KolayuyumGiriş yap

Yabancı Para Yükümlülükler İçin Türk Lirası Cinsinden Menkul Kıymet Tesisi Hakkında 2022/20 Sayılı Tebliğin Uygulama Talimatı

Tür
Resmi Gazete
İlgili mevzuat
Güncel metin
Bu doküman Resmi Gazete dışında bir kaynakta yayınlanmıştır.

Bu Talimat, 10/6/2022 tarihli ve 31862 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2022/20 sayılı Yabancı Para Yükümlülükler İçin Türk Lirası Cinsinden Menkul Kıymet Tesisi Hakkında Tebliğ (Tebliğ)’in uygulanmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektedir.

1. Menkul kıymet tesisine tabi kuruluşlar

Serbest bölgelerde faaliyette bulunanlar dâhil Türkiye’de kurulmuş veya şube açmak suretiyle Türkiye’de faaliyet gösteren mevduat ve katılım bankaları Tebliğ hükümlerine tabidir.

Menkul kıymet tesis yükümlülüğü, bankaların 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 10’uncu maddesine göre verilen izne istinaden faaliyete geçmeleri ile başlar, 5411 sayılı Kanun’un 12’nci maddesi gereğince söz konusu izinin kaldırılması durumunda sona erer.

Münhasıran kıyı bankacılığı yapan bankalar ile 5411 sayılı Bankacılık Kanunu gereğince iradi tasfiyeye giden bankalar tasfiyenin ilan edildiği tarihten itibaren, temettü hariç ortaklık hakları ile yönetim ve denetimi Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna devredilen kredi kuruluşları devir tarihinden itibaren Tebliğ hükümlerine tabi değildir.

Bu Uygulama Talimatının kalan bölümlerinde geçen “Bankalar” ifadesi “Menkul kıymet tesisine tabi kuruluşlar” yerine kullanılmıştır.

2. Menkul kıymet tesisine tabi yükümlülüklerin kapsamı

Bankaların tabi oldukları muhasebe standartları ve kayıt düzeni esas alınarak, yurt dışı şubeleri nezdindekiler dâhil, aşağıda sayılan kurum ve kuruluşlara ait olanlar hariç olmak üzere, döviz cinsinden mevduat/katılım fonu ve kıymetli maden depo hesapları menkul kıymet tesisine tabi yükümlülükleri oluşturur:

a) Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (Merkez Bankası), T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığına, yurt içi bankalar ve uluslararası anlaşmayla kurulmuş olan bankaların Türkiye’deki merkez ve şubeleri.

b) 3/2/2007 tarihli ve 26423 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Mevduat ve Katılım Fonlarının Vadeleri ve Türleri Hakkında Tebliğ (Sayı: 2007/1) kapsamındaki resmî kuruluşlar.

c) 7/3/2019 tarihli ve 810 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla yürürlüğe konulan Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği kapsamındaki kurumlar.

Yurt dışı şubelerce bankalar ve kredi vermeye yetkili diğer kuruluşlar hariç olmak üzere yurt dışı yerleşiklere kullandırılan kredi tutarı kadar menkul kıymet tesisine tabi yükümlülüklerden indirim yapılabilir. Ancak bu indirim, yurt dışı şubelerin yabancı para mevduat/katılım fonu tutarını aşamaz.

Menkul kıymet tesisine tabi yükümlülüklerin belirlenmesinde; 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 37’nci maddesinde yer alan açıklamalar ve bu maddeye istinaden Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunca (BDDK) yürürlüğe konulan “Bankaların Muhasebe

Uygulamalarına ve Belgelerin Saklanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” ile “Tekdüzen Hesap Planı Hakkında Yönetmelik” ve diğer ilgili düzenlemeler esas alınır.

3. Menkul kıymet tesisine tabi yükümlülüklerin hesaplanması

Menkul kıymet tesisine tabi yükümlülükler her ayın son cuma günü itibarıyla hesaplanır. Cuma gününün resmî tatil gününe rastlaması halinde, hesaplamada bir önceki iş günü esas alınır. Söz konusu uygulamaya ilişkin örnek takvim bu talimatın ekinde yer almaktadır (EK 1).

Menkul kıymet tesisine tabi yükümlülükler Türk lirası cinsinden hesaplanır.

Yükümlülüklerin Türk lirası karşılığının hesaplanmasında;

a) Merkez Bankasınca alım satımı yapılan dövizler için yükümlülüklerin hesaplandığı tarihte Resmî Gazete’de ilan edilen döviz alış kurları,

b) Merkez Bankasınca alım satımı yapılmayan dövizler için yükümlülüklerin hesaplandığı tarihten bir gün önce Merkez Bankası internet sitesinde yayımlanan bilgi amaçlı döviz kurları,

c) Kıymetli madenler için yükümlülüklerin hesaplandığı tarihte Borsa İstanbul (BİST) nezdindeki Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasasında (KMKTP) oluşan ağırlıklı ortalama kıymetli maden fiyatları, fiyat oluşmaması halinde uluslararası piyasalarda oluşan ve BİST tarafından ilan edilen fiyatlar,

esas alınır. Söz konusu ağırlıklı ortalama kıymetli maden fiyatları, BİST’in internet sitesinde (https://borsaistanbul.com/tr/sayfa/316/metal-fiyatlari) yer almakta olup, hesaplamalarda TL/Kg olarak açıklanan fiyatın kullanılması gerekmektedir.

Menkul kıymet tesisine tabi döviz cinsinden mevduat/katılım fonu ve kıymetli maden depo hesaplarına ilişkin tekdüzen hesap planlarında yer alan hesap numaraları ile gerekli açıklamalar aşağıda verilmekte olup, hesaplamalarda konsolide mizan bakiyeleri esas alınır.

Mevduat/katılım fonu hesap numaraları Bankalar | Katılım Bankaları 301, 305, 309, 311, 315, 319, 325 | 301, 305, 309, 315, 321, 323, 325, 327

Bu hesaplar içerisinde yer alan;

a) Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına, T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığına, yurtiçi bankalar ve uluslararası anlaşmayla kurulmuş olan bankaların Türkiye’deki merkez ve şubelerine,

b) 3/2/2007 tarihli ve 26423 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2007/1 sayılı Mevduat ve Katılım Fonlarının Vadeleri ve Türleri Hakkında Tebliğ kapsamındaki resmî kuruluşlara ve

c) 7/3/2019 tarihli ve 810 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararıyla yürürlüğe giren Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği kapsamındaki kurumlara

ait hesaplar yükümlülüklere dahil edilmez.

Yukarıda açıklanan esaslara göre hesaplanan yükümlülüklerden, yurt dışı şubeler tarafından yurt dışında yerleşiklere kullandırılan nakdi kredilerin indirilmesi mümkün bulunmaktadır. Söz konusu nakdi krediler yurt dışı şube bilançosunda raporlanan “Krediler” ve “Takipteki Alacaklar (Net)” kalemlerinden, yurt dışında yerleşiklere (yurt dışı bankalar ile ilgili ülkedeki kamu otoritelerince kredi vermeye yetkilendirilmiş diğer kuruluşlar hariç) kullandırılanları kapsamaktadır.

Hariç tutulan söz konusu yükümlülüklere ilişkin bilgi ve belgeler incelemeler sırasında bankalarca sağlanır.

Yukarıdaki indirimler yapıldıktan sonra kalan tutardan 5 milyar TL düşülerek menkul kıymet tesisine tabi yükümlülük tutarına ulaşılır. Bu tutarın negatif olması halinde menkul kıymet tesisine tabi yükümlülük tutarı sıfır kabul edilir.

4. Menkul kıymet tesis oranı

Menkul kıymet tesisine tabi yükümlülük tutarı için menkul kıymet tesis oranı yüzde 3’tür.

Bankalarının tabi oldukları muhasebe standartları ve kayıt düzeni esas alınarak Merkez Bankasınca belirlenen usul ve esaslara göre bankalarca hesaplanacak gerçek kişi ve tüzel kişi yabancı para mevduat/katılım fonu hesaplarından vadeli Türk lirası mevduat/katılma hesabına dönüşüm oranlarına göre ilave olarak menkul kıymet tesis edilir.

21/12/2021 tarihli ve 31696 (Mükerrer) sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Lirası Mevduat ve Katılma Hesaplarına Dönüşümün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ (Sayı:2021/14), 29/12/2021 tarihli ve 31704 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Altın Hesaplarından Türk Lirası Mevduat ve Katılma Hesaplarına Dönüşümün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ (Sayı: 2021/16), 1/2/2022 tarihli ve 31737 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yurt Dışında Yerleşik Vatandaşlar Mevduat ve Katılım Sistemi (YUVAM) Hesapları Hakkında Tebliğ (Sayı:2022/7) ve 14/3/2022 tarihli ve 31778 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Altın Cinsinden Fiziki Varlıkların Finansal Sisteme Kazandırılması Hakkında Tebliğ (Sayı:2022/11) kapsamında Merkez Bankasınca belirlenmiş olan dönüşüm oranları gerçek ve tüzel kişiler için hesaplama tarihleri itibarıyla hesaplanır. Gerçek ve tüzel kişi dönüşüm oranlarından düşük olanı;

a) Yüzde 5,00’ın altında kalan bankalar için 7 puan,

b) Yüzde 5,00 ile yüzde 10,00 arasında olan bankalar için 2 puan, menkul kıymet tesis oranına ilave edilir.

Gerçek kişi dönüşüm oranı hesaplanamayan bankalar için sadece tüzel kişi dönüşüm oranı, tüzel kişi dönüşüm oranı hesaplanamayan bankalar için sadece gerçek kişi dönüşüm oranı dikkate alınır. Gerçek ve tüzel kişi dönüşüm oranı hesaplanamayan bankalar için Bankamızca belirlenen usul ve esaslar dikkate alınır.

Dönüşüm oranları, “Dönüşüm Oranları Bilgi Cetveli-DO100H” ile bildirilecektir.

5. Menkul kıymetlerin tesis edilmesi

Bankalar, Tebliğin 6’ncı maddesinde öngörülen oranlarda mülkiyeti kendilerine ait nitelikleri Merkez Bankasınca belirlenen ve aşağıda belirtilen menkul kıymetleri Merkez Bankası nezdinde adlarına açılan 50 05 04 no.lu hesaplarda bloke olarak bulundururlar.

Türk lirası cinsinden Devlet İç Borçlanma Senetleri ve Hazine Müsteşarlığı Varlık Kiralama Şirketi tarafından ihraç edilen kira sertifikalarından vadesine en az 4 yıl kalan ve T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığınca 5 yıl ve üzeri vadeli olarak nitelendirilen sabit faizli/getirili olanlar tesis edilecek menkul kıymet olarak kabul edilecektir.

İlgili hesaplarda bulundurulan menkul kıymetlerin tesise sayılacak değeri kıymetin nominal değerinin aşağıdaki şekilde hesaplanan katsayı ile çarpılması ile bulunur.

AOV: Kalan kupon/kira ile anapara ödemelerinin ağırlıklı ortalama vadesi (gün bazında)

LOG10: 10 tabanında logaritma işlemi

Katsayı = LOG10(AOV/243)

Menkul kıymetlerin tesise sayılacak değerinin hesaplanmasında kullanılacak hesaplama tablosu EK 2 adlı dosyada yer almaktadır.

6. Menkul kıymetlerin tesis süresi

Menkul kıymetlerin tesis süresi hesaplama tarihini takip eden ayın son cuma günü başlar, sonraki ayın son cuma gününden bir önceki gün sona erer. Söz konusu uygulamaya ilişkin örnek takvim bu talimatın ekinde yer almaktadır (EK 1).

Tesis süresinin ilk gününün resmî tatil gününe rastlaması halinde tatili izleyen ilk iş günü tesis edilir.

Hesaplama dönemi ile tesis süresi önceden duyurulmak koşuluyla gerektiğinde Merkez Bankasınca değiştirilebilir.

7. Bildirim

Bankalar, menkul kıymet tesisine tabi yükümlülükleri Talimat ekinde yer alan Menkul Kıymet Tesisi Yükümlülük Cetveli (MK100A) formatında DP proje koduyla hesaplama tarihinden iki hafta sonraki cuma günü öğlen 12:00’ye kadar Merkez Bankası İdare Merkezine Elektronik Veri Aktarım Sistemi (EVAS) yoluyla bildirir.

Bildirilen yükümlülüklere ilişkin tesis edilecek menkul kıymet bilgilerini ise ekte yer alan Tesis Edilecek Menkul Kıymet Bildirim Cetveli (MK101A) formatında DB proje koduyla, tesis tarihinden bir iş günü öncesi 15:30’a kadar Merkez Bankası İdare Merkezine EVAS yoluyla bildirir.

8. Yaptırım uygulaması

Bankalarca;

a) Menkul kıymetlerin süresinde tesis edilmemesi veya eksik tesis edilmesi,

b) Yapılacak incelemeler sonucu tesis edilecek menkul kıymetlerin eksik hesaplandığının tespit edilmesi,

hâllerinde, eksik tesis edilen menkul kıymetlerin 3 katı tutarında ABD doları cinsinden mevduat, Merkez Bankası nezdinde açılan bloke hesaplarda menkul kıymetlerin eksik tesis edildiği süreler dikkate alınarak aşağıdaki tabloda belirtilen bloke hesaplarda ihbarlı hesaplar kullanılmak suretiyle faizsiz olarak tutulur. Faizsiz olarak tutulacak mevduatın ABD doları karşılığı ilgili dönem için geçerli olan döviz alış kuru esas alınarak hesaplanır.

Tesis Şekli | Hesap numaraları (*) Bankalar | Katılım Bankaları Bloke | 85 55 01 … | 85 56 01 … (*) Hesap numaralarının yanında yer alan (...) her bir banka için farklı olan muhasebe kodunu ifade etmektedir.

Faizsiz mevduat, Merkez Bankasınca bildirilen tutar ve tesis süresi göz önüne alınarak tutulur. Menkul kıymetlerin eksik tesis edildiği tespitinin birden fazla dönemi içerdiği durumlarda, her dönem için tutulması gereken faizsiz mevduat tutarı ayrı ayrı hesaplanır, ancak herhangi bir dönemde Merkez Bankasınca bildirilen tutardan fazla tutulan kısımlar daha sonraki dönemlerde tutulması gereken faizsiz mevduata sayılır.

Bildirilen dönemde faizsiz mevduatın tutulmaması veya eksik tutulması hâlinde, eksik tutulan mevduata tekabül eden zorunlu karşılık tutarları için cezai faiz uygulanır. Cezai faiz uygulamasında eksik tesis edilen kısmın Türk lirası karşılıkları esas alınır. Tahakkuk ettirilen cezai faizlerin Merkez Bankasınca belirtilen süre içinde yatırılmaması hâlinde, söz konusu cezai faizler 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uyarınca tahsil edilir.

Cezai faiz oranı menkul kıymetlerin eksik tesis edildiği dönemin ilk gününde, Merkez Bankasının ilan ettiği en yüksek gecelik borç verme faiz oranının 1,50 katsayısıyla çarpımı sonucu bulunan orandır.

Birinci fıkranın (b) bendi kapsamında eksik hesaplandığı tespit edilen yükümlülükler için bildirim cetvelleri yeniden düzenlenerek Merkez Bankasına gönderilir. Ancak, bu fıkra kapsamında bir döneme ilişkin olarak eksik hesaplanan yükümlülüklerin yüz bin Türk lirasının altında kalması halinde düzeltilmiş cetvel gönderilmesi istenmez.

Menkul kıymet tesisi uygulamasında, tesis döneminde veya denetimler sonrasında cezai yaptırımla karşı karşıya kalınmaması için menkul kıymet tesisine tabi yükümlülüklerin bu talimat ve eki cetvellerin açıklamalarına göre hesaplanmasında ve menkul kıymet tesisinin süresi içinde tesis edilmesinde gerekli özen ve dikkatin gösterilmesi gerekmektedir.

Menkul kıymetleri sürekli olarak eksik tesis eden, menkul kıymetlere ilişkin cetvelleri zamanında ve belirlenen formatlara uygun biçimde göndermeyen bankalar hakkında Merkez Bankasınca gerekli idari tedbirler alınır.

9. İstisnai hallerde menkul kıymet tesisi uygulaması

Menkul kıymet olarak bulundurulacak Devlet İç Borçlanma Senetleri ve kira sertifikalarının yeteri kadar ihraç edilmemesi veya söz konusu menkul kıymetlere piyasada erişimin sınırlı olması gibi bankaların eksik menkul kıymet bulundurmasına yol açabilecek istisnai hallerde, bankaların ilgili durumun başladığı tarihi yazılı olarak Merkez Bankasına bildirmeleri durumunda, Bankamız menkul kıymet tesis oranını sınırlı bir süre için düşürebilir ya da menkul kıymet tesisi uygulamasını eksik tutulan kısım için geçici bir süre askıya alabilir.

İstisnai duruma ilişkin başvuran banka nezdinde gerekli incelemeler yapılarak sadece zorunlu hallerde Bankamız değerlendirmesine göre olumlu veya olumsuz karara bağlanacaktır.

10. Geçici madde uygulamaları

Tebliğ’in geçici maddelerinin uygulamasına ilişkin açıklamalara aşağıda yer verilmiştir.

a) Geçici 1’inci madde: Tebliğ’in 5’inci maddesine göre hesaplanan yükümlülük tutarının, 24/6/2022 hesaplama tarihinde üçte biri, 29/7/2022 hesaplama tarihinde üçte ikisi dikkate alınarak menkul kıymet tesis edilir.

Diğer bir ifade ile düzenlemeye yönelik kademeli olarak geçiş süresi tanınmıştır. Bu kapsamda;

• 24/6/2022 hesaplama tarihi için yükümlülüklerin üçte biri alınıp, Tebliğin 6’ncı maddesinde öngörülen oranlar üzerinden tesis tutarı hesaplanır ve 29/7/2022-25/8/2022 tarihinde tesis edilir.

• 29/7/2022 hesaplama tarihi için yükümlülüklerin üçte ikisi alınıp, Tebliğin 6’ncı maddesinde öngörülen oranlar üzerinden tesis tutarı hesaplanır ve 26/8/2022-29/9/2022 tarihinde tesis edilir.

• 26/8/2022 hesaplama tarihi için yükümlülüklerin tamamı alınıp, Tebliğin 6’ncı maddesinde öngörülen oranlar üzerinden tesis tutarı hesaplanır ve 30/9/2022- 27/10/2022 tarihinde menkul kıymet tesis edilir.

• izleyen tesis dönemleri için de yükümlülüklerin tamamı üzerinden hesaplama ve tesis yapılır.

Ek 1

Ek 2

Cetveller

Talimat Üst Yazısı