Menkul Kıymet Tesisine İlişkin Uygulama Talimatı
- Tür
- Tebliğ
- Tarih
- 01.07.2022
- Yürürlük
- 01.07.2022
- Son değişiklik
- 15.04.2024
- Durum
- Yürürlükte
- Seri
- Tebliğler, Sermaye Piyasası Mevzuatı
Bu Talimat, 10/6/2022 tarihli ve 31862 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2022/20 sayılı Yabancı Para Yükümlülükler İçin Türk Lirası Cinsinden Menkul Kıymet Tesisi Hakkında Tebliğin (20/8/2022 tarihli ve 31929 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2022/23 sayılı Tebliğ ile yapılan değişiklikle Tebliğin adı “Menkul Kıymet Tesisi Hakkında Tebliğ” (Tebliğ) olarak değiştirilmiştir) uygulanmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektedir.
1 – Menkul kıymet tesisine tabi kuruluşlar
Son değişiklik: 02.11.2023 · Menkul Kıymet Tesisine İlişkin Uygulama Talimatı Değişikliği
Serbest bölgelerde faaliyette bulunanlar dâhil Türkiye’de kurulmuş veya şube açmak suretiyle Türkiye’de faaliyet gösteren bankalar Tebliğ hükümlerine tabidir.
Bankaların menkul kıymet tesis yükümlülüğü, 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 10’uncu maddesine göre verilen izne istinaden faaliyete geçmeleri ile başlar, 5411 sayılı Kanun’un 12’nci maddesi gereğince söz konusu izinin kaldırılması durumunda sona erer.
Münhasıran kıyı bankacılığı yapan bankalar, İller Bankası, Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası A.Ş., Türkiye İhracat Kredi Bankası A.Ş., ile 5411 sayılı Bankacılık Kanunu gereğince iradi tasfiyeye giden bankalar tasfiyenin ilan edildiği tarihten itibaren, temettü hariç ortaklık hakları ile yönetim ve denetimi Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna devredilen kredi kuruluşları devir tarihinden itibaren Tebliğ hükümlerine tabi değildir.
2 – Menkul kıymet tesisine tabi kalemlerin kapsamı
Son değişiklik: 02.11.2023 · Menkul Kıymet Tesisine İlişkin Uygulama Talimatı Değişikliği
Bankalarca menkul kıymet tesisine tabi kalemlerin belirlenmesinde; 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 37’nci maddesinde yer alan açıklamalar ve bu maddeye istinaden Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunca (BDDK) yürürlüğe konulan “Bankaların Muhasebe Uygulamalarına ve Belgelerin Saklanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” ile “Tekdüzen Hesap Planı Hakkında Yönetmelik” ve diğer ilgili düzenlemeler esas alınır. Bankaların tabi oldukları muhasebe standartları ve kayıt düzeni esas alınarak, yurt dışı şubeleri nezdindekiler dâhil, aşağıda sayılanlar hariç olmak üzere, döviz cinsinden mevduat/katılım fonu ve kıymetli maden depo hesapları ile nitelikleri aşağıda açıklanan yabancı para cinsinden repo işlemlerinden sağlanan fonlar menkul kıymet tesisine tabi yükümlülükleri oluşturur:
a) Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına (Merkez Bankası), T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığına, yurt içi bankalar ve uluslararası anlaşmayla kurulmuş olan bankaların Türkiye’deki merkez ve şubelerine ait mevduat/katılım fonu.
b) 3/2/2007 tarihli ve 26423 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Mevduat ve Katılım Fonlarının Vadeleri ve Türleri Hakkında Tebliğ (Sayı: 2007/1) kapsamındaki resmî kuruluşlara ait mevduat/katılım fonu.
c) 7/3/2019 tarihli ve 810 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla yürürlüğe konulan Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği kapsamındaki kurumlara ait mevduat/katılım fonu.
ç) Bankanın hakim hissedar grubuna ait olan ve 5411 sayılı Kanunun 55’inci maddesinin (a) bendi ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun 9/3/2017 tarihli ve 2017/1 sayılı Genelgesi kapsamında kredi sınırlamalarına tâbi olmayan bir işlemin teminatı olan yurt dışı bankalara ait mevduat/katılım fonu.
d) 5/6/2003 tarihli ve 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu kapsamına giren, Türkiye Cumhuriyeti ile başka bir ülke arasında belirli bir yatırımın yapılmasına yönelik bir milletlerarası andlaşma kapsamında kurulan proje şirketleriyle sınırlı olmak üzere devam eden doğrudan yabancı yatırımlara ait mevduat/katılım fonu.
e) Ulusal, uluslararası ve/veya uluslararası etki doğuran kararlar ve düzenlemelere uyum amacıyla bloke edilmiş veya kısıtlanmış şekilde işlem gören yurt dışı yerleşik bankalara ait mevduat/katılım fonundan Bankamızca uygun görülenler. (Bankaların bu bentte belirtilen mevduat/katılım fonu için yazılı olarak Bankamıza başvurmaları ve Bankamız değerlendirmesi gerekmektedir. Bankamızca her başvuru özelinde gerekli incelemeler yapılarak ilgili hesapların menkul kıymet tesisine tabi döviz cinsinden mevduat/katılım fonu ve kıymetli maden depo hesaplarında yer almaması karara bağlanacaktır.)
Menkul kıymet tesisine tabi repo işlemlerinden sağlanan fonlar, bankaların yurt içi yerleşiklerle gerçekleştirdiği (Bankamızla, diğer bankalarla ve mali kuruluşlarla yapılanlar hariç) yabancı para cinsinden repo işlemlerinden sağladıkları fonlardır.
Yurt dışı şubelerce bankalar ve kredi vermeye yetkili diğer kuruluşlar hariç olmak üzere yurt dışı yerleşiklere kullandırılan kredi tutarı kadar menkul kıymet tesisine tabi yükümlülüklerden indirim yapılabilir. Ancak bu indirim, yurt dışı şubelerin yabancı para mevduat/katılım fonu tutarını aşamaz.
3 – Menkul kıymet tesisine tabi kalemlerin hesaplanması
Son değişiklik: 02.11.2023 · Menkul Kıymet Tesisine İlişkin Uygulama Talimatı Değişikliği
Menkul kıymet tesisine tabi kalemler her ayın son cuma günü itibarıyla hesaplanır. Cuma gününün resmî tatil gününe rastlaması halinde, hesaplamada bir önceki iş günü esas alınır.
Menkul kıymet tesisine tabi yükümlülükler Türk lirası cinsinden hesaplanır. Yükümlülüklerin Türk lirası karşılığının hesaplanmasında;
a) Merkez Bankasınca alım satımı yapılan dövizler için yükümlülüklerin hesaplandığı tarihte Resmî Gazete’de ilan edilen döviz alış kurları,
b) Merkez Bankasınca alım satımı yapılmayan dövizler için yükümlülüklerin hesaplandığı tarihten bir gün önce Merkez Bankası internet sitesinde yayımlanan bilgi amaçlı döviz kurları,
c) Kıymetli madenler için yükümlülüklerin hesaplandığı tarihte Borsa İstanbul (BİST) nezdindeki Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasasında (KMKTP) oluşan ağırlıklı ortalama kıymetli maden fiyatları, fiyat oluşmaması halinde uluslararası piyasalarda oluşan ve BİST tarafından ilan edilen fiyatlar,
esas alınır. Söz konusu ağırlıklı ortalama kıymetli maden fiyatları, BİST’in internet sitesinde (https://borsaistanbul.com/tr/sayfa/316/metal-fiyatlari) yer almakta olup, hesaplamalarda TL/Kg olarak açıklanan fiyatın kullanılması gerekmektedir.
Menkul kıymet tesisine tabi döviz cinsinden mevduat/katılım fonu ve kıymetli maden depo hesaplarına ilişkin tekdüzen hesap planlarında yer alan hesap numaraları ile gerekli açıklamalar aşağıda verilmekte olup, hesaplamalarda konsolide mizan bakiyeleri esas alınır.
Mevduat/katılım fonu hesap numaraları Bankalar | Katılım Bankaları 301, 305, 309, 311, 315, 319, 325 | 301, 305, 309, 315, 321, 323, 325, 327
Bu hesaplar içerisinde yer alan ve Talimatın “2.A. Menkul kıymet tesisine tabi yükümlülüklerin kapsamı” başlıklı bölümünde hariç olarak sayılan mevduat/katılım fonları yükümlülüklere dahil edilmez.
Menkul kıymet tesisine tabi repo işlemlerinden sağlanan fonlar tekdüzen hesap planlarında yer alan 333 numaralı hesabın konsolide mizan bakiyesinden bankaların Bankamızla, diğer bankalarla ve mali kuruluşlarla gerçekleştirdikleri işlemler hariç olmak üzere yurt içi yerleşiklerle gerçekleştirilen yabancı para cinsinden repo işlemlerinden sağladıkları fonları içermektedir.
Yabancı para fon sağlayan müşteriler ile finansal türev işlemler yapılarak (müşterinin vadede döviz alım yönünde yaptığı) menkul kıymet tesisine tabi yabancı para yükümlülüklerin bilanço dışına çıkarılması halinde, bu nitelikteki işlemler finansal türevin vadesi boyunca menkul kıymet tesisine tabi yükümlülük tutarına eklenir.
Yukarıda açıklanan esaslara göre hesaplanan yükümlülüklerden, yurt dışı şubeler tarafından yurt dışında yerleşiklere kullandırılan nakdi kredilerin indirilmesi mümkün bulunmaktadır. Söz konusu nakdi krediler yurt dışı şube bilançosunda raporlanan “Krediler” ve “Takipteki Alacaklar (Net)” kalemlerinden, yurt dışında yerleşiklere (yurt dışı bankalar ile ilgili ülkedeki kamu otoritelerince kredi vermeye yetkilendirilmiş diğer kuruluşlar hariç) kullandırılanları kapsamaktadır.
Merkez Bankası, yapılan denetim ve incelemeler sonucunda menkul kıymet tesisinden kaçınmak için işlem yaptığı tespit edilen bankalardan, yükümlülüklerini ve Tebliğin 6’ncı maddesinin ikinci fıkrası kapsamında hesaplanan oranları iki hesaplama tarihi arasındaki günlerin bakiyelerinin ortalamasını alarak hesaplamalarını isteyebilir.
Bankalar bu durumun kendilerine bildirilmesi üzerine, menkul kıymet tesisine tabi yükümlülüklerini ve Tebliğin 6’ncı maddesinin ikinci fıkrası kapsamında hesaplanan oranlarını iki hesaplama tarihi arasındaki döneme ilişkin yükümlülüklerin ve/veya oran hesaplamasında yer alan Türk lirası mevduat/katılım fonu ve yabancı para mevduat/katılım fonu tutarlarının basit aritmetik ortalamasını alarak hesaplar.
Menkul kıymet tesisine tabi yükümlülüklerin ortalamasının hesaplanmasında, iki hesaplama tarihi arasındaki günlere ait döviz cinsinden bakiyelerin basit aritmetik ortalaması alındıktan sonra Türk lirası karşılığı hesaplanır.
Ortalama hesaplamaya esas süre, önceki hesaplama tarihini takip eden günden ilgili ayın hesaplama tarihine kadarki (hesaplama tarihi dâhil) günleri içermektedir. Hesaplama gününün resmî tatil gününe rastlaması hâlinde yükümlülüklerin ortalama hesaplamasında, bir önceki hesaplama tarihinden sonraki ilk günden başlamak üzere, hesaplama tarihine kadarki (hesaplama tarihi dâhil) günlerin basit aritmetik ortalaması alınır. Bir sonraki hesaplama döneminin ortalamasının hesaplanmasında ise önceki dönem hesaplamaya dâhil edilmeyen resmî tatil günleri de dikkate alınır.
4 – Menkul kıymet tesis oranı
Son değişiklik: 15.04.2024 · Menkul Kıymet Tesisine İlişkin Uygulama Talimatı Değişikliği
Menkul kıymet tesisine tabi yükümlülük tutarı için menkul kıymet tesis oranı yüzde 1’dir.
Katılım bankaları, kalkınma ve yatırım bankaları ile bilanço aktif büyüklüğü 150 milyar Türk lirasının altında olan mevduat bankalarının, menkul kıymet tesisine tabi kalemleri için tesis edilmesi gereken toplam menkul kıymet tutarından 500 milyon Türk lirası düşülerek tesis edilmesi gerekecek menkul kıymet tutarına ulaşılır. Bu tutarın negatif olması halinde menkul kıymet tesis edilmez. Söz konusu indirim sırasıyla Tebliğin 4’üncü, geçici 3’üncü, geçici 12’nci, geçici 13’üncü, geçici 14’üncü, geçici 15’inci, geçici 2’nci, geçici 6’ncı maddeleri için tesis edilmesi gereken menkul kıymet tutarından yapılır.
Aktif büyüklüğü için yılın ilk altı ayında bir önceki yılın Haziran ayı sonu, yılın ikinci altı ayında önceki yıla ait Aralık ayı sonu verisi esas alınır.
Bu hükmün geçerlilik tarihi: 26.01.2024
5 – Menkul kıymetlerin tesis edilmesi
Son değişiklik: 02.11.2023 · Menkul Kıymet Tesisine İlişkin Uygulama Talimatı Değişikliği
Bankalar, Tebliğ uyarınca tesis etmeleri gereken ve nitelikleri aşağıda belirtilen menkul kıymetleri Merkez Bankası nezdinde adlarına açılan 50 05 04 no.lu hesaplarda mülkiyeti kendilerine ait olmak üzere bloke olarak bulundururlar.
Türk lirası cinsinden Devlet İç Borçlanma Senetleri ve Hazine Müsteşarlığı Varlık Kiralama Şirketi tarafından ihraç edilen kira sertifikalarından vadesine en az 4 yıl kalan ve T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığınca 5 yıl ve üzeri vadeli olarak nitelendirilen sabit faizli/getirili olanlar tesis edilecek menkul kıymet olarak kabul edilecektir.
İlgili hesaplarda bulundurulan menkul kıymetlerin tesise sayılacak değeri kıymetin nominal değerinin aşağıdaki şekilde hesaplanan katsayı ile çarpılması ile bulunur.
AOV: Kalan kupon/kira ile anapara ödemelerinin ağırlıklı ortalama vadesi (gün bazında)
LOG10: 10 tabanında logaritma işlemi
Katsayı = LOG10(AOV/243)
Menkul kıymetlerin tesise sayılacak değerinin hesaplanmasında kullanılacak hesaplama tablosu EK 2 adlı dosyada yer almaktadır.
6 – Menkul kıymetlerin tesis süresi
Menkul kıymetlerin tesis süresi hesaplama tarihini takip eden ayın son cuma günü başlar, sonraki ayın son cuma gününden bir önceki gün sona erer. Söz konusu uygulamaya ilişkin örnek takvim bu talimatın ekinde yer almaktadır (EK 1).
Tesis süresinin ilk gününün resmî tatil gününe rastlaması halinde tatili izleyen ilk iş günü tesis edilir.
Hesaplama dönemi ile tesis süresi önceden duyurulmak koşuluyla gerektiğinde Merkez Bankasınca değiştirilebilir.
7 – Bildirim
Son değişiklik: 02.11.2023 · Menkul Kıymet Tesisine İlişkin Uygulama Talimatı Değişikliği
Menkul kıymet tesisine tabi kalemler Talimat ekinde yer alan Menkul Kıymet Bildirim Cetveli (MK100A) formatında DP proje koduyla hesaplama tarihinden iki hafta sonraki cuma günü öğlen 12:00’ye kadar Merkez Bankası İdare Merkezine Elektronik Veri Aktarım Sistemi (EVAS) yoluyla bildirir.
Bildirilen yükümlülüklere ilişkin tesis edilecek menkul kıymet bilgilerini ise ekte yer alan Menkul Kıymet Tesisi Bildirim Cetveli (MK101A) formatında DB proje koduyla, tesis tarihinden bir iş günü öncesi 15:30’a kadar Merkez Bankası İdare Merkezine EVAS yoluyla bildirir.
8 – Yaptırım uygulaması
Son değişiklik: 02.11.2023 · Menkul Kıymet Tesisine İlişkin Uygulama Talimatı Değişikliği
Bankalarca;
a) Menkul kıymetlerin süresinde tesis edilmemesi veya eksik tesis edilmesi,
b) Yapılacak incelemeler sonucu tesis edilecek menkul kıymetlerin eksik hesaplandığının tespit edilmesi,
hâllerinde, eksik tesis edilen menkul kıymetlerin 3 katı tutarında ABD doları cinsinden mevduat, Merkez Bankası nezdinde açılan bloke hesaplarda menkul kıymetlerin eksik tesis edildiği süreler dikkate alınarak aşağıdaki tabloda belirtilen bloke hesaplarda ihbarlı hesaplar kullanılmak suretiyle faizsiz olarak tutulur. Faizsiz olarak tutulacak mevduatın ABD doları karşılığı ilgili dönem için geçerli olan döviz alış kuru esas alınarak hesaplanır.
Tesis Şekli | Hesap numaraları (*) Bankalar | Katılım Bankaları Bloke | 85 55 01 … | 85 56 01 … (*) Hesap numaralarının yanında yer alan (...) her bir banka için farklı olan muhasebe kodunu ifade etmektedir.
Diğer mali kuruluşlarca;
a) Menkul kıymetlerin süresinde tesis edilmemesi veya eksik tesis edilmesi,
b) Yapılacak incelemeler sonucu tesis edilecek menkul kıymetlerin eksik hesaplandığının tespit edilmesi,
hâllerinde, eksik tesis edilen menkul kıymetlerin 3 katı tutarında Türk lirası cinsinden mevduat, Merkez Bankası nezdinde açılan bloke hesaplarda faizsiz olarak tutulur.
Faizsiz mevduat, Merkez Bankasınca bildirilen tutar ve tesis süresi göz önüne alınarak tutulur. Menkul kıymetlerin eksik tesis edildiği tespitinin birden fazla dönemi içerdiği durumlarda, her dönem için tutulması gereken faizsiz mevduat tutarı ayrı ayrı hesaplanır, ancak herhangi bir dönemde Merkez Bankasınca bildirilen tutardan fazla tutulan kısımlar daha sonraki dönemlerde tutulması gereken faizsiz mevduata sayılır.
Bildirilen dönemde faizsiz mevduatın tutulmaması veya eksik tutulması hâlinde, eksik tutulan mevduata tekabül eden menkul kıymet tutarları için cezai faiz uygulanır. Cezai faiz uygulamasında eksik tesis edilen kısmın Türk lirası karşılıkları esas alınır. Tahakkuk ettirilen cezai faizlerin Merkez Bankasınca belirtilen süre içinde yatırılmaması hâlinde, söz konusu cezai faizler 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uyarınca tahsil edilir.
Cezai faiz oranı menkul kıymetlerin eksik tesis edildiği dönemin ilk gününde, Merkez Bankasının ilan ettiği en yüksek gecelik borç verme faiz oranının 1,50 katsayısıyla çarpımı sonucu bulunan orandır.
Birinci ve ikinci fıkraların (b) bentleri kapsamında eksik hesaplandığı tespit edilen kalemler için bildirim cetvelleri yeniden düzenlenerek Merkez Bankasına gönderilir. Ancak, bu fıkra kapsamında bir döneme ilişkin olarak eksik hesaplanan kalemlerin yüz bin Türk lirasının altında kalması halinde düzeltilmiş cetvel gönderilmesi istenmez.
Menkul kıymet tesisi uygulamasında, tesis döneminde veya denetimler sonrasında cezai yaptırımla karşı karşıya kalınmaması için menkul kıymet tesisine tabi kalemlerin bu talimat ve eki cetvellerin açıklamalarına göre hesaplanmasında ve menkul kıymet tesisinin süresi içinde tesis edilmesinde gerekli özen ve dikkatin gösterilmesi gerekmektedir.
Menkul kıymetleri sürekli olarak eksik tesis eden, menkul kıymetlere ilişkin cetvelleri zamanında ve belirlenen formatlara uygun biçimde göndermeyen bankalar ve diğer mali kuruluşlar hakkında Merkez Bankasınca gerekli idari tedbirler alınır.
9 – İstisnai hallerde menkul kıymet tesisi uygulaması
Son değişiklik: 02.11.2023 · Menkul Kıymet Tesisine İlişkin Uygulama Talimatı Değişikliği
Menkul kıymet olarak bulundurulacak Devlet İç Borçlanma Senetleri ve kira sertifikalarının yeteri kadar ihraç edilmemesi veya söz konusu menkul kıymetlere piyasada erişimin sınırlı olması gibi bankalar ve diğer mali kuruluşların eksik menkul kıymet bulundurmasına yol açabilecek istisnai hallerde, bankalar ve diğer mali kuruluşlar ilgili durumun başladığı tarihi yazılı olarak Merkez Bankasına bildirmeleri durumunda, Bankamız menkul kıymet tesis oranını sınırlı bir süre için düşürebilir ya da menkul kıymet tesisi uygulamasını eksik tutulan kısım için geçici bir süre askıya alabilir.
İstisnai duruma ilişkin başvuran banka veya diğer mali kuruluş nezdinde gerekli incelemeler yapılarak sadece zorunlu hallerde Bankamız değerlendirmesine göre olumlu veya olumsuz karara bağlanacaktır.
10 – Geçici madde uygulamaları
Son değişiklik: 15.04.2024 · Menkul Kıymet Tesisine İlişkin Uygulama Talimatı Değişikliği
Tebliğ’in geçici maddelerinin uygulamasına ilişkin açıklamalara aşağıda yer verilmiştir.
a) Geçici 1’inci madde: Tebliğ’in 5’inci maddesine göre hesaplanan yükümlülük tutarının, 24/6/2022 hesaplama tarihinde üçte biri, 29/7/2022 hesaplama tarihinde üçte ikisi dikkate alınarak menkul kıymet tesis edilir.
Diğer bir ifade ile düzenlemeye yönelik kademeli olarak geçiş süresi tanınmıştır. Bu kapsamda;
• 24/6/2022 hesaplama tarihi için yükümlülüklerin üçte biri alınıp, Tebliğin 6’ncı maddesinde öngörülen oranlar üzerinden tesis tutarı hesaplanır ve 29/7/2022-25/8/2022 tarihinde tesis edilir.
• 29/7/2022 hesaplama tarihi için yükümlülüklerin üçte ikisi alınıp, Tebliğin 6’ncı maddesinde öngörülen oranlar üzerinden tesis tutarı hesaplanır ve 26/8/2022-29/9/2022 tarihinde tesis edilir.
• 26/8/2022 hesaplama tarihi için yükümlülüklerin tamamı alınıp, Tebliğin 6’ncı maddesinde öngörülen oranlar üzerinden tesis tutarı hesaplanır ve 30/9/2022-27/10/2022 tarihinde menkul kıymet tesis edilir.
• izleyen tesis dönemleri için de yükümlülüklerin tamamı üzerinden hesaplama ve tesis yapılır.
b) Geçici 2’nci madde: Talimatın 2’nci maddesinin (B) bendinde belirlenen menkul kıymet tesisine tabi varlıkların (dönüşüm hesabına ilişkin hükümler dikkate alınmaksızın);
i. 26/8/2022 hesaplama tarihinden 25/11/2022 (dâhil) hesaplama tarihine kadar bir önceki hesaplama tarihine göre aşağıda belirtilen şekilde hesaplanan büyüme oranı yüzde 3,00’ın üzerinde olması halinde bu oranı aşan kredi tutarı kadar,
ii. 30/12/2022 tarihi itibarıyla 29/7/2022 tarihine göre aşağıda belirtilen şekilde hesaplanan büyüme oranı yüzde 10,00’ın üzerinde olması halinde bu oranı aşan kredi tutarında (i) bendi kapsamında tesis edilen toplam tutarın indirilmesi sonucu kalan tutar kadar
menkul kıymet, Talimatın 5’inci maddesinde belirlenen şekilde bloke olarak tesis edilir.
Büyüme oranı,
i. 26/8/2022 hesaplama tarihi ile 25/11/2022 (dâhil) hesaplama tarihine kadar her hesaplama dönemi (t1) için hesaplama tarihindeki (t1) mevcut bakiye ile bir önceki hesaplama tarihindeki (t0) mevcut bakiye arasındaki farkın (t1- t0), bir önceki hesaplama tarihindeki (t0) mevcut bakiyeye bölünüp 100 ile çarpılmasıyla hesaplanır.
ii. 30/12/2022 tarihinde mevcut bakiye ile 29/7/2022 tarihinde mevcut bakiye arasındaki farkın, 29/7/2022 tarihinde mevcut bakiyeye bölünüp 100 ile çarpılmasıyla hesaplanır.
Tek Düzen Hesap Planı'na göre 150'den 180'e kadar olan hesaplarda izlenmekteyken, hesaplamaya konu dönem içerisinde 100'den 150'ye kadar olan hesaplara geçmiş olan krediler bir önceki (sırasıyla t0 ve 29/7/2022 tarihlerindeki) mevcut kredi bakiyesine eklenebilir.
Kredi büyümesi hesaplamasında kredi kartına kısmi ödeme yapılması durumunda nakit çekim ile kuyum harcamaları için öncelikli ödeme yapıldığı değerlendirilir.
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunun izni ile 30/12/2022 tarihi itibarıyla son bir yıl içinde faaliyete başlayan bankalara bu madde hükümleri uygulanmaz.
Bankalar bu madde kapsamındaki bildirimleri talimat ekindeki Büyüme Oranına Göre Menkul Kıymet Tesisine Tabi Varlıklar Bildirim Cetveli (TK400H) formatında ZM proje koduyla izleyen haftanın Cuma günü mesai bitimine kadar EVAS yoluyla gönderir. Söz konusu uygulamaya ilişkin örnek tablo bu talimatın ekinde verilmektedir (Ek 1).
Tesis süresi hesaplama tarihini takip eden ayın son cuma günü başlar, tesis başlangıcını takip eden on ikinci ayın son cuma gününden bir önceki gün sona erer. İlgili hesaplarda bulundurulan menkul kıymetler öncelikle bu madde kapsamındaki tesise sayılır. Tesis edilen menkul kıymetler her ayın tesis dönemi başlangıcında tesise kabul edilebilir nitelikte farklı kıymetlerle değiştirilebilir. Tesis edilen menkul kıymetlerin her ayın tesis dönemi başlangıcındaki tesise sayılacak değerinin bu madde kapsamında tesis edilmesi gereken tutarı karşılaması gerekir.
c) Geçici 3’üncü madde: Kredi faiz/kâr payı oranına göre menkul kıymet tesisine tabi varlıklar, Talimatın üçüncü maddesinin (B) bendinde tanımlanan “Toplam Türk Lirası Krediler”den tüketici kredileri hariç olmak üzere, yeni açılan ve yıllık bileşik faiz/kâr payı oranı Merkez Bankasınca ilan edilen yıllık bileşik referans oranın 1,4 katından fazla olan kredilerden oluşur.
Önceki hesaplama tarihini takip eden günden ilgili ayın hesaplama tarihine kadar olan günlerde yeni açılan kredilerden kredi bazında yıllık bileşik faiz/kâr payı oranı Merkez Bankasınca ilan edilen yıllık bileşik referans oranın;
a) 1,4 ile 1,8 (dâhil) katı arasında olanlar için yüzde 20,
b) 1,8 katından yüksek olanlar için yüzde 90
oranında Türk lirası cinsinden menkul kıymet Talimatın 5’inci maddesinde belirlenen şekilde bloke olarak tesis edilir.
İlk hesaplama dönemi için 2022/23 sayılı Tebliğin yürürlük tarihi olan 20/8/2022 tarihinden itibaren kullandırılan krediler dikkate alınır. Son hesaplama 30/12/2022 hesaplama tarihi itibarıyla yapılır. Menkul kıymetlerin tesis süresi hesaplama tarihini takip eden ayın son cuma günü başlar, sonraki ayın son cuma gününden bir önceki gün sona erer. Söz konusu uygulamaya ilişkin örnek tablo bu talimatın ekinde verilmektedir (EK 1).
Temdit edilen kredilerde temdit tarihindeki faiz oranı, değişken faizli kredilerde kredinin kullandırım tarihinde veya temdit tarihinde hesaplanan faiz oranı üzerinden değerlendirme yapılır.
Kredili mevduat hesabı ve borçlu cari hesap kredilerinde hesap bazında değerlendirme yapılır; faiz oranında artış olan tarihlerde tüm hesap bakiyesi, faiz oranının aynı kaldığı veya düştüğü tarihlerde bir önceki güne göre bakiye artışı yeni açılan kredi olarak kabul edilir.
Referans oran, 10/2/2020 tarihli ve 31035 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bankalarca Ticari Müşterilerden Alınabilecek Ücretlere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ (Sayı: 2020/4) kapsamında belirlenen yöntem ile hesaplanarak her ayın sondan beşinci iş günü Merkez Bankası internet sitesinde ilan edilir ve takip eden ayın ilk gününden itibaren geçerli olur. Referans oran, www.tcmb.gov.tr adresinde İstatistikler / Bankacılık Verileri / Üye İşyerlerine Uygulanacak Azami Komisyon Oranları başlığı altında yayımlanmaktadır.
Yıllık bileşik faiz/kâr payı oranı hesaplanırken Bankamız Kredi ve Mevduat Faiz Oranları Talimatı eki Faiz Hesaplamalarına Yönelik Açıklamalar’da yer alan “B. Faiz Oranlarının Bileşik Yıllık Hale Getirilmesi” başlıklı bölümündeki esaslar dikkate alınacaktır. Kredi ve Mevduat Faiz Oranları Talimatı, adresinde Banka Hakkında / Mevzuat / İstatistik ile İlgili Mevzuat / Kredi, Ağırlıklı ve Fiilen Uygulanan Faiz Oranları Hakkındaki Talimatlar başlığı altında yayımlanmaktadır.
Bankalar bu madde kapsamındaki bildirimleri talimat ekindeki Faiz/Kâr Payı Oranına Göre Menkul Kıymet Tesisine Tabi Varlıklar Bildirim Cetveli (TK300H) formatında ZM proje koduyla izleyen haftanın Cuma günü mesai bitimine kadar EVAS yoluyla gönderir. Söz konusu uygulamaya ilişkin örnek tablo bu talimatın ekinde verilmektedir (Ek 1).
ç) Geçici 4’üncü madde: 18/10/2022 tarihli ve 31987 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2022/28 sayılı Tebliğ ile Tebliğin 6 ncı maddesinin birinci fıkrası kapsamında menkul kıymet tesis oranında yapılan 2 puanlık artış üzerinden hesaplanan tutarın 28/10/2022 hesaplama tarihinde üçte biri, 25/11/2022 hesaplama tarihinde üçte ikisi dikkate alınır.
d) Geçici 5’inci madde: 18/10/2022 tarihli ve 31987 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2022/28 sayılı Tebliğ ile Tebliğin 6 ncı maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında yapılan değişiklik kapsamında hesaplanan tutarın 30/12/2022 hesaplama tarihinde üçte biri, 27/1/2023 hesaplama tarihinde üçte ikisi dikkate alınır.
e) Geçici 6’ıncı madde: Bankaların kredi büyümesine göre menkul kıymet tesisine ilişkin uygulama aşağıdaki şekilde uygulanır.
Aşağıda sayılan kredi türleri için ayrı ayrı olmak üzere bir önceki hesaplama tarihine göre aşağıda belirtilen şekilde hesaplanan büyüme oranları
a) Esnaf kredileri (kredi kartları vasıtasıyla yapılan kuyum harcamaları ve nakit çekimleri hariç), ihracat kredileri, yatırım kredileri, tarımsal krediler, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ekindeki (I), (II), (III) ve (IV) sayılı cetvellerde yer alan kurum ve kuruluşlar, 5018 sayılı Kanuna ekli (I) sayılı cetvelde yer alan kamu idarelerinin kamu tüzel kişiliğini haiz bağlı kuruluşları, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bunların müessese, bağlı ortaklık ve iştirakleri, 5018 sayılı Kanunda tanımlanan mahalli idareler ile 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu çerçevesinde kurulan Organize Sanayi Bölgesi (OSB) tüzel kişiliklerine kullandırılan krediler ve tüketici kredileri dışında kalan kredilerin toplamı için yüzde 2,
b) Tüketicilere kullandırılan ihtiyaç kredileri (kredili mevduat hesabı kredileri hariç) için yüzde 2,
c) Tüketicilere kullandırılan taşıt kredileri için yüzde 2’nin
üzerinde olması halinde bu oranı aşan kredi tutarı kadar menkul kıymet Talimatın 5’inci maddesinde belirlenen şekilde bloke olarak tesis edilir.
Kredilerin hesaplanmasında, Türk lirası cinsinden yurt içinde kullandırılan nakdi kredilerden dövize endeksli krediler, takipteki alacaklar, yeniden yapılandırılanlar ve tazmin edilen gayrinakdi kredi bedelleri hariç tutulurken; aynı kredi numarasıyla takip ediliyor olsa dahi temdit edilenler ve refinanse edilenler nakdi kredilere dahil edilir. (a) bendinde tanımlanan kredilerin hesaplanmasında toplam Türk lirası nakdi kredilerden aşağıda tanımlanan krediler hariç tutulur.
Toplam Türk lirası kredilerin kapsamı:
• Mevduat ile kalkınma ve yatırım bankaları tarafından kullanılan Tek Düzen Hesap Planı’na göre 100’den 150’ye kadar olan nakdi kredi hesapları içerisinde takip edilen Türk lirası cinsinden verilen krediler toplamından Türk lirası olarak izlenen dövize endeksli krediler ile yurt dışında kullandırılan krediler düşülerek ve 102 Kazanılmamış Gelirler ile 184 Değer Düşüş Karşılıkları netleştirilerek hesaplanır.
• Katılım bankaları tarafından kullanılan Tek Düzen Hesap Planı’na göre 100’den 150’ye kadar olan nakdi kredi hesapları içerisinde takip edilen Türk lirası krediler toplamından Türk lirası olarak izlenen dövize endeksli krediler ile yurt dışında kullandırılan krediler düşülerek ve 104 Kazanılmamış Gelirler ile 184 Değer Düşüş Karşılıkları netleştirilerek hesaplanır.
Hariç Tutulacak Kredilerin Kapsamı
a) Esnaf kredileri: 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu’nun 3’üncü maddesinin (a) bendinde tanımlanan esnaf ve sanatkârlara, kredi kartları vasıtasıyla yapılan kuyum harcamaları ve nakit çekimleri hariç olmak üzere, kullandırılan kredilerdir. Esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı olup aynı zamanda Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) nezdinde bulunan KOBİ veri tabanları kapsamında KOBİ belgesine sahip olan kişilerin kullandığı krediler Talimat çerçevesinde esnaf kredisi olarak değerlendirilir.
b) İhracat kredileri:
i) Net ihracatçı firmalara kullandırılan ihracat kredileri: Son üç mali yıldaki ya da son mali yıldaki ihracat toplamının ithalat toplamına oranı en az yüzde 110 olan firmalara en fazla iki yıl vadeli kullandırılan ihracat kredileridir. Bu hesaba T.C. Ticaret Bakanlığı tarafından yayımlanan Eximbank'ın Uyguladığı Faiz Oranı ile CIRR Arasındaki Farkın Desteklenmesi ve Eximbank İhracat Kredi Sigortası Tazmin Desteğine İlişkin Genelgenin "Ek-2: Yatırım Malları Listesi" başlıklı ekinde yer alan Yatırım Malları Listesinde sayılan ürünlerin ithalatına ilişkin bedeller dahil edilmez. Aşağıda sayılan firmalar için net ihracatçılık şartı aranmaz.
- Savunma sanayi sektöründe faaliyet gösteren firmalar
- Yüksek teknolojili ürün ihracatı taahhüdü ile başvuruda bulunan firmalar (Merkez Bankasınca her yıl bankalara iletilen, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından kullanılan “Tüm Ekonomik Faaliyetlerin Uluslararası Standart Sanayi Sınıflaması (ISIC Rev.4)”nda belirtilen ürünlerin ihracatı).
- Sevk sonrası ihracatın finansmanı amacıyla kredi kullanacak firmalar (Kredi tutarının ve vadesinin krediye konu ihracat alacağının vadesi ve tutarı ile uyumlu olması gerekir).
- İhracat alacak sigortası yapılmış olması kaydıyla cari yıldaki proforma fatura veya sözleşme ibrazı ile kredi kullanacak yeni kurulan firmalar.
Kredi kullanacak firmaların net ihracatçı olma koşulunu sağladıklarının firmaların son üç mali yıldaki ya da son mali yıldaki ihracat ve ithalat verilerinin incelenmesi suretiyle tespiti ile kredi kullanacak firmaların yukarıda sayılan net ihracatçılık şartı aranmayacak firmalardan olduklarının tespiti hususundaki tüm sorumluluk bankaya aittir. Banka bu kontrol için ihtiyaç duyduğu bilgi ve belgeleri firmadan ister.
Net ihracatçı olan aracı ihracatçı firmaya, ihracata yönelik nihai mal sağlayan imalatçı veya imalatçı-ihracatçı firma da net ihracatçı olarak değerlendirilir. Bu kapsamdaki imalatçı veya imalatçı-ihracatçı firmalar, aracı ihracatçıya kesilen en az kredi tutarı kadar faturayı ve aracı ihracatçı firmanın kendisi tarafından yapılan ihracata ilişkin gümrük beyannamelerinin imalatçı veya imalatçı-ihracatçı firmanın ihracat taahhüdüne sayılmasına muvafakat ettiğine ilişkin belgeyi bankaya ibraz eder.
Bankalar yıllık hesap dönemini takip eden yılın başından itibaren firmaların net ihracatçılık durumlarına ilişkin hesaplamalarını bir önceki yıla ilişkin ihracat ve ithalat tutarlarını kullanarak tespit eder. Bu durumda firmaların ihracat ve ithalat tutarlarına bir önceki yıl dâhil edilir ve eski ihracat ve ithalat tutarlarından üçüncü yıla ait olanlar dikkate alınmaz. Firma tarafından talep edilmesi halinde içinde bulunulan mali yıla ait ihracat ve ithalat tutarları hesaplamaya dâhil edilebilir. Bu durumda eski ihracat ve ithalat tutarlarından üçüncü mali yıla ait olanlar dikkate alınmaz. Bankalarca en geç her yıl dördüncü ayın son iş gününe kadar firmaların net ihracatçılık durumuna ilişkin hesaplamaları güncellenir. Bu tarihten sonra yapılacak kredi başvurularında güncel net ihracatçılık bilgileri esas alınır. Firmanın talebi üzerine 3 ayda bir defa firmanın net ihracatçı durumu bankaca yeniden tespit edilebilir.
ii) Döviz kazandırıcı hizmet faaliyetlerinin finansmanı amacıyla kullandırılan krediler: Ticaret Bakanlığının İhracat, Transit Ticaret, İhracat Sayılan Satış ve Teslimler ile Döviz Kazandırıcı Hizmet ve Faaliyetlerde Vergi, Resim ve Harç İstisnası Hakkında 2017/4 Sayılı Tebliğinin 3 üncü maddesinin (b) bendinde tanımlanan ihracat kredileri (bedeli yurt içi yerleşiklerden tahsil edilen ihracat sayılan satış ve teslimler hariç) en fazla iki yıl vadeli kullandırılması şartıyla menkul kıymet tesisi uygulanması bakımından ihracat kredisi olarak değerlendirilir.
Kredinin ihracat veya döviz kazandırıcı hizmet taahhüdü karşılığında kullandırılması ve raporlanması durumunda kredi kullanım tarihinden itibaren yirmi dört ay içerisinde taahhüdün gerçekleştirilmesi esastır. Kredi kullandıran banka, ihracat veya döviz kazandırıcı hizmet taahhütlerinin gerçekleşip gerçekleşmediğini kredi bazında izlemek ve raporlamakla yükümlüdür. Kredi kullanan firmaların, kredi kullandırımı esnasında net ihracatçı olmadığının veya net ihracatçı olma şartının aranmayacağı firmalardan olmadığının sonradan tespit edilmesi, yirmi dört ay içerisinde taahhüdün gerçekleştirilmemesi hallerinde eksik hesaplanan yükümlülükler için Talimatın yaptırım hükümleri uygulanır.
Bu kredilerden (a) ve (d) bentlerinde belirtilen kredi türleri içerisinde yer alan ihracat kredileri hariç tutulacaktır.
c) Yatırım Kredileri: İşletmelerin faturaya bağlı yatırım harcamalarının karşılanması amacıyla Yatırım Teşvik Belgesi kapsamında en az iki yıl vadeli kullandırılan krediler ile Merkez Bankası Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi Uygulama Talimatı hükümleri uyarınca kullandırılan yatırım taahhütlü avans kredilerinden oluşmaktadır. Arsa, bina vb. gayrimenkul edinimi, finansal yatırımlar ile binek araç alımı için kullandırılan krediler yatırım kredisi kabul edilmez. Ağır ticari araç kredileri ve kiraya vermek amacıyla filo satın alma faaliyeti ile iştigal eden işletmelerin faaliyet alanı sebebiyle olan taşıt alımlarına ilişkin krediler en az iki yıl vadeli olması koşuluyla yatırım kredisi olarak değerlendirilir.
İlgili hesaplardaki kredilerden (a) ve (d) bentlerinde belirtilen kredi türleri içerisinde yer alan yatırım kredileri hariç tutulacaktır.
ç) Tarımsal krediler: Tarımsal üretim ve yetiştirme faaliyetlerinin finansmanı amacıyla kullandırılan kredilerdir. Söz konusu kredilerin hesaplanmasında (a), (b), (c) ve (d) bentlerinde belirtilen kredi türleri hariç tutulacaktır.
d) 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ekindeki (I), (II), (III) ve (IV) sayılı cetvellerde yer alan kurum ve kuruluşlar, 5018 sayılı Kanuna ekli (I) sayılı cetvelde yer alan kamu idarelerinin kamu tüzel kişiliğini haiz bağlı kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüsleri ve bunların müessese, bağlı ortaklık ve iştirakleri, 5018 sayılı Kanunda tanımlanan mahalli idareler ile 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu çerçevesinde kurulan Organize Sanayi Bölgesi (OSB) tüzel kişiliklerine kullandırılan kredilerdir.
e) Tüketici kredileri: 22/06/2016 tarih ve 29750 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kredilerin Sınıflandırılması ve Bunlar İçin Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 3’üncü maddesinin (i) fıkrasında tanımlanan kredilerdir.
Bu maddede yer alan tarımsal krediler, yatırım kredileri ve net ihracatçılık şartı aranmaksızın ihracat kredileri kapsamı küçük ve orta büyüklükteki işletmeler (KOBİ) için de geçerlidir. “Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler Yönetmeliği” hükümleri çerçevesindeki işletmeler, işletme ile aynı risk grubunda yer alan tüm işletmelerin de aynı Yönetmelik uyarınca KOBİ vasfına sahip olması koşuluyla, KOBİ olarak değerlendirilir. İşletmelerin KOBİ vasfı için KOSGEB nezdinde bulunan KOBİ veri tabanları esas alınarak bildirim yapılır.
Kredi hesaplamalarında her bir kredi, bir kredi türünde yer alacak olup mükerrerliğe yer verilmemesi gerekmektedir. Örneğin esnafa kullandırılan tarım kredileri sadece esnaf kredileri içinde yer alacaktır.
Büyüme oranı, 27/1/2023 hesaplama tarihi ile 23/2/2024 (dâhil) hesaplama tarihine kadar her hesaplama dönemi (t1) için hesaplama tarihindeki (t1) mevcut bakiye ile bir önceki hesaplama tarihindeki (t0) mevcut bakiye arasındaki farkın (t1 - t0), bir önceki hesaplama tarihindeki (t0) mevcut bakiyeye bölünüp 100 ile çarpılmasıyla hesaplanır.
Tek Düzen Hesap Planı'na göre 150'den 180'e kadar olan hesaplarda izlenmekteyken, hesaplamaya konu dönem içerisinde 100'den 150'ye kadar olan hesaplara geçmiş olan krediler bir önceki mevcut kredi bakiyesine eklenebilir.
Kredi büyümesi hesaplamasında kredi kartına kısmi ödeme yapılması durumunda nakit çekim ile kuyum harcamaları için öncelikli ödeme yapıldığı değerlendirilir.
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunun izni ile 31/12/2022 tarihinden itibaren faaliyete başlayan bankalara bu madde hükümleri uygulanmaz.¹
Bankalar bu madde kapsamındaki bildirimleri talimat ekindeki Büyüme Oranına Göre Menkul Kıymet Tesisine Tabi Varlıklar Bildirim Cetveli (TK400H) formatında ZM proje koduyla izleyen haftanın Cuma günü mesai bitimine kadar EVAS yoluyla gönderir. Söz konusu uygulamaya ilişkin örnek tablo bu talimatın ekinde verilmektedir (Ek 1).
Tesis süresi hesaplama tarihini takip eden ayın son cuma günü başlar, tesis başlangıcını takip eden on ikinci ayın son cuma gününden bir önceki gün sona erer. İlgili hesaplarda bulundurulan menkul kıymetler tesis süresinin bir yıl olması nedeniyle öncelikle geçici 2’nci madde ve geçici 6’ncı madde kapsamındaki tesise sayılır. Tesis edilen menkul kıymetler her ayın tesis dönemi başlangıcında tesise kabul edilebilir nitelikte farklı kıymetlerle değiştirilebilir. Tesis edilen menkul kıymetlerin her ayın tesis dönemi başlangıcındaki tesise sayılacak değerinin bu madde kapsamında tesis edilmesi gereken tutarı karşılaması gerekir.
¹ 22/12/2023 tarihli ve 32407 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tebliğ değişikliğinin ilgili maddesi 27/1/2024 hesaplama tarihinde yürürlüğe girecek olup, 29/12/2023 hesaplama tarihine (dahil) kadar aşağıdaki hüküm geçerlidir. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunun izni ile 31/12/2021 tarihinden itibaren faaliyete başlayan bankalara bu madde hükümleri uygulanmaz.
f) Geçici 7’nci madde: Kredi faiz/kâr payı oranına göre menkul kıymet tesisine tabi krediler, aşağıda belirtilen kredilerden yeni açılan ve yıllık bileşik faiz/kâr payı oranı Merkez Bankasınca ilan edilen yıllık bileşik referans oranın²
• İhracat ve yatırım kredileri için 1,4 katından yüksek olan,
• Tüketicilere kullandırılan ihtiyaç kredileri için 2,0 katından yüksek olan
krediler olarak tanımlanmıştır.
² Referans oran, 10/2/2020 tarihli ve 31035 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bankalarca Ticari Müşterilerden Alınabilecek Ücretlere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ (Sayı: 2020/4) kapsamında belirlenen yöntem ile hesaplanarak Merkez Bankası internet sitesinde ilan edilir ve takip eden ayın ilk gününden itibaren geçerli olur. Referans oran, www.tcmb.gov.tr adresinde İstatistikler / Bankacılık Verileri / Üye İşyerlerine Uygulanacak Azami Komisyon Oranları başlığı altında yayımlanmaktadır.
İhracat ve yatırım kredilerinin kapsamı için Talimatın Geçici 6 ncı maddesinde yer alan tanımlar dikkate alınır.
Bir hesaplama dönemi içerisinde bir tüketiciye kullandırılan ihtiyaç kredilerinden en düşük faiz oranlı krediden başlayarak 70.000 Türk lirasına (dâhil) kadar olan kısım kredi faiz/kâr payı oranına göre menkul kıymet tesisinden muaftır.
Önceki hesaplama tarihini takip eden günden ilgili ayın hesaplama tarihine kadar olan günlerde yeni açılan kredilerden kredi bazında yüzde 150 oranında Türk lirası cinsinden menkul kıymet Talimatın 5’inci maddesinde belirlenen şekilde bloke olarak tesis edilir.
Tebliğin 6 ncı maddesinin beşinci fıkrası bu madde uygulamasında tatbik edilmez.
İlk hesaplama dönemi için 2022/29 sayılı Tebliğin yürürlük tarihi olan 31/12/2022 tarihinden itibaren kullandırılan krediler dikkate alınır. Son hesaplama 29/12/2023 hesaplama tarihi itibarıyla yapılır. Menkul kıymetlerin tesis süresi hesaplama tarihini takip eden ayın son cuma günü başlar, sonraki ayın son cuma gününden bir önceki gün sona erer. Söz konusu uygulamaya ilişkin örnek tablo bu talimatın ekinde verilmektedir (EK 1).
Temdit edilen kredilerde temdit tarihindeki faiz oranı, değişken faizli kredilerde kredinin kullandırım tarihinde veya temdit tarihinde hesaplanan faiz oranı üzerinden değerlendirme yapılır.
Kredili mevduat hesabı ve borçlu cari hesap kredilerinde hesap bazında değerlendirme yapılır, kredi faiz/kar payı oranının referans oranın belirlenen katından yüksek olması durumunda hesap bazında bir önceki güne göre bakiye artışı yeni açılan kredi olarak kabul edilir.
Yıllık bileşik faiz/kâr payı oranı hesaplanırken Bankamız Kredi ve Mevduat Faiz Oranları Talimatı eki Faiz Hesaplamalarına Yönelik Açıklamalar dokümanı dikkate alınacaktır. Eşit taksitli olmayan kredi kullandırımları için aynı dokümandaki açıklamalar dikkate alınarak efektif yıllık faiz oranı hesaplaması yapılır. Söz konusu doküman, adresinde Banka Hakkında / Mevzuat / İstatistik ile İlgili Mevzuat / Kredi, Ağırlıklı ve Fiilen Uygulanan Faiz Oranları Hakkındaki Talimatlar başlığı altında yayımlanmaktadır.
Bankalar bu madde kapsamındaki bildirimleri talimat ekindeki Faiz/Kâr Payı Oranına Göre Menkul Kıymet Tesisine Tabi Varlıklar Bildirim Cetveli (TK300H) formatında ZM proje koduyla izleyen haftanın Cuma günü mesai bitimine kadar EVAS yoluyla gönderir. Söz konusu uygulamaya ilişkin örnek tablo bu talimatın ekinde verilmektedir (Ek 1).
g) Geçici 8’inci madde: (27/10/2023 tarihli ve 32352 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2023/29 sayılı Tebliğ ile yürürlükten kaldırılmıştır.)
ğ) Geçici 9’uncu madde: (25/6/2023 tarihli ve 32232 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2023/14 sayılı Tebliğ ile yürürlükten kaldırılmıştır.)
h) Geçici 10’uncu madde (25/6/2023 tarihli ve 32232 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2023/14 sayılı Tebliğ ile yürürlükten kaldırılmıştır.)
ı) Geçici 11’inci madde: (25/6/2023 tarihli ve 32232 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2023/14 sayılı Tebliğ ile yürürlükten kaldırılmıştır.)
i) Geçici 12’nci madde: 28/7/2023 (dâhil) hesaplama tarihine kadar uygulanmak üzere, mevduat ve katılım bankalarının tabi oldukları muhasebe standartları ve kayıt düzeni esas alınarak Merkez Bankasınca belirlenen usul ve esaslara göre bankalarca hesaplanacak yabancı para mevduat/katılım fonundan Türk lirası mevduat/katılma hesabına dönüşüm oranına göre yüzde 10,00’ın altında dönüşüm yapılması halinde eksik kalan kısmın iki katı tutarında menkul kıymet bloke olarak tesis edilir.
Tesis süresi, hesaplama tarihini takip eden ayın son cuma günü başlar, tesis başlangıcını takip eden altıncı ayın son cuma gününden bir önceki gün sona erer.
Söz konusu uygulamalara ilişkin örnek takvim bu Talimatın ekinde yer almaktadır (EK 3).
Dönüşüm oranı aşağıdaki şekilde hesaplanır.
Dönüşüm oranı = ([A1]*1,5+ [A2] + [A3]*0,6) / [A4] * 100
A1: Bankamızca yayımlanan Tebliğler kapsamında hesaplama dönemi içinde, yurt dışından doğrudan SWIFT kanalıyla gelen transferlerle YUVAM hesaplarına dönüşen tutarların Türk lirası karşılıklarının toplamı
A1 tanımında yer alan "yurt dışından doğrudan SWIFT kanalıyla gelen transferler"in, dönüşümün yapıldığı ilgili hesaplama döneminde veya bir önceki hesaplama döneminde SWIFT kanalıyla gelmiş olması gerekmektedir.
A2: Bankamızca yayımlanan Tebliğler kapsamında belirtilen tarihlerde, tarih belirtilmemesi durumunda ise bir önceki hesaplama tarihinde mevcut olan ABD doları, Euro, İngiliz sterlini ve altın cinsinden yabancı para mevduat/katılım fonu hesabından ilgili hesaplama dönemi içinde vadeli Türk lirası mevduat/katılma hesabına dönüşen veya bu hesaptan kur korumasız en az üç ay vadeli Türk lirası mevduat/katılma hesabına geçen tutarların Türk lirası karşılıklarının toplamı (A1’de yer alanlar hariç, A1’de dikkate alınmayan diğer YUVAM hesapları belirli bir tarihte mevcut olması şartı aranmaksızın dahil)
A2’nin hesaplanmasında müşteri bazında dönüşüme konu yabancı para mevduat/katılım fonu hesaplarının bakiyesinin ilgili hesaplama döneminde aynı müşteri tarafından aynı bankada dönüştürülmüş olması esastır.
A3: Bankamız Tebliğleri kapsamında ilgili hesaplama döneminde vadesi dolacak hesaplardan yenilenenler veya bu hesaplardan kur korumasız en az üç ay vadeli Türk lirası mevduat/katılma hesabına geçenler
A3’ün dönüşüm oranına katkısı (A3*0,6 tutarı) A4’ün yüzde 5’ini aşamaz.
A3'ün hesaplanmasında vadesi dolan hesapların TL olarak kalmak şartıyla yenilenmiş olması veya en geç 5 iş günü içerisinde kur korumasız en az üç ay vadeli Türk lirası mevduat/katılma hesabına geçmesi gerekmektedir.
Hesaplama dönemi içinde açılan dönüşüm hesaplarından aynı hesaplama dönemi içinde müşteri bazında aynı bankada vadesi gelenlerden yenilenmeyen veya kur korumasız en az üç ay vadeli Türk lirası mevduat/katılma hesabına geçmeyen hesap olması halinde söz konusu bakiye müşterinin aynı hesaplama dönemi içinde açılan dönüşüm hesabı bakiyesinden indirilir.
A4: Yurt içi yerleşik kişilerin Bankamızca yayımlanan Tebliğler kapsamında dönüşümü yapılabilecek bir önceki hesaplama tarihi itibarıyla mevcut olan ABD doları, Euro, İngiliz sterlini ve altın cinsinden yabancı para mevduat/katılım fonu hesabı bakiyelerinin Türk lirası karşılıklarının toplamı
A4’ün hesaplanmasında bu Talimatın 2.A. bölümünün (d) bendi kapsamında yer alan mevduat/katılım fonu bakiyeleri hariç tutulacaktır.
Hesaplama döneminde dönüşen hesaplardan vadesinden önce kapanan hesaplar hariç tutulur.
Yukarıda belirtilen bakiyelerin Türk lirası karşılıkları hesaplanırken bir önceki hesaplama tarihinde geçerli olan (bir iş günü önce Bankamız internet sayfasında saat 15:30’da açıklanan) Talimatın 3.A. bölümünde belirtilen kur ve fiyatlar kullanılır.
Dönüşüm oranının paydasında yer alan yabancı para mevduat/katılım fonu tutarı 70 milyar Türk lirasının altında olan bankalara bu madde hükümleri uygulanmaz.
Dönüşüm oranlarına ilişkin bilgiler haftada bir Cuma günleri itibarıyla hazırlanır ve ekte yer alan Dönüşüm Oranları Bilgi Cetveli (DO300H) formatında ZM proje koduyla, izleyen haftanın Cuma günü mesai bitimine kadar EVAS yoluyla gönderilir.
j) Geçici 13’üncü madde: a) 29/12/2023 (dâhil) hesaplama tarihine kadar uygulanmak üzere 14/7/2023 tarihli ve 7456 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesi çerçevesinde Merkez Bankasınca kur koruma desteği sağlanan hesaplardan (kur korumalı hesaplar) ilgili hesaplama döneminde vadesi gelenlerin vadeli Türk lirası mevduat/katılma hesabına geçiş oranının yüzde 50,00’ın,
b) 29/9/2023 (dâhil) hesaplama tarihine kadar uygulanmak üzere Merkez Bankasınca yayımlanan Tebliğler kapsamında kur/fiyat koruma desteği sağlanan (dönüşüm hesapları) gerçek kişilere ait hesaplardan ilgili hesaplama döneminde vadesi gelenlerin vadeli Türk lirası mevduat/katılma hesabına geçiş oranının yüzde 10,00’ın,
altında kalması halinde eksik kalan tutar kadar menkul kıymet bloke olarak tesis edilir.
Birinci fıkranın (a) bendinde yer alan 29/12/2023 (dâhil) hesaplama tarihine kadar uygulanmak üzere aylık yüzde 50,00 olarak belirlenen hedef, katılım bankaları için 26/4/2024 (dâhil) hesaplama tarihine kadar aylık yüzde 25,00 olarak uygulanır.
Birinci fıkranın (b) bendinde yer alan 29/9/2023 (dâhil) hesaplama tarihine kadar uygulanmak üzere aylık yüzde 10,00 olarak belirlenen hedef, katılım bankaları için 27/10/2023 (dâhil) hesaplama tarihine kadar aylık yüzde 5,00 olarak uygulanır.
Tesis süresi, hesaplama tarihini takip eden ayın son cuma günü başlar, tesis başlangıcını takip eden altıncı ayın son cuma gününden bir önceki gün sona erer.
Birinci fıkranın (a) bendi kapsamında geçiş oranı aşağıdaki gibi hesaplanır.
Kur Korumalı Hesaplardan TL’ye Geçiş Oranı (≥ %50) = [T1] / [T2]
T1: İlgili hesaplama dönemi içerisinde vadesi gelen kur korumalı hesaplardan aynı müşteri tarafından aynı bankada TL olarak kalmak şartıyla en geç 5 iş günü içerisinde en az 32 gün vadeli standart TL mevduat/katılma hesabına geçenlerin toplamı
T1 kapsamında standart TL mevduat/katılma hesabına geçen ilgili müşterinin hesaplama dönemi içerisinde açılan kur korumalı hesabı olması durumunda ilgili bakiye standart TL mevduat/katılma hesabına geçen tutardan indirilir.
T2: İlgili hesaplama dönemi içerisinde vadesi gelen kur korumalı hesapların vade sonundaki tutarlarının toplamı (anapara, faiz/kâr payı ve varsa kur farkı)
Birinci fıkranın (b) bendi kapsamında geçiş oranı aşağıdaki gibi hesaplanır.
Dönüşüm Hesaplarından TL’ye Geçiş Oranı (≥ %10) = [D1] / [D2]
D1: İlgili hesaplama döneminde vadesi gelen gerçek kişilere ait dönüşüm hesaplarından aynı müşteri tarafından aynı bankada TL’de kalmak şartıyla en geç 5 iş günü içerisinde en az 32 gün vadeli standart TL mevduat/katılma hesabına geçen tutarların toplamı
D2: İlgili hesaplama döneminde vadesi gelen gerçek kişilere ait dönüşüm hesaplarının vade sonundaki TL bakiyelerinin toplamı (anapara, faiz/kâr payı ve varsa kur farkı)
2023/6 sayılı Döviz Yükümlülüğü Olan Tüzel Kişilerin Döviz veya Türk lirası Cinsinden Mevduat ve Katılma Hesaplarına Sağlanacak Destek Hakkında Tebliğ ile 2022/7 sayılı Yurt Dışında Yerleşik Vatandaşlar Mevduat ve Katılım Sistemi (YUVAM) Hesapları Hakkında Tebliğ kapsamında açılan dönüşüm hesapları bu madde hükümlerine tabi değildir.
Geçiş oranlarına ilişkin bilgiler haftada bir Cuma günleri itibarıyla hazırlanır ve ekte yer alan Geçiş ve Yenileme Oranları Bilgi Cetveli (GY100H) formatında DM proje koduyla, izleyen haftanın Cuma günü mesai bitimine kadar EVAS yoluyla gönderilir.
k) Geçici 14’üncü madde: 29/9/2023 (dâhil) hesaplama tarihine kadar uygulanmak üzere, gerçek ve tüzel kişilere ait dönüşüm hesaplarının yenileme oranının ilgili hesaplama döneminde yüzde 95,00’ın altında kalması halinde eksik kalan tutar kadar menkul kıymet bloke olarak tesis edilir.
Yenileme oranının ilgili hesaplama döneminde yüzde 75,00’ın altında kalması halinde eksik kalan tutar kadar ilave menkul kıymet bloke olarak tesis edilir.
Katılım bankaları ve Merkez Bankasınca yayımlanan Tebliğler kapsamında kur/fiyat koruma desteği sağlanan hesaplardan ilgili hesaplama dönemi içerisinde vadesi gelenlerin tutarı (anapara, faiz/kâr payı ve varsa kur farkı) 3 milyar Türk lirasının altında olan bankalar için yüzde 95 yerine yüzde 80 ve yüzde 75 yerine yüzde 60 olarak uygulanır.
Tesis süresi, hesaplama tarihini takip eden ayın son cuma günü başlar, tesis başlangıcını takip eden altıncı ayın son cuma gününden bir önceki gün sona erer.
Yenileme oranları aşağıdaki şekilde hesaplanır.
Yenileme ve TL'ye geçiş oranı (≥ %95) = ([A1] + [A2] + [A3]) / [A4]
Yenileme oranı (≥ %75) = [A1] / [A4]
A1: İlgili hesaplama döneminde vadesi gelen gerçek ve tüzel kişilere ait dönüşüm hesaplarından yenilenenlerin TL bakiyelerinin toplamı
A2: İlgili hesaplama döneminde vadesi gelen gerçek ve tüzel kişilere ait dönüşüm hesaplarından aynı müşteri tarafından aynı bankada TL’de kalmak şartıyla en geç 5 iş günü içerisinde en az 32 gün vadeli standart TL mevduat/katılma hesabına geçen tutarların toplamı
A3: İlgili hesaplama döneminde Bankamız Tebliğleri kapsamında açılan gerçek kişilere ait dönüşüm hesaplarının (tüzel kişilere ait YUVAM hesapları dahil) TL bakiyelerinin toplamı
A4: İlgili hesaplama döneminde vadesi gelen gerçek ve tüzel kişilere ait dönüşüm hesaplarının vade sonundaki TL bakiyelerinin toplamı (anapara, faiz/kâr payı ve varsa kur farkı)
2023/6 sayılı Döviz Yükümlülüğü Olan Tüzel Kişilerin Döviz veya Türk lirası Cinsinden Mevduat ve Katılma Hesaplarına Sağlanacak Destek Hakkında Tebliğ kapsamında açılan dönüşüm hesapları bu madde hükümlerine tabi değildir.
Yenileme oranlarına ilişkin bilgiler haftada bir Cuma günleri itibarıyla hazırlanır ve ekte yer alan Geçiş ve Yenileme Oranları Bilgi Cetveli (GY100H) formatında DM proje koduyla, izleyen haftanın Cuma günü mesai bitimine kadar EVAS yoluyla gönderilir.
l) Geçici 15’inci madde: 29/9/2023 (dâhil) hesaplama tarihine kadar uygulanmak üzere, ilgili hesaplama döneminde bankalarca hesaplanacak Türk lirası mevduat/katılım fonu payının (TL payı);
a) Gerçek kişiler için önceki hesaplama dönemine göre farkının 2,5 yüzde puanın altında kalması,
b) Tüzel kişiler için 18/8/2023 tarihi itibarıyla hesaplanan payın altında kalması,
halinde eksik kalan tutar kadar menkul kıymet bloke olarak tesis edilir.
Birinci fıkranın (a) bendi kapsamında 29/9/2023 (dâhil) hesaplama tarihine kadar uygulanmak üzere 2,5 yüzde puan olan hedef fark, katılım bankaları için 27/10/2023 (dâhil) hesaplama tarihine kadar aylık 1,25 yüzde puan olarak uygulanır.
Tesis süresi, hesaplama tarihini takip eden ayın son cuma günü başlar, tesis başlangıcını takip eden altıncı ayın son cuma gününden bir önceki gün sona erer.
TL payı gerçek ve tüzel kişiler için ayrı olarak aşağıdaki şekilde hesaplanır.
TL Payı = TL Mevduat /
(TL Mevduat + Kur Korumalı Hesaplar + Dönüşüm Hesapları + YP Mevduat)
TL mevduat: Standart TL mevduat/katılım fonu ile yurt içi yerleşik kişilerle yapılan TL cinsinden repo işlemlerinden sağlanan fonların toplamıdır.
Pay kısmının hesaplanmasında; YP fon sağlayan müşterilerle finansal türev işlemler yapılarak menkul kıymet tesisine tabi YP yükümlülüklerin bilanço dışına çıkarılmasına neden olacak nitelikteki işlemler (müşterinin vadede döviz alım yönünde yaptığı) indirilir.
YP mevduat: Yurt içi yerleşiklere ait YP mevduat/katılım fonu ile yurt içi yerleşik kişilerle yapılan YP repo işlemlerinden sağlanan fonların toplamının ilgili hesaplama dönemi ile gerçek kişiler için 25/8/2023 tarihinde (tüzel kişiler için 18/8/2023 tarihinde) mevcut olan bakiyelerden yüksek olanı dikkate alınarak hesaplanır. İlgili hesaplama tarihinde bahse konu karşılaştırmada gerçek kişiler için 25/8/2023 (tüzel kişiler için 18/8/2023) tarihinde bankanın YP mevduat/katılım fonu bakiyesi dikkate alınırken, bu tarihte YP mevduat/katılım fonu bakiyesinde olup hesaplama tarihinde dönüşüm hesabı olarak raporlanan tutar indirilebilir. TL karşılığının hesaplanmasında gerçek kişiler için 25/8/2023 (tüzel kişiler için 18/8/2023) ile hesaplama tarihi arasındaki ortalama kurlar/fiyatlar kullanılır.
Ortalama kur, gerçek kişiler için 25/8/2023 hesaplama tarihinden (dâhil) (tüzel kişiler için 18/8/2023 tarihinden (dâhil) ilgili hesaplama tarihine kadar olan günlerde (dâhil) Resmî Gazete’de ilan edilen (gerçek kişi 24/8/2023, tüzel kişi 17/8/2023) tarihinden ilgili hesaplama tarihinin bir gün öncesine kadar Bankamız internet sayfasında saat 15:30’da açıklanan) döviz alış kurlarının aritmetik ortalamasıdır. Kıymetli madenler için kullanılacak ortalama fiyatlar ise 25/8/2023 hesaplama tarihinden (tüzel kişiler için 18/8/2023 tarihinden) hesaplama tarihine kadar olan günlerde BİST nezdindeki KMKTP’de oluşan ağırlıklı ortalama kıymetli maden fiyatlarının (fiyat oluşmaması halinde uluslararası piyasalarda oluşan ve BİST tarafından ilan edilenlerin) aritmetik ortalamasıdır.
Tüzel kişi mevduat/katılım fonundan Tebliğin 4’üncü maddesinin birinci fıkrasında sayılan ve Talimatın "2.A. Menkul kıymet tesisine tabi yükümlülüklerin kapsamı" bölümünde açıklanan kalemler hariç tutulur. Bankamız, diğer bankalar ve mali kuruluşlarla yapılan repo işlemleri ve türev işlemler hesaplamalarda dikkate alınmayacaktır.
TL mevduat/katılım fonu payına ilişkin bilgiler haftada bir Cuma günleri itibarıyla hazırlanır ve ekte yer alan Türk Lirası Mevduat/Katılım Fonu Payı Bilgi Cetveli (TP200H) formatında DM proje koduyla, izleyen haftanın Cuma günü mesai bitimine kadar EVAS yoluyla gönderilir.
m) Geçici 16’ncı madde: 27/10/2023 tarihli ve 32352 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2022/29 sayılı Tebliğ ile Menkul Kıymet Tesisi Hakkında Tebliğin yürürlükten kaldırılan 4 üncü maddesinin üçüncü fıkrası, 5 inci maddesinin üçüncü fıkrası ve 6 ncı maddesinin dördüncü fıkrası ile düzenlenen menkul kıymet tesisine tabi varlıklar için 29/9/2023 hesaplama tarihi itibarıyla hesaplanan menkul kıymetlerin tesisi 27/10/2023 ile 23/11/2023 tarihleri arasında yapılır.
Bu hükmün geçerlilik tarihi: 29.03.2024