Karayolları Yersel ve Fotogrametrik Harita Mühedislik Hizmetleri İşlerine Ait Teknik Şartname
- Tür
- Resmi Gazete
- İlgili mevzuat
- Güncel metin
Madde 1 – YASAL DAYANAK
Bu Şartnamenin amacı;
a) Büyük ölçekli (1/5000 ve daha büyük) mekansal (coğrafi) bilgilerin ve haritaların üretiminde ülke genelinde standardın sağlanmasını, üretimin tek elden izlenmesini ve sektörde hizmet tekrarının önlenmesini,
b) Büyük ölçekli mekansal bilgilerin ve haritalardaki konum bilgilerinin, TUTGA koordinat sistemine dayalı üç boyutlu kartezyen koordinatlar (X,Y,Z) veya GRS80 elipsoidinde jeodezik koordinatlar (enlem, boylam, elipsoit yüksekliği) ile TUDKA99’a dayalı Helmert ortometrik yüksekliklerin (H), yersel, uydu ve uzay, inersiyal, fotogrametrik teknikler kullanılarak sayısal, çizgisel ve fotoğrafik olarak elde edilmesini, coğrafi bilgi sistemlerine altlık oluşturacak biçimde ulusal veri değişim formatında derlenmesi, bilgi teknolojileri ve kartografik tekniklerle görselleştirilmesini sağlamaktadır.
Madde 2 – Kapsam
Bu Şartname, Karayolları Genel Müdürlüğünce üretilen ve ürettirilecek olan mekansal bilgilerin elde edilmesi, derlenmesi, analiz edilmesi, coğrafi veri tabanında saklanması, görselleştirilmesi, araziye uygulanması ve sayısal elektronik ortamlarda iletimine ilişkin teknik esasları kapsar.
Madde 3 – Dayanak
Bu Şartname, 26/09/1984 tarihli ve 3045 sayılı tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin (c) bendi, 26 ve 28 inci maddeleri, 21/06/1987 tarihli ve 3402 sayılı Kadastro Kanununun 47 nci maddesinin (D) bendi, Harita Genel Komutanlığının 203 ve 2985 sayılı kanunlar ile değişik 02/05/1925 tarihli 657 sayılı Kuruluş Kanununun 4 üncü maddesi, 03/05/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunun 7 nci maddesinin (a) bendi ve 38 nci maddeleri uyarınca hazırlanmıştır.
Madde 4 – Yetki ve Sorumluluk
Büyük ölçekli mekansal (coğrafi) bilgilerin ve haritaların Karayolları Genel Müdürlüğünce üretilmesi veya ürettirilmesi durumlarında, proje kapsamında olsa bile, yetki ve sorumluluk yasal yetkiye haiz bir Jeodezi ve Fotogrametri( Harita, Harita ve Kadastro) Mühendisi tarafından üstlenilir. Haritaların özel sektöre ürettirilmesi durumunda 03/05/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununun 44 üncü maddesinin ( j) bendinde belirtilen Yönetmelik esas alınır.
Madde 5 – Yükümlülük
Büyük ölçekli coğrafi bilgileri ve orijinal (temel) haritaları üreten ve ürettiren, Karayolları Genel Müdürlüğü ile bu haritalara entegre olacak biçimde coğrafi bilgileri üreten ve kullanan tüm kuruluşlar, bu Yönetmelik hükümlerine uymakla yükümlüdür.
Madde 6 – Tanımlar
Bu Şartnamede geçen;
Mekansal (Coğrafi) Bilgi: Yeryuvarına bağlı bir koordinat sisteminde tanımlanan konum ve bu konumla doğrudan veya dolaylı olarak ilişkilendirilen bilgi,
Proje Alanı: Büyük ölçekli harita ve harita bilgilerinin üretileceği alanı, Sıklaştırma Alanı: proje alanı sınırlarını en az 2.5 km taşan alanı,
Kontrol Noktası: Arazide tesis edilen koordinatları ve/veya yüksekliği jeodezik yöntemlerle belirlenen noktaların genel adı,
Fotogrametrik Nokta: Zeminde tesisi yapılan koordinatları ve yüksekliği fotogrametrik nirengi yöntemiyle belirlenen noktayı,
İfade eder.
Madde 7 – Kısaltmalar
Bu Yönetmelikte geçen kısaltmalar aşağıda verilmiştir.
İDARE (KGM) : Yersel ve Fotogrametrik haritalarını yapan/yaptıran kuruluş olan Karayolları Genel Müdürlüğü ve Taşra Teşkilatı,
Yüklenici : Üzerine ihale yapılan istekli veya istekliler,
HGK : Harita Genel Komutanlığı,
TKGM : Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü,
İB : İller Bankası,
Harita Mühendisi : Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisi, Harita Mühendis, Harita ve Kadastro Mühendisi veya Yüksek Mühendisi,
BÖHHÜY : Büyük ölçekli haritalar ve harita bilgileri üretim yönetmeliği,
Te-Ko Yönetmeliği: Tescile konu olan Harita ve Planlar yönetmeliği,
ST Yönetmeliği : 1/5000 ölçekli Standart Topoğrafik Fotogrametrik Harita
Yapımına ait Teknik Yönetmelik,
ST : Standart Topoğrafik Harita,
STK : Standart Topoğrafik Kadastral Harita,
KH : Kadastral Harita,
EUÖ : Elektronik uzunluk ölçer,
GPS( Global Positioning System): Global Konum Belirleme Sistemi, ITRF(International Terrestrial Reference Frame): Uluslar arası Yersel Referans Ağı ITRF96 : 1996 yılında güncellenmiş ITRF
GRS80 (Geodetic Reference System) : Uluslar arası Jeodezik ve Jeofizik Birliğinin
1979 yılında benimsediği aşağıda parametreleri verilen eş potansiyelli elipsoit ile tanımlanan Jeodezik Referans Sistemi 1980
a=6378137.0 m , J =0.0108263
f= 1 / 298.257222101, ω=7292115 x 10-11 rad s-1 , GM=398600.5 x 109 m³ s-2
TUTGA : Türkiye Ulusal Temel GPS Ağı
TUTGA99A : Güncellenmiş Türkiye Ulusal Temel GPS Ağı 1999 (TUTGA-99) TUSAGA : Türkiye Ulusal Sabit GPS Ağı
TUDKA : Türkiye Ulusal Düşey Kontrol Ağı TUDKA99 : 1999 yılında güncelleşen TUDKA
TG99A : Güncellenmiş Türkiye Jeoidi 199 (TG99a)
ED50 : 1950 Avrupa Datumu : Hayford Elipsoidine dayalı, parametreleri a = 6378388.0 m , f = 1/297.0 dir.
UTM : Universal Transversal Mercator
BÖHYY : 31.01.1988 tarihli ve 19711 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Büyük Ölçekli Haritaların Yapım Yönetmeliği
RINEX : Alıcıdan Bağımsız Değişim Formatı
Yer Kontrol Noktaları :Yeryüzünde tesis edilen, ülke temel jeodezik ağlarına (TUTGA,TUDKA ) ait ve bu ağlara dayalı olarak uydu teknikleri, yersel veya fotogrametrik yöntemle konumları belirlenen noktalardır.
Düşey Kontrol (Nivelman) Noktası : TUDKA’nın I ve II nci derece düşey kontrol noktaları ve bu noktalara dayalı olarak yükseklikleri belirlenen noktalardır.
Yatay Kontrol (Nirengi) Noktası : ED-50 sisteminde koordinatları bilinen, Ulusal Yatay Kontrol Ağının I ve II nci derece noktaları ve bu noktaların sıklaştırılması ile elde edilen III ncü derece nirengi noktasıdır.
Sıklaştırma GPS Ağı (SGA) Noktası : Üst dereceli noktaları GPS ile sıklaştırılmak için ortalama 5 km aralıklarla tesis edilen noktalardır.
Alım için Sıklaştırma Noktası (ASN) : Alım için sıklaştırma amacıyla üst dereceli noktalara dayalı olarak tesis edilen, uydu veya yersel tekniklerle koordinatları belirlenen noktalardır.
Poligon Noktası: Detay noktalarının ölçülebilmesi için tesis edilen noktadır.
Karakteristik Noktalar: Eş yükseklik eğrileri ile gösterilemeyen arara topografyasını tam olarak belirtmek üzere ; tepe, çukur, kokurdan, kırık çizgiler, göl-sahil-nehir gibi iç kısımda nokta ölçümü bulunmayan yerlerin sınır çizgileri vb. yerlerin özel nitelikli noktaları ile düz arazilerde belli aralıklarla seçilen noktalardır.
Gözlem Oturumu (session) : Birden fazla alıcının eş zamanlı olarak belirli süre uydu verisi toplamasıdır.
GPS ile Ölçme Yöntemleri
1- Statik Ölçme Yöntemi : En az iki alıcının durağan olarak belirli süre eş zamanlı veri toplamasına dayanan ölçü yöntemidir.
2- Hızlı (Kısa Süreli) Statik Ölçme Yöntemi: Bir alıcının sabit, diğer alıcı veya alıcıların hareketli olarak baz uzunluğuna bağlı 5-20 dakika süreyle ölçü toplama yöntemidir.
3- Kinematik Ölçme Yöntemi : Bir alıcının sabit kinematik yetenekli diğer alıcı veya alıcıların hareketli olarak kısa süreçlerde (1-5 epok) sürekli olarak (ölçüye ara vermeden) veri toplama yöntemidir.
IGS Noktası: Tüm dünyaya yayılmış 24 saat kesintisiz belirli standartlarda GPS gözlemi yapılan ve IGS (International GPS Service) ağına dahil noktalardır.
PDOP (Position Dilution Of Precision): GPS alıcısı ile uyduların geometrik konumlarına bağlı olarak tanımlanan anlık duyarlık ölçüsüdür.
Uydu Yükseklik Açısı : Bir noktadaki GPS anteni ufuk düzleminin uydudan gelen sinyalle yaptığı açıdır.
Veri Toplama Aralığı : Uygulanacak GPS ölçü yönteminin gerektirdiği veri sıklığını sağlamak için ardışık ölçüler arasındaki zaman aralığıdır.
Ortometrik Yükseklik : yeryüzündeki bir noktanın yüksekliği olarak tanımlanır. Jeoid ile yeryüzü noktası arasında çekül eğrisi boyunca tanımlanan uzunluktur.
Jeoid: Çeşitli etkilerden arındırılmış durgun okyanus yüzeyinin oluşturduğu ve karaların altında da devam ettiği varsayılan eş potansiyelli bir yüzeydir.
Başlangıç Elipsoidi: Üzerinde jeodezik hesaplamalar yapılan ve iki parametre ( a ve b iki yarı ekseni vb.) ile tanımlanan dönel yüzeydir.
Jeoid Yüksekliği: Jeoid ile başlangıç elipsoidi arasındaki yükseklik farkıdır.
Sayısal Yükseklik Modeli : Topoğrafik yapının düzenli aralıklı değerlerle temsil edildiği yatay koordinatlarda (enlem, boylam) oluşturulan grid ağında yükseklikleri ifade eden üç boyutlu bir matristir.
Ortofoto Harita : Arazinin yükseklik farklarından ve resim alımındaki eğikliklerden dolayı oluşan hataların diferansiyel anlamda düzeltilmesi ile istenilen harita ölçeğine getirilen fotografik görüntünün üzerine grid çizgileri, kenar bilgileri ve yükseklik eğrileri gibi diğer bilgilerin eklenmesi ile elde edilen fotograf görünümündeki sayısal haritalardır.
Ortofoto Mozaik: Birden fazla ortofotonun ortak alanlardaki radyometrik farklılıklarının dengelenmesi suretiyle elde edilen orto görüntülerdir.
Sayısal Harita: Değişik yöntem ve cihazlarla doğrudan sayısal olarak ya da mevcut çizgisel haritalardan sayısallaştırıcılar kullanılarak elde edilen, çeşitli standart ve formatlarda vektör veya raster yapıdaki sayısal değerler ile bunların işlenmesi, zenginleştirilmesi ya da genelleştirilmesi ile elde edilen, çeşitli katmanlara yarılabilen sayısal bilgilerdir.
Gözlem Sonrası Veri İşleme (GSVİ): Gerçek zamanlı ölçü uygulamalarının dışında, verilerin alıcıda kaydedilerek, gözlem sonrasında hesaplamalarına imkan veren uygulama yöntemidir.
Kontrol Noktaları: Koordinatları jeodezik veya fotogrametrik yöntemlerle hesaplanan noktalardır. Fotogrametrik Nirengi Noktaları: Koordinatları fotogrametrik nirengi yöntemiyle hesaplanan kontrol noktalarıdır.
Madde 8 – Sınıflandırma
Bu Şartnamede noktaların hiyerarşik sınıflandırılması:
a) Uzay ve uydu teknikleriyle oluşturulan üç boyutlu ağların ve noktaların derecelendirilmesi aşağıdaki gibidir.
A Derece Ağlar ve Noktalar: Global (ITRF,WGS84) ve bölgesel (ETRF) ağlar ve noktalardır.
B Derece Ağlar ve Noktalar: Uluslararası veya bölgesel ağlara dayalı Ulusal GPS ağı ve noktalarıdır. (TUTGA)
C Derece Ağlar ve Noktalar: B derece ağın sıklaştırılması ile oluşan ağlardır ve aşağıdaki alt dereceli ağ ve noktalardan oluşur:
C1 Derece Ağlar ve Noktalar: Üst derecedeki ağlara dayalı, baz uzunluğu 15-20 km olan ağ ve noktalarıdır.(Ana GPS ağı ve noktaları :AGA) C2 Derece Ağlar ve Noktalar: Üst derecedeki ağlara dayalı, ortalama kenar uzunluğu
5 km olan ağ ve noktalarıdır.( Sıklaştırma GPS ağı ve noktaları :SGA)
C3 Derece Ağlar ve Noktalar: Üst derecedeki ağlara dayalı, en büyük baz uzunluğu
3 km olan ağ ve noktalarıdır.(Alım için sıklaştırma ağı ve noktaları :ASN)
C4 Derece Ağlar ve Noktalar: Üst derecedeki ağlara dayalı, poligon ağı ve noktaları ile
poligon bağlanabilen fotogrametrik noktalarıdır.
b) Türkiye Yatay Kontrol (Nirengi) Ağının ve bu ağa dayalı olarak yersel tekniklerle üretilen ağların derecelendirilmesi aşağıdaki gibidir:
I. Derece Ağ ve Noktalar : Kenar uzunluğu 25-35 km
II. Derece Ağ ve Noktalar : Kenar uzunluğu 10-30 km
III. Derece Ağ ve Noktalar : Kenar uzunluğu 4-15 km olan noktalar ile BÖHYY ‘ ne göre oluşturulan ortalama 5 km kenar uzunluğundaki III. Derece ağlar ve noktalarıdır.
IV. Derece Ağ ve Noktalar: BÖHYY’ ne göre oluşturulan ara, tamamlayıcı ve dizi nirengi Noktaları, Ara Nivelman Ağı
V. Derece Nivelman Ağı ve Noktaları: Poligon ve tamamlayıcı nivelman ağı ve noktaları
Madde 9 – Numaralandırma
Noktaların numaralandırılmasında (poligon ve nivelman noktaları hariç) 1/100 000 ölçekli pafta alanı esas alınır. Numaralar 8 basamaktan oluşur. İlk üç basamak 1/100 000 ölçekli pafta numarasını, kalan beş basamak nokta türünü ve numarasını gösterir.
Numaralar, kuzeyden başlayarak saat yönünde verilir. Aynı 1/100 000 pafta içinde birden fazla grup iş yapıldığında numaralama bir önceki çalışmada verilen son numaradan itibaren başlatılır. Koordinasyon Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünce sağlanır. Sıklaştırma yapan veya yaptıran kurum ve kuruluş çalışma bölgesindeki 1/100 000 ölçekli paftalara giren C1, C2 ve C3 noktalarına ait son nokta numarasının TKGM’den alınır ve tesis ettiği noktalara ait nokta numaralarını bir indeks dahilinde TKGM’ne teslim etmekle yükümlüdür.
Nokta türlerine göre numaralama aşağıdaki şekilde yapılır:
a) AGA Noktaları
Bu noktalar dördüncü basamak “1” olmak üzere beşinci basamaktan itibaren 0001’den başlayarak numaralanır. (Örnek: G2510032)
b) SGA Noktaları
Bu noktalar dördüncü basamak “2” olmak üzere beşinci basamaktan itibaren 0001’den başlayarak numaralanır. (Örnek: G2520032)
AGA ve SGA’ya dahil edilen mevcut TUTGA ve TUSAGA nokta numaraları aynen kullanılır. Uyuşumlu olduğu belirlenen yatay kontrol ve düşey kontrol noktaları için eski numarası payda olarak verilir. ( Örnek : G251033/7213 veya G2510034/134-DN2)
c) Alım içi Sıklaştırma Noktaları
Bu noktalar dördüncü basamak “3” olmak üzere beşinci basamaktan itibaren 0001’den başlayarak numaralanır. (Örnek: G2530032)
d) Fotogrametrik Noktalar
Bu yönetmelik esaslarına uygun olarak üretilen fotogrametrik noktalar, dördüncü basamak “4” olmak üzere beşinci basamaktan itibaren 0001’den başlayarak numaralanır. (Örnek: G2540032)
e) GPS/Nivelman Noktaları
Geometrik nivelman bağlantısı yapılan AGA, SGA noktaları ve ASN için nokta numarası, dört ve beşinci basamak sırasıyla “IH” “2H” ve “3H” olmak üzere altıncı basamaktan itibaren 0001’den başlayarak numaralanır. (Örnek: G251H004, G252H005 veya G253H006)
f) Poligon Noktaları
Bu noktalar, proje bazında ilk karakter “P” olmak üzere 1den itibaren numaralanır. (Örnek: P1) Ek ve yenileme çalışmalarında yeni poligon noktalarına eski numaraların devamı verilir. Yardımcı alım noktası (Kör poligon) dayanağı poligon numarasının sonuna (/) işareti eklenerek numaralanır. (pol no/1)
g) Nivelman Noktaları
Bu noktalar, proje bazında ilk ,iki karakter ana nivelman noktaları için “AN”, ara nivelman noktaları için “RN”, yardımcı nivelman noktaları için “YN” olmak üzere 1 den itibaren numaralanır. (Örnek : AN1, RN1,YN1). Ek ve yenileme çalışmalarına yeni nivelman noktalarına eski numaraların devamı verilir. Nivelman ağına dahil edilen TUDKA99 nokta numaraları aynen kullanılır.
TAPU KADASTRO GENEL MÜDÜRLÜĞÜ KONTROL YETKİSİ:
Emanet Usulü ile yapılan Kontrol noktalarına ait belgelerin büro ve zemin kontrolleri, önce KGM Kontrol Mühendisi tarafından yapılır, uygun bulunması halinde ilgili Kadastro Müdürlüğü veya Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün yetkili kıldığı elemanlar tarafından kontrolleri yapılır.(Te-Ko Yönetmeliği Madde-4)
Gerek ihale usulü ile gerekse inşaat ihalesi bünyesinde üretilen yersel ve fotogrametrik harita işlerinin kontrol noktalarına ait bilgi ve belgelerin büro ve zemin kontrolleri;
a) KGM’de çalışan Harita Mühendisi (Kontrol Şefi ve Kontrol Mühendisi)
b) TKGM’nün yetkili kıldığı Kadastro elemanlarınca yapılır.
KOORDİNASYON:
Yersel ve fotogrametrik haritaların yapılması için gerekli kontrol noktaları, kadastro pafta kopyaları, tapu kayıtları ve diğer bilgi ve belgelerin bedeli yüklenici tarafından ödenmek üzere TKGM, HGK ve yerel idarelerden sağlanır. Ancak yüklenici tarafından sağlanamayan memleket nirengi noktalarına ilişkin bilgiler ve diğer belgelerin bedeli yüklenici tarafından ödenmek üzere İdarece sağlanır.
Kontrol amacıyla araziye giden yetkili kadastro elemanlarına 06.09.1994 gün ve 1994/5 sayılı TKGM Tescile konu olan harita ve planların kontrol yönergesi uygulanır. TKGM Kontrol elemanlarına ödenecek yollukların bedeli yüklenici tarafından ödenir.
HAZIRLIK ÇALIŞMALARI
Aşağıdaki belgeler İdare tarafından yükleniciye verilir.
a) Proje alanını gösteren 1/25 000 ölçekli kılavuz plan
b) Ön projesi yapılmış işlerin “Ön Projesi”, Kamulaştırma Planları ve İmar planı bulunan yerlerin imar planları,
c) Aplikasyon defterleri veya projeye ait yatay ve düşey kurb değerleri
d) Aynı yerde kuruluşumuzca daha önce tesis edilmiş Kontrol Noktaları ile HGK, TKGM, İller Bankası ve Belediyelerin tesis ettiği Kontrol Noktalarına ait kot ve koordinat değerleri.
Madde 10 – Uzay ve uydu teknikleriyle TUTGA’ nın sıklaştırılması
Bu Yönetmelik kapsamında hesaplanacak koordinatlar, en son güncellenmiş TUTGA’ya bağlı, GRS80 elipsoidi ve Transversal Mercator (TM) izdüşümünde üç derecelik dilim esasına göre belirlenir.
Madde 11 – C1 derece Ana GPS Ağı AGA’nın oluşturulması
TUTGA ile sıklaştırma alanında bulunan noktalar arasındaki bağlantıyı sağlayan C1 dereceli Ana GPS Ağı (AGA) noktaları, 15-20 km uzunluğundaki bağımsız bazlardan elde edilen en fazla dört kenarlı geometrik şekillerden oluşturulur. Baz uzunluğunun 20 km'yi geçmesi durumunda ilave oturumda kayıt süresini yeteri kadar artırmak kaydıyla max. 25 km ye kadar artırılabilir. AGA noktaları;
a) I., II. ve dengelenmiş III. derece Ülke Yatay Kontrol (Nirengi) Ağı noktalarından,
b) BÖHYY’ye göre oluşturulmuş III. derece nirengi ağı noktalarından,
c) Yerel ağların (Ülke sistemine bağlı olmayan) yüksek dereceli noktalarından,
d) Sıklaştırma alanına 20 km’den yakın, her durumda en az iki TUTGA noktası ile önceden tesis edilmiş C1 dereceli noktalardan olmak üzere toplam en az üç noktadan,
e) Yeni tesis edilecek noktalardan, seçilir.
Madde 12 – AGA nokta yeri seçimi
AGA nokta yeri seçiminde aşağıdaki esaslar dikkate alınır.
a) Çevrede uydu sinyallerini yansıtacak yüzeyler (duvar, su yüzeyi, çatı ve benzeri yapılar) bulunmamalıdır.
b) Anten yüksekliğinden geçen ufkun 15o üzerinde ağaç, bina ve benzeri engeller bulunmamalıdır.
c) Yakınlarda GPS sinyallerini etkileyecek yüksek gerilim hatları, radyo, televizyon, GSM veya radar iletişim antenleri ve benzeri tesisler bulunmamalıdır.
d) Özellikle araç ile kolay ulaşılabilir olmalıdır.
e) Sağlam zeminde uzun süre güvenilir olarak kalabilecek kamu arazileri, parklar, yeşil alanlar gibi günün her saati girilip çıkılabilecek yerlerde olmasına dikkat edilmelidir.
Yer seçim kanavası düzenlenir ve bu kanavada C1 dereceli noktalar gösterilir. Tesis işlemi, yer seçim kanavasının ilgili idarece onayından sonra başlatılır.
İstikşaf Kanavası :
Nirengi sıklaştırma alanı sınırları, yerleşim alanı sınırları, ulaşım durumu, ormanlık ve koruluk alanlar, akarsular, göller ve benzeri önemli detaylar ile nirengilerin yerleri, açı doğrultuları ve ölçülecek kenarlar, 1:25 000 ölçekli renkli haritada gösterilir. (Tarayıcı ile taranmış 6 derecelik dilim esasına göre hazırlanmış 1:25 000 ölçekli paftalar kullanılabilir.)
Ayrıca yukarıdaki paragrafta tanımlanan detaylara ilave olarak:
- Arazi arandıktan sonra bulunan-bulunmayan tüm TUTGA, 1, 2, 3 derece Yer Kontrol Noktaları bir Lejant ile gösterilir.
- Tasarlanan yol güzergahının kilometreleri gösterilir.
- 1: 25 000 ölçekli pafta bölümleri işaretlenir.
- 20 cm aralıklarla karelaj ve koordinatlar gösterilir.
- Arazi eğimine göre 10-50 m lik düzeç eğrileri çizilir.
- Kanava hazırlanırken önce aplikasyon eksenin 5 km sağında ve solunda bulunan Kontrol Noktaları aranır, istenilen koşulların sağlanamadığı yerlerde eksenin 10 km sağında ve solunda ki Kontrol Noktaları aranmalıdır.
- TUTGA, 1., 2. ve 3. derece Kontrol Noktalarının koordinatları liste halinde kanavada yer alır.
- Mevcut ve yeni tesis edilecek C1, C2, C3, derece nirengileri aynı kanavada gösterilir.(Yeni tesis edilecek noktaların yaklaşık koordinatları GPS okumaları ile listelenir.)
- Nivelman Noktalarının yerleri olabildiğince bronz tesis edilebilecek yerlerde seçilmeli, mümkün olmaması halinde nirengi noktaları nivelman noktası olarak alınmalı.
- Tesis cinsi belirtilir.( Pilye, beton, bronz, çivi, boru…….vb.)
- Zorunlu hallerde ve ara uzunlukları yeterli olan yerlerde poligon noktaları Nivelman Noktası olarak kullanılacak şekilde tahrip olmayacak yerlerde tesis edilir.
- Yukarıda toplanması istenen bilgiler Tutga’ların dahil edildiği istikşaf kanavaları 1:100 000 ölçekli, Nirengi ve Nivelman İstikşaf kanavaları 1: 25 000 ölçekli, Poligon istikşaf kanavaları 1:10 000 ölçekte ve 420 mm eninde antetli olarak hazırlanarak KGM ye sunulmalıdır.
- İdarenin onayından sonra tesis ve ölçülere başlanır.
Kesin Kanava:
Onaylanmış istikşaf kanavalarında kullanılan TUTGA, 1., 2., 3. dereceli ağlar, C1, C2, ve C3 nirengilerine ait bilgiler ile yeni tesis edilip hesaplanan, hesaplama sonucunda kesin kot ve koordinatları bulunan yatay ve düşey yer kontrol noktaları 3 ve 6 derecelik dilime göre yeniden aynı ölçekte çizilir.
Ayrıca, İstikşaf Kanavasında kullanılan Dizi (C3) Nirengiler, Poligonlar ve Nivelman Noktalarına ait bilgiler 1:10 000 ölçekli kanavaya kesin koordinatları ile 3 derecelik dilime göre çizilir. Arazide bulunan ve yeniden tesisi yapılan tüm Kontrol Noktalarının kesin koordinatları ve tesis cinsleri kanavaya liste halinde yazılır. İlave olarak idarenin istemesi halinde yukarıda istenen bilgiler 1: 25 000 ölçekli 420 mm enindeki antetli kesin kanavaya işlenerek KGM ye sunulmalıdır.
İstikşaf ve kesin kanavalar polyester veya 100-110 gramajlı aydıngere çizilir.
Madde 13 – AGA nokta tesisi
AGA nokta tesisinde;
a) Eski (mevcut) noktaların zemin tesisleri aynen korunur.
b) Yeni AGA noktaları Ek- 4'teki gibi tesis edilir.
Madde 14 – AGA noktalarının GPS tekniğiyle ölçülmesi
AGA ölçmelerinde;
a) Çift frekanslı, aynı anda en az altı uydudan kayıt yapabilen, jeodezik GPS alıcıları kullanılır.
b) Oturumlar hâlinde gerçekleştirilecek statik ölçmelerde; Uydu sayısı: En az dört adet,
Kayıt süresi: En az iki saat,
Kayıt aralığı: 15 saniye veya daha az, Uydu yüksekliği: En az 15o ,
alınır.
c) Oturumlar komşu istasyonlar arasında plânlanır ve bu oturumlar arasında en az bir baz veya iki komşu nokta ortak alınır.
d) Her oturumda, GPS ölçüsü yapılan noktalarda Ek-5'teki ölçme ve kayıt karnesi düzenlenir.
e) Anten yüksekliği ölçüye başlamadan önce ve sonra olmak üzere iki kez mm inceliğinde ölçülür.
f) ITRF96 koordinatları bilinmeyen ve pilye tesisi olmayan noktalarda anten yüksekliği en az 10 cm farklı olacak biçimde iki oturum yapılır.
Madde 15 – AGA GPS ölçülerinin değerlendirilmesi
AGA GPS ölçülerinin değerlendirilmesinde;
a) TUTGA koordinatları, ölçme epoğuna (T) kaydırılır ve değerlendirmede kullanılır. Epok kaydırma işlemi, noktaların depremden etkilenen bölge içinde olup olmadığına göre farklılık gösterir.
1) Depremden etkilenmeyen bir bölgedeki epok kaydırma için,
eşitliği kullanılır. Burada To, TUTGA referans epoğu, Vx, Vy ,Vz deprem öncesi hızlardır.
2) Depremden etkilenen bölge içinde yer alan TUTGA noktalarının deprem sonrasında bir T ölçü epoğundaki koordinatları, bölgede deprem sonrası TUTGA koordinatları ve hızları belirli ise
eşitliği ile hesaplanır. Burada Td deprem sonrası TUTGA koordinatlarının belirlendiği epok, Vx’ , Vy’ ,Vz’ deprem sonrası nokta hızlarıdır.
b) AGA, ölçme anındaki koordinatları bilinen ve sabit alınan bir noktaya dayalı olarak zorlamasız veya serbest dengelenir. Bu dengeleme sonucunda, ağda uyuşumsuz baz olup olmadığı bir matematik istatistik yöntemle test edilir. Bu Yönetmeliğin 11’inci maddesinde açıklanan geometrik koşulu bozan uyuşumsuz bazlar varsa, yeniden hesaplanır veya yeniden ölçülerek dengeleme hesabı tekrarlanır.
c) TUTGA noktalarının, AGA’nın zorlamasız veya serbest dengeleme sonucu bulunan koordinatları ile ölçme anındaki verilen koordinatları arasında iki boyutlu (2D) veya üç boyutlu (3D) benzerlik dönüşümü yapılır ve ölçek uyuşumu bir matematik istatistik yöntemle test edilir. Ölçek faktörü ,
olmalıdır. Aksi durumda ilgili idarenin görüşü alınır.
d) AGA, ölçme anındaki TUTGA koordinatları değişmez alınarak dengelenir. Dengeleme sonucunda nokta jeodezik koordinatları (, , h) ve standart sapmaları (,, h) hesaplanır. Bu hesap sonucunda;
e) İstatistik güven düzeyi 1-=0.95 alınmalıdır.
Madde 16 – C2 derece Sıklaştırma GPS Ağı SGA’nın oluşturulması
SGA, sıklaştırma alanı içindeki;
a) I., II. ve dengelenmiş III. derece ülke nirengi ağı noktaları,
b) BÖHYY‘ye göre oluşturulmuş III. derece yüzey ağı noktaları,
c) Yerel yatay kontrol ağlarının yüksek dereceli noktaları,
d) Yeni tesis edilecek noktalar, ile oluşturulur.
Madde 17 – SGA nokta yeri seçimi
SGA nokta yeri seçiminde; bu Yönetmeliğin 12’nci maddesindeki esaslara ek olarak, eğer C3 dereceden nokta sıklaştırması aynı proje kapsamında yapılmayacak ise her nokta aynı veya üst dereceden bir başka ağ noktasını görmelidir. Seçilen C2 dereceli noktalar bu Yönetmeliğin 12’nci maddesinde belirtilen yer seçim kanavasında gösterilir.
Madde 18 – SGA nokta tesisi
SGA noktalarının tesisinde;
a) Eski noktaların zemin tesisleri aynen korunur.
b) Yeni SGA noktaları Ek-4’teki gibi tesis edilir.
Madde 19 – SGA noktalarının GPS tekniğiyle ölçülmesi
SGA ölçmelerinde;
a) Tek veya çift frekanslı, aynı anda en az altı uydudan kayıt yapabilen jeodezik GPS alıcıları kullanılır.
b) Statik ölçme yöntemi uygulanır. Uydu sayısı: En az dört adet,
Kayıt aralığı: 15 saniye veya daha az, Uydu yüksekliği: En az 15o
Kayıt süresi: Pilyeler arası bazlarda tek oturumda 45 dakika (tek frekanslı alıcılar için 60 dakika), ITRF96 koordinatları bilinmeyen ve pilye tesisi olmayan noktalarda anten yükseklikleri en az 10 cm farklı 30 dakikalık (tek frekanslı alıcılar için 45 dakika) iki oturum,
şeklinde düzenlenir.
c) Her sıklaştırma ağı noktası, TUTGA veya AGA noktalarından 15 km'yi geçmeyen en az iki bağımsız baz ile belirlenir.
d) Her noktada, Ek-5’te verilen ölçme ve kayıt karnesi düzenlenir.
Madde 20 – SGA GPS ölçülerinin değerlendirilmesi
SGA GPS ölçüleri;
a) SGA noktalarını TUTGA ve AGA noktalarına bağlayan bazlar, tekli veya oturum baz çözümü ile değerlendirilir.
b) TUTGA ve AGA noktalarının ölçme epoğundaki koordinatları değişmez alınarak, SGA noktalarının ölçme epoğundaki jeodezik (, , h) koordinatları ve standart sapmaları (,, h) farklı zamanlarda yapılan kayıtların birlikte değerlendirilmesiyle hesaplanır. Değerlendirme sonucunda;
olmalıdır.
Madde 21 – AGA ve SGA nokta koordinatlarının kullanılması
AGA ve SGA noktalarının T epoğundaki koordinatları, bundan sonraki tüm değerlendirmelerde kullanmak üzere başlangıç epoğuna (To) kaydırılır. Bu işlem noktaların depremden etkilenen bölge içinde olup olmamasına göre farklılık gösterir. Bunun için AGA ve SGA nokta hızları, TUTGA nokta hızlarından enterpolasyonla hesaplanır.
a) Depremden etkilenmeyen bir bölgede AGA ve SGA nokta koordinatlarını referans epoğuna kaydırmak için,
eşitliği kullanılır.
b) Depremden etkilenen bölgede referans epoğu To=Td alınır ve AGA ve SGA nokta koordinatlarını Td epoğuna kaydırmak için,
eşitliği kullanılır.
Madde 22 – C3 derece ağların ve noktalarının (ASN) GPS tekniğiyle oluşturulması
ASN noktalarının oluşturulmasında aşağıdaki esaslara uyulur.
a) C3 derece alım için sıklaştırma noktaları, alım için sıklaştırma alanında, en az bir C1, C2, C3 derece noktayı görecek, poligon dizilerine çıkış verecek ve en büyük kenar uzunluğu 3 km olacak biçimde, bu Yönetmeliğin 16’ncı maddesindeki hususlar dikkate alınarak seçilir. Seçimi yapılan C3 derece noktalar bu Yönetmeliğin 12’nci maddesinde belirtilen yer seçim kanavasına işaretlenir.
b) Alım için sıklaştırma noktaları Ek-4’teki gibi tesis edilir.
c) ASN noktalarının ölçülmesinde çift veya tek frekanslı en az 6 uydudan eş zamanlı kayıt yapabilen jeodezik GPS alıcıları kullanılır.
d) ASN ölçmeleri statik veya hızlı statik yöntemle gerçekleştirilir ve aşağıdaki parametreler esas alınır.
Uydu sayısı: En az dört adet,
Kayıt aralığı: 15 saniye veya daha az, Uydu yüksekliği: En az 10o ,
Kayıt Süresi: 5 km’ye kadar bazlarda 20 dakika (tek frekanslı alıcılar için 30 dakika), 5 km’den büyük bazlarda her bir km için 3 dakika (tek frekanslı alıcılar için 5 dakika) ilâve süreler ile en fazla 10 km’ye kadar bazların ölçümü,
şeklinde belirlenir.
e) ASN, TUTGA, AGA ve SGA noktalarından en az iki bağımsız baz ile belirlenir.
f) Her oturumda, GPS ölçüsü yapılan noktalarda Ek-5'teki ölçme ve kayıt karnesi düzenlenir.
g) ASN koordinatları, bağlantı noktalarının başlangıç epoğundaki koordinatları değişmez alınarak hesaplanır.
h) İki bazdan ayrı ayrı hesaplanan koordinatlar arasındaki farklar 5 cm’yi geçemez. Aksi hâlde ölçmeler tekrarlanır.
ı) C3 derece noktalar, C2 derece noktalar ile birlikte değerlendirilebilir. Bu durumda bu Yönetmeliğin 20’nci maddesinin (b) bendi geçerlidir. C3 derece noktanın hızları TUTGA nokta hızlarına dayalı olarak enterpolasyonla bulunur. C1, C2 ve C3 dereceli noktalar ilgili idarenin onayı alınarak birlikte değerlendirilebilir.
Madde 23 – Ortometrik yükseklik belirleme
Sıklaştırma alanı içindeki AGA ve SGA noktaları ile ASN’nin Helmert ortometrik yükseklikleri, bu Yönetmeliğin 41 veya 42’nci maddelerinde açıklanan şekilde hesaplanan jeoid yüksekliği (N) kullanılarak, H=h-N eşitliğiyle bulunur. Burada h, elipsoit yüksekliğidir.
Madde 24 – C3 derece ağların ve noktaların yersel tekniklerle oluşturulması
C3 derece alım için sıklaştırma ağları ve noktaları B, C1, C2 ve GPS ölçme teknikleriyle oluşturulan C3 derece noktalara bağlı olarak; “karışık kestirme”, “açı kenar ağı”, “dizi nirengi” veya “dizi nirengi ağları” biçiminde oluşturulabilir. Görüş olanaklarının az olduğu yerlerde dış merkez gözlemleri plânlanabilir. Kestirme noktalarında, ufka uygun dağılmış en az üç noktadan çıkış sağlanmalıdır.
a) Eski noktaların tesisleri aynen korunur. Ancak, yeni C3 derece noktalar Ek-4’teki biçimde tesis edilir ve Ek-6’daki biçimde röperlenir.
b) Şeritsel çalışmalarda oluşturulacak dizi nirengilerin en büyük kenar uzunluğu 1.5 km’yi, dizinin toplam uzunluğu 7 km'yi geçmemelidir.
c) Görüş olanağı sağlayan minare, kule, yüksek binalar üzerindeki işaretler, yöneltme amaçları için kullanılabilir. Bu durumda bu amaçla seçilen noktalar, röper krokilerinde tanımlanarak uygun dağılmış en az dört noktadan doğrultu gözlemleriyle kestirilir.
d) Kenarlar, ölçme doğruluğu (5 mm+5 ppm) ve daha iyi olan aletlerle karşılıklı olarak iki kez ölçülür. Alet ve işaret yükseklikleri cm inceliğinde ölçülür.
e) Kenar ölçüleri Ek-7’de verildiği biçimde GRS80 elipsoidine ve izdüşüm düzlemine indirgenir. İndirgenmiş kenarlar arasındaki farkın kenar uzunluğuna oranı 1/50000’den büyük olamaz.
f) Doğrultu gözlemleri DIN 18723’e göre yatay açı ölçme doğruluğu 6cc (2”) ve daha iyi olan aletlerle dörder seri olarak yapılır.
g) C3 derece noktaların koordinatları, bağlantı noktalarının koordinatları değişmez alınarak; kenar ve doğrultular için belirlenen uygun ağırlıklarla en küçük kareler yöntemiyle tek nokta ya da ağ olarak birlikte dengelenerek bulunur. Hesaplanan nokta konum doğrulukları; bu maddenin (c) bendinde belirtilen noktalar için 7 cm’den, diğer noktalar için 5 cm’den büyük olamaz.
h) Ana, ara veya yardımcı nivelman ağı içine alınamayan C3 derece noktalarının Helmert ortometrik yükseklikleri karşılıklı trigonometrik veya geometrik nivelman yöntemiyle belirlenir. Daha sonra uygun jeoid yükseklikleri kullanılarak noktaların elipsoit yükseklikleri h=H+N ile elde edilir.
Madde 25 – Poligon işleri
Detay noktalarının yersel yöntemlerle ölçülmesi için C1, C2, C3 derece noktalara dayalı poligon dizileri oluşturulur.
a) Poligon dizilerinin seçimi, ölçülmesi ve değerlendirilmesi, ana, ara ve yardımcı poligon geçkileri olarak plânlanabileceği gibi, poligon ağları biçiminde de plânlanabilir. Toplam ana geçki uzunluğu en çok 1600 m, ara geçki uzunluğu en çok 1000 m ve yardımcı geçki uzunluğu en çok 600 m alınır. Yerleşik olmayan alanlarda zorunlu durumlarda geçki uzunlukları ilgili idarenin görüşü alınarak bu değerlerin en çok 1.5 katı olabilir. En büyük kenar uzunluğu 500 m’yi geçmemelidir. Seçilen noktalar ve plânlanan dizi veya ağlar için bir seçim kanavası düzenlenir.
b) Seçim kanavasının ilgili idarece onayından sonra, poligon noktaları Ek-4’teki gibi tesis edilir ve Ek-6’daki biçimde röperlenir.
Madde 26 – GPS tekniğiyle poligon ölçmeleri
Poligon noktalarının koordinatları C1, C2, C3 derece noktalara dayalı olarak statik, hızlı statik, kinematik veya gerçek zamanlı (real time) kinematik yöntemlerden biriyle belirlenebilir.
a) Statik ve hızlı statik gözlemlerde; Uydu sayısı: En az beş adet,
Uydu yükseklik açısı: En az 10o,
Veri toplama aralığı: 10 saniye veya daha az, Baz uzunluğu: En fazla 5 km,
Gözlem Süresi: En az 7 dakika, alınır.
Gözlemler, en az iki referans noktasına dayalı yapılır. Hesaplanan nokta konum doğruluğu yatayda ve düşeyde 8 cm'yi geçemez.
b) Ölçme sonrası veya ölçme anında olmak üzere poligon noktalarının konumları kinematik yöntemlerle belirlenebilir. Her poligon noktasında, aşağıdaki koşulları sağlayacak şekilde ve farklı zamanlarda en az iki kez GPS gözlemi (iki oturum) yapılır. İki oturumdan elde edilen izdüşüm koordinatları ve elipsoit yükseklikleri arasındaki farklar 7 cm'den fazla olamaz.
Uydu sayısı: En az beş adet,
Uydu yükseklik açısı: Minimum 10o,
Veri toplama aralığı: 5 saniye veya daha az, Referans noktasına uzaklık : En fazla 5 km, Gözlem süresi: Her noktada en az 5 epok, Oturumlar arası zaman: En az bir saat,
alınır.
Madde 27 – Yersel tekniklerle poligon ölçmeleri
Yersel tekniklerle poligon ölçmelerinde aşağıdaki esaslara uyulur.
a) Poligon kenarları, ölçme doğruluğu (5 mm + 5 ppm) veya daha iyi olan elektronik uzaklık ölçerlerle karşılıklı iki kez ölçülür. Bu ölçmelerde alet ve işaret yükseklikleri cm inceliğinde ölçülür.
b) Çelik şerit metre ile poligon kenarı ölçmek için ilgili idarenin izni alınır. Çelik şerit metre ile ölçülecek en büyük poligon kenarı uzunluğu 150 m’yi geçemez. Tüm kenarlar Ek-7’de verildiği biçimde GRS80 elipsoidine ve izdüşüm düzlemine indirgenir. İndirgenmiş ölçüler arasındaki fark 3 cm’yi geçmemelidir.
c) Doğrultular DIN 18723’e göre yatay açı ölçme doğruluğu 10cc (3”) ve daha iyi olan aletlerle iki yarım seri olarak ölçülür.
d) Poligon noktalarının koordinatları; en küçük kareler yöntemiyle dengelenerek veya klâsik koordinat hesaplama yöntemiyle belirlenebilir.
e) En küçük kareler yöntemiyle dengelemede, doğrultu gözlemleri ve kenar ölçmeleri için uygun ağırlık seçimi yapılır. Uygun bir test yöntemiyle uyuşumsuz ölçüler araştırılır. İstatistik güven düzeyi 1-=0.95 alınmalıdır. Nokta konum doğruluğu 8 cm’yi geçemez.
f) Bütün geçkilerdeki klâsik koordinat hesaplarında açı kapanma, enine ve boyuna hata sınırları;
eşitlikleriyle hesaplanır. Burada;
n : Başlangıç ve son noktalar dâhil kırık nokta sayısı,
fx, fy : Geçkideki koordinat kapanma hataları,
B,C : Geçkideki başlangıç ve son noktalardır.
Açı kapanma hatası kırılma açılarına eşit olarak ve koordinat kapanma hataları kenar uzunlukları ile orantılı olarak dağıtılır.
g) Poligon noktaları arasındaki yükseklik farkları bu Yönetmeliğin 34 ilâ 39’uncu maddelerindeki esaslara göre geometrik nivelman veya karşılıklı trigonometrik nivelmanla belirlenir. Düşey açı ölçmesi DIN 18723’e göre düşey açı ölçme doğruluğu 10cc (3”) veya daha iyi olan aletlerle en az bir seri olarak ölçülür. Trigonometrik nivelmanla elde edilen iki yükseklik farkı arasındaki fark 3 cm’yi geçmemelidir.
h) Poligon noktalarının Helmert ortometrik yükseklikleri, trigonometrik yükseklik farkları kullanılarak yüksekliği geometrik nivelmanla belirlenen noktalara dayalı olarak hesaplanır. Toplam geçki uzunluğu 1600 m ve geçki kapanması 5 cm/km'yi geçmemelidir. Ara ve yardımcı poligon yükseklikleri, ana poligon noktalarının yüksekliklerine dayalı olarak hesaplanır.
Poligon ağlarının yükseklikleri, bir bütün olarak uygun dağılmış en az 4 noktaya dayalı olarak dengeleme ile de hesaplanabilir.
ı) Poligon noktalarının elipsoit yükseklikleri, bu Yönetmeliğin 41 veya 42’nci maddesinde belirtilen şekilde hesaplanan jeoid yüksekliği (N) ve Helmert ortometrik yükseklik (H) değerleriyle h = H + N ile hesaplanır.
Madde 28 – Helmert ortometrik yüksekliklerinin belirlenmesi
Noktaların Helmert ortometrik yükseklikleri geometrik nivelman, trigonometrik nivelman veya GPS nivelmanı yöntemlerinden biriyle belirlenir.
Madde 29 – TUDKA99’un sıklaştırılması
Proje alanında, TUDKA99'un I. ve II. derece noktalarına dayalı III. derece nivelman ağı (Ana Nivelman Ağı=ANA) oluşturulur. TUDKA99 noktaları geçki kontrolü yapılarak kullanılır.
TUDKA99 noktalarına dayalı olarak daha önceden oluşturulan ağlardaki yüksek dereceli noktaları dayanak noktası olarak almak için ilgili idarenin onayı alınır.
İstikşaf, Kanava ve Numaralama
Küçük ölçekli haritalardan yararlanılarak, ana, ara ve yardımcı nivelman noktaları, oluşturulacak güzergah bağlantı noktalarının yerlerini gösteren bir kanava taslağı hazırlanarak idarenin onayından sonra tesis ve ölçülere başlanır.
Madde 30 – Bağlantı nivelmanı
Sıklaştırma alanında TUDKA99'un I. veya II. derece noktaları yoksa, bu ağa bağlantıyı sağlayacak ‘bağlantı nivelmanı’ yapılır. Bağlantı nivelmanı, hassas geometrik nivelman veya GPS nivelmanı yöntemiyle yapılabilir.
Nivelman başlangıç kotu olarak, aşağıda belirtilen yöntemler önceliklerine göre sıralanmıştır. Haritası yapılacak alanın içindeki;
- Harita Genel komutanlığınca tesis edilmiş Nivelman Noktalarının kotları
a) Hassas geometrik nivelman ile bağlantı:
Bağlantı nivelman geçkisi, en az iki TUDKA99 noktasına bağlı olarak, 1-1.5 km aralıklı nivelman noktaları ile oluşturulur.
b) GPS nivelmanı ile bağlantı:
Proje alanının 20 km’ye kadar yakınından geçen I. veya II. derece nivelman geçkisinin bulunmaması durumunda; bir nivelman noktasından başlayarak, başka bir nivelman noktasına dayanacak şekilde uzaklıkları 15 km’yi geçmeyecek şekilde bir geçki oluşturulur ve C1 derece doğruluğunda ölçülür. Ancak I. veya II. derece nivelman geçkisinin, proje alanına 20 km’den yakın olması halinde de arazi eğiminin %25’ten fazla ve ulaşımın güç olduğu durumlarda, ilgili idarenin görüşü alınarak GPS nivelmanı bağlantısı yapılabilir. ITRF96 koordinat bağlantısı en az C3 dereceli noktaya yapılır ve elipsoit yükseklikleri minimum zorlamalı dengeleme ile bulunur. Bu noktalar ana nivelman noktası olarak tesis edilir ve numaralandırılır. TG99A kullanılarak bu noktalar arasında Helmert ortometrik yükseklik farkı H=h-N elde edilir. GPS nivelman geçkisi için hesaplanan toplam Helmert ortometrik yükseklik farkı ile TUDKA99 yüksekliklerinden hesaplanan yükseklik farkı arasındaki fark dH;
dH ≤ 12 mm √ S Km
olmalıdır. Burada; S oluşturulan poligon geçkisi uzunluğu, h=h2 - h1 ve N= N2 - N1 olarak alınır. Daha sonra TUDKA99 noktalarına dayalı olarak tek boyutlu dengeleme yapılarak proje bölgesine Helmert ortometrik yükseklik taşınır.
Madde 31 – Ana nivelman ağı
Ana nivelman ağı, proje alanını kapsayacak şekilde, çevresi 40 km’yi aşmayan luplar biçiminde düzenlenir. Nivelman geçkileri hassas geometrik nivelman yapılabilecek yollar üzerindeki C3 ve daha yüksek dereceli noktalar ve poligon noktaları ile bölgede önceden tesis edilen nivelman ağlarının yüksek dereceli noktalarını içerecek şekilde seçilir. Geçki üzerindeki nokta sıklığı en çok 1.5 km olmalıdır. Seçimi yapılan noktalar için bir seçim kanavası düzenlenir. Seçim kanavası onaylandıktan sonra, yeni noktalar Ek-4’teki biçimde tesis edilir ve Ek-6’daki biçimde röperlenir.
Madde 32 – Ara nivelman ağı
Ara nivelman ağı, başı ve sonu ana nivelman ağı noktalarına bağlı toplam uzunluğu 10 km'yi geçmeyen nivelman geçkileri veya en az iki ana nivelman noktasını içeren ve toplam uzunluğu 10 km’yi geçmeyen luplar biçiminde plânlanır. Geçki üzerindeki nokta sıklığı 750 m -1000 m olmalıdır. Seçimi yapılan ana nivelman noktaları bu Yönetmeliğin 31’inci maddesinde belirtilen seçim kanavasında gösterilir. Yeni noktalar, Ek-4’teki biçimde tesis edilir ve Ek-6’daki biçimde röperlenir.
Madde 33 – Nivelman ölçüsü
Bağlantı nivelmanı, ana ve ara nivelman ağındaki yükseklik farklarının belirlenmesinde, gidiş-dönüş nivelmanı yapılır ve gidiş-dönüş nivelmanıyla yükseklik farkının 1.5 mm/km veya daha iyi duyarlıkla belirleyebilen nivo ve miralar kullanılır. Ayrıca aşağıdaki hususlar dikkate alınır:
a) Çift mira ve mira altlıkları (papuçlar, çarıklar) kullanılır.
b) Alet kurma sayısı çift olur.
c) Nivoların ana eksen koşulları ve miraların düzeçleri kontrol edildikten sonra ölçmelere başlanır.
d) Mira okumaları; tek bölümlü miralarda; G І I G sırasıyla çift bölümlü miralarda Gı Іı Iıı Gıı sırasıyla veya benzer yöntemlere uygun yapılır. Buradaki G geri mira okunması, І ileri mira okunması, I ana mira bölümü, II yardımcı mira bölümü anlamındadır. Altı çizgili okumalarda nivo miraya yöneltildiğinde düzeç kontrol edilir.
e) Mira okumaları 0,1 mm’ye kadar kaydedilir.
f) Miradaki en küçük orta çizgi okuması 0,5 m alınır.
g) Alet mira uzaklığı en fazla 50 m alınır.
Türkiye Ulusal Düşey Kontrol Ağına(TUDKA-99) bağlantısı yapılacak SGA noktalarının ölçülerinde aşağıdaki esaslar uygulanır.
• Ölçmelerde, gidiş-dönüş standart sapması ± 0.4mm/Km olan Nivelman aletleri ve hassas bölümlü tek parça miralar kullanılır.
• Her gün ölçmeye başlamadan önce aletin Kolimasyon kontrolü yapılır. 40 m’ de 2 mm den fazla olan kolimasyon hatası düzeltilir. Miraların düzeçleri kontrol edilir ve gerekli düzeltmeler yapılır.
• Ölçmelere, bölge ve hava durumuna göre sabah gün ağarması ile başlanır ve refraksiyon nedeniyle mira görüntüsünde titreşimler başladığında son verilir. Öğleden sonra refraksiyon etkisinin az olduğu saatlerde başlanır ve hava kararıncaya kadar devem edilir.
• Ölçüye hangi mira ile başlanmış ise o mira ile bitirilir. (Çift sayıda alet kurulmalıdır.)
• Miralar, üzerine iyice bastırılmış madeni pabuçlar üzerinde ve aletten eşit uzaklıkta tutulur. Alt, üst ve orta kıl okumaları milimetre inceliğinde olmalıdır. Geri ve ileri mira uzaklıkları arası fark ±2 m içerisinde olmalıdır.
• Gözlem hattı zeminden en az 40 cm yukarıda olmalı, 40 cm nin altında orta kıl okuması yapılmamalıdır.
Madde 34 – Yardımcı nivelman noktaları
Proje alanı içinde, her dereceden nivelman noktalarının yoğunluğu ortalama 400-500 m aralıklarla olmalıdır. Bu yoğunluğu yeterince sağlamak için yardımcı nivelman noktaları (RS) tesis edilir. Bu noktalar; bu Yönetmeliğin 31’inci maddesinde belirtilen seçim kanavasında gösterilir, Ek-4’e göre tesis edilir ve Ek-6’daki biçimde röperlenir.
Madde 35 – Nivelman nokta konumları
Proje alanındaki yatay koordinatları hassas olarak belirlenmemiş nivelman noktalarının koordinatları 15 cm doğrulukta belirlenir.
Madde 36 – Yardımcı nivelman noktalarının ölçümü
Yardımcı nivelman noktalarının yükseklikleri, ana ve ara nivelman noktalarına bağlı nivelman geçkilerinde gidiş-dönüş nivelmanı ile olabildiğince poligon noktalarından geçilerek belirlenir. Bu nivelmanda, gidiş-dönüş nivelmanıyla yükseklik farkını 2.5 mm/km veya daha iyi doğrulukla belirleyebilen nivo ve miralar kullanılır. Nivelman yolunun uzunluğu bağlantı noktaları arasındaki geometrik uzunluğun 2 katını geçemez.
Madde 37 – Nivelman gidiş-dönüş kapanma değerleri
Gidiş - dönüş nivelmanın da bulunan kapanma değeri (w),
olmalıdır. Burada S, km biriminde nivelman yolunun uzunluğu, H iki nokta arasındaki yükseklik farkıdır. Nivelman yolu üzerindeki ardışık noktalar arasında bu kontrol yapılır.
Madde 38 – Nivelman lup kapanma değerleri
Gidiş-dönüş yükseklik farklarının ortalamalarından hesaplanan lup kapanmaları (wL),
olmalıdır. Burada L, km biriminde nivelman lup uzunluğudur.
Madde 39 – Nivelman ölçülerinin değerlendirilmesi
Ana, ara ve yardımcı nivelman ağı, ayrı ayrı veya birlikte uygun ağırlıklandırma ile gidiş-dönüş yükseklik ortalamaları ölçü ve bir nokta değişmez alınarak, zorlamasız veya serbest dengelenir ve uygun testlerle uyuşumsuz ölçüler ayıklanır. İstatistik güven düzeyi 1-=0.95 alınmalıdır. Ağda uyuşumsuz ölçü kalmayıncaya kadar dengeleme, uyuşumsuz ölçü testi ve ölçü tekrarına devam edilir.
TUDKA99 noktalarının, oluşturulan nivelman ağı ile uyuşumlu olup olmadığı test edilir ve uyuşumlu TUDKA99 noktalarının yükseklikleri değişmez alınarak, topluca veya ana, ara ve yardımcı nivelman ağları ayrı ayrı dengeleme ile bu ağlardaki noktaların Helmert ortometrik yükseklikleri hesaplanır. İstatistik güven düzeyi 1-=0.95 alınmalıdır.
Madde 40 – GPS nivelmanı yöntemiyle Helmert ortometrik yükseklik belirleme
GPS ile bulunan elipsoit yüksekliğinden Helmert ortometrik yüksekliklere dönüşüm için Türkiye Jeoidi (TG99A) veya yerel GPS nivelman jeoidi kullanılarak GPS nivelmanı uygulanır.
Madde 41 – Mevcut Jeoidin (TG99A) kullanılması
TG99A’nın proje alanında kontrolü/iyileştirilmesi için 200 km2 ye kadar en az dört nokta ve buna ek olarak her 200 km2 ye bir nokta olacak şekilde uygun dağılmış noktalar belirlenir. Bu noktalar C1 derece doğrulukta ölçülür ve Ulusal Düşey Kontrol Ağına geometrik nivelman ile bağlantısı yapılarak Helmert ortometrik yükseklikleri belirlenir. Ölçülerde bu Yönetmeliğin 33’üncü maddesindeki esaslar uygulanır. Düşey kontrol noktalarının Geçki kontrolü yapılır. Geçki kontrolünde bağlantı ve ana nivelman için belirlenen kriterler esas alınır.
Yüksekliği bilinen noktalar arasındaki Helmert ortometrik yükseklik farkı ile GPS ve TG99A’dan bulunacak Helmert ortometrik yükseklik farkı arasındaki fark H;
H mm 12 mm √ S km
olmalıdır. Burada S, km biriminde nivelman yolunun uzunluğudur. Noktaların Helmert ortometrik yüksekliklerinin hesaplanmasında aşağıdaki yollardan biri izlenir.
a) Noktalar arası elipsoit yükseklik farkları (h) ve jeoid yükseklik farklarından (N) yararlanarak her baz vektörü için H=h-N eşitliği ile bulunacak Helmert ortometrik yükseklik farkları, bir nivelman ağ dengelemesinde ölçü olarak alınarak, Helmert ortometrik yüksekliği bilinen noktalara dayalı olarak dengelenir ve noktaların Helmert ortometrik yükseklikleri bulunur. Serbest dengeleme sonucunda birim ağırlıklı ölçünün standart sapması (1 km’lik yoldaki yükseklik farkının standart sapması) 10 mm’den büyük olmamalıdır.
b) Helmert ortometrik ve elipsoit yüksekliği bilinen dayanak noktalarında; N=h-H eşitliği ile hesaplanan jeoid yükseklikleri ile TG99A jeoid yükseklikleri (NTG99A) arasındaki farklar uygun bir yüzey ile modellendirilir, TG99A jeoid düzeltmesi (N) bütün noktalarda belirlenir ve Helmert ortometrik yüksekliği H=h-(NTG99A+N) eşitliğiyle doğrudan hesaplanır.
Madde 42 – Yerel GPS nivelman jeoidinin oluşturulması ve kullanılması
Sıklaştırma alanını kaplayacak biçimde, elipsoit yükseklikleri (h) GPS ile, Helmert ortometrik yükseklikleri (H) geometrik nivelman ile belirlenen bir “Jeoid Dayanak Noktaları Ağı” oluşturulur. Jeoid dayanak noktalarının oluşturulmasında aşağıdaki esaslar dikkate alınır:
a) C1, C2 ve C3 dereceli GPS ağı ile ana ve ara nivelman ağının ortak noktaları alınmalıdır.
b) Kütle dağılımını karakterize eden yerlerde (takeometrik alıma benzer biçimde, su toplama ve dağıtma çizgileri üzerinde, tepe ve çukurlarda ve benzeri yerlerde) mutlaka noktalar olmalıdır.
c) En az nokta yoğunluğu; 20 km2 ye kadar 6 nokta ve bundan sonraki her 15 km2 ye 1 nokta olmalıdır.
d) Jeoid dayanak noktaları Ek-4’teki biçimde tesis edilir.
e) Jeoid dayanak noktalarının koordinatları en az C2 dereceli nokta esaslarına göre, Helmert ortometrik yükseklikleri ise ana veya ara nivelman ağı ölçme esaslarına göre belirlenirler. Ancak proje alanının 30 km2 den küçük olması durumunda, jeoid dayanak noktaları ilgili idarenin onayı alınarak C3 derece nokta esaslarına göre belirlenebilir.
f) Eğimin % 20’den fazla ve ulaşımın güç olduğu jeoid dayanak noktalarının Helmert ortometrik yükseklikleri, ilgili idarenin onayı alınarak, ana ve ara nivelman noktalarından geometrik nivelman veya hassas trigonometrik nivelman tekniğiyle yapılan bağlantı ölçmeleriyle belirlenebilir.
1) Geometrik nivelman, gidiş-dönüş nivelmanıyla yükseklik farkının 2.5 mm/km veya daha iyi duyarlıkla belirleyebilen nivo ve miralarla yapılır.
2) Hassas trigonometrik nivelman tekniği ile yükseklik farkları; 300-500 metrelik parçalarla ve gidiş-dönüş olarak belirlenir.
3) Geometrik nivelman ve hassas trigonometrik nivelmanda, nivelman geçkisinin toplam uzunluğu 2.5 km’yi geçemez ve gidiş-dönüş yükseklikleri arasındaki kapanma değeri (dH);
dH mm 20 mm √ S km
olmalıdır.
g) Jeoid dayanak noktalarının jeoid yüksekliklerinin uyuşumu, yükseklik doğruluklarının dikkate alındığı bir istatistik yöntemle test edilir. Uyuşumsuz noktaların elipsoit ve Helmert ortometrik yükseklikleri yeniden belirlenir. İstatistik güven düzeyi 1-=0.95 alınmalıdır. Uyuşum doğruluğu () 5 cm'den daha iyi olmalıdır.
h) Jeoid dayanak noktalarının N=h-H bağıntısı ile bulunan jeoid yükseklikleri, bu yüksekliklerin değişmeyeceği algoritmalar kullanılarak modellendirilir.
Jeoid yükseklikleri grid veri olarak düzenlenip kullanılabilir. Bir noktanın jeoid yüksekliği modelden doğrudan veya en az üç noktadan enterpolasyon ile hesaplanır.
Madde 43 – Sabit (sürekli) GPS istasyonları ve kullanılması
Herhangi bir amaç için tesis edilmiş sabit (sürekli) GPS istasyonlarından elde edilen veriler, aşağıda belirtilen minimum koşulları sağlaması durumunda bu Yönetmelik kapsamında kullanılabilir.
a) A, B veya C1 derece nokta kategorisine girecek koordinat doğruluğuna sahip olmalıdır.
b) Pilye veya eşdeğer stabiliteye sahip bir tesis üzerine monte edilmiş anteni olmalıdır.
c) Tesisi sağlam zeminde, maksimum uydu görüşüne uygun olmalı ve çoklu yansıma etkisi bulunmamalıdır.
d) Sürekli çalışan jeodezik amaçlı çift frekanslı GPS alıcısına ve antenine sahip olmalıdır.
e) Alıcısı bir saniye veya daha sık aralıklı veri toplama, bu verileri depolama, saklama, arşivleme ve gerektiğinde istenilen geçmiş zaman dilimine ait veri dosyasını RINEX formatta üretebilme özelliğine sahip olmalıdır.
f) İstasyona ait günlük verilere (en az 30 saniye aralıkta toplanmış) Internet aracılığıyla ulaşılma olanağı olmalıdır.
g) İstasyonun bu Yönetmelik kapsamında kullanılabileceği ile ilgili standartları (istasyonun koordinatının kategorisi, hız vektörleri, ürettiği verinin standardı, doğruluğu ve güvenilirliği) gösteren onay belgesi iki yılda bir Harita Genel Komutanlığından alınmalıdır.
Madde 44 – Detay Ölçmeleri
Detay ölçmeleri ve numaralandırma aşağıdaki esaslara göre yapılır.
a) Ölçülecek detayların tanımları, kodları, bu detaylara ilişkin kaydedilecek öz nitelikler ve kodları ve detay noktalarının numaralanması Ek-1'deki esaslara göre yapılır.
b) Eş yükseklik eğrisi çizimi için gerekli detay noktaları da ölçülür. Bu detay noktaları uygun dağılımda ve en az 100 nokta/ha yoğunlukta olmalıdır. Arazinin topoğrafik durumunun belirlenebilmesi için gereken desen ve karakteristik noktalar ile yol ve sokakların eğimini belirleyecek kadar nokta da ölçülür.
c) Parsel, bina, mühendislik tesisleri vb. detayların alımında, yerleşik alanlarda 150 metreyi geçen cepheler üzerinde her 150 metre için ve yerleşik olmayan alanlarda 250 metreyi geçen cepheler üzerinde her 250 metre için bir detay noktası alımı yapılır.
d) Detay noktaları kendisine en yakın C derece noktalardan veya serbest istasyon noktalarından ölçülür. Zorunlu hallerde, C derece noktalara bağlı yardımcı alım noktası (kör poligon) kullanılabilir. Bu noktaların tesisi İdarenin onayına bağlıdır. Yardımcı alım noktasından yapılan detay ölçmeleri, her noktadan alınan en az iki detay noktası bir başka C derece noktadan ölçülerek kontrol edilir.
e) Detay ölçümü yapılacak koridor (Etüt) genişliği, Otoyol çalışmalarında idare tarafından belirlenir. Devlet ve İl yollarında ise;
1-) Yersel harita üretimlerinde muhtemel yol ekseninden 100 metre sağ, 100 metre sol olmak üzere toplam 200 metre olacaktır.
2-) Fotogrametrik harita üretimlerinde muhtemel yol ekseninden 300 metre sağ, 300 metre sol olmak üzere toplam 600 metre olacaktır.
3-) Gürültü haritası üretimlerinde muhtemel yol ekseninden 1000 metre sağ, 1000 metre sol olmak üzere toplam 2000 metre olacaktır.
Ancak, yatay eksenin alternatifli çalışılabileceği kesimlerde, yüksek yarma ve dolgu olan, kavşak bölgeleri vb. kesimlerde söz konusu genişlik ihtiyaca göre idare tarafından artırılacaktır. Haritası alınacak yolların başlangıcından 200m önce işe başlanıp, işin bitiminden 200m sonra sonlandırılacaktır.
1-Ölçülecek unsurlar:
Yol projesi yapımında kullanılacak harita ve sayısal harita modelinin oluşturulması için araziden alınacak detayların GPS veya kayıt üniteli elektronik aletle istenilen kod da toplanmasıdır.
İçerdiği bilgi ve hassasiyeti yüksek Sayısal arazi modelinin oluşması için tasarı yol geçkisi civarında aşağıdaki bilgiler toplanılmalıdır
a-Arazi topografyasının çıkarılması:
Boyun, Sırt, Deniz, Akarsu ( EYSS, NSS, MSS, taşkın alanı bilgilerini içeren), Ark, Yol bilgileri (Banket kenarı, Asfalt kaplama kenarı, Hendek içi, Yol ekseni. Şev dibi, Şev üstü, istinat ve iksa duvarı, Hidrolik sanat yapıları bilgileri), Kuru dere, çukur ve dereler, kamulaştırma sınır taşlan ile modelin oluşması için idarenin istediği aralıkta noktalar ile Ana yola bağlanan tali ve yan yolların 500 m uzunluğunda GPS veya kayıt üniteli elektronik alet ile noktaların toplanmasıdır.
b-Arazi üzerindeki sosyal ve kültürel yapıların belirlenmesi:
Bina, Yol boyunca inşa edilen sanayi ve ticari tesisler, SİT alanları, Kültürel ve Tabiat varlıkları, çeşme, kuyu, mülkiyet ve tarım arazileri sınırlarına ait noktaların hassas olarak toplanmasıdır.
c-A lt Yapı Tesislerinin toplanması:
Kamu kuruluşlarınca inşa edilen ve edilecek iletim hatlarına [kanal, ( EYSS,NSS,MSS bilgilerini içeren), su yolu, yer altı su hatları, petrol ve doğal gaz, kanalizasyon, (PTT, YEH, AEH, Aydınlatma tesisleri vb.)] ait noktaların kotlu olarak toplanmasıdır.
Kamulaştırma Mühendislik Hizmetlerinde:
1- Tespit edilen kamulaştırma genişliğinin dışında 25m. Sol ve sağında ilave detay alınır.
2- Parseller Öngörülen genişlikte kapanmıyorsa, bu genişlik parselin kapanmasını sağlayacak şekilde artırılır.
3- Grafik paftaların olduğu kesimlerde, çakıştırmanın daha sağlıklı olması için detay alımı genişletilebilir.
4- Detay alımında önemli tesislerin ( Akaryakıt istasyonu, Hastane, Okul vb.) tümü alınır.
Sayısal üç boyutlu arazi modelinin oluşturulması için gerekli detay noktaları 10 m. aralıklarla diğer detaylardan ayrı olarak ölçülür. Arazinin topoğrafik durumunun belirlenebilmesi için lüzumlu desen ve karakteristik noktalar ile yol ve sokakların eğimini belirleyecek kadar noktanın da yükseklikleri ölçülür.
Detaylar GPS veya elektronik aletlerle kutupsal olarak ölçülür. Ölçme işlerinde yeterli inceliği sağlayan başka ileri teknolojik alet ve yöntemlerde kullanılabilir.
Yapılaşmış alanlarda; kutupsal yöntemle yapılan ölçmelerde cephe uzunlukları ölçülür ve koordinatlardan hesaplanan cephe uzunluktan ile kontrolü sağlanır. Bu şekilde ölçülen ve hesapla bulunan cephe uzunlukları arasındaki fark, Şartnamenin (Madde-47) deki formül ile bulunan miktarı geçemez.
Bütün detay (Madde 47) ve parsel köşe noktalarının koordinatları hesaplanmalıdır.
Madde 45 – Detay ölçme doğruluğu
Detay noktalarının, izdüşüm koordinatları ile belirlenen yatay konum doğruluğu (x ²+y ²)½ ±7 cm ve Helmert ortometrik yükseklik doğruluğu (H) ±7 cm olarak elde edilecek biçimde; elektronik takeometri, prizmatik alım ile nivelman, GPS ile detay ölçmeleri veya benzer doğruluğu sağlayan teknikler ve yöntemler kullanılabilir.
Elektronik takeometrede gözlem uzaklığı 500 metreyi geçemez. Yerleşik alanlarda, bir binada yükseklik farkı en fazla olan en az iki nokta olacak biçimde nokta yoğunluğu azaltılabilir.
Ölçülen uzunluklar GRS80 elipsoidine ve izdüşüm düzlemine indirgenir.
Madde 46 – GPS ile detay ölçme
GPS ile kinematik konum belirleme teknikleri kullanıldığında, gerçek zamanlı veya sonradan değerlendirmek üzere detay noktaları ölçülebilir. Kinematik GPS yöntemlerinde bu Yönetmeliğin 45 inci maddesinde belirtilen konum doğruluğunu sağlayacak uzaklıkta bulunan sabit GPS istasyonlarından veya bölgeye en yakın C derecede veya poligon noktalan üzerine ölçme süresince kullanılmak üzere kurulmuş GPS referans istasyonlarından yararlanılabilir. Detay alımında, kullanılan gezici alıcı ile konumu belirlenen noktalar, çoklu yansıma etkisi en az noktalar olmalıdır. Bina köşesi, ağaç gövdesi, telefon, elektrik direkleri vb. GPS ile doğrudan detay alımı yapılmamalıdır. Bu yöntemle ölçme yapıldığında aşağıdaki kurallara uyulur:
Uydu Sayısı: En az beş,
Veri Toplama Aralığı: Beş saniye veya daha az Uydu Yükseklik Açısı: En az 10°,
Referans Noktasına Uzaklık : En fazla beş km Kayıt Süresi: En az üç epok
Madde 47 – Detay ölçmelerinde cephe kontrolü
Parsel, ada, bina, mühendislik tesislerinin asal noktalarının konumlan, cephe çekilerek veya cephe çekiminin mümkün olmadığı durumlarda bir başka noktadan yapılacak alımlarla kontrol edilecek biçimde belirlenir. Ölçülerden hesaplanan ile cephelerin ölçüm değeri arasındaki fark d;
d = 0.03 + 0.0005 S
formülü ile bulunan miktardan fazla olamaz. Burada, S; metre biriminde cephe uzunluğu ve d; metre birimindedir.
İki bağımsız ölçüden hesaplanan izdüşüm koordinatları arasındaki farklar dx, dy ve Helmert ortometrik yükseklikler arasındaki farklar dH;
dx, dy, dH < 8 cm olmalıdır.
Madde 48 – Detay Ölçü krokisi
Ölçme esnasında, kontrol noktalanın, ölçülecek detayları, detay noktaları arasındaki geometriyi (topolojiyi), teknik ve yöntemin gerektirdiği ölçüleri gösteren, 297x420 (DIN-A3 formunda) boyutlarındaki basılı kağıtlara yaklaşık ölçekte ve kuzeye yönlendirilmiş bir ölçü krokisi çizilir.
Ölçü krokilerindeki tüm detay ve öznitelik bilgileri, Ek-3'teki kodları ve/veya özel işaretleri ile gösterilir. Ayrıca, Ölçü krokileri fihristi ve komşu kroki numaraları da ölçü krokisinde belirtilir. (Ek-8). Ölçü krokileri, arazide elektronik ortamlarda da hazırlanabilir.
Ölçü krokilerinde aşağıdaki bilgiler bulunur. Kroki sayfası ön yüzüne
Yol Adı:
Mahalle veya Köy adı:
Mevkii ve Km :
Ölçü kroki numarası:
Komşu Ölçü krokisi numarası:
Ölçünün yapıldığı tarih:
Ölçüleri yapanın adı,soy adı,meslek unvanı,tarih ve imzası Ölçü alım ekibinin tam listesi:
Hava durumu (açık-sisli-yağışlı-ısı bilgileri):
Krokide kullanılan özel işaretlere lejant yapılması:
Ölçüleri kontrol edenin adı, soyadı, meslek unvanı, tarih ve imzası Ölçü krokilerinin uygun yerinde kuzey yönü belirtilir.
Arazi eğimlerini yaklaşık gösteren eğrilerin çizilmesi ve eğim yönünün belirtilmesi Poligon ve Nivelman noktalarının yerlerinin gösterilmesi
Nivelman noktası olarak kullanılan yerlerin krokide gösterilmesi
Madde 49 – Detay noktalarının koordinattan
Detay noktalarının izdüşüm koordinattan ve Helmert ortometrik yükseklikleri cm inceliğinde hesaplanır.
Madde 50 – Serbest istasyon yöntemi ile alım
Alımı yapılmış detay noktalarına dayalı olarak koordinatları ve yüksekliği hesaplanan serbest istasyon noktalarından da alım yapılabilir. Bu durumda, dayanak noktası olarak kullanılacak detay noktalarının, beton bloklarla (ada, parsel köşe noktalan vb.) veya duvara dübel, çivi vb. ile tesis edilmiş ve en az iki kontrol noktasından alımı yapılmış olması gerekir.
Serbest istasyon noktasının koordinatları ve yüksekliği, koordinat ve yükseklik uyuşumu test edilmiş ve serbest istasyon noktasının bulunduğu konuma göre uygun dağılımda olan en az dört noktaya, bu noktalara bir tam seri yatay ve düşey açı Ölçmesi ve uzunluk ölçmeleri ile hesaplanır. Uyuşum testlerinde koordinat farkları (dx, dy) ±10 cm'yi ve yükseklik farkları (dH) ±10 cm'yi geçmemelidir. Serbest istasyon noktasının nokta konum doğruluğu
(p= ± (x²+ y²)½) ±7 cm ve ortalama yükseklik doğruluğu H = ±7cm'den büyük olmamalıdır.
Serbest istasyon noktasının bağlantı noktalarına uzaklığı 500 metreyi geçemez. Serbest istasyon noktaları poligon noktaları gibi numaralandırılır. Bu noktaların tesis edilmeleri ilgili İdarenin onayına bağlıdır.
Madde 51 – Temel yaklaşım ve genel ilkeler
Büyük Ölçekli haritaların sayısal fotogrametri yöntemiyle yapımında sayısal fotogrametri esâs alınmakla birlikte analitik fotogrametri yöntemi de uygulanabilir.
Hava fotoğrafları yüksek nitelikli analog veya aynı nitelikte sayısal (dijital) hava kameraları ile çekilir. Bu fotoğrafların çekiminde GPS desteği benimsenmiştir.
Sonuç ürün, ulusal veri standartları ile uyumlu grafik veri (vektör) dosyaları ve bu dosyalardan çizilen, yine ulusal semboller/özel işaretler kataloglarına uygun, ulusal pafta sisteminde çizgisel haritalardır.
Fotogrametrik sayısallaştırma binaların dış çatı sınırlarına göre yapılır. Binaların zemin çizgileri ve sık meskûn alanlarda ayırt edilemeyen bitişik düzendeki binaların ayırım çizgilerinin daha sonra yapılacak kapsamlı bir arazi bütünlemesi ile tamamlanabileceği varsayılmıştır.
GENEL KURALLAR
Fotogrametrik modelin değerlendirilmesine esas olan kontrol noktalarının koordinatları yersel ölçme yöntemleri, uydu teknikleri veya fotogrametrik nirengi yöntemi ile elde edilir.
Fotogrametrik modelin değerlendirilebilmesi veya fotogrametrik nirengi yönteminin uygulanabilmesi için arazide tesis edilecek nirengi ve nivelman noktalarının tesis, röper, ölçü ve hesapları bu yönetmeliğin ilgili bölümündeki esaslara göre yapılır. Ancak nokta konumu, sıklığı ve dağılımının belirlenmesinde bu bölümdeki esaslar uygulanır.
Her modele uygun dağılımda en az 6 adet bağlama noktası düşmesi için gerekli önlemler alınır.
Bu yönetmelikte yazılı kuralları sağlaması durumunda, fotogrametrik yöntemle harita üretiminde uzaktan algılama teknikleri, amaca ve üretilecek harita ölçeğine uygun uydu görüntüleri de kullanılabilir.
Madde 52 – Kontrol noktaları
Proje alanındaki tüm TUTGA; Cl ve C2 derece noktaları kontrol noktası olarak alınır. Kinematik GPS yöntemi kullanıldığında blok köşelerinde ve çapraz kolonların baş ve sonunda kontrol noktalan tesis edilir. Kinematik GPS yönteminin uygulanmaması durumunda, bu noktalara ek olarak, blok çevresinde fotoğraf çekim bazının iki katını, blok içinde de bazın dört katını geçmeyecek şekilde yeni kontrol noktalan oluşturulur. Bu noktaların koordinatları ve yükseklikleri, C3 derece noktalar olarak bu Yönetmeliğin 22, 23 ve 24 üncü maddelerindeki esaslara göre belirlenir.
Fotoğrafların tüm dış yöneltme elemanlarının bulunmasını sağlayabilecek gelişmiş bir kinematik GPS sistemi (GPS-IMU vb.) kullanılması durumunda harita yapım alanındaki tüm TUTGA, C l ve C2 derece noktalar, denetleme noktalan olarak alınır.
Madde 53 – Hava işaretleri
Bütün kontrol noktalarına, varsa uygulama noktalarına, gerektiğinde taşınmaz mal ve orman sınır kırık noktalarına, fotoğraf çekiminden önce hava işaretleri yapılır. Hava işaretlerinin simetri merkezleri, ilgili yer noktası ile çakıştırılır.
Pilye biçimindeki kontrol noktalarına pilye platformu üzerine yada merkez dışı bir konuma yapılabilir. Merkez dışı olması durumda işaret merkezinin koordinatların pilye noktasına göre 1-2 cm doğrulukla ve yer ölçme yöntemleri ile bulunmalıdır.
Hava işaretleri açık alanlara yapılır. Bu işaretler en az 60°'lik bir görüş açısına sahip olması gerekir. Bu görüş konisi içinde bina, ağaç gibi herhangi bir engel olmamalıdır.
Yeteri görüş olmayan kritik durumlarda bu işaret çatı vb. yüksek noktalara yapılabilir. Bu durumdaki işaret yersel ölçmelerle, yakınındaki noktalara, bu noktalar ile aynı doğruluk derecesine sahip olacak şekilde, bağlanır ve koordinatları bulunur.
Hava işaretleri zemin noktalarının üzerinin ve yakın çevresinin boyanması ile, ya da geçici plakalar takarak oluşturulur.
Bu işaretler daire ve kare biçimindedir. Fotoğraf üzerinde D=50 mikrometre olacak biçimde (Şekil-13) arazi büyüklükleri hesaplanır. Bu işaretlerin daha iyi görülebilmesi için farklı renkte dış çevreler oluşturulabilir, uygun uzunlukta üç ya da dört kol takılabilir. Hava işaretleri, yakın çevresi ile zıt bir renkte ya da beyazdır.
Madde 54 – Fotoğraf Ölçekleri
Düşey fotoğraf ölçekleri yapılacak harita ve ortofoto ölçeğine bağlı olarak belirlenir. Bu ölçeklerin 1/5000 olması durumunda fotoğraf ölçeği 1/16000'den, 1/2000 olması durumunda 1/10000'den, İ/1000 olması durumunda da 1/5000'den küçük olamaz. 1/500 ölçekli haritaların yapımı için de fotoğraf ölçeği 1/3500'den küçük olamaz.
Madde 55 – Uçuş planı
Uçuş planları 1/25000 ölçekli haritalar üzerinde ve/veya sayısal ortamda düzenlenir.
Uçuş çizgileri doğu-batı ya da kuzey-güney doğrultusunda ve olabildiğince paftaların orta çizgileri ile çakışacak şekilde düzenlenir. Zorunlu durumlarda uçuş çizgileri çapraz doğrultuda da olabilir. Sahillerde ve kinematik GPS uygulamalarında destek görevi yapacak çapraz yönde ve normal kolonlara dik yönde ek kolonlar oluşturulur.
Uçuş planlarında, yapılacak haritaların pafta sınırlan, uçuş çizgileri, uçuş yükseklikleri gösterilir. Sayısal uçuş planlarında ise fotoğraf çekimi noktalarının yaklaşık X,Y,Z koordinatları bulunur.
Topoğrafik durum nedeni ile ortaya çıkabilecek bindirme sorunları uçuş planının hazırlandığı altlık üzerinde denetlenerek gerekli önlemler alınır ve uçuş planlarında düzeltmeler yapılır.
KGM Tarafından güzergah uçuşları için 1/25 000 ölçekli haritalar üzerinde yol eksenini ortalayacak ve az kolon kullanılacak şekilde hazırlanan uçuş planı idarenin onayına sunulur. Bu planda tüm jeodezik noktaların fotoğrafın kıymetlendirme alanı içerisinde kalmasına özen gösterilir.
Madde 56 – Hava kamerası
Hava fotoğraflarının çekiminde, 1/5000 ölçekli harita yapımında odak uzaklığı yaklaşık 15 cm ve fotoğraf boyutları da 23 cm x 23 cm olan geniş açılı kameralar, diğer büyük Ölçekli fotoğraf çekiminde de yaklaşık 30 cm odak uzaklıklı ve 23 cm x 23 cm fotoğraf boyutları olan normal açılı kameralar kullanılır. 1/5000 ölçekli ortofoto harita üretiminde normal açılı kameralar da kullanılabilir.
Normal açılı kameralar ile fotoğraf çekiminde bu kameraların görüntü yürümesini düzeltici bir sisteminin bulunması gerekir.
Kamera mercek sisteminin ışınsal distorsiyonu fotoğrafın hiç bir yerinde 10 mikrometreyi geçmemeli, mercek ayırma gücünün ağırlıklı ortalaması da 50 çizgi çifti/mm veya daha fazla olmalıdır.
Hava kameraları, her uçuş mevsiminden önce kurum olanakları ile kontrol edilir. Ayrıca her üç yılda bir, ya da 25000 adet fotoğraf çekiminden sonra fabrika düzeyinde bakımı ve kalibrasyon ölçüleri yaptırılır.
Madde 57 – Film
Fotoğraf çekiminde siyah/beyaz, ya da üç katmanlı doğal renkli negatif veya pozitif filmler kullanılır. Bu filmler estar, polyester vb bazlı, kaliteli, 0.10 mm kalınlığında olmalıdır. Ayırma güçleri, yüksek kontrastlı nesnelerde 80, düşük kontrastta ise 40 çizgi çifti / mm' dir.
Fotoğraf çekiminde kullanılacak filmler son kullanma tarihini geçmemelidir.
Madde 58 – Fotoğraf çekimi
Uçuş görevi, Nisan-Eylül döneminde uçuş planına uygun olarak bulutsuz bir havada, yerel öğle zamanından yaklaşık iki saat önceki ve sonraki zaman aralığında gerçekleştirilir. Bu dönemin dışında zorunlu haller durumunda, ilgili İdarenin onayı alınarak fotoğraf çekimi yapılabilir. Fotoğraf çekimi arasında güneşin yükseklik açısı 30°'den daha büyük olmalıdır.
Uçuş planlarının planlanan biçimde gerçekleştirilmesi için GPS denetimli, uçuş sisteminden de yararlanılır. Fotoğraf çekim noktalarının planlanan durumdan olan farkları fotoğraf ölçeğinde 2 cm' yi geçmemelidir. Kamera ekseninin düşey doğrultudan sapmaları da 5 gradı geçmemelidir.
Madde 59 – Fotografik banyo ve baskı işleri
Pozlanmış negatif filmlerin banyosu yüksek kontrast sağlayıcı uygun fotoğrafik banyo sıvıları ile yapılır. Bu banyo malzemelerinin taze olmaları gerekir. 60° C geçmeyecek şekilde kurutma sıcaklığı nem oranına uygun olarak belirlenir.
Negatiflerden kontakt baskı yöntemi ile elde edilecek diyapozitifler için. kalınlığı 0.15-0.20 mm olan ayırma gücü yüksek, polyester veya daha iyi malzemeden yapılmış filmler kullanılır. Bunların düzgünlük hatası 12 mikrometreyi geçmemelidir. Yüksek kontrastlı olan bu malzemeler pozlama sırasında kontrast dengelemesine de olanak sağlamalıdır.
Madde 60 – Fotoğrafların taranması
Fotoğraflar, fotogrametrik tarayıcı sınıfına giren tarayıcılarla sayısallaştırılır. Tarama işlemi rulo biçimindeki negatif filmlerden ya da diyapozitiflerden yapılır.
Piksel büyüklüğü 30 mikrometreden daha büyük olmamalıdır. Radyometrik çözünürlük en az 8 bit (256 gri düzeyi) olmalıdır.
Fotogrametrik tarayıcının geometrik doğruluğu ve radyometrik çözünürlüğü, güvenilir bir merkez tarafından denetlenmiş ve bir kalibrasyon raporu ile sonuçlandırılmış olmalıdır. Geometrik doğruluk üç mikrometreyi geçmemelidir.
Belgenin devamı (47 madde daha) okuyucuda yükleniyor. Madde 61 ve sonrası