KolayuyumGiriş yap

Brezilya Pazara Giriş Rehberi

Kılavuz

Tür
Kılavuz
Tarih
06.02.2025
Yürürlük
06.02.2025
Durum
Yürürlükte
Seri
Kılavuzlar

1 – GENEL BİLGİLER

1.1 – Coğrafi Konum

Brezilya Federal Cumhuriyeti, Güney Amerika'nın en büyük ve en kalabalık ülkesidir. Latin Amerika’nın %47,7’sini kaplayan Brezilya, Ekvador ve Şili haricinde Güney Amerika ülkelerinin hepsi ile sınır komşusudur. Komşuları ile 12.000 km'lik sınıra sahip olan Brezilya güneybatıda Arjantin ve Paraguay, batıda Bolivya ve Peru, kuzeybatıda Kolombiya ve kuzeyde ise Venezuela, Guyana, Surinam ve Fransız Guyanası'nın komşusudur.

1.2 – Siyasi ve İdari Yapı

Anayasaya göre, Brezilya federal bir cumhuriyettir ve federal, eyalet, belediye yönetimi ve özerk federal bölge olmak üzere dört siyasi birim temelinde oluşturulmuştur. Brezilya devlet yapısı yasama, yürütme ve yargı olmak üzere 3 organa ayrılmıştır. Bu birimlerin faaliyetleri birbirinden bağımsız olarak gerçekleşir ve eş zamanlı olarak kontrol edilir ve buna göre dengelenir. Yürütme ve yasama organları dört siyasi birimin tamamında örgütlenirken, yargı organı yalnızca federal bölge ve eyalet düzeylerinde örgütlenmiştir.

Yürütme organı ile ilgili olarak, devlet başkanı 4 yıllık bir görev süresi ile Brezilya Devlet Başkanı olup en fazla 2 dönem görev yapmasına izin verilir. Bu ülkenin şu anki görevdeki devlet başkanı, 2022'de seçilen Luiz Inácio Lula da Silva'dır.

Yasama organı ile ilgili olarak, Brezilya Ulusal Kongresi, Federal Senato ve Temsilciler Meclisi'nden oluşan çift meclisli bir yapıya sahiptir. Brezilya Federal Senatosu 81 sandalyeden oluşur, her biri 26 eyalete ve federal bölgeye eşit olarak dağıtılmış 3 sandalyeden oluşur ve 8 yıllık bir görev süresine sahiptir. Temsilciler Meclisi, dört yıllığına seçilen ve eyaletlere orantılı olarak dağıtılan toplam 513 sandalyeye sahiptir.

1.3 – Nüfus ve İstihdam

Dünyanın en kalabalık yedinci ülkesi olan Brezilya’nın 2024 yılı itibarıyla nüfusu yaklaşık olarak 212,6 milyondur. Nüfusu 1 milyonun üzerinde on üç şehri olan Brezilya’nın en büyük şehirleri São Paulo (11,9 milyon), Rio de Janeiro (6,7 milyon) ve başkent Brazilya (3,0 milyon)’dır¹.

2023 yılı itibarıyla ülkedeki çalışan sayısı 100,7 milyon olup, işsizlik oranı %7,4’tür.²

1.4 – Doğal Kaynaklar ve Çevre

Brezilya; Rusya, Kanada, ABD ve Çin'in hemen arkasında, bölgelere göre dünyanın beşinci büyük ülkesidir. Brezilya ayrıca Atlantik Okyanusu'na kıyısı olan 7367 km uzunluğunda bir sahil şeridine sahiptir.

¹ https://agenciadenoticias.ibge.gov.br/agencia-noticias/2012-agencia-de-noticias/noticias/41111-populacao- estimada-do-pais-chega-a-212-6-milhoes-de-habitantes-em-2024

² https://agenciagov.ebc.com.br/noticias/202406/em-2023-brasil-bate-recorde-de-pessoas-com-trabalho-e- com-carteira- assinada#:~:text=No%20Brasil%2C%20a%20popula%C3%A7%C3%A3o%20ocupada,milh%C3%B5es%20de%20p essoas%20em%202023.

Topografya açısından Brezilya, dünyadaki en fazla nehir sistemine sahip ülkelerden biridir. Ülkenin toplam 8 büyük havzası vardır, nehirlerin suları bu havzalardan geçerek Atlantik Okyanusu'na akar. Amazon Nehri, su hacmine göre dünyanın en büyük nehri ve dünyanın en uzun ikinci nehridir.

Brezilya, dünyadaki en yüksek biyolojik çeşitliliğe sahip ülkedir. Bitkiler açısından, Brezilya'da 55.000'den fazla tür keşfedilmiş olup, dünyada ilk sırada yer almaktadır ve bunların %30'u Brezilya'ya özgüdür. Bununla birlikte, son yıllarda, ekonomik gelişme ve aşırı nüfus artışı Brezilya'nın doğal çevresini tehdit etmektedir. Hem yasal hem de yasadışı gerçekleşen kereste ve ekilebilir araziler için ormansızlaşma, ülkenin ormanlarının büyük bir bölümünü tahrip etmekte ve çevresel felaketlere neden olmaktadır.

Brezilya madencilik sanayisinin temelleri sömürgecilik dönemine dayanmakta olup söz konusu dönemdeki değerli metal arayışı sonucunda ilk olarak Minas Gerais Eyaleti’nde altın madenciliği ortaya çıkmıştır.

Tarih boyunca, bölge işgalinin artmasıyla jeolojik, metalik maden yatakları ve manganez gibi maddeler keşfedilmeye; demir daha da önem kazanmaya başlamıştır. Bu tür keşifler, Brezilya sanayileşme sürecinin geliştirilmesinde etkili olmuştur.

Halihazırda, 2021 yılı itibarıyla Ulusal Madencilik Ajansı’na kayıtlı aktif araştırma ve madencilik lisansı bulunan 37 metalik madde üreticisi bulunmaktadır. Metalik sınıftaki maddelerin toplam değeri, ülkenin mineral üretiminin %89'unu oluşturmuştur. Söz konusu mineral kaynaklarının %99’unu alüminyum, bakır, krom, kalay, demir, manganez, niyobyum, nikel, altın, vanadyum ve çinko oluşturmaktadır³.

2 – MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER VE TAHMİNLER

2.1 – Ülkenin Genel Ekonomik Görünümü

Brezilya'nın 109 milyon (2023) kişiden oluşan geniş ve hızlı büyüyen bir orta sınıfı bulunmaktadır. Ayrıca geçtiğimiz 10 yılda ülkede 40 milyon kişi aşırı yoksul sınıflandırmasından çıkmıştır. Satın alma gücünün artması, petrol ve doğal gaz gibi sektörlerdeki yatırım fırsatlarının çoğalması, elektrik enerjisi üretimi ve iletimi ile emlak ve tarım sektöründeki fırsatlar, Brezilya'yı yatırım için cazip bir seçenek haline getirmektedir.

Ülkenin temel rekabet avantajlarından bazıları,

● Lider bölgesel ekonomi,

● Sağlam yatırım çerçevesi,

● Büyük iç pazar,

● Küresel oyuncu,

● Yenilikçi ortam,

● Büyük altyapı projeleri,

● Enerji ve tarımsal güç merkezi,

● Latin Amerika'ya giriş,

● Latin Amerika'nın en büyük ve çeşitlendirilmiş bilim, teknoloji ve inovasyon sistemine sahip olması,

³ https://www.gov.br/anm/pt-br/assuntos/economia-mineral/publicacoes/anuario-mineral/anuario-mineral- brasileiro/PreviaAMB2022.pdf

● Uçak yapım sektöründe rekabetçilik,

● Derin su ve off-shore petrol sahalarındaki petrol arama faaliyetlerinde rekabetçilik şeklinde sayılabilmektedir.

Geçmiş yıllardaki enflasyon, ülkedeki para politikasının etkisini ve ekonominin yavaşlamasını yansıtmaktadır. Ayrıca, gıda fiyatları, düşük enflasyon oranına katkıda bulunmaktadır. 2021 yılında enflasyon oranı %10,06 olarak gerçekleşmiş, 2022 ve 2023 yıllarında ise sırasıyla %5,79 ve %4,62’e düşmüştür.

Brezilya Coğrafya ve İstatistik Enstitüsü (IBGE) verilerine göre 2023 yılında Brezilya ekonomisi %2,9 büyümesine rağmen 2022 yılına göre %3,3 oranında küçülmüştür. 2024 yılı için ise Brezilya ekonomisinin %1,7, 2025 yılında ise %2,1 oranında büyüyeceği öngörülmektedir. Risk derecelendirme kuruluşu Fitch’e göre 2023 yılına kıyasla 2024 yılında beklenen yavaşlamanın başlıca nedeni geçen yıla göre daha az olması beklenen tarımsal hasat olacaktır. Ayrıca, 2023 yılında kaydedilen büyümenin ardından 2021-2023 döneminde izlenen agresif sıkı para politikasının gecikmeli etkisinin ortaya çıkması beklenilmektedir.

Brezilya’da kişi başı gelir 2023 yılında U$ 10.059 olmuştur. Böylece, 2023 yılında kişi başı gelir 2022 yılı aynı dönemine göre %12,5 oranında artış göstermiştir.

2023 yılında işsizlik oranı %7,4 olarak gerçekleşmiş ve bir önceki yıla göre işgücüne katılım oranında görülen artışın da etkisiyle %6,3 oranında düşüş görülmüştür.

2023 yılına ilişkin büyümenin esasen hanehalkı tüketimi, özel yatırımlar ile kamu altyapı yatırımları ve ihracat kaynaklı olduğu belirtilmektedir.

2.2 – 2023 Yılı Temel Ekonomik Göstergeleri

GSYİH (Cari Fiyatlar -Milyar $) | 2.176 Kişi Başına Düşen GSYİH ($) | 10.059 GSYİH Büyüme Hızı | %2,9 Enflasyon Oranı | %4,62 Para Birimi & Döviz Kuru | Brezilya Reali (BRL)1 ABD Doları=4,99 Brezilya Reali (yıl ortalaması) Toplam Uluslararası Rezervler (milyar $) | 355 İhracat (Milyar $) | 339,7 İthalat (Milyar $) | 240,8 Ülkeye Giren Yatırım Tutarı (Milyar $) | 62 İşsizlik Oranı | %7,4 İş Yapma Kolaylığı Sıralaması | 124. sırada (190 ülke arasında) GSYİH’nin Sektörel Dağılımı | %67,4 ile hizmet sektörü%25,5 ile sanayi sektörü%7,1 ile tarım sektörü İhracatında İlk On Ürün | 1. Soya fasulyesi (%16)2. Petrol yağları (%13)3. Demir cevherleri (%8)4. Mısır (%4) | 1. Şeker kamışı şekeri (%4)2. Soya fasulyesi yağı (%3)3. Ham petrol (%3)4. Donmuş, kemiksiz et (%3)5. Kahve (%2)6. Odun Hamuru (%2) İthalatında İlk On Ürün | 1. Ham petrol (%5)2. Petrol yağları (%4)3. Hafif yağlar (%2)4. Gübre için potasyum klorür (%2)5. Fotovoltaik hücreler (%2)6. Bitümenli taşkömürü (%2)7. Turbojetler ve aksamları (%1)8. İlaçlar (%1)9. Turbojetler (%1)10. Elektronik entegre devreler (%1) İhracatında Başlıca Ülkeler | ÇHC (%30,7), ABD (%10,9), Arjantin (%4,9),Hollanda (%3,6) ve Meksika (%2,5) İthalatında Başlıca Ülkeler | ÇHC (%22,1), ABD (%15,8), Almanya (%5,5),Arjantin (%5,0) ve Rusya (%4,2) Başlıca Sanayi Dalları | Tekstil, ayakkabı, kimyasallar, çimento, demir cevheri, çelik ürünleri, motorlu araçlar ve parçaları ve uçak Başlıca Tarımsal Üretim | Kahve, soya fasulyesi, pirinç, mısır, şekerkamışı, kakao, narenciye, büyükbaş hayvancılık Madenler ve yeraltı kaynakları | Petrol, alüminyum, bakır, krom, kalay, demir, manganez, niyobyum, nikel, altın, vanadyum ve çinko Kaynaklar: https://www.bcb.gov.br/estatisticas/estatisticassetorexterno/ https://www.ibge.gov.br/ |

2.3 – Sektörel Gelişmeler

2023 yılında Brezilya GSYİH’sine katkıda bulunan ana sektörler arasında yer alan tarım sektörü, anılan yılda %15,1 oranında büyüme kaydetmiştir. Böylece tarım sektörünün Brezilya GSYİH’sindeki payı 2023 yılı itibarıyla %7,1 oranında gerçekleşmiştir. Anılan sektörde gözlenen performans artışı sonucunda 2023 yılında toplam istihdamın %26,8’si tarım sektöründe kaydedilmiştir.

Brezilya GSYİH’sine katkıda bulunan diğer bir ana sektör olan sanayi sektörünün 2023 yılında toplam GSYİH’deki payı %25,5 olarak gerçekleşmiş olup; sektör, toplam nüfusun yaklaşık %20’sini istihdam etmektedir4. 2023 yılında anılan sektör %1,6 oranında büyüme kaydetmiştir. Madencilik sektörü ise 2023 yılında %8,7 oranında büyümüştür.⁵

⁴ https://www.portaldaindustria.com.br/estatisticas/importancia-da- industria/#:~:text=Em%202023%2C%20a%20ind%C3%BAstria%20respondeu,da%20arrecada%C3%A7%C3%A3o%20de%20tributos%20federais

⁵ https://economia.uol.com.br/noticias/redacao/2024/03/01/pib-brasil-expectativas-2024.htm

Hizmet sektörü ise 2023 yılında %2,4 oranında büyüme göstermiştir. Pandemi nedeniyle gözlenen talep artışı nedeniyle sektörün performansının nispeten güçlü olduğu 2021 (%4,8) ve 2022 (%4,3) yıllarına göre 2023 yılında daha düşük oranda bir büyüme kaydedilmiştir.

3 – BREZİLYA PAZARININ GENEL ÖZELLİKLERİ

3.1 – Dağıtım Kanalları

Doğrudan dağıtım en çok tercih edilen dağıtım kanalıdır. 2023 yılında ürün ve hizmetlerin doğrudan satış yöntemiyle satışından 47 milyar BRL (7,9 milyar ABD Doları) ciro elde edilmiştir. Dünya Doğrudan Satış Dernekleri Federasyonu (WFDSA) verilerine göre Brezilya, 2022'de dünya çapında doğrudan dağıtımda dünya çapında 7. sırada yer almıştır. Doğrudan satış kategorisinde %42,7 ile kozmetik ve kişisel bakım ürünleri ilk sırada yer almaktadır. En çok ürün satışının yapıldığı dağıtım kanalları ise %79,9 ile whatsapp, %71,3 ile sosyal medya ve %46,4 ile şahsen yapılan satıştır. Doğrudan dağıtımın ardından en çok tercih edilen dağıtım kanalları arasında perakende ve toptancılık gelmektedir.⁶

3.2 – Fikri Sınai Mülkiyet Hakları

Brezilya’da fikri ve sınai mülkiyet hakları, Şubat 1998 tarih ve 9.610 sayılı kanunla düzenlenmekte olup, korunmasından sorumlu yetkili organ, Brezilya Kalkınma, Sanayi, Ticaret ve Hizmetler Bakanlığı’na bağlı Ulusal Sınai Mülkiyet Enstitüsü’dür (Instituto Nacional da Propriedade Industrial - INPI).

Brezilya ayrıca Dünya Fikri Mülkiyet Hakları Örgütü (WIPO) üyesi olup Fikri Mülkiyet Haklarının Korunmasına İlişkin Paris Sözleşmesi’ni de imzalamıştır.

3.3 – Tüketici Eğilimleri

Özellikle koronavirüs pandemisi sırasında güçlü ilerleme kaydeden online satışlar, Brezilyalı tüketiciler arasında giderek daha fazla yaygınlaşmaktadır. Brezilya, 2022 yılında 83,8 milyon, 2023 yılında ise 87,8 milyondan fazla sanal tüketici kaydetmiştir. 2023 yılında, ülkedeki e-ticaret hacmi, 2022'nin aynı dönemine göre %13,9 oranında artış göstererek 185,7 milyar Brezilya reali (yaklaşık 37 milyar ABD Doları) olmuştur.

Brezilyalı tüketiciler, bilgisayar yerine akıllı telefonlardan alışveriş yapmayı tercih etmektedirler. Yapılan araştırmalar, Brezilyalı tüketicinin hem fiziksel mağazada hem de online ortamda kişiye özel, hızlı ve tutarlı bir hizmet tercih ettiğini göstermektedir. Tüketimde etkili diğer bir faktör ise Brezilyalı tüketicilerin kendilerini özel hissetmeyi sevmesi; hediyeler, indirimler ve ücretsiz numuneler gibi avantajlar sunulmasını beklemesidir. Koronavirüs pandemisi döneminde tüketicilere sunulan ve tüketici davranışlarında en fazla etkili olduğu belirlenen avantajlar; promosyonlar, indirim kuponları, ücretsiz kargo ve hediyeler olmuştur. Brezilyalı tüketiciler tarafından 2023 yılında satın alınan ürünler arasında ev aletleri (%19,67), telefon (%13,46), ev ve dekorasyon (%11,64), bilişim (% 11,41) ve moda ve aksesuar (%10,24) ürünleri yer almaktadır.⁷

⁶ https://www.abevd.org.br/dados-e-informacoes/

⁷ https://edrone.me/pt/blog/dados-ecommerce-brasil/ ; https://dados.abcomm.org/

3.4 – Perakende Ticaret

Brezilya'da perakende ticaret, ülke ekonomisinde temel bir rol oynamaktadır. Üreticileri ve tüketicileri buluşturmaktan, tüketicilerin ihtiyaç ve isteklerini karşılamak için çok çeşitli ürün ve hizmetler sunmaktan sorumludur. Ayrıca, Çalışma Bakanlığı verilerine göre 2023 yılında anılan sektör bünyesinde kayıtlı 9,9 milyon çalışan bulunmaktadır. 2023 yılında sektör yaklaşık BRL 5,7 trilyon (1,1 trilyon ABD Doları) tutarında satış gerçekleştirmiştir.

Brezilya perakende ticaretinin temel özelliklerinden biri, hem şirketlerin büyüklüğü açısından hem de sunulan ürünler açısından çeşitlilik arz etmesidir. Sektör, ülkenin her köşesine yayılmış küçük kuruluşlardan büyük zincirlere kadar çok çeşitli şirketleri bünyesinde barındırmaktadır. Böylece sektör, tüketicilerin çok çeşitli seçenekler arasından seçim yapmaları ile tercih ve bütçelerine uygun ürünleri bulmalarına olanak tanıyan etkileyici bir çeşitliliğe sahiptir.

IBGE verilerine göre perakende ticareti 2023 yılında BRL 900 milyar tutardan (180 milyar ABD Doları) fazla gelir elde etmiştir. Anılan veri, 2023 GSYİH'nın %9,2'sine tekabül etmektedir.

Son yıllarda e-ticarette görülen yükseliş, Brezilya perakendesine yeni fırsatlar getirmiştir. Çevrimiçi satışlar, artan bağlantı ağı, akıllı telefonların yaygınlaşması ve evden çıkılmasına gerek olmadan giderek daha güvenli şekilde yapılan alışverişlerin getirdiği rahatlık sayesinde önemli ölçüde artmıştır.8

3.5 – Kamu İhaleleri

Yabancı şirketler Brezilya'da,

- Ulusal ihalelere, Brezilya'da ofis, şube ya da şirket açma koşuluyla,

- Uluslararası ihalelere ise Brezilya'da kurulu ofis, şube, şirket olmadan Brezilya'da yerleşik bir yasal temsilci ile katılabilmektedirler. 11 Mayıs 2020 tarihi öncesinde ihalelere katılım için firmaların Brezilya'da yerleşik temsilcisi olması gerekmekle birlikte Ekonomi Bakanlığı'nca Şubat 2020'de çıkarılan ve 11 Mayıs 2020’de yürürlüğe giren bir kararla halihazırda yabancı firmaların ihalelere Brezilya'da yerleşik bir temsilcisi olmadan da katılabilmektedir. Ancak ihale imza aşamasında ve faaliyete başlamadan önce Brezilya'da yerleşik bir temsilci atamaları gerekmektedir.

Brezilya Hükümeti tarafından yabancı şirketlerin ulusal ve uluslararası ihalelere katılım koşulları aşağıdaki raporlarda yer almaktadır:

- https://www.gov.br/compras/pt-br/centrais-de-conteudo/cadernos-de- logistica/midia/empresas-estrangeiras-em-licitacoes-publicas.pdf

- https://www.gov.br/compras/pt-br/acesso-a-informacao/manuais/manual-fase- externa/manual-sicaf/sicaf-operational-manual.pdf

⁸ https://monitormercantil.com.br/a-importancia-do-comercio-varejista-no-brasil/

4 – BREZİLYA DIŞ TİCARETİ

4.1 – Genel Dış Ticaret Görünümü

Brezilya, Arjantin, Uruguay ve Paraguay ile birlikte Güney Ortak Pazarı’nın (MERCOSUR) üyeleri arasında bulunmakta olup, MERCOSUR, Brezilya’nın dış ticaret politikalarını şekillendirmede önemli rol oynamaktadır.

MERCOSUR, 1991 yılında Asuncion Antlaşması çerçevesinde kurulmuş, üyeler arasında ticaretin serbestleştirilmesine yönelik bir dizi kademeli ve otomatik tarife indirimlerini içeren bir program yürürlüğe koyulmuştur.

Brezilya, Dünya Ticaret Örgütü’ne (WTO) üye olup; DTÖ mekanizmalarını en etkin ve aktif kullanan ülkelerden biridir. Gümrük tarife yapısı Armonize Sistem’dir (HS-Harmonized Commodity Coding-Description System).

4.1.1 – İhracat

2023 yılında 339,7 milyar USD ihracat gerçekleştiren Brezilya’nın başlıca ihraç kalemleri arasında soya fasulyesi, petrol yağları, demir cevherleri, ham petrol, mısır, donmuş kemiksiz et, soya fasulyesi yağı, şeker kamışı şekeri, kahve ve odun hamuru yer almaktadır. İhracatında başlıca ülkeler sırasıyla Çin Halk Cumhuriyeti, Amerika Birleşik Devletleri, Arjantin, Hollanda ve Meksika’dır.

4.1.2 – İthalat

2023 yılında 240,8 milyar USD ithalat gerçekleştiren Brezilya’nın başlıca ithalat kalemleri arasında ham petrol, petrol yağları, gübre için potasyum klorür, hafif yağlar, bitümenli taşkömürü, fotovoltaik hücreler, ilaçlar, elektronik entegre devreler, turbojetler ve aksamları yer almaktadır. İthalatında başlıca ülkeler ise sırasıyla Çin Halk Cumhuriyeti, Amerika Birleşik Devletleri, Almanya, Arjantin ve Rusya’dır.

4.2 – Serbest Ticaret Anlaşmaları (STA)

4.2.1 – Yürürlükteki Serbest Ticaret Anlaşmaları

Serbest Ticaret Anlaşmaları Anlaşma/Taraf(lar) | İmzalanma Tarihi | Yürürlüğe giriş tarihi MERCOSUR - Arjantin, Paraguay ve Uruguay (ACE 18) | 29 Kasım 1991 | 27 Mayıs 1992 MERCOSUR - Kolombiya (ACE 72) | 21 Temmuz 2017 | 2017 MERCOSUR - Mısır | 02 Ağustos 2010 | 01 Eylül 2017 MERCOSUR - İsrail | 18 Aralık 2007 | 2010 MERCOSUR - Peru (ACE 58) | 30 Kasım 2005 | 2006 MERCOSUR - Bolivya (AAP.CE 36) | 17 Aralık 1996 | 28 Şubat 1997 MERCOSUR - Şili (AAP.CE 35) | 25 Haziran 1996 | 01 Ekim 1996 MERCOSUR - Küba (ACE 62) | 21 Temmuz 2006 | 02 Temmuz 2007

Tercihli Ticaret Anlaşmaları Anlaşma/Taraf(lar) | İmzalanma Tarihi | Yürürlüğe giriş tarihi MERCOSUR - Güney Afrika Gümrük Birliği (SACU) | 15 Aralık 2008 | 01 Nisan 2016 Surinam (AAP 41) | 21 Nisan 2005 | 26 Temmuz 2006 Kolombiya - Ekvator - Venezuela- MERCOSUR (ACE 59) | 18 Ekim 2004 | 2005 MERCOSUR - Hindistan | 25 Ocak 2004 | 01 Haziran 2009 MERCOSUR - Meksika (ACE 55) - otomotiv sektörü anlaşması | 27 Eylül 2002 | 2003 Meksika (ACE 53) | 03 Temmuz 2002 | 02 Mayıs 2003 Guyana (ACE 38) | 27 Haziran 2001 | 31 Mayıs 2004 Arjantin (ACE 14) | 20 Aralık 1990 | 20 Aralık 1990 Uruguay (ACE 02) | 20 Aralık 1982 | 16 Ekim 1985 Uruguay (ACE 02, Protokol no:83)- Serbest Bölgeler | 20 Haziran 2022 | 09 Ekim 2022 Paraguay (ACE 74) - Otomotiv | 11 Şubat 2020 | 28 Eylül 2020 Guyana-Sao Cristovao e Nevis (AAP 38) | 27 Haziran 2001 | 31 Mayıs 2004 Venezuela (ACE 69) | 26 Aralık 2012 | 06 Ekim 2014

4.2.2 – İmzalanan Ancak Henüz Yürürlüğe Girmemiş Olan Serbest Ticaret Anlaşmaları

• Mercosur-Filistin STA’sı (20 Aralık 2011)

• Mercosur-AB STA’sı (28 Haziran 2019)

• Mercosur-EFTA STA’sı (23 Ağustos 2019)

• Mercosur-Singapur STA’sı (7 Aralık 2023)

5 – DIŞ TİCARET POLİTİKASI VE UYGULAMALARI

5.1 – Dış Ticaret Mevzuatı (İhracat-ithalat Rejimi)

5.1.1 – İhracat Rejimi

Brezilya’da ihracatı teşvik politikaları özellikle 1970’li yıllarda etkinlik kazanmaya başlamıştır. Devlet, ihraç ürünleri listesini çeşitlendirmek amacıyla vergi ve kredi avantajları sağlayarak sanayi ürünleri ile katma değeri yüksek malların ihracatını teşvik etmeye çalışmış, ancak 1980’li yıllarda yaşanan ekonomik kriz ve bunun sonucu kaynaklardaki azalmayla beraber, bu uygulamalardan vazgeçilmiştir.

Bununla beraber, Brezilya hükümeti ihracata yönelik üretimi teşvik etmek amacıyla çeşitli vergi ve tarife teşvikleri sunmaktadır. İhracata yönelik mal üretiminde kullanılacak ekipman ve malzemenin ithalatında vergi muafiyetleri söz konusudur. Ayrıca, mamul madde ihracatı ile ilgili mal ve hizmetlere ve sanayi mallarına katma değer vergisi muafiyeti sağlanmakta, ihracat için yapılan işlemlerde vergi muafiyeti uygulanmaktadır.

Bunun yanı sıra, ihraç mallarının üretimi için Brezilya'ya yeni yatırım, teknolojik yenilik ve istihdam sağlayacak firmaları hedefleyen İhracat İşleme Bölgeleri (EPZ) bulunmaktadır. Endüstriyel serbest ticaret bölgeleri olan bu bölgelerdeki şirketlere birtakım vergi muafiyetleri sağlanmaktadır (Örneğin, üretimde kullanılan mal ve hizmetlerin satın alınmasında sosyal entegrasyon programı fonu (PIS), sosyal güvenlik finansmanına katkı fonu (COFINS), sanayileşmiş ürün vergisi (IPI) alınmamaktadır.) Söz konusu firmalardan ise üretimlerinin en az %80’ini ihraç etmeleri beklenmektedir. Bahse konu EPZ’ler 14 eyalette yer almaktadır.

Öte yandan, dış ticaretin canlandırılması için 1991’de ihracatın finansmanının sağlanmasına yönelik PROEX adlı bir program uygulanmaya başlanmıştır. Bu program dahilinde getirilen uygulamalarla, ihracatın finansmanı için kullanılan hükümet fonları piyasa oranlarından değil, daha düşük oranlarla faizlendirilmiştir. Ayrıca, Merkez Bankası ile ilgili işlemler basitleştirilerek, ihracatçıların eğitimi ve desteklenmesine yönelik bir program uygulamaya konulmuştur.

Ticaret ve Yatırımı Geliştirme Ajansı APEX, 2003 yılında dönüşüm geçirerek, bağımsız bir kurum haline gelmiş ve tanıtım konusunda çalışmalarını yoğunlaştırmıştır. Alım heyetleri, fuarlar, kümelenme (cluster) projeleri gibi faaliyetler ile küçük ve orta ölçekli firmaları desteklemektedir. APEX’in ihracatçıları desteklediği temel ihraç ürünleri ve sektörler; moda, tekstil, ayakkabı, kozmetik, pırlanta, gıda ve içecek, tarımsal sanayi, makine, inşaat, tıp ve dişçilik ekipmanları ve eğlence sektörüdür.

2015-2018 yılları arasında Brezilya Dış Ticaret Bakanlığı’nca İhracat Ulusal Planı (PNE) geliştirilmiş, bu çerçevede ekonomik büyümenin yeniden başlatılması, ihracatın çeşitlendirilmesi ve ihracatta teknolojik yoğunluğun ve katma değerin artırılması hedeflenmiştir. 2023 yılında söz konusu program İhracatçı Kültürü Ulusal Programı’na (PNCE) evrilmiş, bu politika ile kamunun yanı sıra çeşitli özel kuruluşların da yer aldığı bir destek ağı kurulmuş, ülkede ihracat kültürünün yaygınlaştırılması ve Brezilyalı ihracatçıların güçlendirilmesi amaçlanmıştır.

Ülkede ayrıca, orta ve küçük ölçekli işletmeleri desteklemek için hem federal hem eyalet düzeyinde çeşitli projeler bulunmaktadır. Ocak 2020 tarihinde São Paulo Ticaret Odası ve São Paulo Yatırım Ajansı ortaklığında, São Paulo Eyaleti’ndeki küçük ve orta ölçekli firmaların rekabetçiliğinin artırılması ve ihracat yapmalarının kolaylaştırılması için Exporta SP isimli yeni bir proje başlatmıştır.

Yabancı pazarlara girişte ayrıca, Brezilya’da ihracat ve ithalatın finansmanını sağlayan Brezilya Ekonomik Kalkınma Bankası (BNDES) tarafından yenilikçi firmalara kısa, orta, uzun vadeli krediler şeklinde ihracat teşvik kredileri verilmektedir. BNDES, temel olarak Brezilya’nın sosyo-ekonomik kalkınmasına katkıda bulunmak için finansman sağlanması amacıyla kurulmuştur. Bankanın görevleri genel olarak, özel sektörün teşvik edilmesini amaçlayan faaliyetlerde bulunmak, ulusal çıkarlar için önemli olarak nitelendirilebilecek olan teşebbüslere ilişkin mali projeleri, programları ve faaliyetleri desteklemek, ihracatın finansmanı, teknolojik yenilik, sürdürülebilir sosyo-çevresel gelişme ve kamu yönetiminin modernizasyonu için destek sağlamak olarak sayılabilir. Banka, küçük ve orta büyüklükteki işletmelerden, uluslararası şirketlere kadar kamu ya da özel her büyüklükteki şirkete, bütün sektörlerde çeşitli finansman hizmetleri vermektedir.

5.1.2 – İthalat Rejimi

Firmalar tarafından ithalatına izin olmayan ürünler; Brezilya'da üretilen ve yurtdışında münhasır satışa yönelik sigara ve içecekler, menşe ülkesinde pazarlanmayan markalı sigaralar, ateşli silahların sahteleri, uygun bir lisans olmadığı sürece vahşi hayvanlar, uygun lisans olmadığı sürece süs veya tarım amaçlı su hayvanları, sahte ve korsan ürünler, genetiği değiştirilmiş organizmalar içeren ürünler, pestisitler ve bileşenleri, kamu ahlak, gelenek, sağlık veya düzenine zarar verecek ürünler, narkotik maddelerdir.

İzne tabi olan ürünler; ilaçlar, kozmetik ürünler, ateşli silahlar, oyuncaklar, hayvansal ürünler, tohum ve fidanlar, tarımsal ürünlerdir. Özel kurallara tabi ürünler ise kullanılmış ürünler ve hurda şeklinde belirlenmiştir.

İthalat için gerekli kuralları içeren tüm ülke mevzuatı Dış Ticaret Sekreterliği’nin (SECEX) 23 Sayılı ve 14 Temmuz 2011 tarihli Yönetmeliği (Portaria SECEX nº 23, de 14 de julho de 2011) ile konsolide edilmiştir.⁹

1. Yasal Durum: İthalat ve ihracat yapmak isteyen girişimcinin ilk adımı, şirketinin doğru bir şekilde kurulduğundan, yasallaştırıldığından ve ithalat/ ihracat işlemi yapması için gerekli olan şartlara sahip olduğundan emin olmaktır. Bu nedenle, şirketin yasal bir engeli bulunmayan bir vergi numarası olmalı ve ithalat ve ihracat faaliyetlerinin şirketin kuruluş amacına dahil edilmesi gerekmektedir (Örnek şirket ismi: BK Importação e Exportação Eireli).

2. SISCOMEX Sistemine Kayıt (RADAR): Entegre Dış Ticaret Sistemi (Siscomex), Brezilya dış ticaretinin devlet kontrolünde gerçekleştirildiği bilgisayar ortamındaki kayıt sistemidir. Tek bir bilgi akışının benimsenmesini sağlayan, paralel kontrolleri ortadan kaldıran ve işlemlerde yer alan belgelerin hacmini önemli ölçüde azaltan ve işlemleri kolaylaştıran bir araçtır.

Siscomex, döviz işlemleri dahil tüm dış ticaret yönetim birimlerinin faaliyetlerinin, ihracat ve ithalat sürecinin çeşitli aşamalarının izlenmesine, yönlendirilmesine ve kontrol edilmesine olanak sağlayan entegre bir sistemdir.

Şirket kurulduktan ve yasallaştırıldıktan sonra, her bir şahıs veya tüzel kişinin, RADAR lisansı (veya şifresi) olarak da bilinen Siscomex’i kullanma iznini almak için bir Vergi İdaresi (Receita Federal) birimine başvurması gerekir.

2.1 SISCOMEX (RADAR) Kaydı Çeşitleri

Siscomex'te kayıt ve bireysel ve kurumsal olmak üzere ikiye ayrılır. Kurumsal versiyon ekspres, sınırlı ve sınırsız olmak üzere 3 alt segmente bölünmüştür.

2.1.1 Bireysel Radar Kaydı: Bireysel RADAR, esnaflar, sanatçılar, çiftçiler ve benzerleri gibi ithalatçıların kendi tüketimleri için ve profesyonel faaliyetlerini ve kişisel koleksiyonlarını yürütmeleri için ithalat yapmalarına olanak sağlar.

⁹ https://www.gov.br/siscomex/pt-br/legislacao/PortariaSecex23de2011TextoCompilado.pdf/

2.1.2 Kurumsal Radar Kaydı

2.1.2.1 Express Radar Kaydı: Bu sınıfa giren ithalatçılar şunlardır:

• Halka açık şirketler;

• Kamu şirketleri veya karma sermayeli şirketler;

• Doğrudan kamu idareleri, belediyeler ve kamu vakıfları, özerk kamu kurumları, uluslararası örgütler ve diğer uluslararası kuruluşlar;

• Her altı aylık dönemde, değeri 50.000 ABD Dolarının altında sınırsız miktar ve değerde ithalat yapmak isteyen şirketler.

2.1.2.2 Sınırlı Radar Kaydı: Sınırlı RADAR modeli için uygun olan şirketler, her altı aylık dönemde 150.000 ABD Dolarına kadar ithalat yapabilmektedir. Bu şirketlerin tahmini finansal kapasiteleri 50.000 ve 150.000 ABD Doları arasındadır.

2.1.2.3 Sınırsız Radar Kaydı: Tahmini finansal kapasitesi 150.000 ABD Doları sınırının üzerinde olan şirketler sınırsız radar ile ithalat yapabilmektedir.

3. İthalat Lisansı

İthalatı yapılacak ürün için İthalat Lisansı (Licenciamento de Importação) alınması gerekebilir. İthali amaçlanan ürün için lisans gerekip gerekmediği, Siscomex sisteminden öğrenilebilmektedir.

3.1. Lisansız İthalatı Yapılan Ürünler

Eğer ithalat lisansı gerekmiyorsa, sadece ithalat beyanı yapılır (Declaração de Importação). Otomatik ve otomatik olmayan lisans kapsamında bulunmayan ürünler ile antrepo rejimi veya geçici ithalat yöntemiyle ithal edilen ürünler, fuarlara getirilen ürünler, garanti kapsamında ithal edilen ürünler, hibe edilen ürünler, numuneler, yatırım malları gibi bazı ürünler, lisansız olarak doğrudan ithalat beyannamesi ile ithalatı yapılabilen ürün gruplarıdır.

3.2. İthalatı Lisansa Tabi Ürünler

İthalat lisansı gerekiyorsa, ithal edilecek ürünün türüne göre ilgili Brezilya kurumu tarafından analiz gerçekleştirilir ve ithalat lisansı verilir. İthalat lisansı, otomatik ve otomatik olmayan şeklinde iki alt gruba ayrılmaktadır.

3.2.1. Otomatik Lisansa Tabi Ürünler

Otomatik lisans için SISCOMEX sistemine başvurulmakta ve Dış Ticaret Operasyon Bölümü (DECEX) tarafından yapılan değerlendirmenin ardından lisans verilmektedir.

3.2.2. Otomatik Olmayan Lisansa Tabi Ürünler

Otomatik olmayan lisans için SISCOMEX’e başvurulmakta ve DECEX veya yetkilendirdiği kurum tarafından yapılan değerlendirme sonucunda lisans verilmektedir. Ürün listesi zaman içerisinde revize edildiğinden, ithalatçıların SISCOMEX’ten ürün listelerini kontrol etmesi gerekmektedir.

Her iki lisans uygulamasında da malların menşe ülkesinden transfer edilmesinden önce lisansın alınması gerekmektedir. Bazı özel durumlarda nakliye sonrası da başvurulabilmektedir. SISCOMEX tarafından verilen başvuru numarası ile süreç takip edilebilmektedir.

Otomatik lisans başvurudan sonra 10 iş günü içerisinde verilmektedir.

Otomatik olmayan lisans başvurudan sonra 60 gün içerisinde verilmektedir. Lisans alındıktan sonraki 90 gün içerisinde nakliye işleminin başlatılması gerekmektedir. Aksi halde lisans geçersiz hale gelmektedir. Takip eden 90 gün içerisinde eşyanın gümrüklemesinin yapılması gerekmektedir. Nakliye için geç kalınmış ise ilk 90 gün bitmeden önce süre uzatımı talep edilebilmektedir.

5.1.3 – İthalat için Gerekli Belgeler

İhracattan sonra, ihracatçı kararlaştırılan ödeme yöntemine göre, ithalatçının malları Brezilya gümrüğü yoluyla serbest bırakmasına izin veren belgeleri sunar. Söz konusu belgeler aşağıda sunulmaktadır:

• Konşimento

• Ticari Fatura

• Menşe Belgesi (Ürün uluslararası anlaşmalara tabi olduğunda)

5.1.4 – Gümrük Giriş Beyannamesi, Gümrük Değeri ve Gümrük Vergileri

Brezilya, 1991 yılında kurulan Güney Amerika Ortak Pazarı (Mercosur) çerçevesinde üçüncü ülkelere karşı Mercosur ile ortak gümrük tarifesi uygulamaktadır. Mercosur Ortak Nomenklatürü, temelde Harmonize Sisteme (HS) dayanmakta olup 8 haneli kod sisteminin 6 hanesi HS kod sistemi ile aynıdır.

Mercosur kapsamında üye ülkeler arasında tarife ve tarife dışı önlemler ile eş etkili önlemler bertaraf edilerek malların, hizmetlerin ve üretim faktörlerinin serbest dolaşımı sağlanmış olup, bu nedenle söz konusu ülkelerden yapılan ithalat, üçüncü ülkelerden yapılacak ithalata göre daha avantajlı olmaktadır.

Tarifelerin yanı sıra Mercosur çerçevesinde üyeler arasında avantajlı rekabet koşullarının oluşturulması ve desteklenmesine yönelik dış ticaret, tarım, sanayi, mali, para, kur, sermaye, gümrük, ulaştırma ve haberleşme gibi sektörel ve makroekonomik politikalara yönelik koordinasyonun kurulması sağlanmış; entegrasyonun hızlanmasına yönelik ilgili alanlarda taraf ülke mevzuatları uyumlaştırılmıştır.

Halihazırda yürürlükte olan Mercosur ortak gümrük tarifelerine (TEC) aşağıdaki linkten ulaşılabilmektedir:

https://www.gov.br/mdic/pt-br/assuntos/camex/estrategia-comercial/listas-vigentes/ (Anexo I)

Ayrıca Brezilya GV oranları, 8 haneli NCM numarası girerek aşağıdaki linkte hesaplanabilmektedir:

http://www4.receita.fazenda.gov.br/simulador/

Brezilya tarafından uygulanan ortak gümrük tarifeleri ürünler itibariyle aşağıda sunulmaktadır:

Bitkisel ve hayvansal ürünler, gıda sanayi (Fasıl 01-24): GV ortalama %9 → Toplam %50 Kimya ve kozmetik sanayi (Fasıl 28-38): GV ortalama %5 → Toplam %40

Plastikler ve mamulleri, kauçuk ve mamulleri (Fasıl 39-40): GV ortalama %10 → Toplam %50 Ağaç ve ahşap eşya (Fasıl 44-46): GV ortalama %7 → Toplam %45

Selüloz ve kağıt (Fasıl 47-49): GV ortalama %10 → Toplam %50 Tekstil, konfeksiyon (Fasıl 50-63): GV ortalama %25 → Toplam %70

Taş ve alçıdan eşya, seramik, cam ve cam eşya (Fasıl 68-70): GV ortalama %10 →Toplam %50 Kıymetli taşlar, adi metaller, adi metallerden eşya (Fasıl 71-83): GV ortalama %11→Toplam %50

Makineler, mekanik cihazlar (Fasıl 84-85): GV ortalama %15 → Toplam %70 Nakil vasıtaları (Fasıl 86-89): GV ortalama %15 → Toplam %70

Optik alet ve cihazlar (Fasıl 90-92): GV ortalama %15 → Toplam %60 Silahlar ve mühimmat (Fasıl 93): GV ortalama %20 → Toplam %60 Muhtelif mamul eşya (Fasıl 94-97): GV ortalama %16 → Toplam %55

Öte yandan Brezilya Kalkınma, Sanayi, Ticaret ve Hizmetler Bakanlığı tarafından, ülkede yerel üretimi olmayan sermaye malları ile bilgi teknolojileri ve telekomünikasyon sektörleri ürünlerinde, yerel sektörden gelen talepler çerçevesinde gümrük vergileri geçici olarak sıfırlanmaktadır. "Ex-tarifário" denilen bu uygulama kapsamındaki imtiyazlar belirli aralıklarla güncellenmektedir.

Böylece özellikle inşaat malzemeleri, makineler, elektrikli makine ve cihazlar gibi Brezilya’ya ihracat potansiyelimiz bulunan ürünlerde Brezilya'ya sıfır gümrük vergisi ile ihracat mümkün olmaktadır. Söz konusu ürün listesi talepler doğrultusunda belirli aralıklarla güncellemekte olup listeye aşağıdaki linkten ulaşılabilmektedir:

https://www.gov.br/mdic/pt-br/assuntos/competitividade-industrial/ex- tarifario/estatisticas/ex-tarifarios-vigentes

5.1.5 – İç Vergiler ve Oranları

İthalatta gümrük vergisine ilave olarak alınan vergiler aşağıda yer almaktadır.

• Sanayi Ürünleri Vergisi (IPI)

• Mal ve Hizmet Dağıtım Vergisi (ICMS)

• Sosyal Entegrasyon Vergisi (PIS)

• Sosyal Güvenlik Finansmanına Katkı Vergisi (COFINS)

Söz konusu vergiler, yerli firmalara da uygulanan, haksız rekabetin önlenmesi amacıyla ithalattan da alınan vergilerdir.

Anılan vergilere ticari limanların yenilenmesi amacıyla navlun masrafları üzerinden %8 oranında alınan Liman Vergisi (AFRMM) de eklenmektedir. ¹⁰

Mal ve Hizmet Dağıtım Vergisi (ICMS) hesaplanırken Brezilya Hükümeti tarafından aşağıdaki formül kullanılmaktadır:

¹⁰ https://www.planalto.gov.br/ccivil_03/_Ato2019-2022/2022/Lei/L14301.htm#promulgacao

Ödenecek ICMS = (Vergiye Esas Tutar + Gümrük Vergisi + IPI + PIS + COFINS) / (1-ICMS Oranı) * ICMS Oranı

ICMS oranı ise eyaletler bazında değişmekte olup %17-22 arasında alınmaktadır. São Paulo’da %18 olan ICMS oranının en yüksek olduğu eyalet ise %22 ile Rio de Janeiro’dur.11

İthalat vergi oranlarına, Brezilya Gelir İdaresi’nin aşağıdaki web sitesinden ulaşılabilmektedir.

http://www4.receita.fazenda.gov.br/simulador

Kullanılışı:

- “Código NCM” bölümüne 8 haneli HS kodu girilir,

- “Valor Aduaneiro” bölümüne gümrük değeri yazılır,

- “Moeda” bölümünde ilgili para birimi seçilir,

- “Código de Verificação” bölümüne üstte görülen karakterler girilir,

- “Consultar” seçeneğine tıklanır.

Araştırma sonucunda çıkan:

- II: Gümrük Vergisini,

- IPI: Sanayi Ürünleri Vergisini,

- PIS: Sosyal Entegrasyon Vergisini

- COFINS: Sosyal Güvenlik Finansmanına Katkı Vergisini gösterir.

ICMS vergisi yukarıda belirtilen formül ile hesaplamaya dahil edilir. Söz konusu vergilerin toplamı, toplam ithalat vergisini vermektedir.

5.1.6 – Ürün Standartları ile İlgili Uygulamalar

Brezilya’ya ihraç edilecek ürün çeşidine göre aşağıdaki hükümet organları tarafından talep edilen teknik standartlar bulunmaktadır:

 Ulusal Elektrik Enerjisi Ajansı - ANEEL

 Ulusal Sağlık Gözetim Ajansı - ANVISA

 Ulusal Sinema Ajansı - ANCINE

 Ordu Komutanlığı - COMEXE

 Dış Ticaret İşlemleri Dairesi Başkanlığı - DECEX

 Federal Polis Departmanı - DPF

 Ulusal Maden Üretimi Bölümü - DNPM

 Brezilya Çevre ve Yenilenebilir Doğal Kaynaklar Enstitüsü - IBAMA

 Petrol, Doğal Gaz ve Biyoyakıt Ulusal Ajansı - ANP

 Ulusal Bilimsel ve Teknolojik Kalkınma Konseyi - CNPq

 Brezilya Posta ve Telgraf Şirketi - EBC

 Ulusal Metroloji, Standardizasyon ve Endüstriyel Kalite Enstitüsü - INMETRO

 Tarım, Hayvancılık ve Tedarik Bakanlığı - MAPA

 Bilim ve Teknoloji Bakanlığı - MCT

 Manaus Serbest Ticaret Bölgesi Yönetimi - SUFRAMA

¹¹ https://simtax.com.br/tabela-de-aliquotas-de-icms-2024-de-todos-estados-atualizada/

Söz konusu kurumların her birinin kendi mevzuatı bulunup, ithalat için gerekli kuralları içeren tüm ülke mevzuatı Dış Ticaret Sekreterliği’nin (SECEX) 23 Sayılı ve 14 Temmuz 2011 tarihli Yönetmeliği ile konsolide edilmiştir¹².

Diğer taraftan, Brezilya’nın ana akreditasyon kuruluşu Ulusal Metroloji, Standardizasyon ve Endüstriyel Kalite Enstitüsü’dür (INMETRO). INMETRO, Metroloji, Standardizasyon ve Endüstriyel Kalite Ulusal Konseyi (CONMETRO) tarafından oluşturulan kalite ve metroloji ile ilgili ulusal politikaları uygulamaktan sorumludur. Diğer görevlerin yanı sıra ürünlerin, hizmetlerin, lisansların ve test laboratuvarlarının belgelendirilmesinden sorumludur.

1940 yılında kurulan Brezilya Teknik Standartlar Birliği (ABNT) ise, gönüllü veya zorunlu ürün belgelendirme programlarında uygulanan standartlara uygunluk işaretleri oluşturan ve yöneten tanınmış standartlar kuruluşudur. ABNT, kalite sistemlerini, çevre yönetim sistemlerini ve çeşitli ürünleri onaylayan akredite bir kayıt kuruluşudur. Belirli bir konunun standartlaştırılması ihtiyacı ortaya çıktığında ABNT, konuyu, çeşitli sektörler tarafından ele alınmak üzere sorumlu Teknik Komite'ye yönlendirir. Standarda ilişkin taslak oluşturulmasını müteakip, ulusal danışmaya sunulur. Bu süreçte, ilgili paydaşları ve sektörleri temsil eden bir Çalışma Komitesi tarafından hazırlanan taslak standart, kamuoyuna açıklanmaktadır. Bu süre zarfında, ilgilenen taraflar, metnin sunulduğu şekilde onaylanması, önerilerle onaylanması veya onaylanmamasına ilişkin teknik itirazları ve gerekçeleri ile Çalışma Komitesi’ne tavsiyelerde bulunabilmektedirler.

5.1.7 – Test Etme, Muayene ve Belgelendirme

INMETRO

Brezilya'da uygunluk değerlendirme sistemi ISO yönergelerini izler. Uygunluk değerlendirmesi, test ve kalibrasyon laboratuvarlarını, ürün belgelendirme kuruluşlarını, akreditasyon kuruluşlarını, denetim ve doğrulama birimlerini, kalite sistemi kayıt kuruluşlarını ve diğerlerini içerir.

Uygunluk değerlendirmesi ihtiyari veya zorunlu olabilmektedir. Sertifika zorunluluğu olan elektrikli ve medikal ürünler, oyuncaklar, otomotiv yedek parçaları, lastikler, mobilyalar gibi ürünlerde ürün testi ve sertifikalandırmasının INMETRO tarafından akredite edilmiş firmalar tarafından yapılması gerekmektedir. Brezilya’da gerekli kapasitenin mevcut olmadığı durumlar hariç, testlerin ülke içerisinde yapılması gerekmektedir¹³.

Brezilya, INMETRO, Uluslararası Laboratuvar Akreditasyonu Birliği’nin (ILAC) üyesi olup, INMETRO, ILAC Karşılıklı Tanıma Anlaşması’nı (MRA) imzalamıştır.

Menşei ülkelerinde onaylanmış, zorunlu sertifikasyona tabi olmayan ürünleri tekrar test etmek için yasal bir zorunluluk bulunmamaktadır.

¹² Kaynak: https://www.gov.br/siscomex/pt-br/arquivos-e-imagens/2022/02/Portaria-SECEX-n-23-de-14-07- 2011-Alterada-pela-159_160_161-de-2021-e-163-de-2022.pdf (Portaria SECEX nº 23, de 14 de julho de 2011)

¹³ Kaynak: http://www.inmetro.gov.br/qualidade/rtepac/compulsorios.asp

Teknik düzenlemeler INMETRO’nun internet sayfasında duyurulmaktadır: https://www.gov.br/inmetro/pt-br/acesso-a-informacao

ANVISA

Ticari, sınai veya doğrudan tüketim amaçlı hijyen gözetimine tabi ürünlerin ithalatı (ilaç ve medikal ürünler dahil olmak üzere), Brezilya Sağlık Düzenleme Kurumu’nun (Anvisa) onayına tabidir. Bunun için söz konusu ürünlerin, tescil, bildirim, kayıt, izin, tescilden muafiyet veya Anvisa tarafından düzenlenen diğer kontrol şekilleri, ilgili sağlık makamı tarafından düzenlenmektedir.

Bu çerçevede, Brezilya pazarına girmeden önce firmaların, Brezilya’daki düzenleyici kurumlar tarafından verilen belirli yetkileri alması gerekmektedir. Ayrıca, bazı ürün sınıfları için üreticilerin Anvisa tarafından sertifikalandırılması gerekebilmekte ve bu işlem için menşe ülkede Anvisa tarafından denetim gerçekleştirilmesi gerekebilmektedir. Gereksinimler, ürüne bağlı olarak değişiklik göstermektedir.

Anvisa tarafından düzenlenen ürünler Brezilya’ya girerken sınırlarda onaya ve fiziki teftişe tabi olabilmekle birlikte, bazı ürün sınıflarının ihracatçı ülkeye girmeden önce izin alması gerekebilmektedir.

Anvisa tarafından düzenlenen ürünlerin sınır kontrolüne ilişkin ana düzenleme, RDC 81/2008 sayılı Karara (sadece Portekizce olarak sunulmaktadır) tabidir. Brezilya’ya ihracat yapmak isteyen şirketler tarafından gözetilmesi gereken ürüne özgü başka normlar da mevcuttur.

Belirli durumlar için Anvisa düzenlemesinin geçerli olabileceği başka ithalat yönetmelikleri (sadece Portekizce olarak sunulmaktadır) de bulunmaktadır. Örneğin;

- Etkinlik ve fuarlar için Brezilya’ya giren ürünler: Resolution RDC 13/2004

- Büyük çaplı etkinlikler için Brezilya'ya giren ürünler: Resolution RDC 41/2015

- Brezilya’ya klinik testlerde kullanılmak üzere giren ilaçlar: Resolution RDC 09/2015 Yabancı firmaların, pazar öncesi yetki ve sertifikalar için doğrudan Anvisa ile iletişime

geçip idari düzenlemeler yapması mümkün değildir. Yabancı şirketler, Brezilya topraklarında

ithal edilen ve dağıtılan ürünlerden yasal olarak sorumlu olacak Brezilya’da yasal olarak kurulmuş ithalatçı şirketler ile işbirliği yapmalıdır.

ANVISA sertifikası talep edilen ürünler ve bu ürünler için ANVISA sertifikası alımında takip edilmesi gereken prosedür aşağıda sıralanmaktadır:

Böcek İlaçları: https://www.gov.br/anvisa/pt-br/assuntos/agrotoxicos Gıda: https://www.gov.br/anvisa/pt-br/assuntos/alimentos Kozmetik: https://www.gov.br/anvisa/pt-br/assuntos/cosmeticos

Eczacılık Ürünleri: https://www.gov.br/anvisa/pt-br/assuntos/farmacopeia İlaçlar: https://www.gov.br/anvisa/pt-br/assuntos/medicamentos

Sağlık Ürünleri: https://www.gov.br/anvisa/pt-br/assuntos/produtosparasaude Sterilizasyon Ürünleri: https://www.gov.br/anvisa/pt-br/assuntos/saneantes

Kan, Doku, Hücre ve Organlar: https://www.gov.br/anvisa/pt-br/assuntos/sangue Tütün: https://www.gov.br/anvisa/pt-br/assuntos/tabaco

Sağlık Hizmetleri: https://www.gov.br/anvisa/pt-br/assuntos/servicosdesaude Limanlar, Havaalanları ve Sınırlara İlişkin

Düzenlemeler: https://www.gov.br/anvisa/pt-br/assuntos/paf

ANVISA prosedürlerine ve izin adımlarına ilişkin aşağıdaki İngilizce notlardan yararlanılabilir:

https://www.gov.br/anvisa/pt-br/english/

5.1.8 – İthalat Lisansları ve İthalatı Kontrole Tabi Ürünler

İthalatı yapılacak ürün için ithalat lisansı alınması gerekebilir. İthali amaçlanan ürün için lisans gerekip gerekmediği, Siscomex sisteminden öğrenilebilmektedir.

İthalatı Lisansa Tabi Ürünler: İthalat lisansı gerekiyorsa, ithal edilecek ürünün türüne göre ilgili Brezilya kurumu tarafından analiz gerçekleştirilir ve ithalat lisansı verilir.

GTİP koduna göre gereken ilgili sertifika ve kurum listesine ilgili bağlantıdan (https://siscomex.desenvolvimento.gov.br/tratamento/private/pages/consulta_tratamento.jsf) ulaşılabilmektedir.

5.1.9 – Ambalaj, Paketleme ve Etiketleme

İthalatçının malları ülkeye geldiğinde millileştirmede sorun yaşamaması için, ürün etiketlerinin Brezilya mevzuatına uygun olarak ihracatçılar tarafından sağlanması gerekmektedir. Brezilya Tüketici Koruma Kanununun 6’ncı maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca14; ürün etiketlerinin, tüketiciye ürünün kalitesi, miktarı, bileşimi, fiyatı, garantisi, raf ömrü, menşei ile tüketicinin sağlığı ve güvenliği açısından kesin ve kolayca okunabilir bilgi vermesi gerekmektedir. Bu bilgilerin Portekizce çevirisinin, tüm ithal ürünlerde yer alması gerekmektedir. Etiketler ayrıca metrik birimleri veya bir metrik birimin eşdeğerini içermelidir.

Etiketleme konusunda ürünün niteliğine göre farklı kurum ve kuruluşlar görev almaktadır. Örneğin; ANVİSA, “gıda” etiketlerinde hangi bilgilerin yer alması gerektiğini belirleyen kuruluştur. İçerik listesi, son kullanma tarihi gibi bilgiler etiketlerde bulunması gereken zorunlu öğeler arasında yer almaktadır.15 CONMETRO ise “tekstil” ürünlerinin etiketlenmesinden sorumlu kuruluştur.16

5.1.10 – Geçici İthalat

Eşyanın kullanım amacına göre;

¹⁴ https://www.planalto.gov.br/ccivil_03/leis/l8078compilado.htm

¹⁵ https://www.gov.br/anvisa/pt-br/assuntos/alimentos/rotulagem

¹⁶ http://www.inmetro.gov.br/legislacao/resc/pdf/resc000213.pdf

I - bilimsel, teknik, politik, eğitimsel, sportif, dini, ticari veya endüstriyel etkinlikler için amaçlanan mallar;

II - yabancı veya millileştirilmiş malların montajı, bakımı, onarımı veya onarımına yönelik mallar;

III - onaya, testlere, ekspertize, işlevsellik veya dayanıklılık testlerine konu olacak ve hatta ürün veya prototip geliştirmede kullanılacak ürünler;

IV - garanti nedeniyle ithal edilen malların geçici olarak değiştirilmesine yönelik mallar;

V- matris şeklinde ithal edilen, fonogramların ve görsel-işitsel eserlerin çoğaltılmasına yönelik ürünler;

VI - görsel-işitsel çalışmaların üretimine yönelik mallar;

VII - ticari kullanıma yönelik olmayan numuneler ve ticari temsilcilerden alınan numuneler dahil olmak üzere ticari tanıtım amaçlı mallar;

VIII - veteriner hekimliğinde sergiler, fuarlar, sürüler, eğitim, çalışma, kapsama ve bakım için hayvanlar;

IX - yerleşik olmayan yolcuların özel kullanımına yönelik, konşimento kapsamında taşınan kara araçları ve deniz taşıtları dahil spor ve eğlence gemileri;

X - yabancı ülkeler tarafından, bu ülkelere ihracat amaçlı ulusal veya millileştirilmiş ürünlerde kullanılmak üzere verilen vergi kontrol mühürleri; ve

XI - ekonomik kullanım için geçici ithalat rejiminin verilmesinden önce veya bu uygulamanın sona ermesinden sonra, ekonomik faaliyetlerde bulunmak üzere kiralanmadan önceki dönem boyunca gümrük dışı bir yerde çekilen veya birleştirilmiş olarak kalan gemi veya platform

Ürünleri için; vergilerin tamamen muafiyetini içeren geçici ithalat rejimi uygulanabilmektedir (yasa nº 6.759, 2009, md. 355).

5.1.11 – Devlet Alımları

Yabancı şirketler Brezilya'da,

 Ulusal ihalelere, Brezilya'da ofis, şube ya da şirket açma koşuluyla,

 Uluslararası ihalelere ise Brezilya'da kurulu ofis, şube, şirket olmadan Brezilya'da yerleşik bir yasal temsilci ile katılabilmektedirler. 11 Mayıs 2020 tarihi öncesinde ihalelere katılım için firmaların Brezilya'da yerleşik temsilcisi olması gerekmekle birlikte Ekonomi Bakanlığı'nca Şubat 2020'de çıkarılan ve 11 Mayıs 2020’de yürürlüğe giren bir kararla halihazırda yabancı firmaların ihalelere Brezilya'da yerleşik bir temsilcisi olmadan da katılabilmektedir. Ancak ihale imza aşamasında ve faaliyete başlamadan önce Brezilya'da yerleşik bir temsilci atamaları gerekmektedir.

Brezilya Hükümeti tarafından yabancı şirketlerin ulusal ve uluslararası ihalelere katılım koşulları aşağıdaki raporlarda yer almaktadır:

https://www.gov.br/compras/pt-br/centrais-de-conteudo/cadernos-de- logistica/midia/empresas-estrangeiras-em-licitacoes-publicas.pdf

https://www.gov.br/compras/pt-br/acesso-a-informacao/manuais/manual-fase- externa/manual-sicaf/sicaf-operational-manual.pdf

Brezilya’nın Enerji Araştırma Ajansı (EPE) tarafından Ulusal Enerji Planı kapsamında 2021 yılı sonunda “10 Yıllık Enerji Büyüme Planı (PDE) 2031” ilan edilmiştir. Anılan plan kapsamında 2031 yılına kadar gerekli genişlemeyi sağlamak için enerji altyapısına 3,2 trilyon Brezilya Reali (625 milyar ABD Doları) tutarında yatırım yapılması beklenmektedir. Toplam yatırımların %84’ünün petrol ve gaz ile biyoyakıt sektöründe; geri kalan yatırımların ise elektrik enerjisi üretimi ve iletimi alanında yapılmasının planlandığı açıklanmıştır.

5.2 – Teknik Engeller

Brezilya’nın Güney Amerika Ortak Pazarı çerçevesindeki yükümlülükleri marjında MERCOSUR üyesi ülkeler arasında ticari ilişkileri geliştirmek amacıyla teknik düzenlemelerin uyumlaştırılmasına yönelik çalışmaları ulusal düzeyde INMETRO tarafından koordine edilmektedir. Ayrıca, ülke “Brezilya, Arjantin, Bolivya, Şili, Kolombiya, Ekvador, Meksika, Paraguay, Uruguay, Küba, Peru ve Venezuela Arasında Ticarette Teknik Engellerin Kaldırılarak Ticaretin Geliştirilmesine Yönelik Çerçeve Anlaşması”na taraftır.17 Öte yandan, Brezilya’nın teknik engeller konusunda halihazırda müzakeresi devam eden ilgili anlaşma listesine ilgili bağlantıdan (http://www.inmetro.gov.br/barreirastecnicas/negociacoes.asp) ulaşılması mümkün bulunmaktadır. INMETRO, Uluslararası Laboratuvar Akreditasyonu Birliği (ILAC), Uluslararası Akreditasyon Forumu (IAF) ve Uluslararası Ağırlık ve Ölçüler Kurumu (BIPM) gibi uluslararası kuruluşlara üyedir.18

İthalat Denetimleri: Brezilya’daki firmaların ithalat yapabilmeleri için Entegre Dış Ticaret Sistemi’ne (SISCOMEX) kayıt olarak RADAR ithalat lisansı almaları gerekmektedir. Bahse konu lisans başlangıçta sınırlı miktar için verilmekte, yapılan ithalat miktarına bağlı olarak talep üzerine sınırsıza çevrilebilmekte, belirli bir süre kullanılmaması halinde iptal edilmektedir. Bu durum, firmaları aracı firmalar üzerinden ithalat yapmaya yönlendirmekte, ilave masraf ortaya çıkarmaktadır.

İthalatı yapılacak ürün için GTİP koduna göre gereken ilgili sertifika ve kurum listesine ilgili bağlantıdan (https://siscomex.desenvolvimento.gov.br/tratamento/private/pages/consulta_tratamento.jsf) ulaşılabilmektedir.

INMETRO tarafından denetlenen ürün ve hizmetlerin listesine ise ilgili bağlantıdan (http://inmetro.gov.br/qualidade/rtepac/compulsorios.asp) ulaşılması mümkün bulunmaktadır. INMETRO tarafından akredite edilen uygunluk değerlendirme kuruluşları ise ilgili bağlantıda (http://www.inmetro.gov.br/organismos/resultado_consulta.asp) yer almaktadır.

¹⁷ https://www.planalto.gov.br/ccivil_03/decreto/2002/D4100.htm

¹⁸ http://www.inmetro.gov.br/barreirastecnicas/recmutuo.asp

INMETRO veya INMETRO tarafından akredite edilen uygunluk değerlendirme kuruluşları tarafından düzenlenen Uygunluk Belgesi için gerekli bilgi ve belgeler, 13/12/2010 tarihli ve 491 sayılı Inmetro Yönetmeliğinde;

a) Ürünün belirlenen şartlara uygunluğunu gösteren belge,

b) Uygunluk belgesini talep eden ile başvuru sahibinin yasal olarak kendisini temsil etme yetkisine sahip olduğunu kanıtlayan belgeler (ana sözleşme, CNPJ belgesi, CPF belgesinin kopyası ve ortakların kimlik bilgileri, varsa yasal temsilci için vekaletname),

c) Ürünün ülkede pazarlanmasından sorumlu yasal temsilci tarafından imzalanan uygunluk değerlendirme taahhüdü olarak tanımlanmıştır. Konu ile ilgili detay bilgilere ise http://www.inmetro.gov.br/qualidade/pdf/Manual_FAQ_Inmetro.pdf linkinde yer alan INMETRO el kitapçığından ulaşılması mümkün bulunmaktadır.

Ayrıca, (http://www.inmetro.gov.br/barreirastecnicas/definicoes.asp) bağlantısından standart ve teknik düzenlemeler ile ilgili mevzuata erişim imkanı bulunmaktadır.

Diğer ülkelerce verilen analiz sertifikaları, ilgili Brezilya kurumlarına akredite olan kuruluşlar tarafından verilmeleri halinde Brezilya makamlarınca kabul edilebilmektedir. Zeytinyağı, üzüm suyu ve şarap gibi içeceklerde analiz sertifikası verebilecek Brezilya kurumlarına akredite Türkiye’deki kuruluşlar listesine (https://sistemasweb.agricultura.gov.br/siscole/consultaPublicaCadastro.action/) linkinden ulaşılabilmektedir.

İlgili sektöre göre Brezilya Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı (MAPA), Brezilya Çevre ve Yenilenebilir Doğal Kaynaklar Enstitüsü (IBAMA), Ulusal Sağlık Gözetim Ajansı (ANVISA), Ulusal Sinema Ajansı (ANCINE), Ulusal Elektrik Enerjisi Ajansı (ANEEL), Petrol, Doğal Gaz ve Biyoyakıt Ulusal Ajansı (ANP), Bilim, Teknoloji, İnovasyon ve İletişim Bakanlığı (MCTIC), Ordu Komutanlığı (DFPC), Ulusal Nükleer Enerji Komisyonu (CNEN), Brezilya Posta ve Telgraf Şirketi (EBC) gibi kurumlar tarafından düzenlenen belge listesine ise aşağıda yer verilmiştir.

Belirli Sektörlerde Teknik Düzenlemeler Tablosu: | | | Zorunlu belgelendirme talep edilen ürünler | Talep edilen belgenin mahiyeti (CE, helalsertifikası, diğer) | Söz konusu belgeleri veren/düzenleyenkurum/kuruluş | Kabul gören diğer ülkelere ait belgeler Elektrikli ve medikal ürünler, oyuncaklar, otomotiv yedek parçaları, lastikler, mobilyalar vb.Tam liste:http://www.inmetro.gov.b r/qualidade/rtepac/compul sorios.asp | INMETROSertifikası | INMETRO | - Böcek ilaçları, gıda, kozmetik, eczacılık ürünleri, ilaçlar, sağlık ürünleri, sterilizasyon ürünleri, kan, doku, hücre ve organlar, tütün | ANVISASertifikası/ İthalat Lisansı | ANVISA/ MAPA | - Hayvansal ve bitkisel kökenli ürünler https://www.gov.br/agricu ltura/pt-br/assuntos/inspecao | Bitki Sağlığı/Hayvan Sağlığı Sertifikası | MAPA/ IBAMA | - Fotoğrafçılık ve sinemacılıkta kullanılaneşya | İthalat Lisansı | ANCINE | - Elektrik enerjisi | İthalat Lisansı | ANEEL | - Mineral yakıtlar ve kimyasal ürünler | İthalat Lisansı | ANP/ MCTIC | - Silahlar, kimyasal ürünler, diğer savunma ürünleri (kurşun geçirmez kumaş,cam gibi) | İthalat Lisansı | DFPC | - Çeşitli mineral madde ve kimyasallar, radyoskopi cihazları | İthalat Lisansı | CNEN | - Muhasebe ve hesap makineleri | İthalat Lisansı | EBC | -

Karantina İşlemleri: Tarımsal Savunma Sekreterliği (SDA/MAPA), hem tüketiciler hem de üreticiler için belirlenen risklere göre bitki sağlığı güvenliğini garanti etmek için çeşitli kontrol sistemlerinin düzenlenmesinden, uygulanmasından ve yürütülmesinden sorumludur. Tarımsal Savunma Sekreterliği (SDA/MAPA), ulusal hayvancılık mirasının korunmasını tehdit edebilecek hayvan hastalıklarının önlenmesinden ve mücadele edilmesinden sorumlu organdır.

Patojenlerin girişini önlemeye yönelik tedbirler arasında hayvan, hayvan ürünleri, yan ürünler ve genetik materyal ithalatının kontrolü öne çıkmaktadır. Bu amaçla ithalat işlemlerinden önce malların ülkeye girişi için karşılanması gereken şartları tanımlayan Hayvan Sağlığı Dairesi (DSA/SDA/MAPA) tarafından analizler yapılmaktadır. Bu bağlamda, ilgili hayvan türleri de dahil olmak üzere ithal edilecek malın türü, tespit edilen tehlikelerle ilgili olarak menşe ülkenin sağlık durumu, ithalata konu malın varış yeri ve amacı ile genel kurallar dikkate alınmaktadır. Menşe ülkede ve ülkeye vardıktan sonra benimsenen spesifik risk yönetimine ilişkin tedbirler arasında, canlı hayvanlar üzerinde karantina ve teşhis testlerinin yapılması, ithalat işleminin önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Bu tür prosedürler her zaman resmi karantina istasyonlarında veya daha önce MAPA tarafından akredite edilmiş istasyonlarda gerçekleştirilmektedir.

Bitkilerin, parçalarının, ürünlerinin ve yan ürünlerin ithalatı, zararlıların sınıflandırılması ve risk analizine dayalı olarak belirlenen bitki sağlığı gerekliliklerinin uygunluğuna tabi olup; alınan tedbirler, ülkeye yeni zararlıların girmesi riskini azaltmayı ve Brezilya'nın tarım ve yerel alanlarını korumayı amaçlamaktadır.

Brezilya'da eşyanın ithalatına ilişkin karantina kriterleri ve prosedürleri 20 Nisan 2020 tarihli 28 sayılı normatif talimat ile oluşturulmuştur (https://www.in.gov.br/en/web/dou/- /instrucao-normativa-n-28-de-20-abril-de-2020-253341327). Buna göre bitki sağlığı önlemlerine tabi olduğu kabul edilen, zararlıları barındırabilen veya yayan herhangi bir bitki, bitkisel ürün, toprak ve diğer organizma, nesne veya malzeme karantina işlemine tabidir. Karantina zararlıları tarafından enfekte edilme veya istila edilme kapasitesi olmayan eşyalar ise Zararlı Risk Analizi'nden muaf tutulmaktadır.19

Brezilya Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nın Zararlı Risk Analizi kapsamında, her ülkede listelenen zararlılar için, ülkenin Ulusal Bitki Sağlığını Koruma Örgütü tarafından hazırlanan Bitki Sağlığı Sertifikası talep edilmektedir.

"Karantina zararlısı yok" ve "Zararlı mevcut değil" şeklindeki ek beyanların kullanımına izin verilen ülkeye göre Zararlı Risk Analizine ilişkin ilgili bağlantıdan ulaşılabilmektedir. (https://www.gov.br/agricultura/pt-br/assuntos/sanidade-animal-e- vegetal/sanidade-vegetal/analise-de-riscos-de-pragas)

Bitki Sağlığı Önlemleri: Brezilya'da hayvansal ve bitkisel ürünlerin ithalatı; hayvan sağlığını, halk sağlığını ve ulusal sosyo-ekonomik gelişmeyi korumak amacıyla Brezilya Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ile Brezilya Sağlık Bakanlığı tarafından denetlenmekte ve kontrol edilmektedir.

Brezilya’ya hayvansal ve bitkisel ürünlerin ithalatında denetimleri gerçekleştiren başlıca üç organ bulunmaktadır:

1. Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nın Hayvansal Ürünlerin Denetimi Bölümü (DIPOA): insan tüketimine yönelik hayvansal menşeli ürünlerin denetimi ve hayvan yemi amaçlı ürünlerin denetiminden sorumludur. İthal ürünler, DIPOA tarafından, tüketim için serbest bırakılmadan önce incelenir; gerektiğinde yeniden inceleme için Federal Teftiş Servisi’ne (SIF) gönderilir; laboratuvar testleri için numuneler alınır. Sağlık gereksinimleri ürünlere ve türlere göre değişmektedir.

2. Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nın Uluslararası Tarımsal ve Hayvansal Gözetim Bölümü (VIGIAGRO): Hayvan ve bitkilerin, ürünlerinin ve yan ürünlerinin uluslararası transitinin denetiminden sorumludur. Denetimler limanlarda, uluslararası havalimanlarında, sınır kapılarında ve özel gümrüklerde yapılmaktadır.

3. Ulusal Sağlık Gözetim Ajansı (ANVISA): İthal edilen ürünlerin Brezilya sağlık koşullarına uygun olduğunu kontrol etmektedir.

Bitki sağlığı riskinin sınıflandırılması ve bitki sağlığı gereklilikleri, 30 Mart 2021 tarihli ve 65 sayılı MAPA Yönetmeliği ile düzenlenmektedir (https://www.in.gov.br/en/web/dou/-/portaria-n-65-de-30-de-marco-de-2021-312039667).

¹⁹ https://www.gov.br/agricultura/pt-br/assuntos/sanidade-animal-e-vegetal/saude-animal/cgtqa/sqo/eqc , https://www.gov.br/agricultura/pt-br/assuntos/sanidade-animal-e-vegetal/sanidade- vegetal/analise-de-riscos-de-pragas

İlgili risk kategorilerine göre bitki sağlığı sertifikasyonunun gerekli olup olmadığının belirlenmesi için Zararlı Risk Analizi yapılması gerekebilmektedir. Örneğin, üçüncü risk kategorisinde yer alan; taze çiçekler, tüketime veya işlenmeye yönelik taze meyve ve sebzeler için Zararlı Risk Analizi yapılmaktadır. Bununla birlikte; birinci risk kategorisinde yer alan bitkisel yağlar (zeytinyağı, ayçiçek yağı, mısır yağı vb), şeker gibi karantina zararlıları tarafından enfekte/istila edilemeyecek noktaya kadar işlenmiş bitkisel kökenli ürünler için bitki sağlığı sertifikasyonu gerekmemektedir.20 Halihazırda “İthalatı Onaylı Olan Bitkisel Ürünler” listesine ise ilgili bağlantıdan ulaşılabilmektedir. (https://mapas.agricultura.gov.br/ddiv/arp/oracle/pvti2.asp)

Konuya ilişkin daha detaylı bilgiler (https://www.gov.br/siscomex/pt- br/informacoes/demais-noticias-de-comercio-exterior/agricultura/mapa-atualiza-norma-de- certificacao-fitossanitaria-internacional) linkinde yer almaktadır.

Helal Belgelendirme: Brezilya’da Helal Sertifikasyonu bir ürünün İslami şartların gereklerini karşıladığını gösteren bir belgelendirme süreci olup; gönüllü bir teknik-dini sertifikadır. Helal sertifikasının bir şirket tarafından temin edilmesi, ürünlerin ve/veya hizmetlerin İslam Hukuku hükümlerine uygun olarak hazırlandığını ve/veya sunulduğunu garanti etmektedir.

Helal akreditasyon kurumu olan Alimentos Halal Brasil’den edinilen bilgiye göre, Brezilyalı ithalatçının talebi doğrultusunda ihracatçıdan helal ürünler için ürünün menşe ülkesinde düzenlenen Helal Sertifikası istenmektedir. Brezilya makamları tarafından Helal Sertifikası talep edilmemektedir.

Brezilya Müslüman Dernekleri Federasyonu bünyesinde faaliyet gösteren FAMBRAS Halal Certification Ltda ile et ve et ürünleri alanında helal belgelendirme gerçekleştiren İslami Denetim Hizmetleri (SIIL HALAL) adlı kuruluşlar tarafından helal belgelendirme yapılmaktadır.²¹

5.3 – Diğer Hususlar

Brezilya’nın dış ticaret ve gümrük rejimi ile ilgili bilgilere yetkili kurumların internet sayfalarından ayrıntılı şekilde ulaşılması mümkün bulunmaktadır22. Öte yandan, Brezilya’daki ithalat ve ihracat süreçleri firmaların hareket kabiliyetini zorlaştırıcı nitelikteki vergi, harç ve birtakım düzenlemeler nedeniyle halihazırda karmaşık bir görünüm arz etmektedir.

Bununla birlikte, Brezilya’ya ihracatta karşılaşılan en önemli sorun yüksek gümrük vergilerinin yanı sıra ithal edilen pek çok üründe izin ve sertifikasyon talep edilmesidir.

²⁰ https://www.gov.br/agricultura/pt-br/assuntos/sanidade-animal-e-vegetal/sanidade-vegetal/analise-de- riscos-de-pragas-arquivos/

²¹ https://www.fambrashalal.com.br/ ; https://siilhalal.com.br/br/

²² https://www.gov.br/receitafederal/pt-br/assuntos/aduana-e-comercio-exterior/

İlaveten, ürünlerin ve firmaya bağlı olarak yapılan risk değerlendirmesi sonucunda ilgili risk kategorisine göre gümrüklerdeki denetim yoğunluğu değişkenlik gösterebilmektedir. Bu nedenle, Brezilya gümrüklerinde tesis edilen işlemlerin uzun zaman aldığı ve depo masraflarının artmasına neden olduğu değerlendirilmektedir.

Ayrıca; 2020 yılında görülen Covid-19 pandemisinden önce sevkiyatın gümrükten çekilmesi amacıyla bu sevkiyata ait orijinal konşimentolar ithalatçıya posta yoluyla gönderilmekte idi. Pandemi ile birlikte, 10.278 sayılı ve 18 Mart 2020 tarihli kararname ile Brezilya Federal Gelir İdaresi (RFB), kararnamenin gerekliliklerine uyulması koşuluyla, aynı amaçlarla konşimentonun taranmış bir kopyasının sunulmasını kabul etmektedir. İhracat işleminde akreditif gibi garantili yöntemler kullanılması veya ilave sözleşme yapılması halinde dahi, ithalatçının konşimentonun kopyası ile malları gümrükten çekmesi durumunda ihracatçının mal bedelinin tahsili için mahkemeye başvurması ve uzun süren bir yasal prosedürü takip etmesi gerekebileceğinden; olası bir sıkıntı oluşmamasını teminen, ilgili ödeme şekline göre eşyanın bedelinin tahsil edildiği bilgisinin Türk ihracatçı firmalarımızca ilgili armatür şirketleri ve/veya lojistik firmaları/acenteler ile paylaşılması sonrasında eşyanın Brezilya gümrüklerinde serbest bırakılmasına yönelik işlemlerin gerçekleştirilmesi konusunda firmalarımızın ilgili armatür şirketleri ve/veya lojistik firmaları/acenteler ile sıkı bir iletişimde bulunmalarında ve eşyanın ithalatçısı ve/veya ilgili gümrük müşaviri tarafından gönderilmesi talep edilen “Draft Bill of Lading” (konşimento kopyası) belgesinin olabildiğince “korumalı” bir formatta iletilmesinde fayda bulunduğu değerlendirilmektedir.

5.4 – E-Ticaret

212,6 milyonluk nüfusa sahip olan Brezilya, 2023 yılında 2 trilyon ABD dolarını aşan gayrisafi yurt içi hasılasıyla dünyanın en büyük dokuzuncu ekonomisi konumunda yer almıştır. 2023 yılı itibarıyla ülke nüfusunun internet kullanım oranı %84’tür. Özellikle koronavirüs pandemisi sırasında güçlü ilerleme kaydeden çevrim içi satışlar, Brezilyalı tüketiciler arasında giderek daha fazla yaygınlaşmaktadır. Brezilya, 2022 yılında 83,8 milyon, 2023 yılında ise 87,8 milyondan fazla sanal tüketici kaydetmiştir.

2023 yılında, ülkedeki e-ticaret hacmi, 2022'nin aynı dönemine göre %13,9 artış göstererek 185,7 milyar Brezilya realine (yaklaşık 37 milyar ABD Doları) ulaşmıştır. E- ticaretin genel perakende içindeki payı %11,0 olarak gerçekleşmiştir.

Brezilya'da e-ticaret, Brezilya Kalkınma, Sanayi, Ticaret ve Hizmetler Bakanlığı'nın görev alanına girmekte ve e-ticaret konusunda düzenleyici ilave bir kurum bulunmamaktadır. Diğer taraftan, kamu kurumu olmamakla birlikte, e-ticaret şirketlerinin bilgi ve deneyim paylaşımında bulunması ve KOBİ’lerin dış pazar payının artırılması amacıyla oluşturan ABCOMM (Associação Brasileira de Comércio Eletrônico) bulunmaktadır. ABCOMM verilerine göre sipariş başına harcanan ortalama tutar, 2023 yılında 470,0 Brezilya Reali (yaklaşık 94,0 ABD Doları) olmuştur ve yaklaşık 395,11 milyon adet sipariş gerçekleşmiştir.

5.4.1 – E-Ticarete Yönelik Düzenlemeler

Tüm ticari faaliyetlerde olduğu gibi, 11 Eylül 1990 tarih ve 8078 sayılı Tüketiciyi Koruma Yasası (Lei Nº 8.078, de 11 de setembro de 1990) elektronik ticaretteki faaliyetleri de düzenlemektedir. İşbu yasanın 12. Maddesi’ne göre ürünlerin tasarımından, imalatından, yapımından, montajından, formüllerinden, taşınmasından, sunumundan veya ambalajlanmasından kaynaklanan kusurların tüketicilerde neden olduğu zararların giderilmesinden, kusuru ne olursa olsun yerli veya yabancı üretici sorumludur.

Bununla beraber e-ticaret ve pazaryerlerine ait düzenlemeler, 15 Mart 2013 tarih ve 7962 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (Decreto nº 7.962, de 15 de Março de 2013) ve 14 Ağustos 2018 tarih ve 13709 sayılı Genel Veri Koruma Yasası (Lei Nº 13.709, de 14 de agosto de 2018) ile düzenlenmektedir.

5.4.2 – Yurtiçi E-Ticaret (B2C)

Brezilya pazarında 2023 yılı Aralık ayı itibarıyla, Mercado Livre, çevrim içi pazaryerleri arasında %42,0 pay ile ilk sırada yer almaktadır. Statista verilerine göre; şirket 2021 yılında bölgede yaklaşık %20’lık bir e-ticaret pazar payına sahip idi.

2023 yılı itibarıyla; Mercado Livre’nin ardından ülkede en çok tercih edilen pazaryerlerini Shopee, Amazon Brasil, Magazine Luiza, Americanas, AliExpress, iFood, Casas Bahia, Netshoes ve Shein olarak sıralamak mümkündür. Bahsi geçen platformlar Sevgililer Günü, Kara Cuma, Noel, Anneler Günü, Babalar Günü, Çocuk Bayramı günleri kapsamında alışveriş kampanyaları düzenlemektedir.

Fedex, Vixpar, Solistica, JSL, Loggi XD firmaları hızlı kargo hizmetleri sunmaktadır. Brezilya coğrafyası sebebiyle yerel lojistik hizmetlerinin oldukça dağınık olduğu bir pazardır ve bu nedenle tüm ülkeye dağıtım yapmak için birden çok lojistik hizmet sağlayıcısı ile çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır.

Yerel posta teşkilatı (Correios) dahi birçok noktaya etkin bir şekilde dağıtım yapamamaktadır. SHL Logistica ve LogHouse gibi firmalar tarafından sipariş karşılama hizmeti verilmektedir.

5.4.3 – Sınır Ötesi E-Ticaret

Brezilya Devlet Başkanı Luíz Inácio Lula da Silva tarafından daha önce ithalat vergisinden muaf olan 50 ABD Dolarına kadar olan uluslararası alışverişlere e-ticaret kapsamında vergi getiren yasa 27 Haziran 2024 tarihinde imzalanmış olup; anılan yasa 28 Haziran 2024 tarihinde yayımlanmıştır. Söz konusu vergi uygulaması 1 Ağustos 2024 tarihinde uygulamaya girmiştir. Bahse konu yeni yasa; Shopee, AliExpress, Shein ve Temu gibi uluslararası internet sitelerinde çok yaygın olan söz konusu 50 ABD Doları tutarına kadar olan ithalatın değeri üzerinden %20 oranında vergi alınmasını öngörmektedir. Uluslararası alışveriş yapan tüketiciler, %20 oranındaki vergiye ek olarak eyaletler tarafından uygulanan %17 oranındaki Mal ve Hizmet Dolaşımı Vergisini (ICMS) de ödemek zorundadır . 50 ABD Doları tutarının üzerinde ve 3.000 ABD Doları tutarına kadar olan ithalatlarda %60 oranında vergi alınacak olup; ödenecek vergide 20 ABD Doları tutarında indirim olacaktır. Bununla birlikte, e-ticaret kapsamında kişiler tarafından ithal edilen ve değeri 10.000 ABD Dolarına kadar olan ilaçlar söz konusu vergilerden muaf olmakla birlikte; ilaç ürünü ithalatında Ulusal Sağlık Gözetim Ajansı (Anvisa) tarafından belirlenen şartların yerine getirilmesi gerekmektedir.

5.4.4 – Ödeme Yöntemleri

E-ticarette kullanılan ödeme yöntemlerinde 2024 yılı Ocak ayı itibarıyla; %55,9 oran ile kredi kartı ilk sırada yer almakta; bunu %26,2 ile bir dijital ödeme yöntemi olan PIX ve %9,7 ile bir çeşit nakit ödeme yöntemi olan Boleto takip etmektedir.

PayPal, Mercado Pago, PicPay ise en çok tercih edilen dijital ödeme sistemlerindendir.

5.4.5 – Mobil E-Ticaret

ABCOMM verilerine göre, 2023 yılında ülkede e-ticarette mobil kullanım oranı ise %55,5 olarak gerçekleşmiştir.

5.4.6 – E-Ticarete Yönelik Beklenti ve Öngörüler

Brezilya e-ticaret pazarının 2024 yılında yaklaşık %10,5 oranında büyüme kaydedeceği tahmin edilmekte; önümüzdeki dönemde anılan sektöre yönelik politikaların güçlendirileceği ve uluslararası firmaların pazarda daha çok pay alması için yeni fırsatlar ortaya çıkacağı öngörülmektedir. Bu bakımdan, önümüzdeki 5 yıl içerisinde Brezilya’nın e-ticaret alanında en cazip pazarlardan biri olacağı tahmin edilmektedir. Ancak, Serbest Ticaret Anlaşması (STA) olmayan ülkelere uygulanan yüksek gümrük vergisi oranları Brezilya pazarına girişi zorlaştırmaktadır.

Brezilya ve Latin Amerika özelinde Mercado Livre pazara giriş kanalı olarak kurgulanabilir. Pazara girişte en büyük sorun gümrük engelleridir. Ülke, geleneksel sınır ticareti engellerini (tarifeler, ithalat lisansı vb.) önemli bir ölçüde azaltmış olsa da birçok alanda oranlar yüksek kalmaya devam etmektedir. Bu anlamda, Brezilyalı e-ticaret müşterilerinin moda ve aksesuarları alanında fiyata, telefon ve elektronik alanında ise kaliteye önem verdiği; ayrıca çevrim içi alışveriş yapan müşterilerin %32,49'unun düşük gelirli, %54,04’ünün orta gelirli ve %13,46’sının yüksek gelirli kesimden oluştuğu görülmektedir.

Bunun yanı sıra müşterilerin büyük çoğunluğunun çok kanallı mağazaları tercih ettiği, mağazada beğendiği ürünün eve teslim edilmesini tercih ettiği gözlenmektedir. Söz konusu eğilimlerin önümüzdeki dönemde de devam etmesi beklenmektedir.

Moda, ayakkabı, aksesuar, ev tekstili ve kozmetik alanında markalı firmalarımızın, yüksek gelir grubunu hedefleyecek şekilde Brezilya’ya odaklanabilecekleri, ancak; dağıtıma ilişkin depo ve lojistik hizmeti ile birlikte pazaryeri ve mağaza yönetim hizmeti de sunan firmalardan hizmet almalarının firmalarımıza fazlasıyla fayda sağlayacağı görülmektedir.

Bu noktada ülke genelinde faaliyet gösteren yaklaşık 200 bin nakliye firması ile tek tek anlaşma yapmak yerine tek bir lojistik entegratörü ile çalışmak daha avantajlı olabilir. Firmaların birçoğu ülkedeki karışık lojistik altyapısı ile uğraşmak istememekte; bu nedenle sipariş karşılama çözümlerini tercih etmektedir.

6 – BREZİLYA ÖNEMLİ SEKTÖRLER

6.1 – Tarım ve Hayvancılık

Tarım ve hayvancılık sektörünün GSYİH'sı, 2022 yılına kıyasla 2023 yılında %15,1 oranında büyümüştür. Sektördeki bu büyüme, 2023 yılında %2,9 büyüyen Brezilya'nın GSYİH'sını olumlu etkilemiştir. Tarım ve hayvancılık sektöründeki bu büyüme olmasaydı,

Brezilya'nın GSYİH'si yalnızca %1,6 büyüyecekti. Diğer bir deyişle, tarım ve hayvancılık sektörü, 2023 yılında ulusal GSYİH’deki artışta %44,2 pay sahibidir. 2023 yılında tarım ve hayvancılık sektörünün GSYİH'sı 677,6 milyar Brezilya Reali (yaklaşık 135,8 milyar ABD Doları) olarak kaydedilmiş ve toplam GSYİH’sındaki payı %7,1 olmuştur.

Sektördeki büyüme ve toplam GSYİH'sındaki payı, 2023 yılındaki olumlu iklim şartları ve 2022 yılındaki teknolojik yatırım paketi sayesinde mümkün olmuştur. Bu faktörlerin birleşimi, yıl içinde verimlilikte ve tarımsal üretimde önemli bir artışa yol açmıştır.

Ulusal Tedarik Şirketi (Conab) raporuna göre, toplam tahıl üretimi 2022/23 hasadında 319,9 milyon tona ulaşmıştır. Toplam tahıl üretimi içerisinde başlıca ürünler olan soya fasulyesi hasadı 154,6 milyon ton ve mısır hasadı 131,9 milyon ton olmuştur.

Hayvancılık 2023 yılında hayvan kesimindeki artış nedeniyle üretimde büyüme kaydetmiştir. Ülkedeki sığır kesimleri 2023 yılında 33,89 milyon baş hayvan olarak gerçekleşerek 2022 yılına göre %13,2 artış göstermiştir. 2023 yılında kümes hayvanı kesimi ise 2022 yılına kıyasla %2,8 artış göstermiştir. Sonuç olarak sığır eti, domuz eti ve kümes hayvanı üretimi 2023 yılında sırasıyla %11,2, %2,0 ve %3,5 artmıştır.

Sektörün büyümesi, yılın ilk yarısında artan soya fasulyesi ve mısır gibi mahsullerin üretiminin yanı sıra, yılın üçüncü çeyreğinde artan şeker kamışı ve kahve gibi diğer mahsullerin üretimine de bağlıdır. Öte yandan ülkenin Güney Bölgesi'nde yoğun olarak ekilen buğday, bu bölgedeki aşırı yağışlardan olumsuz etkilenmiştir. Sonuç olarak buğday üretimi 2023 yılında %22,8 oranında düşüş kaydetmiştir.

Brezilya dünyanın,

• 1. portakal üretici ve portakal suyu ihracatçısı,

• 1. şeker üretici ve ihracatçısı,

• 1. Kahve üretici ve ihracatçısı,

• 2. tavuk eti üretici ve 1. tavuk eti ihracatçısı,

• 1. sığır eti üretici ve ihracatçısı,

• 1. soya üreticisi ve ihracatçısı,

• 4. domuz eti üretici ve ihracatçısıdır.

Son on yılda Brezilya tarımsal üretiminde makineleşme yoğunlaşmıştır. Günümüzde tarımda kullanılan makinelerin en az %30’unun 5 yaşın altında olduğu tahmin edilmektedir. Çiftçilerin üretimde makineleşmeye erişimini artıran iki önemli etken, düşük faiz oranlarında emtia fiyatlarının ve sübvansiyonlu kredilerin yüksek olmasıdır. Bazı makinelerin Brezilya Metroloji Enstitüsü (INMETRO) tarafından sertifikalandırılması gerekmektedir.

Brezilya Kalkınma, Sanayi, Ticaret ve Hizmetler Bakanlığı’na göre, Brezilya’dan kahve ithalatı yapan başlıca ülkeler arasında Avrupa Birliği yer almaktadır. Günümüzde, kahve yetiştirme bölgelerinin çeşitliliği nedeniyle, Brezilya, farklı türlerde kahveler üretmekte; bu da damak tadı ve fiyatlar bazında farklı talepleri karşılamayı mümkün kılmaktadır.

Öte yandan Brezilya geleneksel olarak en büyük sığır eti üreticilerinden biridir. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO)’ne göre, her 2 kilogramlık sığır etinin biri Brezilya’dan gelmektedir. 2023 yılında Brezilya’nın sığır eti ihracatı 9,5 milyar ABD Dolarına ulaşmıştır. Brezilya’nın büyükbaş canlı hayvan ihracatı ise 2023 yılında 488,7 milyon ABD

Dolarına ulaşmış ve ihracatının ise %59,1’i Türkiye’ye yönelik olmuştur. Türkiye, 2023 yılında Brezilya’nın 1. en büyük büyükbaş canlı hayvan alıcısı olmuş; Türkiye’nin ardından Irak ve Lübnan gelmiştir.

Brezilya’nın güney bölgelerinde büyük et ve süt ürünleri üreticileri bulunmaktadır. Bu bölge genellikle, MERCOSUR ülkeleri ile Orta Doğu, Çin ve ABD’ye ihracat gerçekleştirmektedir.

6.2 – İmalat Sanayi

Brezilya önemli bir endüstriyel güç olup mineral cevheri zenginliğinden sanayi üretiminde büyük ölçüde faydalanmaktadır. Ülke, dünyanın en büyük ikinci demir ihracatçısı ve dünyanın ana alüminyum ve kömür üreticilerinden biridir. Bir petrol üreticisi olarak Brezilya, yakın gelecekte enerji bağımsızlığını kazanmayı ve dünyanın en iyi beş petrol üreticisinden biri haline gelmeyi hedeflemektedir. Ayrıca, ülke giderek daha çok tekstil, havacılık, eczacılık, otomobil, çelik ve kimya sanayi sektörlerinde kendini göstermektedir. Dünyanın büyük otomobil üreticilerinin çoğunun Brezilya’da üretim tesisleri bulunmaktadır. Sanayi sektörü 2023 yılında GSYİH’ya %25,5 oranında katkıda bulunmuş olup, nüfusun yaklaşık %20’sini istihdam etmektedir.

Brezilya’nın başlıca sanayi sektörleri arasında demir ve çelik üretimi, otomobil montajı, petrol işleme, kimyasal madde üretimi, çimento üretimi ve havacılık gelmektedir. Son yıllarda teknolojik yoğunluğu yüksek sanayilerin ekonomideki payı artmıştır.

Brezilya sanayi faaliyeti, Güneydoğu Bölgesi’nde, özellikle sanayileşme sürecinin ilk olarak başladığı eyaletler olan São Paulo, Rio de Janeiro ve Minas Gerais’te yoğunlaşmaktadır. Bahsedilen eyaletlerde, otomobil endüstrisi, teknolojik yoğunluğu yüksek üretim ve kimyasal ürünlerin üretiminde uzmanlaşmış modern ve çeşitlendirilmiş sanayi parkları bulunmaktadır.

Güneydoğu Bölgesi’nde, tekstil, alkol ve şeker üretimi gibi geleneksel ürünler de üretilmektedir. Bununla birlikte, son zamanlarda bu bölge, endüstrinin modernizasyonu ve çeşitlendirilmesi sürecine girmiş; katma değeri yüksek üretim artmıştır.

Brezilya sanayi üretiminde ikinci büyük öneme sahip olan bölge Güney Bölgesi’dir. Ülkenin bu bölümü, tarım ekonomisi olarak adlandırılan ve özellikle hammaddelerin işlenmesini sağlayan üretim bölgeleri barındırmaktadır. Güney Bölgesi aynı zamanda yedek parça ve metalürji üretiminde de önde gelmektedir.

Kuzey ve Orta Batı, tarım ve ticaret ile sınırlı olduğu için ülkenin sanayi sektöründe en az paya sahip bölgelerdir.

Son yıllarda, Brezilya ekonomisi madencilik, bankacılık ve telekomünikasyon alanlarındaki kamu şirketlerinin özelleştirilmesiyle dikkat çekmeye başlamıştır.

Brezilya, Güney Amerika’nın en büyük ve en önemli havacılık sanayisine sahiptir. Küresel havacılık endüstrisi, Brezilya’nın havacılık şirketi Embraer’in de aralarında bulunduğu az sayıda aktörden oluşmaktadır. Dünyanın en büyük havacılık şirketlerinden biri olan Embraer’in merkezi São Paulo eyaletinde, São José dos Campos şehrinde bulunmaktadır.

Havacılık sektörü Brezilya’da 2022 yılında doğrudan 52 bin, toplamda ise 995,1 bin istihdam sağlamıştır. Her yıl 12’si São Paulo eyaletinde bulunan teknoloji ve iletişim merkezlerinin işbirliğinde araştırma ve geliştirmeye yönelik yoğun yatırımlar gerçekleştirilmektedir. Ayrıca Avrupa Birliği, Brezilya havacılık endüstrisinin en büyük ihracat pazarıdır.

Brezilya otomotiv endüstrisinin tarihi, 1925 yılında Chevrolet montaj hattının kurulmasıyla başlamıştır. Ülke daha sonra Toyota, Volkswagen, Ford, Fiat ve Mercedes Benz gibi diğer üreticileri çekmiştir. 1990'lı yıllarda Audi, Nissan, Honda, Peugeot, Hyundai, Renault ve Chrysler gibi firmalar Brezilya pazarına girmiş olup sektör, Çin JAC Motorları da dahil olmak üzere giderek daha fazla yabancı şirketi cezbetmektedir. 2022 yılı itibariyle dünyanın 8. büyük otomotiv üreticisi olan Brezilya’nın 9 farklı eyaletinde 57 adet otomotiv üretim tesisi bulunmakta, bunların 23 tanesi São Paulo eyaletinde yer almaktadır. Sektörün 2022 yılı cirosu 69,8 milyar ABD dolarına ulaşmıştır. Brezilya Motorlu Taşıt Üreticileri Birliği (ANFAVEA) tarafından 2024 yılında otomotiv sektöründe hafif ve ağır araç üretiminin %6,2 oranında; ihracatının ise %0,7 oranında büyümesinin beklenildiği ifade edilmiştir.

2022 yılında Brezilya’nın makine ve teçhizat sektörü, ülkenin Sanayi Üretim Endeksinin %5,3’ünü oluşturmaktadır. Tarım ve ulaştırma alt sektörlerine ilişkin makine ve ekipman sektörde başı çekmektedir. Ülkede kullanılan tarım makinelerinin %90'ı yurt içinde satın alınmakta ve buğday, soya fasulyesi, pirinç ve mısır gibi mahsullerin yetiştirilmesinde kullanılmaktadır.

Ülkenin tekstil sektörünün cirosu 2022 yılında 37,4 milyar dolar değerinde olup aynı yıl verilerine göre 2,1 milyon ton tekstil ve konfeksiyon ürünleri üretimi yapan 24.300 adet şirket bulunmaktadır. Sektör, ülkedeki 2. en büyük işgücünü sağlamaktadır. 2022 yılında 1,3 milyon istihdam sağlamıştır. 2022 yılında Brezilya tekstil ürünleri ihracatında dünyada 11. sırada yer almıştır. Brezilya, elyaf endüstrisinden tasarım ve üretime kadar sektördeki tüm bağlantıları kullanan az sayıda ülkeden biridir. Ülke, pamuk üretimi ve tüketimi konusunda dünyada 5. sırada yer almakta ve malzemenin çoğu Mato Grosso Eyaleti’nde yetiştirilmektedir. Brezilya ayrıca 2023 yılı itibariyle dünyanın en büyük 5 denim üreticisi ve tüketicisi arasında yer almaktadır.

6.3 – Doğal Kaynaklar ve Madencilik

Brezilya madencilik sanayisinin temelleri sömürgecilik dönemine dayanmakta olup söz konusu dönemdeki değerli metal arayışı sonucunda ilk olarak Minas Gerais Eyaleti’nde altın madenciliği ortaya çıkmıştır.

Tarih boyunca, bölge işgalinin artmasıyla jeolojik, metalik maden yatakları ve manganez gibi maddeler keşfedilmeye; demir daha da önem kazanmaya başlamıştır. Bu tür keşifler, Brezilya sanayileşme sürecinin geliştirilmesinde etkili olmuştur.

Halihazırda Ulusal Madencilik Ajansı'na kayıtlı 37 metalik madde için aktif araştırma ve çalışma sahası bulunmaktadır.

2021 yılında metalik sınıftan maddeler Brezilya'nın maden üretiminin toplam değerinin yaklaşık %89'unu oluşturmuştur. Bu maddeler arasında, üretim değerinin %99,7'sine karşılık gelen 11 madde öne çıkmaktadır. Bunlar alüminyum, bakır, krom, kalay, demir, manganez, niyobyum, nikel, altın, vanadyum ve çinkodur. Söz konusu 11 adet maddenin üretim değeri 312,9 milyar Brezilya Reali’dir (yaklaşık 58,5 milyar ABD Doları). Bu maddelerin üretiminin %88,1’i Pará ve Minas Gerais eyaletlerinde gerçekleşmektedir ve ülke genelinde 227 maden ocağı bulunmaktadır. Madencilik sektöründe öne çıkan eyaletler ise başta Minas Gerais olmak üzere, Bahia, Para, Goias, Mato Grosso ve Sao Paulo’dur.

Brezilya madencilik sektörü 2023 yılı gelirlerinde 2022 yılına göre %0,7 oranında düşüş kaydetmiş ve petrol ve doğal gaz hariç olmak üzere toplam 248,2 milyar Brezilya Reali (49,7 milyar ABD Doları) tutarında gelir elde etmiştir. Sektör 2023 yılında 210 binden fazla doğrudan istihdam sağlamıştır. Üretilen ana maddeler ve sektör gelirindeki payları aşağıdaki şemadaki gibidir. Buna göre sektör gelirindeki payı %59,6 olan demir, ülkenin önemli maden ürünüdür.

2023 yılında daha düşük ihracat sonuçları gösteren sektör, başta Çin olmak üzere minerallere yönelik dış talepten büyük ölçüde etkilendiği için dalgalanmaya maruz kalan bir sektördür. Brezilya'nın en çok ihraç ettiği sekiz cevherden yedisi için Çin ana alıcı ülkeler arasında yer almaktadır: demir cevheri, manganez ve niyobyum için ana alıcı; bakır ve doğal taş ve dekoratif kaplamalar için ikinci en büyük; alüminyum için dördüncü; kaolin için ise en büyük beşinci alıcı ülke konumundadır.

26 Aralık 2023 tarihli ve 12.370 sayılı Kanun gereği 2023 yılında uygulamaya giren Maden Kaynakları Denetim Vergisi (TFRM) ile önümüzdeki dönemde maden projelerinin maliyetlerinin artacağı, sektörün uluslararası rekabet gücünün zayıflayacağı ve söz konusu durumların ülkedeki anılan sektöre yönelik yatırımların cazibesine olumsuz yansıyabileceği değerlendirilmektedir.

Ülkedeki çelik endüstrileri de Minas Gerais, São Paolo ve Volta Redonda (Rio de Janeiro) gibi demir cevheri bakımından zengin bölgelerde kurulmuştur. Çelik endüstrilerinin özelleştirilmesi 1990’larda gerçekleştirilmiş olup 2023 yılı itibariyle ülkede 12 şirket grubu tarafından yönetilen 31 çelik fabrikası bulunmaktadır. Vale şirketi, yaklaşık 14 milyar mt demir cevheri ile dünyanın en büyük demir cevheri üreticisi konumuna sahiptir. Şirket ayrıca yılda yaklaşık 400 milyon ton ürün üretebilmekte ve şirketin demir cevheri ihracatı Brezilya toplam demir cevheri ihracatının %80’ini oluşturmaktadır. Brezilya’nın çelik endüstrileri, ülkenin demir yataklarının yüksek kalitesi ile desteklenmekte olup örneğin Vale şirketi tarafından işletilen Carajas madenleri ortalama %66 ila %67 demir içeriğine sahiptir.

Öte yandan, son on yılda, Brezilya mücevher sektörü kaliteli makine, teçhizat, alet ve girdilerin ithalatı yoluyla kalite standartlarını ve rekabet gücünü yükseltmiştir. Halihazırda Brezilya, dünya değerli taş tedarikinin üçte birini sağlamaktadır. Brezilya, ana zümrüt tedarikçilerinden biridir ve sitrin, akik, ametist, turmalin, akuamarin, topaz ve kuvars kristalini büyük ölçekte tedarik etmektedir.

6.4 – Enerji ve Gaz

Brezilya doğal kaynakların bol olduğu bir ülke olmasından dolayı elektrik üretimi kaynakları çeşitlilik göstermektedir. Bu anlamda Brezilya'da elektrik enerjisi üretimi hidroelektrik, termoelektrik (biyokütle, kömür, petrol, doğalgaz), rüzgar, fotovoltaik ve nükleer santrallerden sağlanmaktadır.

2023 yılında elektrik gücünde 10.324,2 megawatts (MW) artış olmuş ve toplamda 199.324,5 MW elektrik enerjisi biriktirilmiştir. 2024 yılı için toplam kapasitenin 200.000 MW sınırını aşması beklenmektedir.

2023 yılında elektrik gücündeki artışta rüzgar enerjisinin katkısı en yüksek olmuş ve toplam artışın %47,65'ine karşılık gelen 4.919 MW'lık bir artış kaydetmiştir. İkinci sırada ise üretimi yüzde 39,51 artışa karşılık gelen 4.070,9 MW’lık artış kaydeden güneş enerjisi yer almaktadır.

Brezilya, dünya sıralamasında 8. en büyük güneş enerjisi üreticisidir. Brezilya Maden ve Enerji Bakanlığı verilerine göre 2023 yılında, Brezilya’nın güneş enerjisi üretimi ve iletiminde elde ettiği başarılar ve ilerlemeler damgasını vurmuştur. Brezilya’nın toplam operasyonel gücü 37 GW’ı aşmıştır. Rakamlar Brezilya'nın yenilenebilir enerji kaynaklarındaki potansiyelini göstermektedir.

Brezilya Fotovoltaik Güneş Enerjisi Derneği (ABSOLAR) verilerine göre, 2023 yılında güneş enerjisi sektörü Brezilya'da ulusal toprakların tüm bölgelerine yayılmış, 352 binden fazla yeni iş yaratmıştır. Brezilya'da halihazırda 2012 yılından bu yana birikmiş güneş kaynaklarından elde edilen 37,2 GW operasyonel güç bulunmaktadır; bunun 25,8 GW'ı dağıtılmış üretim ve 11,4 GW'ı merkezi üretimdir.

Brezilya’nın Enerji Araştırma Ajansı (EPE) tarafından Ulusal Enerji Planı kapsamında 2021 yılı sonunda “10 Yıllık Enerji Büyüme Planı (PDE) 2031” ilan edilmiştir.

10 Yıllık Enerji Büyüme Planı 2031 kapsamında 2031 yılına kadar gerekli genişlemeyi sağlamak için enerji altyapısına 3,25 trilyon Brezilya Reali (625 milyar ABD Doları) yatırım yapılması beklenmektedir.

Maden ve Enerji Bakanlığı’na (MME) göre, 2031 yılına kadar Brezilya’nın elektrik tüketiminin %44 oranında büyümesi beklenmektedir. Önümüzdeki 10 yılda 40 bin km uzunluğunda yeni elektrik iletim hattının yapılacağı ve 2031 yılında faaliyette olan 200 bin km elektrik iletim hattı bulunacağı tahmin edilmektedir. Bu çerçevede önümüzdeki 10 yılda, 62,5 milyar Brezilya Reali (11,3 milyar ABD Doları) iletim hattı, 27,1 milyar Brezilya Reali (5 milyar ABD Doları) trafo merkezleri için olmak üzere toplam 89,6 milyar Brezilya Reali (16 milyar ABD Doları) yatırım yapılması öngörülmektedir.

Diğer taraftan, petrol üretiminin halihazırdaki günlük 3,27 milyon varilden, on yıllık zaman süreci içerisinde günlük 5,54 milyon varile çıkarılarak %70 büyüyeceği öngörülmektedir. Petrol ihracatının da önemli ölçüde artması ve 2020-2030 yılları arasında %130 oranında artışla halihazırdaki günlük 1,5 milyon varilden 3,4 milyon varile yükselmesi beklenmektedir. Doğal gaz üretiminin ise günlük 199 milyon m3’e ulaşacağı ve mevcut 115 milyon m3’e göre %74’lük bir artış sağlayacağı öngörülmektedir.

Söz konusu 10 Yıllık Enerji Büyüme Planı çerçevesinde yenilenebilir enerji başta olmak üzere pek çok yatırım fırsatı bulunmaktadır. Enerji Büyüme Planı ve 2031 yılına kadar enerji alanında açılması planlanan ihalelere ilişkin ayrıntılı bilgiye aşağıdaki linklerden ulaşılabilmektedir:

http://www.epe.gov.br/pt/leiloes-de-energia/leiloes

6.5 – İnşaat Sanayi

2023 yılında Brezilya inşaat sektörü %0,5 oranında küçülmüştür. Ekonomistlere göre yüksek faiz oranları, Covid-19 salgını sırasında başlayan küçük inşaat işleri ve tadilatları döneminin sona ermesi ve Temmuz 2023 tarihinde gerçekleşen “Minha Casa, Minha Vida (Benim Evim, benim Hayatım)” programının yeni koşullarının yayımlanmasında yaşanan gecikme bu küçülmede etkili olmuştur.

Sektör, 2023 yılında kayıtlı istihdamın %7,4'ünü teşkil etmekte olup; işsizlik oranının gerilemesinde etkili olmuştur. 2023 yılı itibarıyla, Brezilya inşaat sektörünün toplam katma değer içindeki payı %3,5 olup; sanayi sektörü içindeki payı ise %13,6’dır. 2023 yılında sektörün cirosu 222,8 milyar Brezilya Reali (yaklaşık 45 milyar ABD Doları) tutarında gerçekleşmiştir.

Brezilya İnşaat Sanayi Odası (CBIC), sektörün 2024 yılında %2,3 oranında büyümesini öngörmektedir. Bu oran, Brezilya'nın 2024 yılında %2,09 olması beklenen GSYİH endeksinin üzerindedir. Bunun nedenleri arasında “Minha Casa Minha Vida” programında yapılması planlanan düzenlemelerin etkilerinin yanı sıra, işe alımlarda devam eden artış, şirketlerin satın alma ve lansmanlara yönelik olumlu beklentileri ve Brezilya ekonomisinin yıl içinde olumlu büyümesi beklentisi yer almaktadır. 2024 yılında ayrıca, büyük altyapı çalışmalarının yeniden başlaması ve gayrimenkul sektörünün ısınmasıyla iş makineleri pazarının da büyümeye devam etmesi beklenmektedir.

Ayrıca, piyasalarda sürmesi beklenen canlılık ve Nisan 2024 tarihinden itibaren Rio Grande do Sul eyaletini etkisi altına alan yoğun yağışlar sonrası yaşanan sel felaketinden olumsuz etkilenen eyaletin yeniden yapılanma çalışmaları, sektörün 2024 yılındaki faaliyetlerinde artış sağlayacak faktörler arasındadır.

Konut alanında “Minha Casa, Minha Vida (Benim Evim, benim Hayatım)” projesi, konut açığı sorununu çözmek ve Range 1 grubunda olan düşük gelirli insanlar için sübvansiyon destekli mülklere erişimi yeniden başlatmak için 2023 yılında yeniden uygulamaya konulmuştur. 1 Ocak 2023 yılında göreve başlayan Lula hükümetinin ilk 100 gününde sekiz eyaletteki ondört belediyede 5.693 adet konut teslim edilmiştir. Federal Hükümetin hedefi, 2026 yılı sonuna kadar 2 milyon adet konut inşa etmektir.

Brezilya İnşaat Sanayi Odası (CBIC) verilerine göre Brezilya emlak piyasasında 2024 yılının 1. çeyreğinde ülke geneli yeni konut satışlarında 2023 yılının 1. çeyreğine göre %6,0 oranında artış kaydedilmiştir. Yeni konut satışlarında yaşanan bu artışta, satışlarında %21,3 oranında artış görülen “Minha Casa, Minha Vida (Benim Evim, benim Hayatım)” programı etkili olmuştur.

2024 yılı Nisan ayı itibarıyla sektörde 2,8 milyon çalışan bulunmakta, bu da ülkedeki toplam kayıtlı yaklaşık 46,6 milyon çalışanın %6,22'sine karşılık gelmektedir. 2024 yılının ilk dört ayında 141.428 adet yeni istihdam sağlanmıştır, sektörün istihdamında yaşanan bu artış, 2024 yılında inşaat sektöründeki büyümeye ilişkin olumlu beklentileri doğrular niteliktedir.

Eyaletler bazında ise; Sao Paulo Eyaleti valisi Tarcisio Freitas tarafından, Brezilya inşaat sektörünün kalbi niteliğindeki Sao Paulo eyaletine konut için 106 milyon Brezilya Reali tutarında yatırım yapılacağı 2023 yılında duyurulmuştur. Yatırımın Programa Casa Paulista (Konut Paulista Programı) isimli program bünyesinde Sao Paulo Eyaleti’nde yer alan 30 şehirde toplam 8.711 adet konut inşaatı için kullanılacağı bildirilmiştir. Program ile ilgili bilgilere https://www.prefeituradesp.org/programa-casa-paulista-sp/ linki üzerinden ulaşılabilmektedir.

6.6 – Perakende Ticaret

Brezilya'da perakende ticaret, ülke ekonomisinde temel bir rol oynamaktadır. Üreticileri ve tüketicileri buluşturmaktan, tüketicilerin ihtiyaç ve isteklerini karşılamak için çok çeşitli ürün ve hizmetler sunmaktan sorumludur. Ayrıca, Çalışma Bakanlığı verilerine göre 2023 yılında anılan sektör bünyesinde kayıtlı 9,9 milyon çalışan bulunmaktadır. 2023 yılında sektör yaklaşık BRL 5,7 trilyon (1,1 trilyon ABD Doları) tutarında satış gerçekleştirmiştir.

Brezilya perakende ticaretinin temel özelliklerinden biri, hem şirketlerin büyüklüğü açısından hem de sunulan ürünler açısından çeşitlilik arz etmesidir. Sektör, ülkenin her köşesine yayılmış küçük kuruluşlardan büyük zincirlere kadar çok çeşitli şirketleri bünyesinde barındırmaktadır. Böylece sektör, tüketicilerin çok çeşitli seçenekler arasından seçim yapmaları ile tercih ve bütçelerine uygun ürünleri bulmalarına olanak tanıyan etkileyici bir çeşitliliğe sahiptir.

IBGE verilerine göre perakende ticareti 2023 yılında BRL 900 milyar tutardan (180 milyar ABD Doları) fazla gelir elde etmiştir. Anılan veri, 2023 GSYİH'nın %9,2'sine tekabül etmektedir.

Son yıllarda e-ticarette görülen yükseliş, Brezilya perakendesine yeni fırsatlar getirmiştir. Çevrimiçi satışlar, artan bağlantı ağı, akıllı telefonların yaygınlaşması ve evden çıkılmasına gerek olmadan giderek daha güvenli şekilde yapılan alışverişlerin getirdiği rahatlık sayesinde önemli ölçüde artmıştır.23

6.7 – Hizmetler

Hizmetler sektörü 2023 yılı için Brezilya GSYİH’sinin % 67,4’ünü temsil etmekte ve aktif işgücünün %54’ünü istihdam etmektedir. Son yıllarda, ülke özellikle havacılık ve telekomünikasyon alanlarında yüksek katma değerli hizmetler üretmeye başlamıştır. Turizm de son yıllarda artış göstererek sektörün önemli bir bölümü haline gelmiştir. 2022 yılı verilerine göre, turizm sektöründe doğrudan 1,3 milyon, toplamda ise 4,2 milyon kişi istihdam edilmektedir. Anılan yılda sektör 309,4 milyar BRL (yaklaşık 60 milyar ABD Doları) gelir elde etmiştir. 2022 yılında sektörün ülkenin toplam GSYİH’sındaki payı %3,1 olmuştur.

Brezilya Coğrafya ve İstatistik Enstitüsü (IBGE)'ne göre, bilgi teknolojileri ve telekomünikasyon sektöründeki ticari faaliyetler, büyük ölçüde uzaktan çalışma ve eğitim ihtiyacı nedeniyle COVID-19 krizinin başlangıcından bu yana yükselişe geçmiştir.

Brezilya Bilgi Teknolojileri pazarının 2022 yılı bölgesel dağılımına göre São Paulo, Rio de Janeiro, Espírito Santos ve Minas Gerais eyaletlerini bünyesinde barındıran Güneydoğu bölgesi tek başına pazarın %62,6’sına sahiptir.

²³ https://monitormercantil.com.br/a-importancia-do-comercio-varejista-no-brasil/

Diğer taraftan, Ekim 2021 tarihinde, Brezilya’nın 5G spektrum ihalesi gerçekleştirilmiş; yaklaşık 8,5 milyar ABD Doları toplanmıştır. Nokia ve Omdia tarafından yapılan bir araştırmaya göre, Brezilya’da 5G’nin kullanımının 1,2 trilyon ABD Doları ekonomik etkisi ve 2035 yılına kadar 3 trilyon ABD Doları verimlilik artışı olacağı öngörülmektedir. Brezilya, telekomünikasyon sektöründe yerleşmiş bir politika ve düzenleyici ortama sahiptir. Sektörün düzenlenmesinden sorumlu birincil organ Ulusal Telekomünikasyon Kurumu’dur (ANATEL).

5G, 6 Temmuz 2022 tarihi itibariyle kullanıma girmiştir ve ilk olarak başkent Brasília'da başlatılmıştır. Daha sonra, aynı ay içinde Porto Alegre, Belo Horizonte ve João Pessoa sinyali kullanıma sunulmuştur. Halihazırda, Sao Paulo ve Rio de Janeiro da dahil olmak üzere 26 şehirde kullanılmaktadır.

2029 yılına kadar nüfusu 30 binden fazla olan tüm belediyelerin kapsanması; 2028 yılına kadar nüfusu 600’den fazla olan tüm kasabalarda 4G kapsama alanı sağlanması; 2025 yılına kadar nüfusu 20 binden fazla olan belediyelere ve 2026 yılına kadar nüfusu 20 binden az olan belediyelere fiber optik ağ veya ana taşıyıcı ağların dağıtılması; federal otoyolları kapsayan fiber optik ağların kurulması ve federal hükümet tarafından özel kullanım için özel bir 5G güvenli ağ kurulması öngörülmektedir.

6.8 – Bilişim

Brezilya Yazılım Şirketleri Birliği (ABES) ve Uluslararası Veri Şirketi (IDC) tarafından ortak yapılan 2024 Brezilya Yazılım Pazarı Araştırması’na göre, Brezilya 2023 yılında küresel çapta teknolojiye yapılan yatırımların %1,6'sına ve Latin Amerika genelindeki yatırımların %37,5'ine sahip olmuştur. 2023 yılında bilgi teknolojisine (yazılım, donanım ve hizmetler) yapılan küresel yatırımların toplamı (3,166 trilyon ABD Doları) dikkate alındığında, Brezilya 49,9 milyar ABD Doları yatırımı ile iki sıra ilerleyerek yatırım sıralamasında onuncu sırada yer almıştır. Toplam yatırımları 133 milyar ABD dolarına ulaşan Latin Amerika'da ise lider konumunda kalmıştır. Uluslararası Veri Şirketi (IDC), 2024-2025 trendleri arasında 5G, Siber Güvenlik ve Nesnelerin İnterneti (IoT) gibi konulara dikkat çekmektedir.

Uluslararası Veri Şirketi (IDC) tarafından açıklanan bir rapora göre, 2024 yılında Latin Amerika bilişim pazarının %11 oranında büyümesi beklenmektedir. Brezilya'nın ise bu sektörde 2024 yılında %12 ile bölgedeki yıllık en yüksek büyüme oranına sahip ülkeler arasında yer alması beklenmektedir. Bu oran, %10 ile Kolombiya gibi komşu ülkelerden ve hatta %9 ile Amerika Birleşik Devletlerinden daha yüksek seviyede kalmaktadır.

Ayrıca, Brezilya’daki bilişim sektörü, şirketlerdeki dijital dönüşümün hızlanmasıyla son üç yılda önemli istihdam yaratmıştır. Santa Catarina Teknoloji Derneği (Acate) ve teknoloji firması Neoway tarafından yürütülen bir araştırmaya göre, Brezilya’da söz konusu sektörde faaliyet gösteren 422.300 şirket bulunmaktadır. 2015 ve 2020 yılları arasında kurulan teknoloji işletmesi sayısında ülkedeki en yüksek büyüme Santa Catarina Eyaleti’nde (%63,2) görülmüştür. Eyaletteki toplam büyüme oranı da ulusal ortalamanın (%26,1) oldukça üzerindedir.

7 – DOĞRUDAN YABANCI YATIRIMLAR

7.1 – Doğrudan Yabancı Yatırımların Görünümü

Birleşmiş Milletler verilerine göre, Brezilya 2023 yılında tüm G20 ekonomileri arasında en çok doğrudan yabancı yatırım çeken üçüncü ülke olmuştur. Söz konusu verilere göre Brezilya, 2023 yılında toplam 62,0 milyar ABD Doları (GSYİH’nin %2,89’u) yatırım çekmiştir. Yatırım miktarı 2022 yılında ise 74,6 milyar ABD Doları (GSYH'nin %3,82'si) tutarında gerçekleşmiştir. Buna göre doğrudan yabancı yatırım 2023 yılında, bir önceki yıla göre %16,9 oranında azalmıştır. Yeni proje sayısı ise sabit kalmıştır.

FDI | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022* | 2023 Gelen FDI (Akım - Milyar $) | 78,2 | 69,2 | 37,8 | 46,4 | 74,6 | 62,0 Gelen FDI Stoku (Milyar $) | 737,9 | 874,0 | 765,4 | 901,4 | - | 924,0 Giden FDI (Akım - Milyar $) | 2,0 | 22,8 | -3,5 | 16,2 | 33,4 | 28,3 Giden FDI Stoku (Milyar $) | 382,4 | 416,6 | 448,0 | 474,1 | 479,0 | 389,0 Kaynak: Brezilya Merkez Bankası *2022 gelen FDI stoku verilerine ulaşılamamıştır. | | | | |

Brezilya Merkez Bankasının 2021 yılı verilerine göre; bölge olarak Avrupa, yapılan toplam doğrudan yabancı yatırımların %62,9’unu gerçekleştirmiştir (Figür). Bu bölge kapsamında en çok yatırımı bulunan ülkeler sırasıyla Hollanda (%40,5), Lüksemburg (%16,7) ve İspanya (%11,1) olmuştur. Kuzey Amerika bölgesi ise 200,5 milyar ABD Doları ile ülkedeki doğrudan yabancı yatırımların %22,2'sini oluşturmuştur. Bu bölge kapsamında en çok yatırımı bulunan ülke ABD (%83,3) olmuştur (Figür).

Figür - Kıtalara ve ülkelere göre Gelen FDI

Ülkedeki doğrudan yabancı yatırımlar genellikle uluslararası büyük firmalar tarafından birleşme ve satın almalar şeklinde gerçekleştirilmekte; en çok tercih edilen şirket biçimi Sociedade Anonima (Anonim Şirket) ve Limitada’dır (Limited Şirket).

Doğrudan yabancı yatırımlarda ilk sırada gelen firmalar ise, Renault, Peugeot, Carrefour, Walmart, Mc Donalds, Zara ve General Motors’tur.

Fiat, Jeep, Peugeot ve Citroen gibi markaların sahibi Stellantis tarafından, Brezilya'da 2025 ile 2030 yılları arasında 30 Milyar Real tutarında yatırım yapılacağı açıklanmıştır. Anılan dönemde ülkede hibritler de dahil olmak üzere 40'tan fazla elektrikli aracın piyasaya sürülmesi planlanmaktadır. Anılan yatırımın, Brezilya ve Güney Amerika'daki otomotiv endüstrisi tarihindeki en büyük yatırım planını temsil ettiği ifade edilmiştir.

Stellantis tarafından açıklanan söz konusu kaynak hacmi, ulusal otomobil üreticileri birliği ANFAVEA'nın Şubat ayında Brezilya'da otomobil parçaları endüstrisi de dahil olmak üzere 2029 yılına kadar sektöre yatırım yapacağı tahmin edilen yaklaşık 100 Milyar Real tutarının üçte birini temsil etmektedir.

Toyota tarafından, Brezilya'da 2030 yılına kadar 11 milyar R$ tutarında yatırım yapılacağı ifade edilmiştir. Anılan tutarın esnek hibrit teknolojisine sahip araçların ve motorların üretim kapasitesini genişletmek için kullanılması ve üretim zincirindeki dolaylı pozisyonlar dikkate alındığında 2 bin adet ek iş yaratılması öngörülmektedir.

Stellantis ve Toyota'nın yanı sıra, Volkswagen (2028'e kadar 16 milyar real), General Motors (2028'e kadar 7 milyar real) ve Hyundai (2032'ye kadar 1,1 milyar dolar) dahil olmak üzere diğer otomobil üreticileri de yakın zamanda ülkede yapılacak büyük yatırım programlarını duyurmuştur.

Belgenin devamı (37 madde daha) okuyucuda yükleniyor. 7.2 – Yabancı Yatırımlara İlişkin Ülke Mevzuatı ve sonrası