesisi sağlanır.
(7) Teminatların yatırılmasına ve çekilmesine, farklı valörlere göre işlem limitleri belirlenmesine ve teminat eksiği oluşması halinde teminat tamamlama çağırısı yapılmasına, işlem limitlerinin aşılması halinde emir kabul edilmemesine ilişkin usul ve esaslar Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.
(8) Teminatların yükseltilmesi veya tamamlanması gerektiği durumlarda ilave veya eksik teminatını belirlenen süre içinde tamamlanmaması halinde yapılacak işlemler Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.
(9) Teminatların Takasbank’a aktarılmasına ilişkin usul ve esaslar Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.
Madde 46 – Piyasalarda teminat olarak kabul edilenler
Son değişiklik: 01.08.2022
(1) Teminat olarak;
a) Türk Lirası,
b) ABD doları ve ile Takasbank tarafından kabul edilen diğer efektif ve dövizler,
c) Türk Lirası ve ABD doları şeklindeki kesin ve süresiz banka teminat mektupları,
ç) Her türlü Devlet Tahvil ve Hazine Bonoları, kira sertifikaları
d) Borsada işlem gören kıymetli madenler ile bunlar dışında Yönetim Kurulu tarafından kararlaştırılan ve Kurulca uygun görülen kıymetler
kabul edilir.
(2) Teminatların değerlemesine ilişkin usul ve esaslar Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.
ALTINCI BÖLÜM — Gerçekleşen İşlemlere İlişkin Yükümlülükler
Madde 47 – Borsa işleminin takası
(1) Kıymetli maden için takas merkezi Borsadır. Kıymetli maden fiziki takası ve saklaması Borsa tarafından belirlenen kıymetli maden saklama kasalarında gerçekleştirilir.
(2) Piyasada para için Takas Merkezi Takasbank olarak belirlenebilir. Bu durumda merkezi takas kurumuna ilişkin hükümler geçerli olur. Takasbank bu işlemlere yardımcı olmak için muhabir banka kullanabilir.
Madde 48 – Alım satım yükümlülüklerinin yerine getirilmesi
Son değişiklik: 24.06.2021
(1) Takas işlemlerinde teslim karşılığı ödeme prensibi uygulanır. Takas yükümlülüklerini yerine getirmeyen üyelerin takas alacakları ödenmez.
(2) Alım satım yükümlülüklerinin yerine getirilmesi sürecinde takas ve mutabakat saatleri Genel Müdür tarafından belirlenir.
(3) KMP’de gerçekleşen alış ve satış işlemleri elektronik olarak Takas Merkezine iletilir. Kıymetli maden borcu olan tarafın yükümlülüğü, satılan kıymetli madeni belirlenen şartlarla Takas Merkezine teslim ederek bedelini tahsil etmek, kıymetli maden alacağı olan tarafın yükümlülüğü ise belirlenen şartlara uygun olarak satın aldığı kıymetli madenin bedelini Takas Merkezine ödeyerek kıymetli madeni teslim almaktır.
(4) Cevherden üretilen altın dışındaki standart dışı kıymetli madenler ile ithalat yoluyla gelen standart dışı kıymetli madenlerin kendinden kendine alış satış işleminde, Borsa yetkilileri tarafından görülmek kaydıyla takas Borsa dışında ayar raporu esas alınarak gerçekleştirilebilir. Bu tür işlemlerde kıymetli maden Takas Merkezine teslim edilmiş gibi işlem ve çekme komisyonları tahsil edilir. Bakanlık tarafından uygun görülen özel durumlardaki cevherden üretilen standart dışı altın için de bu madde hükümleri uygulanır.
(5) Takas işlemleri, takas hesabına yatırılan kıymetli maden tutarının parasal alacaklı tarafın hesabına aktarılması ve Takas Merkezine teslim edilen kıymetli maden miktarının da kıymetli maden alacaklı tarafın hesabına aktarılmasıyla tamamlanmış olur.
(6) Takas aşamasında ilgilinin net borç ve alacak tutarları ilgili kıymetli madenin saf kısmı üzerinden hesaplanır.
(7) Kıymetli maden teslimatı, gerçekleşen işlemin konusu olan kıymetli madenin türünde ve tipinde yapılır.
Madde 49 – Temerrüt
Son değişiklik: 03.02.2020 · Kıymetli Madenler Piyasası ve Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası Yönergesi
(1) Piyasalarda, belirlenen takas süresi ve esasları çerçevesinde yükümlülüğünü yerine getirmeyen taraf temerrüde düşmüş olur.
(2) Kıymetli maden veya parasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi için takas gününde belirlenen saatten sonra ancak aynı gün içinde yerine getirilmesi durumunda ve alacaklı taraf veya alacaklı tarafların aksine bir talebi olmaması halinde temerrüt hükümleri uygulanmayabilir.
(3) Yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde temerrüde düşenden temerrüt halini sona erdirmesi için, Genel Müdür tarafından bir sonraki takas gününe kadar ilave bir süre verilebilir. Bu sürenin sonunda işlem konusu kıymetli maden, kendisine teslimat yapılmayan tarafa, alıcı veya satıcı olmasına göre Borsa tarafından re’sen aldırılır veya sattırılır.
(4) Aynı özelliklerde kıymetli madenin piyasadan temin edilememesi halinde benzer özelliklerde kıymetli maden işlemi gerçekleştirilebilir.
(5) Bu maddenin ikinci fıkrası kapsamında yapılan alım satımın sonuçları, yerine getirilmeyen alım veya satıma göre daha olumlu ise, herhangi bir işlem yapılmaz. Yeni işlem eskisine göre daha olumsuz şartlarda yapılmışsa, yükümlülüğünü yerine getirmeyen taraf, aradaki farkı Borsaya ya da Takas Merkezine ödemek zorundadır. İşlem konusu kıymetli madeni satın almak veya satmak mümkün olmamışsa ve/veya anapara,diğer farklar ve temerrüt faizi gibi yükümlülüğün gerektirdiği ödemeler yapılmamışsa, ödenmesi gereken para, ilgilinin yatırmış olduğu teminatlardan re’sen karşılanır.
(6) Temerrüde düşen taraftan, temerrüde düştüğü tarihten itibaren, taahhüdünü yerine getirdiği tarihe kadar ve tesliminde temerrüde düşülen kıymetli madenin takas tarihindeki ağırlıklı ortalama fiyatlardan, fiyat oluşmamış ise esasları Genel Müdür tarafından belirlenen bir referans fiyattan hesaplanan toplam borsa değerleri veya nakit borcu esas alınarak, Borsa Repo Ters Repo Pazarı’nda, Borsa Bankalararası Repo Ters Repo Pazarı’nda veya TCMB İnterbank Para Piyasası’nda oluşan bir gecelik ağırlıklı ortalama faiz oranlarından en yüksek olanın iki katı faiz oranından hesaplanan faiz tutarı tahsil olunur. Tahsil edilen temerrüt faizinin ne kadarının temerrütten zarar gören taraf ya da taraflara ödeneceğine ilişkin esaslar Genel Müdür tarafından belirlenir.
(7) Temerrüt devam ettiği sürece, temerrüde düşen tarafın temerrüde konu alacaklarına bloke konulur.
(8) Temerrüde ilişkin sürecin Takasbank tarafından yürütülmesi halinde, Takasbank’ın Kıymetli Madenler Piyasası ile ilgili düzenlediği mevzuat hükümleri uygulanır.
Madde 50 – Erken takas
(1) Genel Müdür takasın, belirlenen süreden önce gerçekleştirilmesi halinde uygulanacak usul ve esasları belirler.
Madde 51 – Kıymetli madenin kasadan çekilmesi, kasaya yatırılması ve virmanı
Son değişiklik: 24.06.2021
(1) Saklama Kasasındaki;
a) Hesaplara kıymetli maden teslim edilmesi,
b) Hesaplardan kıymetli maden çekilmesi,
c) Alım satım işlemine bağlı takas hareketleri dışında, hesaplar arasında kıymetli maden transferi (virman) sadece hesap sahibi veya hesap sahibini temsile yetkili kişi veya kişiler tarafından verilecek talimatlar ile gerçekleştirilir. Bu talimatlar güvenliği sağlanmış elektronik ortamda gönderilir.
(2) Talimatlar, teknik bir nedenle elektronik ortamda gönderilemezse, yetkililer tarafından imzalanarak Borsa’ya yazılı olarak teslim edilebilir.
Uygulama ile ilgili düzenlemeler Genel Müdür tarafından yapılır.
YEDİNCİ BÖLÜM — Rafineriler
Madde 52 – Borsanın rafinerilerle ilgili yetkileri
Son değişiklik: 30.03.2023
(1) Bakanlık tarafından yapılan düzenlemeler ve bu Yönergede belirlenen esaslar çerçevesinde; Borsada kıymetli madenleri işlem görecek rafinerilerin listesini hazırlamak ve ilan etmek, LBMA ve LPPM’nin yayımladığı listeler göz önüne alınarak Borsada bar, külçe ve granülleri işlem görecek uluslararası rafinerileri belirlemek, Türkiye’de kurulu rafinerilerin ve uluslararası rafinerilerin listeye dahil olma başvurularını inceleyip sonuçlandırmak ve listede yer alan Türkiye’de kurulu rafinerilerin ve ürünlerinin ilgili mevzuat kapsamında incelemesini ve denetimini yapmak, Rafineri Listesine alınma ve üç yıllık denetimlerle ilgili komisyonları oluşturmak, piyasanın sağlıklı işlemesini teminen rafineriler için ücretler, ek tedbirler ve şartlar getirmek, rafinerinin Borsa Rafineri Listesinden çıkması halinde ortaya çıkabilecek yükümlülüklerle ilgili olarak teminat istemek; Rafineri Tebliği hükümlerine aykırı olmamak üzere Borsada işlem görecek kıymetli madenlerin türleri, ağırlık ve saflık ayarları, yüzeysel ve şekli özellikleri ile alım satım, teslim, saklama ve takas esaslarını belirlemek, rafinerilerin yıllık üretim miktarının tevsik edilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemek Borsanın yetkisindedir.
Madde 53 – Rafineri Listesi
Son değişiklik: 30.03.2023
(1) Rafineri listesi Güncel Rafineri Grubu ve Geçmiş Rafineri Grubu olmak üzere iki gruptan oluşur. Güncel Rafineri Grubu LBMA’nın ve LPPM’nin yayımladığı güncel (current) listeler ile Türkiye’de kurulu rafinerilerden güncel listede yer alanlar göz önüne alınarak belirlenir. Geçmiş Rafineri Grubu LBMA’nın ve LPPM’nin yayımladığı geçmiş (former) listelerde 1.1.2012 tarihinden sonra yer alan rafineriler ile Türkiye’de kurulu rafinerilerden Güncel Rafineri Grubu’ndan çıkan rafineriler için tarih bazında hazırlanır.
(2) Türkiye’de yerleşik olmayan rafinerilerin Rafineri Listesine alınabilmesi için LBMA ve LPMM listelerinde yer alması gerekmektedir.
(3) Borsa Rafineri Listesinde yer almayan bir rafineri tarafından üretilen standart kıymetli madenler Borsada işlem göremez ve Borsa saklama kasasına kabul edilmez.
(4) Yönetim Kurulu, Türkiye’de kurulu rafinerilerin Rafineri Listesi’nde yer almak için yaptıkları ilk başvuruları için bir defa olmak üzere ve Rafineri Listesinde yer aldıkları sürece yıllık olarak ücret alınmasına karar verebilir.
(5) Gerekli tüm şartları haiz olduğu tespit edilen rafineriler Borsaca yayımlanan rafineriler listesinde ilan edilir. Borsa tarafından piyasanın sağlıklı işlemesini teminen rafineriler için ücretler, ek tedbirler ve şartlar getirilebilir, rafinerinin Borsa Rafineri Listesinden çıkması halinde ortaya çıkabilecek yükümlülüklerle ilgili olarak teminat istenebilir.
(6) Rafineri Listesinde yer alan Türkiye’de kurulu rafineriler, Rafineriler Tebliğinin 4 üncü, 13 üncü, 14 üncü, 15 inci ve 16 ncı maddelerinde öngörülen hallerde ve usulde Borsaya bilgi vermek zorundadır. Ayrıca rafinerilerin, Borsa tarafından istenecek diğer her türlü bilgi ve belgeyi Borsaca belirlenecek şekil, ortam ve süreler içerisinde tam ve eksiksiz olarak Borsaya bildirmesi zorunludur.
Madde 53A – Rafineri Listesinde yer alma şartları
(1) Rafineri Listesinde yer alacak ve ürünleri işlem görecek rafinerilerin;
a) Bakanlıktan faaliyet izni almış olması,
b) Ödenmiş sermayelerinin en az 50 milyon TL olması,
c) Tesisin büyüklüğü altın rafinerisi için yılda en az 50 ton altın, gümüş rafinerisi için yılda en az 50 ton gümüş, platin rafinerisi için yılda en az 10 ton platin ve paladyum rafinerisi için yılda en az 10 ton paladyum rafine edebilecek kapasitede olacak şekilde kurulması,
ç) Başvuru tarihi itibarıyla geçmiş bir yıl içerisinde altın rafinerisi için en az 17 ton altın, gümüş rafinerisi için en az 17 ton gümüş, platin rafinerisi için en az 3,5 ton platin ve paladyum rafinerisi için en az 3,5 ton paladyum üretimi yapmış olması,
d) Rafineri Tebliğinin 7 nci maddesinin birinci fıkrasında ve 8 inci maddesinin ikinci fıkrasında sayılan diğer şartları taşımaları ile iç kontrol sistemi ve tedarik zinciri uyum programını oluşturması, iç kontrol birimi kurması ve en az iki iç kontrol ve tedarik zinciri uyum görevlisi ataması (faaliyet izni olan rafinerilerin bu bentteki şartları sağladığı kabul edilir) zorunludur.
Madde 53B – Rafineri Listesinde yer alma şartlarının tevsik edilmesi
(1) Bu Yönergenin 53/A maddesindeki şartları sağlayan ve Borsa sorumlu kıymetli maden tedarik zinciri düzenlemelerine uygun şekilde hazırlanan Tedarik Zinciri Uyum Raporu ve bu Raporun Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu tarafından yayımlanan Güvence Denetimi Standartlarına göre yetkili bağımsız denetim kuruluşları tarafından denetlenmesi ile bu denetim sonucunda makul güvence seviyesinde güvence verilen Bağımsız Güvence Raporu ile birlikte ürünlerinin Borsada işlem görmesini ve Rafineriler Listesinde yer almasını teminen Borsaya başvuruda bulunabilir. Borsa tarafından söz konusu başvuru hakkında Bakanlığa bilgi verilir. Başvuru sahibinin gerekli teknik şartları ve kapasiteyi tam olarak haiz olup olmadığını belirlemek üzere Rafineri Tebliğinin 13 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Borsaca bir komisyon oluşturulur.
(2) Başvuruda bulunan rafineri hangi kıymetli madenler için rafineri listesine girmek istediğini belirten bir dilekçe ile aşağıdaki belgeleri eksiksiz olarak Borsaya teslim etmek zorundadır.
a) Faaliyet izin belgesi
b) Şirketi temsile yetkili kişilerin listesi
c) İmza sirküleri
ç) Esas sözleşmenin yayımlandığı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinin bir nüshası ile şirketin kuruluşuna ve esas sözleşme değişikliklerine ilişkin ilgili Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi nüshaları
d) Başvuru tarihi itibarıyla geçerli başvuru ücretinin tamamını Borsanın ilgili banka hesabına yatırdığına dair belge
e) Şirketin merkez iletişim bilgileri ile varsa yurt içinde ve yurt dışındaki ofis, temsilcilik, satış mağazası, tesis ve şubelerinin listesi ve iletişim bilgileri
f) Şirketin ortaklık yapısını, şirketin tüzel kişi ortaklarının ortaklık yapısını ve şirketin ortağı olduğu varsa diğer şirketleri gösteren güncel bir tablo
g) Şirket mali müşaviri veya yeminli mali müşavirinin bilgileri
ğ) Ödenmiş sermayelerinin en az 50 milyon TL olduğuna ve Kıymetli Maden Takip Sistemi (KMTS) verileriyle karşılaştırmalı olarak başvuru tarihi itibarıyla geçmiş bir yıl içerisinde altın rafinerisi için en az 17 ton altın, gümüş rafinerisi için en az 17 ton gümüş, platin rafinerisi için en az 3,5 ton platin ve paladyum rafinerisi için en az 3,5 ton paladyum üretimi yapmış olduğuna dair Borsa İstanbul Bağımsız denetim kuruluşları listesinde yer alan bağımsız denetim şirketlerinden birinden alınmış rapor
h) Çevre Etki ve Değerlendirme Raporu
ı) Rafinerinin;
1- Cevherden elde edilen bar, külçe, dore bar, granül ve hurda haldeki kıymetli madenlerin rafinaj işlemlerini yapabilecek teknik donanıma, personele, bina ve teçhizata sahip olduğunu,
2- Çevre şartlarının, güvenlik önlemlerinin ve hijyenik ortamın rafinaj işlemine uygun olarak hazırlandığını,
3- Atık maddelerin arıtılması ve geri kazanımına yönelik sistemleri kurduğunu,
4- Hassas analiz için gerekli olan alev saflaştırma tekniği ile diğer analitik tekniklerden en az birine sahip olduğunu,
5- Rafinaj işlemlerinde; altın için 995/1000, gümüş için 99,9/100 veya platin ve paladyum için 99,95/100 ve üzerinde saflık ayarı elde edilebilecek üretim kapasitesi kurduğunu,
6- Tesis büyüklüğünü altın rafinerisi için yılda en az 50 ton altın, gümüş rafinerisi için yılda en az 50 ton gümüş, platin rafinerisi için yılda en az 10 ton platin ve paladyum rafinerisi için yılda en az 10 ton paladyum rafine edebilecek kapasitede olacak şekilde kurduğunu
gösteren ilgili Sanayi Odasından veya bir üniversitenin metalurji ve kimya bölümünden alınacak rapor.
(3) Rafinerinin bu maddenin ikinci fıkrasının (ı) bendinde belirtilenler dahil teknik şartları ve kapasiteyi tam olarak haiz olup olmadığı ile bağımsız denetim raporuyla tevsik edilen üretim koşulunun yerine getirilip getirilmediği Rafineri Tebliğinin 13 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca oluşturulan komisyonun uygunluk raporu ve Darphane tarafından gerçekleştirilecek numune testleri neticesinde tespit olunur.
(4) Başvuru esnasında veya başvurudan sonra Borsa tarafından talep edilecek diğer bilgi ve belgeler de ivedilikle temin edilir.
(5) Başvurunun kabul edilip edilmemesine bakılmaksızın, başvuru nedeniyle alınan ücretler iade edilmez.
Madde 53C – Rafinerilerin üç yıllık denetimi
(1) Rafineri Tebliğinin 16 ncı maddesinin altıncı fıkrası uyarınca Rafineri Listesinde yer alan rafinerilerin listeye alınma tarihlerinden itibaren her üç yılda bir, Rafineri Tebliğinin 13 üncü maddesinin ikinci fıkrasına göre Borsaca oluşturulacak komisyon tarafından rafinerinin gerekli teknik şartları haiz olup olmadığı, yerinde yapılacak inceleme ile Darphane tarafından gerçekleştirilecek numune testleri neticesinde tespit olunur ve buna ilişkin uygunluk raporu düzenlenir.
(2) Rafineri Listesindeki rafinerilerin üç yıllık denetiminin yapılmasında Rafineri Listesinde yer almaya ilişkin şartlar ile yıllık üretim şartları ilgili maddede belirtilen şekilde incelenir ve yine söz konusu maddede belirtilen belgeler aranır. Ancak Borsa İstanbul Bağımsız denetim kuruluşları listesinde yer alan bağımsız denetim şirketlerinden birinden alınmış rapor, rafinerinin ödenmiş sermayesinin en az 50 milyon TL olduğuna ve Kıymetli Maden Takip Sistemi (KMTS) verileriyle karşılaştırmalı olarak faaliyet izni tarihinden itibaren rafinerinin her yıl altın rafinerisi için en az 17 ton altın, gümüş rafinerisi için en az 17 ton gümüş, platin rafinerisi için en az 3,5 ton platin ve paladyum rafinerisi için en az 3,5 ton paladyum üretimi yapmış olduğuna dair olarak hazırlanır.
(3) Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yerinde inceleme/denetim için oluşturulan komisyonların hazırladığı uygunluk raporları veya diğer ilgili raporlar, Genel Müdürce uygun görülmesi halinde, gerek Borsa tarafından yapılacak üç yıllık denetimler gerekse Rafineri Listesine ilk başvuru sırasında Borsaca oluşturulacak komisyonların hazırlayacağı uygunluk raporları yerine kabul edilebilir.
Madde 53Ç – Rafineri Listesinden çıkarılma
(1) Aşağıda belirtilen hallerde Türkiye’de kurulu rafineriler Borsa tarafından Rafineri Listesinden süresiz olarak çıkarılır:
a) Rafinerinin faaliyet izninin Bakanlıkça iptal edilmesi.
b) Rafinerinin, Rafineri Tebliğinin 13 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde veya aynı maddenin dördüncü fıkrasında yer alan şartları haiz olmadığının veya sonradan yitirdiğinin tespit edilmesi.
c) Tedarik Zinciri Uyum Raporunun ve Bağımsız Güvence Raporunun, Rafineri Tebliğinin 16 ncı maddesinin yedinci fıkrası kapsamında Borsa sorumlu kıymetli maden tedarik zinciri düzenlemelerinde öngörüldüğü şekilde Borsaya sunulmaması.
ç) Rafineri Listesinde kalma ücretinin Borsaca en az iki kez yazıyla talep edilmesine rağmen ödenmemesi
d) Bu Yönergenin 54 üncü maddesinin altıncı fıkrasının (d) bendinde belirtilen durumda
(2) Bu Yönergenin 54 üncü maddesinin altıncı fıkrasının (c) ve (ç) bendinde öngörülen durumlarda ve Yönetim Kurulunun öngöreceği diğer hallerde rafineri geçici olarak rafineri listesinden çıkartılabilir.
(3) Rafineri Tebliğinin 16 ncı maddesi kapsamında Borsaca yapılan incelemeler sonucunda aykırılıkların tespiti halinde aykırılıkların mahiyet ve önemine göre, Rafineriler Listesindeki rafinerilere Borsa tarafından Bağımsız Güvence Raporu sonucuna bakılmaksızın uyarı, para cezası ve Rafineri Listesinden çıkartma dahil her türlü disiplin cezası ve yaptırım uygulanır.
Madde 54 – Ayar analizi denetimi
Son değişiklik: 30.03.2023
(1) Borsada kıymetli madenleri işlem gören ve Türkiye’de faaliyet gösteren rafinerilerin ürettiği külçeler ve/veya granüller bir takvim yılında en az beş defa ayar analizine tabi tutulur. İstanbul dışındaki rafinerilerin denetimi İstanbul’da bulunan irtibat bürosu veya satış bürolarından temin edilecek numunelerle yapılabilir.
(2) KMKTP Direktörünün gerekli gördüğü durumlarda ilgili kıymetli madenler için ayar analizi yaptırılabilir. Talep edence ücreti ödenmek kaydıyla Borsa saklama kasasında talep edenin hesaplarında bulunan kıymetli madenler için ayar analizi yaptırılabilir.
(3) Borsa Rafineri Listesinde yer alan tüm rafinerilerin analizleri Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından yapılır.
(4) Ayar analizi ile ilgili yapılacak harcamalar, ilgili rafineriden tahsil edilir.
(5) Ayar analizi sonuçlarında Rafineri Tebliğinde belirtilen hususlara aykırılık tespit edilirse bu aykırılık nedeniyle oluşabilecek zararın kıymetli madeni üreten rafineri tarafından otuz gün içinde tazmin edilmesi hususunda Borsa tarafından rafineriye yazılı bildirimde bulunulur.
(6) Ayar analizi sonuçlarında Rafineri Tebliğinde belirtilen hususlara aykırılık tespiti durumunda Yönetim Kurulu Kararına istinaden aşağıdaki yaptırımlar uygulanır;
a) Bir takvim yılı içinde tespit edilen ilk aykırılıkta ilgili rafineri yazılı olarak uyarılır.
b) Aynı takvim yılı içinde tespit edilen ikinci aykırılıkta ilgili rafineri yazılı olarak uyarılır ve 5.000 TL’den az olmamak üzere para cezası verilir.
c) Aynı takvim yılı içinde tespit edilen üçüncü aykırılıkta ilgili rafineri yazılı olarak uyarılır ve 10.000 TL’den az olmamak üzere para cezası verilir. Ayrıca ilgili rafineri bir ay süre ile Borsaca yayımlanan Rafineri Listesinin Güncel Rafineri Grubundan çıkarılır.
ç) Aynı takvim yılı içinde tespit edilen dördüncü aykırılıkta ilgili rafineri yazılı olarak uyarılır ve 20.000 TL’den az olmamak üzere para cezası verilir. Ayrıca ilgili rafineri üç ay süre ile Borsaca yayımlanan Rafineri Listesinin Güncel Rafineri Grubundan çıkarılır.
d) Aynı takvim yılı içinde tespit edilen beşinci aykırılıkta ilgili rafineri yazılı olarak uyarılır ve 50.000 TL’den az olmamak üzere para cezası verilir. Ayrıca ilgili rafineri süresiz olarak Borsaca yayımlanan Rafineri Listesinden çıkarılır.
SEKİZİNCİ BÖLÜM — Dönüşüm İşlemleri
Madde 55 – Dönüşüm işlemleri
(1) Dönüşüm işleminin tarafları Borsa dışında aralarında anlaşarak ve akabinde bu anlaşmayı Borsaya bildirerek Takas Merkezinde saklanan kıymetli madenleri istenilen tip kıymetli madene dönüştürebilir.
(2) Dönüşüm işlemlerine ilişkin usul ve esaslar Genel Müdür tarafından belirlenir.
DOKUZUNCU BÖLÜM — Ücret ve Komisyonlar
Madde 56 – İşlem komisyonları
(1) İşlem komisyonları, Piyasalara, işlem gören kıymetli maden cinsine, standardına cevher ya da cevherden üretim olup olmamasına, işlemin niteliğine ve işlemin taraflarına göre Yönetim Kurulu tarafından belirlenir ve Kurul onayıyla yürürlüğe girer.
(2) Tüm işlem komisyonları aksi düzenlenmedikçe kıymetli madenin has miktarı üzerinden varsa ilgili vergiler de eklenerek tahsil edilir. Yönetim Kurulu, kurul onayı ile Piyasa yapıcılar ya da likidite sağlayıcılar için işlem komisyonlarında teşvik edici indirimler sağlayabilir.
(3) İşlem komisyonlarının hesaplama ve tahsil esasları Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.
Belgenin devamı (8 madde daha) okuyucuda yükleniyor. Madde 57 ve sonrası