KolayuyumGiriş yap

305 Orman Genel Müdürlüğü'nün 305 Nolu Tebliğ

Tür
Resmi Gazete
İlgili mevzuat
Güncel metin

Madde 1 – Amaç

(1) Bu tebliğin amacı; ormanların devamlılığını ve sürdürülebilir şekilde yönetilmesini sağlamak üzere, orman bitkisi, tohumlukları ve bitkisel ürünlerine arız olan zararlı organizmalar ile mücadele etmek için, zararlıların teşhisi ve buna uygun biyolojik, biyoteknik, mekanik ve kimyasal mücadele metotlarından uygun olanının belirlenerek zararlı türler ile mücadele yapılması ve/veya yaptırılmasına yönelik usul ve esasları belirlemektir.

Madde 2 – Kapsam

(1) Bu tebliğ, biyotik etmenlerin; orman bitki türleri, tohumlukları ve bitkisel ürünleri üzerine olan olumsuz etkilerinin ve bunlara verdiği zararların en az seviyeye indirilmesi amacıyla her türlü mücadele ile kullanılacak yöntemleri kapsar.

Bu bağlamda;

a) Orman bitki türleri, tohumlukları ve bitkisel ürünlerine zarar yapan biyotik zararlıları,

b) Orman bitki türleri, tohumlukları ve bitkisel ürünlerinde zararlılar ile yapılacak mücadele çalışmalarına ait usul ve esasları,

c) Orman bitki türleri, tohumlukları ve bitkisel ürünleri üzerinde yapılacak her türlü mücadele ve önleme çalışmalarından sorumlu olan birimlere ait iş ve işlemleri

kapsar.

Madde 3 – Dayanak

(1) Bu tebliğ, 28.08.2015 tarih ve 29459 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Orman Bitkisi ve Bitkisel Ürünlerine Arız Olan Zararlı Organizmalar ile Teknik Mücadele Yönetmeliğine istinaden hazırlanmıştır.

Madde 4 – Tanımlar

(1) Bu tebliğde geçen,

a) Ağaç: Ormanlarda tabii olarak yetişen veya emekle yetiştirilen, en az 8 metre boy yapabilen, yaşı ve çapı ne olursa olsun kökü, gövdesi ve tepesi olan yerli veya egzotik orjinli odunsu bitkileri,

b) Araştırma kurumu: Ormancılık araştırma enstitüleri, zirai araştırma enstitüleri, üniversiteler veya benzer kurumları,

c) Bakanlık: Orman ve Su İşleri Bakanlığını,

ç) Biyolojik mücadele: Zararlı organizmalarla aktif olarak mücadele edecek canlı varlıkların kullanılmasını,

d) Biyotip: Aynı soydan gelen bireylerin oluşturduğu toplulukları,

e) Bölge Müdürlüğü: Orman Bölge Müdürlüğünü

f) Coğrafi yayılışı: Her böcek/fungus türünün iklim ve biyotik şartlar tarafından belirlenmiş optimum çoğalma gösterdiği yerleri,

g) Dezenfeksiyon: Orman bitki ve bitkisel ürünlerindeki zararlı organizmaların yok edilmesi veya etkisiz hale getirilmesini,

ğ) Endemik: Dünyanın sadece bir coğrafi yöresinde bulunan türe ait canlı organizmayı,

h) Enfeksiyon: Hastalık etmeni mikroorganizmanın canlı hücreye veya organizmaya girişini ve yerleşmesini,

ı) Epidemi: Zararlının orman bitki türlerinde, tohumluklarında ve orman bitkisel ürünlerinde kitle halinde çoğalarak ormanı tehdit etmesini,

i) Epidemik: Bir toplumda normalde var olmayan bir hastalığın kısa bir süre içinde hızla yayılmasını,

j) Feromon: Böcekler tarafından dış çevreye salgılanıp özel bir reaksiyon meydana getiren ve aynı türün fertleri tarafından algılanan maddeleri,

k) Fidanlık Şefi: Orman fidanlık müdürlüklerine bağlı ilgili orman fidanlık şefini,

l) Fidanlık Şefliği: Orman fidanlık müdürlüklerine bağlı ilgili orman fidanlık şefliğini,

m) Formülasyon: Bir veya birden fazla bir arada kullanılabilecek aktif madde ile birlikte inaktif yardımcı ve dolgu maddelerinin ilavesi ile uygulanabilir hale getirilmiş karışımı,

n) Fungusit: Mantar ve mantar sporlarının öldürülmesinde ve kontrol altına alınmasında kullanılan kimyasalları,

o) Fümigant: Belirli alanlardaki değişik hastalık veya zararlıları fumigasyon yoluyla yok etmek için kullanılan uçucu formdaki sıvı veya katı kimyasal zehirli maddeleri,

ö) Genel Müdürlük: Orman Genel Müdürlüğünü,

p) Havuzlama: Orman işletme depolarında ya da fabrikalarda yüksek kaliteli ve mantarlara karşı dayanıksız tomrukların satışı ve işlenmesi öncesinde korunması amacıyla su içerisinde bekletilmesini içeren depolama tekniğini,

r) Hayat dönemi: Bir organizmanın yaşamasına başlamasından ölünceye kadar geçirdiği zamanı, bu zaman içinde organizmanın gösterdiği büyüme ve üreme evrelerini,

s) ISPM: Uluslararası Bitki Koruma Birliği’ne ait standardı,

ş) İnokulum: Bitkide enfeksiyon oluşturarak patojen bir miktarı funguslarda sporları, misel parçalarını vb. parazit bitkilerde bitki parçaları, tohumları, tüm virüs partikülleri,

t) İnsektisit: Zararlı böceklerin yaşamını etkileyen biyolojik kökenli veya zehir etkisi yapan maddeler yoluyla zararlının yok edilmesi için kullanılan maddeyi,

u) İşletme Şefi: Orman işletme müdürlüklerine bağlı ilgili orman işletme şefini,

ü) İşletme Şefliği: Orman işletme müdürlüklerine bağlı ilgili orman işletme şefliğini,

v) Konukçu: Parazitler tarafından tasalluta uğrayan organizmayı,

y) Koloni: Bir coğrafyada benzer organizmaların veya bireylerin bir araya gelerek oluşturduğu izole olmuş topluluğu,

z) Kotiledon: Tohumlu bitkilerin tohumlarının çimlenmesiyle embriyolarından oluşan ilk yaprak ya da yapraklarını,

aa) Larva (nimf) dönemi: Böceğin yumurtadan çıktıktan sonraki hayat evresini,

bb) Mantar (Fungus): Doğadaki biyojeokimyasal döngülerde önemli role sahip, ölü materyal üzerinde saprofit, bitkiler ve hayvanlar üzerinde patojen ya da simbiyoz olarak yaşayan, hücre çeperinde selüloz, kitin veya her ikisini içeren klorofilsiz eşeyli ve eşeysiz üreyen heterotrof organizmayı,

cc) Meslek mensubu: Orman Yüksek Mühendisi veya Orman Mühendisi unvanına haiz olup 5531 sayılı Orman Mühendisliği Orman Endüstri Mühendisliği ve Ağaç İşleri Endüstri Mühendisliği Hakkında Kanun çerçevesinde ormancılık büroları veya şirketlerini kurmak ya da faaliyet alanlarında hizmet akdi ile çalışmak amacıyla Oda tarafından ruhsatlandırılan kişileri,

çç) Mesul müdür: Özel orman sahiplerinin, 6831 sayılı Orman Kanununun 53. Maddesine göre, orman idaresine bildirmek zorunda oldukları, 29/06/2006 tarihli ve 5531 sayılı Kanuna göre hazırlanıp 10/10/2009 tarihli ve 27372 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Orman, Orman Endüstri ve Ağaç İşleri Endüstri Mühendisleri ile Serbest Meslek Bürolarının Çalışma Alanlarına Dair Yönetmeliğin 15. maddesi 1. fıkrasının (d) bendine göre belirlenen meslek mensubunu,

dd) Mikroorganizma: Tek veya çok hücreli olabilen, çıplak gözle görülemeyen, bakteri, mantar, arkea, protista veya virüs gibi mikroskobik organizmaları,

ee) Mutasyon: Bir organizmanın yapı ve genetik materyal miktarında değişimini,

ff) Oda: Orman Mühendisleri Odası’nı,

gg) Orman bitkisi: Orman ekosistemini oluşturan ağaç, ağaççık ve florasını oluşturan yerli ve/veya egzotik orjinli canlı odunsu ve otsu bitkilerini,

ğğ) Orman bitki sağlık sertifikası: Orman ağaç, ağaççık ve florasına ilişkin yerli ve egzotik tür canlı bitki, bitkisel ürün ve diğer maddelerin ithalatçı ülke mevzuatına göre bitki sağlığı şartlarına uygun olduğunu gösteren ISPM kurallarına uygun düzenlenmiş belgeyi,

hh) Orman idaresi: Orman Genel Müdürlüğünün merkez ve taşra teşkilatını,

ıı) Ormancılık büroları: 8/4/2009 tarihli ve 27194 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ormancılık ve Orman Ürünleri Bürolarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Yönetmeliği hükümlerine göre kurulan serbest ormancılık veya serbest yeminli ormancılık büroları ile şirketlerini,

ii) Patojen: Hastalık etmeni olan her türlü organizma ve etmen

jj) Pestisit: Bitki veya bitkisel ürünlerin verim, kalite, depolama ve pazarlama değerlerini azaltarak ekonomik kayıplara neden olan zararlı organizmaları öldürmek, engellemek, kontrol altına almak ya da zararlarını azaltmak amacıyla kullanılan kimyasal maddeleri,

kk) Popülasyon yoğunluğu: Birim sahadaki bir popülasyonda bulunan birey sayısını,

ll) Popülasyon seviyesi: Canlı organizmanın sayıca bulunma miktarını,

mm)Pupa dönemi: Böcek larvalarının iç organların kaynaşarak ergine has şekiller aldığı dönemi,

nn) Yırtıcı (Predatör = Avcı) Böcekler: Böcek yemek suretiyle geçinen böcekleri,

oo) Rekabet: Sınırlı bir yaşam kaynağı için iki popülasyon veya iki canlının arasında ortama hakim olmak için kendi aralarında verdikleri yaşam mücadelesini,

öö) Sağrı: Entomolojide kabuk böceklerinin ön kanatlarının (elytra) arkaya denk gelen kısmını,

pp) Tolerans: Bitkilerin gerek hastalık ve zararlılara karşı, gerekse çevre faktörlerindeki olumsuzluklara karşı gösterdikleri dayanıklılık derecesi veya direnç mekanizmasını,

rr) Tuzak odunu: Hortumlu böcekler, kabuk böcekleri vb, böcekler ile mücadele için yeni kesilmiş ağaçların dal veya gövdelerinden muhtelif kalınlıklarda ve uzunluklarda hazırlanan odunları,

ss) Vektör: Bulaşıcı bir hastalık etmenini başka bir canlı organizmaya taşıyan veya aktaran amili,

şş) Yarı parazit: Bazı madde veya besinleri konukçusundan alan ancak aynı zamanda fotosentez yapabilen parazit bitkiyi,

tt) Yetişme ortamı: Orman Bitkilerinin iyi ve isteklerine uygun yayılış gösterdiği muhiti,

uu) Yoğunluk: Belli bir alanda belli bir kütlenin kapladığı hacim veya ağırlığının belirlenmesini,

üü) Zararlı organizma: Orman bitkisi ve bitkisel ürünleri ile tohumlarına zarar veren bitki, hayvan veya patojenik ajanların tür, streyn veya biyotiplerini,

vv) Zararlı organizlamalar ile teknik mücadele: Orman bitkisi ve bitkisel ürünleri ile tohumlarında artım ve diğer kayıplara neden olan organizmaların zararını önlemek amacıyla yapılan teknik mücadele faaileyetini

ifade etmektedir.

Madde 5 – Zararlı organizmalar, biyotipleri ve ekolojileri

(1) Zararlı organizma, orman bitkisi ve bitkisel ürünleri ile tohumlarına zarar veren bitki, hayvan veya patojenik organizmaların tamamıdır. Bu organizmalar 7 grupta değerlendirilmektedir.

Bunlar;

a) Böcekler,

b) Mantarlar,

c) Bakteriler,

ç) Virüsler,

d) Nematodlar,

e) Zararlı bitkiler,

f) Diğer zararlı hayvanlar.

Madde 6 – Böcekler

(1) Ormancılıkta en fazla zarar yapan organizma böceklerdir. Aşırı üremeleri halinde vücut büyüklükleri ile kıyaslanamayacak düzeyde zararlara sebep olurlar.

Böceklerin aşırı üremeleri, boyutlarının küçük olması, yüksek uçuş kabiliyetleri, yüksek üreme potansiyeline (kısa generasyon süresine ve yüksek dişi eşey oranına) sahip olmaları, çevreye kolay uyum sağlayabilen yapıları, tam başkalaşımlı hayat dönemine sahip bulunmaları, yaşam ortamlarına (orman, toprak vb.) uyum kabiliyetlerinin çok yüksek olması gibi özellikler, yaşama şanslarını büyük ölçüde artırmaktadır.

(2) Orman bitkisi, tohumlukları ve bitkisel ürünlerinde zarar yapan böcekler (Ek:10):

Doğada çok çeşitli türleri bulunan değişik boylardaki böcekler, ağaçların yaprak, tomurcuk, kozalak, tohum, kambiyum, kabuk, dal, gövde, odun ve köklerinde zarar yapmaktadırlar.

a) Zarar yaptıkları bitki bölümlerine göre;

1) Yapraklarda zarar yapan böcekler,

2) Tomurcuk, sürgün, ince dallarda zarar yapan böcekler,

3) Kozalak ve tohumlarda zarar yapan böcekler,

4) Özsu emen böcekler,

5) Kabuk ve kambiyumda zarar yapan böcekler,

6) Odunda zarar yapan böcekler,

7) Köklerde zarar yapan böcekler,

şeklinde gruplandırılırlar.

(3) Zarar şekli, tipi ve derecesine göre isimlendirilmeleri

a) Fizyolojik zararlı böcekler

Bitkilerin hayatını tehdit eden ve sağlıklarına zarar veren böceklere fizyolojik zararlı böcekler denir.

b) Teknik zararlı böcekler

Bitkilerin hayatını tehdit etmeyen fakat yaptıkları zararlarla ekonomik değerlerini düşüren böceklere teknik zararlı böcekler denir.

c) Primer zararlı böcekler:

Sağlık durumları iyi olan bitkilerde zarar yapan böceklere primer zararlı böcekler denir.

ç) Sekonder zararlı böcekler

Sağlık durumları iyi olmayan, çeşitli nedenlerle hastalanmış ve zayıflamış bitkilerde zarar yapan böceklere sekonder zararlı böcekler denir. Bu böcekler bazen fazla üremeleri halinde primer zararlı olabilirler.

(4) Böceklerin biyolojisi

Böceklerin gelişmesi; tam başkalaşımlı böceklerde yumurta, larva, pupa ergin dönemi olmak üzere dört, yarı başkalaşımlı böceklerde yumurta, nimf ve ergin olmak üzere üç biyolojik dönemde gerçekleşmektedir.

a) Yumurta dönemi

Embriyonun gelişerek larva veya nimf meydana gelmesine kadar geçen süreye denir. Yumurtaların büyüklüğü genelde 0,1 - 6 mm’dir. Bazen 10 mm olabilir. Renkleri çok çeşitlidir. Rengi zaman içinde değişebilir. Bırakılan yumurta adedi bir adet olabileceği gibi yüzlerce de olabilir. Yumurtalar genellikle yumurtadan çıkacak larvanın besin maddelerinin yanına veya yakınına dağınık veya gruplar halinde bırakılmaktadır.

Yumurta döneminde embriyo gelişerek larva veya nimf meydana gelmektedir. Bunlar yumurtayı kemirerek veya özel yapılı kapağı kaldırarak dışarı çıkar. Yumurta dönemi birkaç saat veya aylarca sürebilir.

b) Larva(nimf) dönemi

Böceğin yumurtadan çıkmış haline larva veya nimf denir. Nimf ve larva böceklerin asıl zarar yaptığı evresidir. Bu evrede gıda alarak büyüyüp geliştiklerinden en zararlı oldukları hayat dönemidir. Larva kanatsız ve küçük yapılıdır.

Genel olarak yumurtadan çıkan larva kanatlarını meydana getirecek kısımlar vücudun dışında gelişirse buna nimf, kanat kısımları vücut duvarı içinde gelişirse buna da larva denmektedir. Nimf genellikle ergine benzer. Larvanın erginden farklı bir vücut yapısı vardır. Larvalar 1 ila 30 defa arasında deri (Gömlek) değiştirerek büyürler.

c) Pupa dönemi

İç organların kaynaşarak ergine has şekiller aldığı bir dönemidir. Bu dönemde iç organları kaynaşır. Ayrıca larvaya ait bazı organlar yok olup bunların yerine ergine has organlar meydana gelir. Bu olaya histoliz denir.

Pupa dönemi, böcek türlerine ve sıcaklığa göre değişebilen bir dönemdir. Bazı böcekler yaptıkları koza içinde bazıları toprak ve bitki parçalarını yapıştırarak yaptıkları yuvada pupa dönemi geçirirler. Böcekler bu dönemin sonunda erginleşerek pupadan dışarı çıkarlar. Böcekler pupa döneminde besin almazlar.

ç) Ergin dönemi

Tam başkalaşımlı böceklerde pupa döneminden çıkan yarı başakalaşımlı böceklerde ise nimf döneminden çıkan böceğe ergin denmektedir. Pupa döneminden sonra böcekler tam olgunlaşmış organlara sahipken nimf döneminden sonra böceklerde üreme organları ve kanatları tam gelişmemiştir. Erginin esas görevi çoğalarak neslini devam ettirmektir. Bu dönemde beslenme yayılma, üreme ve uçmaya destek sağlar. Bazıları hiç gıda almadan çiftleşir ve yumurta bıraktıktan sonrada ölürler.

Böcekler çoğunlukla 6-10 mm büyüklüktedir. Bazıları 250 mm boya ulaşabilirler. Kelebeklerde kanat açıklıkları 2,5 mm ile 279 mm arasında değişmektedir. Böceklerde dişiler genellikle daha büyüktür. Erkekleri daha büyük olan böcek türleri de bulunmaktadır. Erkeklerin duyu organları daha iyi gelişmiş, gözleri büyük, antenleri daha dallanmıştır. Dişilerde besin ihtiyacının çok olması sebebiyle ağız parçaları daha iyi gelişmiştir. Erkek böcekler daha renklidir.

(5) Böcekler ile ilgili terimler

Biyolojik dönem, gelişme dönemi, uçma zamanı, generasyon, diyapoz, olgunluk yiyimi, kışlama, yaşama süresi, inokulum potansiyel, hastalık ocakları, habitat, popülasyon.

a) Biyolojik dönem

Tam başkalaşımlı böceklerin yumurta, larva, pupa ve ergin dönemlerini, yarı başkalaşımlı böceklerin ise yumurta, nimf ve ergin dönemlerinin her birine biyolojik dönem denir. Böceklerin bir kısmında 3, bir kısmında 4 biyolojik dönem mevcuttur.

b) Gelişme dönemi

Bir böceğin yumurta döneminden başlayıp, ergin hale gelmesine kadar geçen süredir. Bu süre böcekler arasında büyük farklılıklar gösterir. Gelişme süresi bazen bir yıldan fazla sürer.

c) Uçma zamanı

Ergin böceğin çiftleştiği veya çiftleşmeden yumurta koyduğu yani üremeye teşebbüs ettiği zamana uçma zamanı denir. Böceklerde uçma zamanı böcek türlerine göre değişkenlik gösterir.

Böceklerle yapılacak mücadelede uçma zamanının bilinmesi çok önem taşır. Uçma zamanı havanın sıcaklığı ile ilgili olarak her yıl değişiklik gösterebilir. Sıcak hava uçma zamanını daha erken gerçekleşmesini sağlarken soğuk hava geciktirir.

Uçma zamanı böcek çeşidine göre birkaç saat, birkaç gün, birkaç hafta, vejetasyon mevsimi boyunca ve hatta daha fazla sürebilir. Uçma zamanı kurak ve soğuk havalarda duraklayarak sonra havaların iyileşmesi ile devam edebilir. Bu durum böceklerde mücadelenin pratik yönü bakımından büyük önem taşır.

ç) Generasyon (döl-nesil)

Bir böceğin konulan yumurtadan başlayarak olgun bir fert haline gelip tekrar yumurta koymasına kadar geçen zamana denir.

Gelişme dönemlerini tamamlayıp yumurta koymasına kadar bir yıl geçen böceklerin generasyonuna bir yıllık generasyon veya basit generasyon, gelişim dönemi 12 aydan fazla 2-3 veya daha fazla yıl devam eden böceklerin generasyonuna çok yıllık generasyon, gelişim dönemlerinin süresi 1 yıldan kısa, birkaç ay, birkaç hafta süren böceklerin yani yılda birden fazla generasyon veren böceklerin generasyonuna katlı generasyon denir.

d) Diyapoz

Dinlenme veya duraklama anlamına gelir. Böceklerde düşük metobolizma ile gelişme ve büyümenin bir süre geçici olarak durdurulmasıdır. Bu dönem bittikten sonra gelişme tekrar devam etmektedir. Sıcaklık ve diğer sebeplerle meydana gelen duraklamalar diyapoz değildir. Böceklerin bazı türlerinde diyapoz zorunlu olduğu halde bazılarında değildir. Diyapozun sebebi kesin olarak bilinmemekle birlikte kardeş çiftleşmesini engelleyerek dejenerasyona mani olmak diye tahmin edilmektedir.

e) Olgunluk yiyimi ve regenerasyon yiyimi

Böceklerin eşeysel organlarının gelişmesi esnasında yaptığı yiyime olgunluk yiyimi denir. Bazı böcekler ikinci bir üreme enerjisi kazanmak için regenerasyon yiyimi yaparlar.

f) Kışlama

Zararlı böceklerin kışı, sıcak bölgelerde kuraklık zamanını, hangi gelişim döneminde ve nerelerde gizlenerek geçirdiklerini bilmek, mücadelede büyük önem taşımaktadır. Böceklerin bir kısmı yumurta, bir kısmı tırtıl, bir kısmı ergin halinde kışı geçirirler. Böcekler, kışı bu halleriyle toprakta, sürgünlerin özü içinde, kabuk içerisinde veya odun gibi korunaklı yerlerde kışlarlar.

g) Yaşama süresi (ömrü)

Ergin hale gelen böceğin bu haliyle yaşadığı zamanı ifade etmektedir. Kelebeklerin çoğu ergin hale geldikten sonra 8-14 gün yaşarlar. Kabuk böceklerinin bazıları birçok yıl yaşar. Arı beyi 5, karınca kraliçesi 20, termit beyi 20 yıla kadar yaşamaktadır ve üremelerine devam ederler.

ğ) İnokulum potansiyel

Böceklerin, zararlı organizmaların zarar yapabilecek miktarına inokulum potansiyel denir. İnokulum potansiyelini etkileyen faktörler; hastalık ocakları, habitat ve popülasyondur.

h) Hastalık ocakları (Garsiyat alanları)

Bir böceğin inokulum potansiyeli, uzaklığına göre değişir, bu potansiyelin en yüksek olduğu yer genellikle zararlının ilk görüldüğü yerdir. Buraya hastalık ocakları denir.

ı) Habitat

Bir canlının doğal yaşam ortamına denir.

i) Popülasyon

Fertlerin sayısı, miktarını veya belirli bir bölgede yaşayan aynı türe ait bireyler topluluğudur.

(6) Böcek ekolojisi

Böcekleri ve genellikle onların üremelerini etkileyen ekolojik faktörler;

a) Abiyotik faktörler,

b) Besin ve beslenme,

c) Konukçu dayanıklılığı,

ç) Biyotik faktörler,

olarak 4 grup altında toplanabilir.

Bu dört ekolojik faktörün kombinasyonuna da çevre direnci (tabiatın karşı ağırlığı), sınırlayıcı faktörler denir.

a) Abiyotik (cansız) faktörler

1) Sıcaklık,

2) Işık,

3) Nem,

4) Toprak,

5) Rüzgâr,

6) Çevre Direnci,

1) Sıcaklık

Böcekler değişken ısılı organizmalardır. İç sıcaklıkları çevre ısısına göre değişir. Vücut sıcaklıklarını fizyolojik olarak ayarlayamazlar.

Böceklerin genellikle +6 ile +35 C° arasında faal oldukları tespit edilmiştir. Böcekler için en uygun (optimal) sıcaklık +26 C° olarak kabul edilmektedir. Uç sıcaklıklar ise minimum -50 C° maksimum +65 C°’dir.

Böceklerin faaliyete başlamasında enlem ve boylam dereceleri ile yüksekliğin ve bakının etkisi vardır. Her 100-130 metre yükseklik gelişmeyi 3-4 gün geciktirir. Güney ve batı bakılarda böcekler daha erken uçarlar.

2) lşık

Böcekler ışığın yoğunluğu (şiddeti), rengi (dalga boyu) ve süresinden etkilenir. Toprak altında, odun, meyve, yaprak gibi bitki kısımlarında yaşayan ve galeri açan böceklerde ışıktan kaçma görülür. Buna karşılık genç tırtıllarda ışığa yönelim mevcuttur. Işığın optimumu ve öldürücü miktarı vardır. Bazı böcekler hava sıcaklığı ne kadar müsait olursa olsun bulutlu havalarda hareketsiz kalırlar. Böcekler mevsimlere bağlı uygun davranışsal ve gelişimsel stratejilerini ve özellikle kışlama diyapozunu düzenlemek için gün uzunluğunu ön bilgi olarak kullanırlar.

3) Nem

Böceklerin gelişme süresi, yayılışları, ölüm oranları üzerinde önemli etkisi vardır. Nemin optimumu ve öldürücü miktarları bulunmaktadır. Böcekler için en uygun nem %50’dir. Nemin fazla veya noksan oluşu böceklerin hemen ölümüne değil, faaliyetlerinin aksamasına neden olur.

4) Toprak

Böcekler hayatlarının devamı için doğrudan doğruya veya dolaylı olarak toprağa bağlıdırlar. Toprağın yapısı, ihtiva ettiği kimyasal maddeler, sıcaklığı, ıslaklığı (nem) böcekleri çeşitli şekillerde etkiler. Pupa dönemini toprakta geçiren bazı böcek türlerinin erginlerinin çıkışı toprak ıslaklığının artmasına bağlıdır.

5) Rüzgâr

Rüzgâr havanın buharlaşma gücüne etkide bulunarak sıcaklığın düşmesine veya artmasına, toprak ıslaklığının azalmasına neden olur. Rüzgâr böceklerin yayılmasını etkiler, böcekler üzerinde öldürücü etkiye sahiptir.

Rüzgârlar gerek cinsel, gerekse besin kokularını taşıyarak, böceklerin birbirlerini ve besinlerini / konukçularını bulmalarını sağlar.

6) Çevre direnci

Abiyotik faktörler böceği ayrı ayrı olabildiği gibi birlikte de etkilerler. Bir böceğin yayılma alanı, onun ölümüne neden olan abiyotik faktörlerin kombinasyonu tarafından sınırlanmıştır. Bu duruma biyotik, besin, beslenme ve konukçu dayanıklılığı faktörleri de katılmaktadır.

Böcekler, en yüksek üremeyi bütün faktörlerin optimum olduğu koşullarda yaparlar.

b) Besin ve beslenme faktörleri

Böcekler doğrudan veya dolaylı olarak bitki ile beslenen organizmalardır.

Bu faktörleri; Konukçu seçimi, besinin cinsi ve miktarı, besinin kalitesi olarak incelemek mümkündür.

1) Konukçu seçimi

Konukçu, parazitler tarafından tasalluta uğrayan organizmadır. Ormancılıkta ağaçlar böcekler tarafından tasalluta uğradığında konukçu ağaç olmaktadır.

Ormanda yaşayan böceklerin çoğu ya sadece bir bitki türünü (monofag) ya da birbirine yakın birkaç akraba bitki türünü (oligofag) veya çok farklı bitkileri (polifag) yerler.

2) Besinin cinsi ve miktarı

Böceklerin kitle halinde üreyip çoğalması için yeterli besinin bulunması gerekir. Fakir, kurak, taban suyu derin, topraklar üzerinde bulunan meşcereler, yüksek sıcaklık ve donun etkilediği alanlar, yangın, fırtına ve kar zararına uğramış ormanlar, böceklerin kitle halinde üremeleri için başlangıç yerlerini oluştururlar.

Böyle yerlere böcek ocakları denir. İbreli türlerden oluşan saf aynı yaşlı ormanlar ile uygun orijin kullanılmayan, tür değişikliğine gidilen ağaçlandırma sahaları, böcek afetinden en çok zarar gören yerlerdir. Karışık ve yapraklı meşcereler ise daha az zarar görmektedir.

3) Besinin kalitesi

Orman bitkilerine, tohumluklarına ve orman bitkisel ürünlerine arız olan böceklerin gıda ihtiyaçları çok değişiktir. Bazıları yaprak, bazıları floem dokusu, bazıları diri odun kısmı ile beslenirler. Yaprak yiyen böcekler gelişmelerini kısa zamanda tamamladığı halde odunda yaşayanların gelişmesi daha uzun zaman alır.

c) Konukçu dayanıklılığı

Ağaçlar bazı fizyolojik ve genetik karakterleri nedeniyle böcek saldırılarına karşı çeşitli derecelerde dayanıklılık kazanırlar.

Ağaçların böceklerle olan ilişkileri sınıflandırılırken dayanıklılık sınıflaması 5 grup altında incelenir.

1) Tercih olunma

Bazı ağaçlar gıda, yumurta koyma, barınma yeri bakımından böceklerin sevdikleri özelliklere sahiptirler. Bu maddelerin kokusunu alan böcekler sevdikleri kimyasal maddeye doğru hareket ederek konukçusunu bulmaktadır.

2) Tercih olunmama

Çekici hiçbir kimyasal madde salgılamaması böcekler için çekici olmama sonucu doğurur. Kabuk böcekleri normal olarak sağlam ağaçları tercih etmezler. Zayıf ağaç direnci ve ozmotik basıncı düşük ağaçları tercih ederler.

3) Antibiyosis

Konukçu bitkinin böcek üzerindeki zararlı etkisi sonucu ortaya çıkan dayanıklılık mekanizmasıdır.

Bağışık veya dayanıklı bir ağacın antibiyosis mekanizması, böceğin bu ağaçta beslenmeye başlamasıyla ortaya çıkar. Sonuçta ya böcek ölür, ya gelişme devresi uzar veya böceğin boyutları küçülür ya da popülasyonu azalır.

4) Tolerans

Böcek zararına karşı ağacın büyüme, gelişme veya yaralarını kapama suretiyle oluşan direnç mekanizmasına denir.

Kuvvetli ve hızlı gelişen ağaçlar, aynı türden olan yaşlı, yavaş gelişen, baskı altında olanlara oranla böceklere karşı daha fazla tolerans gösterirler.

5) Yalancı tolerans

Gerçekte hassas olan bir ağacın böcek tasallutuna karşı kazandığı veya ağaca kazandırılan dirence denir.

Ağaçlar bazen yapraklarındaki fenolojik değişmeler nedeniyle böcek zararından korunabilirler. Larvalar çıktığında yapraklar açmamışsa larvalar açlıktan ölür.

Hızlı büyüme, ağacın gelişme dönemini kısaltarak böcek saldırısının hassas dönemini kısaltır.

(7) Biyotik (canlı) faktörler

Çevre direncinde önemli rolü olan biyolojik faktörler rekabet, yırtıcılar, asalaklar ve patojen organizmalardır.

a) Rekabet;

Böcekler arasındaki rekabet, ya aynı türün bireyleri ya da ayrı türler arasında olur. Her iki durumun sonucunda rekabet eden böceklerin popülasyonunda bir azalma meydana gelir.

b) Yırtıcılar (predatör, avcı böcek), asalaklar (parazit- parazitoit), patojen organizmalar;

Böceklerde biyolojik mücadele kısmında incelenecektir. Bunlar böcekleri yiyerek parçalayarak, felç veya hasta ederek popülasyonu düşürürler.

Madde 7 – Mantarlar

(1) Orman bitkisi, tohumlukları ve orman bitkisel ürünlerinde böceklerden sonra en çok zarar yapan organizmalardır. Doğadaki biyojeokimyasal döngülerde önemli role sahip, ölü materyal üzerinde saprofit, bitkiler ve hayvanlar üzerinde patojen ya da simbiyoz olarak yaşayan, hücre çeperinde selüloz, kitin veya her ikisini içeren klorofilsiz eşeyli ve eşeysiz üreyen heterotrof organizmalardır. Mantarlar, bakterilerden gerçek bir çekirdeğe ve hücre çeperine sahip olmakla fark edilirler.

Mantarlar sporlarla çoğalırlar. Spor karakteristik farklı şekilleri olan, değişen çevre koşullarına dayanıklı, eşeyli ve eşeysiz üreme sonucu içerisinde bir veya birden fazla çekirdeğe sahip, uygun koşullar oluştuğunda serbest kalarak bağımsız bireyler oluşturan üreme hücresidir. Sporlar, binlerce spor kesesinin patlamasıyla çevreye yayılırlar.

Mantar, çok hücreli ve tek hücreli olabilen ökaryotik canlıları kapsayan bir canlılar âlemi ve şapkalı mantarların tümüne halk arasında verilen genel addır. Mantarların bitki olduğu kanısı toplumda hakim olsa da mantarlar bitki değildir, kendi besinlerini üretemezler.

(2) Mantarlar; orman bitkisi, tohumlukları ve orman bitkisel ürünlerinde zarar verdikleri yerlerine göre yedi gruba ayrılırlar.

Bunlar; tohumlarda mantar zararları, fidan ve genç ağaçlarda mantar hastalıklar, sık görülen fidecik hastalıkları, yaprak ve sürgünlerde görülen hastalıklar, kabuk (kambiyum) hastalıkları, iletim sistemi hastalıkları, gövde ve kesilmiş odunlarda renklenme ve renk bozulmaları ve odun çürüklükleridir.

Madde 8 – Bakteriler

(1) Klorofilin olmadığı tek hücreli organizmadır. Tüm karasal ve sucul ortamların yanı sıra bitki ve hayvanlarda da yaşayabilen, hastalıklara neden olabilen, biyojeokimyasal döngülerde yaşamsal öneme sahiptirler. Genellikle birkaç mikrometre büyüklükte, küre, çubuk veya spiral şekillerde prokaryot organizmalardır. Bakterilerin çoğalması çoğunlukla vejetatif yoldan ve hücrelerin ikiye bölünmesiyle gerçekleşir.

Bakteriler olağanüstü fazla sayıda bütün dünyayı kaplayacak tarzda suda, toprakta, tozlarla atmosferde her tarafta, akla gelebilecek her türlü cisim üzerinde bulunurlar. Bakteriler bu geniş yayılışlarını, küçük olmaları, çok hızlı çoğalmaları, vejetatif hücre yapıları ve sporların dış etkilere karşı direnç yeteneği ve beslenme tarzlarının çeşitliliğine borçludur.

Bakteriler iyi şartlarda bir saatte birkaç defa bölünebilir. Sporlar kaynar suya 50 saat ve çok düşük sıcaklıklara uzun zaman dayanır. Bir kısmı aktif olarak ısı meydana getirir. Nemli saman, tütün, pamuk ve gübrenin 60 C° üzerinde ısınması bu sebepledir.

Bakterilerin bir kısmı parçalanmaya, bozulup dağılmaya, bir kısmı çürümeye, bir kısmı da zehirlenmelere sebep olurlar. Laktik asit, selüloz, pektin ve protein fermantasyonlarına bakteriler sebep olur.

Bakteriler orman bitkisi, tohumlukları ve orman bitkisel ürünlerinde solgunluk ve tümör gibi hastalıklara sebep olmaktadır. Bakteriler bitkilere açık yaralardan veya tabi açıklıklardan girerek hastalığa sebep olurlar.

Madde 9 – Virüsler

(1) Virüsün bitki içinde yayılması; paranşim veya floem yolu ile olur. Virüslerin, yaralar, rüzgâr, don, dolu, insan (budama, aşı, vb.), hayvan ve böceklerin açtığı yaralardan girerek, bu şekilde taşınması mekanik taşınma olarak tanımlanır. Ayrıca, çelik gibi çoğaltma materyali, tohum ve polenle taşınabilir. Bazı virüsler böcek, nematod, fungus ve yabancı otlarla taşınabilmektedir.

Madde 10 – Nematodlar

(1) Organizmalarda, özellikle böcekler üzerinde çok sayıda nematod yaşar, çoğu sindirim ve üreme organlarında görülür. Mikroskobik, genellikle 1-2 mm uzunluğunda, 0,1 mm genişliğinde olup ancak koyu bir zemin üzerinde görülebilen organizmalardır.

Bazı nematod türleri böcekler ve bakterilerle birlikte yaşarlar. Bitki dokularının içinde ve dışında beslenmeleri sonucu etkilenmiş bitkilerde renk bozulmalarına, urlara, anormal oluşumlara, çarpıklıklara ve ölüme sebep olurlar. Bazı türlerde virüs hastalıklarını naklederler.

Beslenme sırasında açtıkları yaralar nedeniyle de bazı mantar ve bakteriler bitkilere girerek hastalık oluştururlar.

Madde 11 – Ağaçlarda anormal büyümeler ve büyüme anormallikleri

(1) Anormal büyüme veya büyüme anormallikleri adı altında çoğunlukla ağaçların gövde, dal ve diğer kısımlarında alışılmış ve normal olarak tanımladığımızdan farklı biçim ve görünüşteki oluşumlar anlaşılmaktadır.

Ağaçlarda anormal büyümeler üç şekilde olmaktadır.

a) Kalıtımla ilgili (genotip) anormal büyümeler

Kalıtımla ilgili kromozom ve genlerdeki mutasyonla meydana gelen (genotip) anormal büyümeleri dışarıdan etkilemek mümkün değildir. Bu tip fertlerin tohumlarından da aynı şekilde ağaçlar elde edilmektedir. Bunlar;

b) Dış çevre şartları etkisiyle (fenotip) meydana gelen anormal büyümeler:

Dış çevre şartlarının etkisi (fenotip) ile meydana gelen anormal büyümelerin kalıtımla ilgisi yoktur. Şartların düzelmesiyle ağaçlardaki büyüme normal şeklini almaktadır. Aşırı rüzgâr etkisiyle meydana gelen bayrak teşekkülü, kar basıncı sonucu ortaya çıkan pala büyümesi, açık deniz kıyılarında rüzgârın sebep olduğu sürünücü form, tek yanlı ışık etkisiyle gövdede kıvrılma, devamlı hayvan zararı sebebiyle çalılaşma, ana sürgünün yok olması sebebiyle birden çok gövde vb. oluşumlardır. Bu ağaçların tohumlarından fidan üretilmesi halinde normal ağaçlar elde edilecektir.

c) Virüs, bakteri, mantar ve fizyolojik sebeplerle meydana gelen anormal büyümeler:

Anormal büyümelerin sebebi, virüs, bakteri, mantar olabileceği gibi kalıtsal veya fizyolojik de olabilmektedir.

Bunlar;

1) Bitkisel tümörler:

Bitkisel tümörler değişikliğe uğramış bir kısım hücrenin düzensiz yaptıkları büyüme sonucu oluşan yeni bir doku teşekkülüdür. Tümörün sebebi; virüs, bakteri veya genetik faktörlerin birlikte ya da tek tek bitkiyi etkilemesi sonucu oluşur.

2) Menevişli-hareli odun yumruları:

Özellikle meşe, ıhlamur, kayın, dişbudak, daha çok servi ve çınar gövdelerinde ortaya çıkan az veya çok büyük kabartılar halindeki şişkinliklerdir. Şişkinlik sebepleri çeşitli olabilmektedir (tomurcuk, xylem).

3) Cadısüpürgesi:

Ağaçlarda, tepenin normal yapı ve görünüşünden farklı ve dar bir mekâna sıkışmış sayısız yan sürgünlerin bir araya gelmesiyle oluşan, genellikle kuş yuvası, küresel çalı veya sokak süpürgesini andıran sürgün topluluklarına cadısüpürgesi adı verilmektedir. Çoğunlukla sebebi mantarlardır. Ancak kalıtsal olarak da meydana geldiği, cadısüpürgesi üzerindeki kozalaklardan üretilen fidanlardan oluşan ağaçların da aynı formu göstermesinden anlaşılmıştır. Bu özelliğinden park ağacı olarak üretilmesinde istifade edilmektedir.

4) Aşırı tomurcuk ve sürgün teşekkülü-düşkünlüğü:

Ağaçta hem cadısüpürgelerine benzeyen sürgün toplulukları, hem de menevişli olan yumrular meydana gelebilmektedir. Ancak burada cadısüpürgelerinde olduğu gibi dallanmada herhangi bir anormallik (kısalma, kalınlaşma vb.) söz konusu değildir. Bu durumun sebebi teorik olarak izah edilebilmekte ve kök lehine bozulan dengede ağaca fazla besin maddesi gönderilmesi neticesi uyuyan gözlerin faaliyete geçmesiyle bu şekillerin oluştuğu şeklindedir.

5) Geniş-yayvan sürgün oluşumu (Fasciation):

İbreli ve yapraklı ağaçların gövde, dal ve sürgünleri genellikle silindirik bir yapı gösterir. Ancak bazen alışılmıştan farklı, basık ve bant biçiminde genişlemiş dal ve sürgünlerde oluşur. Bu oluşumlara fasciation denmektedir. Bu oluşumun sebepleri; kalıtsal olabileceği gibi, böcek saldırısı sonucu yaralanma, elverişli ortam ve gereğinden fazla besin maddesi mevcudiyeti de olabilir.

6) Aşırı kozalak teşekkülü-düşkünlüğü:

Bazı çam türlerinde erkek çiçeklerin yerine bol miktarda dişi çiçek ve dolayısıyla da normalin çok üzerinde kozalak meydana gelmektedir. Bu durumun kesin sebebi belli değildir. Ancak bu durum kalıtsaldır. Bu ağaçların tohumlarından elde edilen fertlerde de aşırı kozalak teşekkülü meydana gelmektedir. Bu durum bir teoriye göre erkek ve dişi genler arasındaki bir değişimden meydana gelmektedir.

Madde 12 – Zararlı bitkiler

(1) Ormanlardaki canlı hayat topluluğu, esas ağaç türlerinden başka refakat florası denilen birçok bitkisel organizmaları da içine alır. Bunların birçoğu faydalı ise de bazı gruplara dâhil olan bitkiler münferit ağaç ve meşcerelerin hayatı ve gelişim basamakları için muhtelif derecelerde tehlikeli ve öldürücüdür.

Orman bitki türlerinin ormanda, orman dışı alanlarda ve fidanlıklarda yapılacak ekim, dikim ve bakım işlerinde başarılı olabilmek için bu zararlılara karşı tedbir almak ve bunlarla mücadele etmek gerekmektedir. Orman bitki türlerine etki eden zararlı bitkilerin en önemli grupları;

a) Parazit olarak yaşayan tohumlu bitkiler,

b) Otsu ve odunsu bitkilerdir.

Madde 13 – Diğer zararlı hayvanlar

(1) Hayvanları, ormanlar için faydalı, zararlı ve hem faydalı hem zararlı olmak üzere üç gruba ayırmak mümkündür. Kuşlar zararlı böcekleri yiyerek faydalı olurken, orman bitkisi tohumlarını yiyerek, fidanlık ve tensil sahalarında yaptıkları tahribat sebebiyle zararlı olurlar.

(2) Orman bitki türlerine zarar veren hayvanlar;

Kemirgenler, kuşlar, böcek yiyenler, yırtıcı hayvanlar, çift parmaklılar (yaban hayvanları), evcil hayvanlar olarak sıralanabilmektedir. Bu hayvanlardan özellikle kemirgenler (fareler, köstebek vb.) gençleştirme ve ağaçlandırma sahaları ile park bahçelerde ve fidanlıklarda büyük zarar yaparlar.

(3) Popülasyon seviyesinin yükseldiği durumlarda bunlarla uygun mücadele yöntemleri ile mücadele yapılır.

Madde 14 – Zararlı organizmaların epidemileri

(1) Epidemi; bulaşmadan dolayı orman bitki türlerinde ve ormanlık alanlarda kitle halinde meydana gelen salgındır.

Zararlı organizmaların sebep olduğu epidemiler orman bitki türlerine, ormanlara, çevreye büyük zararlar vermektedir.

Epidemi durumunda; Ormanların sağlığı bozulur. Artım kaybı meydana gelir, planlar bozulur, çevre etkilenir, ağaçlandırma ve gençleştirme masrafları artar, istihsal masrafları artar, büyüme (artım) azalır, emval fiyatları düşer ve mücadele masrafları artar.

Bu sebeplerle zararlı organizma tehlikesi yokken böyle bir tehlikeyi önlemek için koruyucu ve önleyici tedbirler alınmalı ve zararlı organizmanın belirtileri görüldüğünde de mücadelesi geciktirilmeden en etkili metotlarla yapılmalıdır.

Epidemiye orman bitki türlerinde, fidanlıklarda, park ve bahçeler ile ormanlarda afet halinde çoğalan bir böcek türü sebep olabileceği gibi başka sebeplerle de epidemi meydana gelebilir.

(2) Epideminin sebepleri;

Epideminin sebeplerini 4 grup altında toplamak mümkündür.

a) Biyolojik sebepler

Ormanlarda, orman dışı alanlarda, fidanlıklarda, park ve bahçelerde bulunan orman bitki türlerinin kitle halinde zarara uğraması ve hastalanmasına bir böcek türü sebep olabileceği gibi tek veya çok hücreli hayvanlar, mantarlar, bakteriler, virüsler, nematodlar, birlikte veya münferiden de sebep olabilir.

b) Besinden kaynaklanan sebepler

Ormanlarda, orman dışı alanlarda, fidanlıklarda, park ve bahçelerde bulunan orman bitki türlerinin kitle halinde hastalanmasına, ağacın beslenmesini sağlayan besin maddelerinde bulunması gereken kimyasal gruplardan karbonhidratlar, yağlar, proteinler, vitaminler, mineraller ve su gibi maddelerin dengeli alınmaması, eksikliği, fazlalığı gibi halleri de sebep olabilir.

c) Kimyasal sebepler

SO2 gazı, cıva buharı vb. ağacın dokularında değişmelere sebep olarak zarar verebilirler.

ç) Fiziksel ve mekanik sebepler

İklim, topografya, toprak yapısı, tabii afetler ve ortam kirlenmesini yaratan bütün faktörlerde orman bitkilerinde kitlesel ölümlere neden olabilir.

(3) Kriz;

Böcek zararları her zaman bir epidemi ile sonuçlanmaz. Bir epideminin meydana gelebilmesi için belirli faktörlerin birlikte etki yapması, bunların belirli seviyede olması ve bütün şartların aynı zamanda gerçekleşmesi mecburiyeti vardır. Şartlardan birisi eksik olursa epidemi meydana gelmez.

Epidemilerin yayılma, yükseliş, tepe, düşüş ve kaybolma safhaları vardır. Epidemilerin şiddet kaybetmesine kriz denir.

(4) Epideminin yayılması (pandemi);

Bir bölgede çıkan ve bir süre devam eden bir epidemi başka bir bölgeye de sıçrayabilir. Bu yayılma; rüzgâr, su, kuşlar, tohum, böcekler, bitkiler, toprak veya insan aracılığı ile gerçekleşebilir. Epidemilerin rüzgâr vd. faktörler sayesinde atlama yapmasına pandemi denir.

(5) Ağaç (konukçu) açısından epidemi sebepleri;

Zararlı organizmaların sebep olduğu epidemilerden korunmaya çalışan bitki, ağaç (konukçu) daima ilgi ve dikkatin ağırlık merkezidir.

Buna karşılık zararlının popülasyonu ilerlemiş bir döneminde ele alınmakta ve böylece önceki aşamalardaki durumların incelenmesinde geç kalınmaktadır.

Zararlı organizmaların kitle halinde üremesine sebep olan durumlar;

a) Saf, aynı yaşlı (monokültür) ve özellikle ibreli meşcereler,

b) Zamanlama planlaması iyi yapılmamış, kötü bir orman işletmeciliği,

c) Büyük alanlarda tıraşlama kesimlerin yapılması,

ç) Ağaç türlerinin yetişme muhiti şartlarına uymayan yerlerde yetiştirilmesi,

d) Ormanda aşırı toprak örtüsünden yararlanılması,

e) Yetersiz bakım çalışmaları,

f) Ağacın tür, yaş ve çevre şartları sebebiyle hassasiyeti,

g) Ara konukçunun bulunuşu (Ara konukçu bulunamadığında bazı böceklerin yaşam döngüsü tamamlanamadığından yeterli inokulum potansiyeli meydana gelmez)

şeklinde sıralanır.

(6) Afet epidemi;

Zararlı organizma afeti neticesi meydana gelen epidemi, orman bitki türlerinde zararlı organizma sayısının çok fazla olması ile karakterize edilir.

Afetler iki şekilde olur: Sporatik ve periyodik.

a) Sporatik afet

Epidemi aniden küçük ve sınırlı bir alanda çıkar, kısa sürer ve sonra azalır. Zararlı organizma popülasyonunun kısa bir parlaması sonucu meydana gelir. Sonra durum normale döner. Bu tip afetlere ibreli ormanlarda tıraşlama kesiminden sonra, yangın sonrası ve tomrukların geçici olarak orman içinde depolanması sırasında rastlanır.

b) Periyodik afet

Bu epidemi, ağacı çoğunlukla öldüren afetlerdir. Epidemi bir zaman dilimi içinde düzenli aralıklarla görünüp yok oluyorsa periyodik epidemi denir. Bu epidemiler orman bitki türlerinin tahribine yol açar.

(7) Popülasyon seviyeleri;

Epidemik ve Endemik zarar şeklindedir.

a) Zararlı organizmanın popülasyon seviyesinde kararlı bir yükseliş görüldüğünde afet şartlarının hüküm sürdüğü söylenir. Bu durum epidemik olarak adlandırılır. Epidemik zararda kayıp yıllık artımdan fazladır (Böcekler tarafından yapılan zarar daima yüksek popülasyon seviyesinin bir sonucudur).

b) Düşük popülasyon seviyelerinde zararlı organizmanın oranı artmaz fakat faaliyetleri daima mevcuttur. Bu durum endemik olarak kabul edilir. Endemik zarar, yıllık kayıpların, ağaçların yıllık artımından daha az olduğu bir durumdur.

(8) Epidemilerin şiddetini etkileyen faktörler;

Zararlı organizmaların orman bitki türlerinde yaptıkları tahribatın büyüklüğünü zararlı organizmanın biyolojisi, türü, yaşı ve sağlık durumu, yetişme muhiti, meşcere kuruluşu, coğrafi yayılışı, hava halleri, toprak durumu, yeni bir böcek türünün bulaşması durumu gibi bir çok faktör etkilemektedir.

Madde 15 – Koruyucu tedbirler

(1) Zararlı organizmaların afet halinde çoğalarak epidemiye sebep olmalarının doğuracağı tehlikeleri halka anlatmak, üniversiteler, kamu kuruluşları, sivil toplum kuruluşları ile iş birliği içinde bulunmak ve gerekirse yasal tedbirler (karantina tedbirleri) almak ve uygulamaktır.

Alınacak koruyucu tedbirler şunlardır.

a) Halkın eğitimi

İl ve ilçelerde valilik ve belediyeler vasıtası ile köylerde, okul ve camilerde; zararlı organizmaların tahribatı ve mücadele çalışmaları mücadeleye başlamadan önce zararlı organizmaların sebep olabileceği tehlikeler konunun uzmanı teknik elemanlarca halka anlatılmalı, mücadele nedeniyle oluşacak olumsuzluklarda alınacak tedbirler halka duyurulmalı, bu konularda radyo ve televizyon programları düzenlenmeli, el afişleri dağıtılmalıdır.

b) Kamu kuruluşları, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşları ile işbirliği

Zararlı organizmalar ile mücadele konusunda çalışan kamu kuruluşları, üniversiteler, araştırma kurumları ve sivil toplum kuruluşları ile devamlı olarak, bilgi, teknik eleman, alet, edevat makine ve ekipman konusunda irtibat ve koordinasyon halinde bulunulacaktır. Karşılıklı bilgi alışverişi yanında yeniliklerde takip edilecektir.

Araştırma kuruluşlarının ve üniversitelerin ormanlık alanlarda yapacakları araştırma konularına ilişkin talepleri izne tabi olup araştırma enstitülerimizin talepleri izne tabi değildir.

Madde 16 – Önleyici tedbirler

(1) Zararlı organizmaların afet halinde çoğalarak epidemiye sebep olmalarını önlemek üzere önceden alınan tedbirlerdir.

Bu tedbirler;

a) Personelin eğitimi

Eğitim programlarında, temiz bir orman işletmeciliği, yetişme muhiti şartlarına uygun ağaç yetiştirme, karışık ormanların faydaları ile orman örtüsünden yararlanmanın ormanlara verdiği zararlar, zararlı organizma tahribatı ve zararlılarla mücadele konularına ağırlık verilmelidir.

b) Zaman - mekan planı yapılmış temiz bir orman işletmeciliği uygulamak

Vejetasyon periyodu içinde üretim yapıldığında; zararlı organizmaların epidemi yapma olasılığı yüksek olduğu yerlerde üretilen ibreli kabuklu emvalin süratle ormandan uzaklaştırılması esastır. Bu yapılamıyorsa risk durumuna göre emval üzerinde yapılacak kontroller sonucu zararlı organizmanın yayılma tehlikesinin görülmesi durumunda gerekli tedbirler alınır. İhtiyaç durumuna göre fumigasyon uygulanır. Üretim çalışmaları başlamasına müteakiben riskli alanlarda zararlı türüne göre yeterli sayıda feromon tuzakları asılır. Dikili satışlarda zararlı organizmanın yayılma ihtimali varsa şartnamelere özel şartlar yazılmak suretiyle kabuklu orman emvallerinin ormandan çıkarılması için önlem alınır, şartnamelerde belirtilen önlemleri alıcı yapmıyorsa orman teşkilatı önlem alır ve masraflarını alıcıdan talep eder. Ara depolardan satılan kabuklu orman emvallerinin zamanında ormandan çıkarılması için azami gayret gösterilir.

c) Yetişme ortamı şartlarına uygun orijin ve ağaç türü seçimi

Gerek ormanlık alanlarda gerekse orman dışı alanlar ile park bahçelerde orman bitki türleri kullanılarak yapılacak ağaçlandırma çalışmalarında tabii yayılış alanları göz önünde bulundurularak, yetişme ortamı şartlarına uygun tür ve orijin kullanılmalıdır.

ç) Karışık ormanlar kurmak

Başta böcekler olmak üzere zararlı organizmalar hassas ağaçların az ve dağınık olduğu yerlerde belirli bir miktarda görülse de bu bir epidemi karakteri alamaz.

Epidemilerde hassas ağaçların toplu halde büyük bir alanı kaplamış olmalarının önemi büyüktür. Böyle alanlardaki hassas ağaçlar bir zararlının süratle epidemi yapmasında büyük rol oynar.

Saf ve aynı yaşlı (monokültür) ağaçlardan kurulu meşcereler bu sebeple zararlı organizmaların kitle halinde üremelerine çok elverişlidir. Özellikle böceklerin pek çoğu monofagdır. Ayrıca saf meşcereler toprağın fakirleşmesine sebep olur. İmkân olan yerlerde mutlaka karışık meşcereler yetiştirilmelidir. Tabii olarak gelen yapraklı türler korunmalıdır.

d) Ormanları ve orman bitki türlerinin oluşturduğu ağaç topluluklarını bakımlı tutmak

Ormanlara ve orman bitki türlerinin oluşturduğu ağaç topluluklarına yeterli silvikültürel müdahaleler yapılarak hastalıklara dirençli bakımlı olmaları sağlanacaktır. Bakımsız meşcerelerde hastalıklı ve cılız ağaçlar çoktur. Bu hasta ağaçlar sekonder zararlı böceklerin üremesine imkân sağlar. Bu böcekler, sonradan primer zararlı bir hal alarak sağlam ağaçlara giderler.

Ayrıca iyi bakılmamış ormanlarda topraklar kolaylıkla asitleşir. Bu durum ibreli ağaçlara, mantarların yerleşmesi için en uygun ortamı yaratır.

e) Orman toprak örtüsünü muhafaza etmek

Orman toprağının ve örtüsünün korunması esastır. Orman toprak örtüsünden yararlanılması, üzerinde yetişen ağaç ve bitkilerin zayıflamasına sebep olur. Bunun bir sonucu olarak da ağaçlar zararlı böceklerin saldırısına uygun bir duruma düşerler. Aynı zamanda toprak örtüsüyle beraber böcek öldüren bakteri mantar ve toprakta dinlenme halinde bulunan asalaklarda uzaklaştırılmış olur.

Madde 17 – Abiyotik zararlılar

(1) Yangın, fırtına kar, çığ, sel gibi cansız varlıkların ormanlar ve orman bitki türleri üzerinde meydana getirdikleri etkilerdir.

Abiyotik zararlılar aşağıda belirtildiği şekilde sıralanır;

a) Tabiat olayları (tabii afet) zararları:

Rüzgâr, fırtına, kar, don, buz, sis, yüksek sıcaklık ve kuraklık, dolu, yıldırım, erozyon, toprak kayması, kumul hareketleri, orman yangınları vb. afetlerin meydana geldiği sahalarda orman ekosistemi bozulacağından zararlı organizmaların epidemi yapmalarına yol açmaktadır.

Bu sahalardaki üretim ve silvikültür faaliyetlerinin tekniğine uygun olarak mümkün olan en kısa sürede tamamlanması gerekmektedir. Her türlü önleyici tedbirlere rağmen zararlı organizmaların epidemi yapması halinde uygun mücadele yöntemleri uygulanmalıdır.

Fidanlıklarda özellikle don zararına dikkat edilmelidir.

b) Yangın zararları ,

c) Gaz zararları:

Zararlı gazların, ağaçlarda stomalardan yaprakların içine girmesi ve burada değişikliğe sebep olmasıdır. Ayrıca atmosfere bırakılan gazlardan oluşan asit yağmurları sonucu asitlerin ağaçların yapraklarını tahrip etmesi ve toprakta oluşan kirlilik şeklinde de olmaktadır.

Madde 18 – Gözlem

(1) Orman bitkisi, tohumlukları ve bitkisel ürünlere arız olan zararlı organizmalar ile gözlem ve mücadele de aşağıda belirtilen yollar izlenir.

Bunlar;

a) Gözlem

Ormanlara ve orman bitki türlerine arız olan zararlı organizmalarla yapılacak teknik mücadeleye gözlem ve değerlendirme sonucuna dayalı olarak karar verilir.

Gözlemde takip edilecek yollar;

1) Eğitim

Zararlılar hakkında yapılacak hatasız bir gözlem ancak çok iyi yetişmiş personelle mümkün olacaktır. Eğitimler genellikle bir mıntıkada zarar yapan organizmaları içine alacak şekilde düzenlenecektir.

2) Zararlı organizma ve konukçu (ağaç) türünün tespiti

Mücadelede literatürden istifade edilebilmesi ancak zararlı organizma türü ile arız olduğu orman bitkisi, tohumluğu ve bitkisel ürünün iyi tespit edilmesi neticesinde mümkün olmaktadır.

3) Gözetleme, gözlem metotları

Bir zararlıya karşı mücadeleye başlamadan önce, zararlı ile ilgili yapılması gereken çalışmalara sörvey denir.

Sörvey, kalite ve kantite bakımlarından tanıma ve tespit etme demektir. Zararlılar ile mücadelede sörvey sonuçlarına göre isabetli karar vermek mümkün olabilmektedir.

a) Sörveyin başlıca amaçları şunlardır:

1) Zararlının yeri ve etki alanının tespiti,

2) Zararlının türü ve gelişim evresi,

3) Zararlının şiddetinin ve sebep olacağı ekonomik değer kaybının tayini,

4) Mücadeleye gerek olup olmadığının tespiti.

Sörvey esnasında yukarıdaki hususlar tespit edilirken, kesin karara varabilmek için aşağıdaki hususlarında tespit edilmesi gerekir.

- Zararlının evvelce büyük bir zarar yapıp yapmadığının tespiti,

- Zararlı zarar yapmışsa şiddeti,

- Zararlının zarar verdiği ağaçların kalitesi,

b) Sörvey aşağıda belirtilen yollarla gerçekleştirilir;

1) Yerden Sörvey

Ormanların yerden gözlemlenmesi yerden sörvey; zararlı organizmanın yayıldığı alanın ve yayılış hızının ağaç, ağaççık ve floranın direncine göre birim alanda yersel metotlar ile ölçülmesi ve değerlendirilmesi suretiyle yapılır. Sörveyi yapacak ekip sahayı iyi gören bir yere çıkarak tamamen kurumuş, renk değişikliği olan, yarı kurumuş veya tepeleri kızarmış ağaçların bulunduğu yerleri haritaya işaretler.

Bundan sonra;

a) Haritaya işlenen yerler gezilerek incelenir. Zarar gören ağaç miktarı tespit olunur.

b) Zararlının zarar durumu incelenir. Zararlı, böcek ise yaşam evresi belirlenir.

c) Yaprak yiyen böceklerde zarar derecesini tespit etmek için, zararlının larva, yumurta, pupa ve erginlerinin sayısından böcek miktarının tespitine çalışılır.

ç) Böceklerin avcıları ve parazitleri tespit edilir.

d) Kabuk ve kambiyumda zarar yapan böceklerde kabuklar kaldırılarak belirli büyüklükteki alana rastlayan ortalama yumurta, larva, pupa, genç ve yaşlı erginler, asalaklar ve avcı böcekler tespit edilir.

e) Kışı toprak içerisinde geçiren böcekler için, toprak örtüsünde bir metrekareye rastlayan böcek miktarı araştırılır.

f) Ağaçların yaprak, dal ve gövdelerine bırakılan yumurtaların miktarı, larva ve pupa sayısı ve bunların sağlık durumları göz önünde tutularak takip eden dönemde bir mücadeleye gerek olup olmadığına karar verilir.

g) Mücadeleye başlamadan kısa bir süre önce, böcek durumunu bir kere daha kontrol etmek çok faydalıdır. Geçen zaman içinde özellikle yumurtalara asalakların yerleşmesi veya uygun olmayan faktörlerin etkisiyle böcek miktarının azalması ihtimalinden dolayı buna ihtiyaç vardır. Ormandaki zararlı böcek yoğunluğunun tespiti, gözle kontrol, tuzak odun, tuzak ağaçları ve feromonla da yapılabilir.

2) Havadan sörvey

Ormanların havadan gözlemlenmesi havadan sörvey; zararlı organizmaların görüldüğü alanların hava ve uydu araçlarıyla yapılan gözlemlerin ve/veya çekilen hava fotoğraflarının yorumlanması ve değerlendirilmesi suretiyle yapılır.

Bu şekilde kurumuş ve hastalıklı ağaçların bulunduğu alanlar haritalara işlenebildiği gibi havadan fotoğraf çekerek de tespit yapılabilir.

Bu sörveyin yerden yapılacak bir çalışma ile tamamlanmasında büyük yarar vardır.

b) Problem alanların tespiti

Bütün sörveylerde etkinliği azalmadan masrafları düşük tutmak amaçlanmalıdır. Bunu gerçekleştirmek içinde daha önce problem olan yerlerde çalışmaların yoğunlaştırılması gerekmektedir.

Bu sahalar;

1) Yetişme muhiti dışında yetiştirilen orman bitkilerinin ve bitkisel ürünlerinin bulunduğu sahalar,

2) Saf ibreli meşcereler,

3) Sığ topraklar üzerindeki meşcereler,

4) Çukur alanlardaki meşcereler,

5) Bonitedi düşük gelişmeden kalan meşcereler,

6) Yeni kesim alanları,

7) Yangın, fırtına, yıldırım, don, fazla yağış, arazi drenajı, baraj seddi, yol inşaatı vb. sebeplerle zarar gören meşcerelerdir.

Bu tip kritik sahalardaki her türlü ormancılık çalışmalarında daha dikkatli davranılacaktır.

c) Ağaçlardaki belirtiler

Ormanda veya orman bitki türlerinde bir afetin olduğu, önce ağaçların tepe çatılarının incelenmesinden anlaşılır. Bir ağacın anormal görünüşü o ağaca bir şeyler olduğuna delil sayılır.

1) Yaprakların renk değiştirmesi,

2) Tepelerin ölümü,

3) Her tarafta incelmiş, açık tepe çatısının bulunması,

4) Yan ince dalların ölümü,

5) Yukarı kısımlarda kısa, aşağı kısımlarda uzun iğne yaprakların bulunması,

6) Ağacın kabuğu üzerindeki reçine sızıntısı, öğüntü, giriş deliği bulunması,

7) Orman bitkilerinin gövde, sürgün, dal ve yapraklarında görülen anormal oluşum ve gelişimler hastalık işaretidir.

Normal görünümlü ve her yönüyle sıhhatli gibi görülen bir meşcerede zararlı organizma afetinin olabileceğini belirleyen bazı hususlar mevcuttur. Bu hususları konuya önem verilmediği müddetçe tespit etmek mümkün değildir. Yukarıdaki 7 ana belirti genellikle zararın az çok ilerlemiş olduğunu gösterir.

Görülemeyen saklı belirtiler ise ağaçların; yapraklarında, kabuk ve kambiyumunda, odununda zarar yapan organizmalar için ayrı gözetlenecektir.

ç) Yaprak yiyen bir böceğin ağaçtaki belirtileri

Yaprak yiyen bir böceğin bir süre sonra epidemiye yol açacağını aşağıdaki belirtiler gösterir.

1) Yaprakların azda olsa yenmiş olması, dikkatli bakıldığında renk değişikliğinin fark edilmesi,

2) Ormanda ve orman bitki türlerinde yırtıcı (Faydalı böcek, kuş vb.) faaliyetlerinde normalin üzerinde bir hareketliliğin bulunması, diğer meşcerelere göre kuş tür ve adedindeki fazlalık, örümcek ağlarının ve örümceklerin miktar olarak artması,

3) Yaprak, dal veya gövdeler üzerinde yumurta yığın veya koçanların bulunuşu. Bazı yaprak yiyen türlerde yumurta koçanları etrafındaki yapraklarda ağların örülmüş bulunmasıdır.

d) Kabuk, kambiyum veya odunda zarar yapan böceklerin ağaçtaki belirtileri

1) Gövde, dal, yapraklar ve toprak üzerindeki öğüntülerinden,

2) Yeni başlamış reçine hunilerinden ve giriş deliklerinden vb. belirtilerden anlaşılır.

e) Mantar, virüs, bakteri ve nematodların ağaçlardaki belirtileri

1) Ağaçların yan dallarının kuruması, tepe çatısının çökmesi,

2) Ağaçların kabuk altında veya kök boğazında renk değişikliği,

3) Yapraklarda renk ve şekil değişikliği vb. belirtilerden anlaşılır.

f) Zararın tespiti, şiddeti

Zararın şiddeti, meydana gelen servet kaybının miktarına, kapsadığı alana ve zararlının türüne bağlıdır. Zararlı organizmadan etkilenen orman bitkisinin hektardaki adedinin, hektardaki toplam ağaç sayısına oranı zararın şiddetini yüzde cinsinden belirtir.

g) Zararlı organizma popülasyonları

Zararlı organizmaların değerlendirilmesi, popülasyon yoğunluğunun doğru tespiti esasına dayanır. Ağaç, konukçu dirençli ise zararlı organizma önemli bir zarar yapamaz.

Eğer zararlı organizma yeterli sayıda değilse hassas ağaçlar dahi, pratik olarak zarar görmez.

Popülasyon yoğunlukları zarar durumlarına göre üç çeşittir:

1) Popülasyon yoğunluğunda genel denge durumu

Çevre şartlarının sürekli olarak değişmemesi koşuluyla, bir zararlı popülasyonunun uzun bir süreyi içine alan zamandaki ortalama yoğunluğudur.

Böcek popülasyonu çeşitli etkenlerde yükselip alçalarak devamlı değişiklik gösterir. Bu dalgalanmalardan sonra popülasyon belirli bir seviyeye gelmeye çalışır.

Bu duruma, genel denge durumu (popülasyon dengesi) denir. Genel denge durumu belli bir alandaki herhangi bir türe aittir, genellenemez.

2) Popülasyon yoğunluğunda ekonomik zarar seviyesi

Zararlı organizmanın popülasyon yoğunluğunun değerlendirilmesinde; ekonomik zarar seviyesinin tespiti amacıyla orman bitkisi ve bitkisel ürünlerinde zarara neden olan organizmaların en düşük popülasyon yoğunluğu ve yayılma hızı belirlenir.

a) Zararlı organizmanın yayılma hızı ve ekonomik zarar eşiği tahmin edilemiyorsa, teknik mücadele projesi hazırlanarak mücadele yapılır veya yaptırılır.

b) Zararlı organizmanın yayılma hızı ve zarar derecesi ekonomik zarar seviyesinin üzerinde tahmin ediliyor ise teknik mücadele projesi hazırlanarak mücadele yapılır veya yaptırılır.

c) Zararlı organizmanın yayılma hızı ve zarar derecesi ekonomik zarar seviyesinin altında tahmin ediliyor ise teknik mücadele projesi yapılmaz ancak gözlemlere devam edilir.

3) Popülasyon yoğunluğunda ekonomik zarar eşiği

Herhangi bir zararlı popülasyonunun, ekonomik zarar seviyesine erişmesine engel olmak için mücadele yapılmasını gerektiren yoğunluktur. Bu değer ekonomik zarar seviyesinden daha düşük bir değerdir. Ekonomik zarar eşiği, böceğin zararı ekonomik zarar seviyesine erişmeden, yani daha önceden belirlenebildiği için mücadelenin kararlaştırılmasında çok önemli olmaktadır. Bu nedenle zararlının popülasyonu ekonomik zarar seviyesine gelmeden önce riskli türler için mücadeleye başlanmalıdır. Ürün kaybından sonra yapılacak mücadele, popülasyonun çoğalmasına engel olsa bile, arzulanan mücadele yapılmamış olur.

ğ) Zararlı popülasyonları ile ağaç, konukçu ilişkisi

Zararlıların popülasyonu ile ağaç (konukçu) arasındaki ilişkilerde farklı durumlar mevcut olup bu ilişki aşağıda belirtildiği şekildedir.

1) Ekonomik zararı olmayan tür

En yüksek popülasyonları ekonomik zarar eşiğinin altında olan zararlılara denir. Bu tip zararlılarla mücadeleye gerek yoktur.

2) Ender olarak zararlı tür

Popülasyonu nadiren ekonomik zarar eşiğinin üzerine çıkan zararlılara denir. Bu zararlılarla mücadele edilmesi gerekebilir.

3) Sürekli zararlı tür

Genel denge durumu, ekonomik zarar eşiğine yakın olan zararlıların popülasyonu sık sık ekonomik zarar eşiğini aşmaktadır. Bazen zararlının genel denge durumu ile ekonomik zarar eşiği aynı seviyede olabilir. Her iki durumda da zararlı ile sık sık mücadele etmek mecburiyeti doğar.

4) Tehlikeli tür-vahim tür

Ekonomik zarar eşiği genel denge durumunun altında olabilir. Bu zararlılarla mücadele çok zordur. Bu tip zararlılarla kimyasal olarak yapılan mücadelelerde kısa sürede dayanıklılık problemi ile karşılaşılmaktadır Bu durumda çevre şartlarını değiştirmek, biyotik faktörleri daha etkili duruma sokmak gerekir.

5) Bazı türlerde ekonomik zarar seviyesi ve ekonomik zarar eşiği dikkate alınmadan mücadele yapmak gerekmektedir

Bazı zararlı organizmalarla, popülasyon seviyesi ne olursa olsun mutlaka mücadele yapılmalıdır.

6) Her yıl salgın yapabilen tür

Bazı türler her yıl salgın yapabilir. Bu nedenle zararlı böcekler devamlı gözlenmeli ve zamanı gelince mücadeleye başlanmalıdır. Örneğin; çam kese böceği böyle bir zararlıdır.

Bu zararlı ile mücadeleye karar vermek genelde oldukça zor bir iştir. Bu hususta uygulanan en doğru yol, maliyetinin potansiyel yarar oranını göz önünde bulundurmaktır.

Madde 19 – Değerlendirme

(1) Ormanlarda, fidanlıklarda ve diğer alanlarda bulunan orman bitki türlerinde gözlem ve değerlendirme, zararlıların biyolojik döngülerine uygun olarak, yukarda belirlenen gözlem esasları doğrultusunda;

a) Devlet ormanlarında ilgili işletme şefi tarafından yapılır,

b) Özel ormanlar ve özel ağaçlandırmalarla kurulan ormanlarda, özel orman mesul müdürleri veya ormancılık büroları tarafından yapılır,

c) Orman fidanlıklarında mülkiyeti orman olsun veya olmasın ilgili fidanlık şefi tarafından yapılır,

ç) Özel fidanlıklarda; sahipleri veya ormancılık büroları tarafından yapılır,

d) Devlet ormanlarına bitişik özel ormanlar ve özel ağaçlandırmalarla kurulan ormanlarda, zararlı organizmanın devlet ormanına sirayet etmesine engel olmak için, ilgili işletme şefi ile özel orman mesul müdürleri tarafından yapılır veya ormancılık bürolarına yaptırılır. Bedeli sahiplerinden tahsil edilir.

e) Ancak gerçek ve tüzel kişilere ait ormanlarda zararlı organizmalarla mücadele yapılmaması ve zararlının devlet ormanlarına sirayet etme ihtimali olması durumunda bedeli sahiplerinden tahsil edilmek üzere Orman Genel Müdürlüğünce yapılır veya yaptırılır.

f) Belediyelere ve kamu kurumlarının kontrolünde bulunan park - bahçe, mezarlık ve yol kenarı ağaçlandırmalarında yetki almış kurum personeli tarafından yapılır veya yaptırılır.

g) Özel mülkiyete haiz park, bahçe ve diğer alanlarda sahiplerince yapılır veya yaptırılır.

ğ) Köy tüzel kişiliklerine ait mezarlıklarda orman idaresi tarafından yapılır veya yaptırılır.

h) Korunan alanlarda bu işlemler, korunma amacını etkilemeyecek şekilde, korunmasını takip eden kurum ve kuruluşlarla birlikte yapılmalıdır.

Madde 20 – Zararlı organizmalar ile mücadele

(1) Orman bitkisi ve bitkisel ürünlerine zarar veren organizmalar ile mücadele, aşağıda belirtilen yöntemlerden biri veya birkaçı ile entegre olarak yapılır. Devlet ormanlarında zararlı organizmalarla yapılacak mücadele projelerinde ki mücadele toplam tutarı 300 asgari ücrete kadar olanlar Bölge Müdürlüklerinin onayına müteakip mücadeleye başlanır. 300 asgari ücretin üzerindeki mücadele projeleri ise Genel Müdürlükçe onaylanarak mücadeleye başlanır. Ancak kimyasal mücadele projelerinin tamamı proje bedeline bakılmaksızın Genel Müdürlük onayına tabidir.

Zararlı organizmalar ile yapılan mücadele;

a) Böcekler ile mücadele,

b) Mantarlarla mücadele,

c) Bakteri hastalıkları ile mücadele,

ç) Virüs hastalıkları ile mücadele,

d) Nematodlarla mücadele,

e) Zararlı bitkiler ile mücadele,

f) Diğer zararlı hayvanlar ile mücadele şeklinde 7 grupta yapılmaktadır.

Madde 21 – Böcekler ile mücadele

(1) Böcekler ile mücadele metotları;

a) Mekanik mücadele: Zararlı böceklerin yumurta, larva, nimf, pupa ve erginlerini yakalamak, toplamak, yok etmek ve zarar gören orman bitkilerini alandan uzaklaştırmak ve/veya imha etmek şeklinde yapılan mücadeledir.

Mekanik mücadele aşağıdaki şekillerde yapılır. Bunlar;

1) Toplama: Zararlı organizmaların yumurta, larva, pupa, nimf ve erginlerin bulunduğu, kök boğazı, kabuk, odun, toprak, sürgün, ibre ve yaprak, tohum, kozalak, meyvelerinin ve bitki organlarının toplanması, alandan uzaklaştırılması ve imha edilmesidir. Zararlı böceklerin yumurtaları ve tırtılları imha edilirken, parazitlerinin korunması ve çoğaltılmasına özen gösterilmelidir.

2) Tuzak odunu istifleri veya tuzak ağacı: Kabuk, kambiyum veya odun içinde üreyen primer veya sekonder zararlı böceklerin yumurta koymaları için kesilmiş veya boğulmuş tuzak ağaçlarının hazırlanması ve tuzaklara gelen böceklerin bıraktığı yumurta ve bu yumurtalardan gelişen larva ve pupaların imha edilmesidir. Bu uygulamalarda dikkat edilecek husus “İlk konan yumurtalardan gelişen larvaların ergin olmadan” imha işleminin yerine getirilmesidir.

Uygulamada genellikle yatan tuzak odunu kullanılır. Dikili olarak tuzak ağaçlarının hazırlanma zamanı, böceğin generasyon durumu ve uçma zamanı ile ilgilidir.

Tuzak ağaçları ve tuzak odunlarına çoğunlukla mücadelesi yapılacak böceğin uçma zamanından yaklaşık 2 hafta önce hazırlanır. Hazırlama zamanının tespitinde zararlı türüne ait biyolojik dönemi ve zararlının isteklerinin etkisi vardır.

Tuzak odunları (istifleri) zararlı görülen meşcere içindeki açıklıklara canlı ağaçlara 8-10 metre uzaklıkta hazırlanır, İstif ızgara şeklinde boşluklu olarak hazırlanarak üzerleri nem kaybını geciktirmek amacıyla dallarla örtülür.

Böcek zararının az olduğu zamanlarda hektara 1-5 adet tuzak ağacı veya tuzak odunu yeterlidir. Ancak büyük afetlerde hektardaki tuzak ağacı veya tuzak odunu miktarını 10-20 adede çıkarmak gerekebilir. Dalların önceden kesilmesi sonraki işleri kolaylaştıracaktır.

Tuzak ağacı kabuklarının ne zaman soyulacağının tespiti çok önemlidir. Kabuklar erken yani böcekler ağaca girerken soyulursa, zararlı böceklerin bir kısmı açıkta kalarak dikili ağaçlara gitmek zorunda kalırlar. Şayet kabuk soyma işi geç, yani zararlı böcekler erginleşerek ağacı terk ettikten sonra yapılırsa, bu durumda tuzak ağacı hazırlamakla böceğin yok edilmesine değil, aksine çoğalmasına yardım edilmiş olur.

Tuzak ağaçlarındaki ve odunlarındaki zararlı böceklerin gelişmeleri sürekli olarak, yaklaşık on günde bir kontrol edilir ve ilk konan yumurtalardan meydana gelen larvalar pupa haline geçmeden önce kabukları motorlu testere aparatı vb. parçalayıcı aletlerle soyulmalı ya da tuzaklar alandan çıkarılmalıdır.

Tuzaklarda görülen faydalı böcekler ormana bırakılır, zararlıları ise imha edilir. Tuzak ağaçları ve tuzak odunları unutulmamaları için numaralandırılmalı ve koordinat değerleri kullanılarak yeri harita üzerinde kaydedilmelidir.

Ağacın ve böceğin türüne göre tuzak ağacı ve tuzak odunun çapı değişir.

3) Su içinde depolama ve yağmurlama: Satış depolarında veya fabrikalarda kayın tomruklarını böcek ve mantar tasallutundan korumak üzere istiflerin sulanması, orman emvallerinin su havuzlarına bırakılması, fidanlıklarda zararlı organizmaların imha edilmesi için sulama kanalarının suyla doldurulmasıdır.

4) Tuzak yığınları: Fidanlıklarda zarar yapan tel kurdu ve danaburnu ile mücadele için, mevsiminde fidanlıklarda oluşturulan gübre ve kompost yığınları ile zararlı organizmaların cezbedilerek toplanması ve imha edilmesidir.

5) Tuzak bitkileri: Zararlı organizmaların kışlamak veya beslenmek için farklı konukçu bitkilere cezbedilmesini sağlamak ve bu konukçulara gelen zararlıları imha etmektir. Fidanlıklarda bazı zararlı böceklerin yakalanması amacıyla kullanılan çilek, pancar vb. tuzak bitkilerine örnektir.

6) Tuzak macunu: Ağaç gövdesinde kabuk düzeltilip gövdeyi çevreleyecek şekilde uygun özellikli macunla halka oluşturularak zararlıların ağaçtan toprağa inmesine veya ağaca çıkmasına mani olunmasıdır.

Macunun kalınlığı 2-8 mm, genişliği 5 cm olmalıdır. Bu şekilde tırtılların ağaçtan toprağa inmesine veya ağaca çıkmasına mani olunur. Macunun görev yapabilmesi için uygun özelliklere sahip olması gerekir.

7) Tuzak hendekleri ve tuzak çukurları: Özellikle fidanlıklarda korunmak istenen alanın etrafına kazılarak oluşturulan dik hendeklere ve çukurlara düşen zararlıların imha edilmesi, faydalı böceklerin serbest bırakılmasıdır.

Fidanlıklarda korunmak istenen alanın etrafına 25-30 cm genişlikte 30-35 cm derinlikte kenarları dik hendekler kazılır. Bu hendeklere düşen zararlı böcekler öldürülür, faydalı böcekler serbest bırakılır.

Koşan ve yürüyen böcekleri yakalamak için içine düştüğünde çıkamayacağı kenarları dik kaplar toprağın içine yerleştirilir. Kapların üstü de böcek yiyen kurbağa vb. giremeyeceği şekilde kapatılır ve düşen böcekler öldürülür.

8) Su altında bırakmak, Sulama imkânı bulunan plantasyon sahalarında, toprakta pupa olan böceklere karşı sahanın su altında bırakılarak zararlıların imha edilmesidir.

9) Tuzak aparatları: Zararlı organizmaların yumurta, larva, pupa ve erginlerini yakalamak için geliştirilen tuzak aparat malzemeleri ile zararlının yakalanması ve imha edilmesi şeklinde yapılır veya yaptırılır.

b) Biyolojik yolla mücadele

Zararlı organizma popülasyonunu azaltmak ve zararını engellemek amacıyla zararlının doğal düşmanlarından yararlanmak suretiyle yapılan mücadeledir.

Biyolojik mücadele; faydalı yırtıcı, parazit, parazitoit, nematod, mantar, bakteri, virüs ve diğer yararlı organizmaların doğada veya laboratuvar ortamında üretilmesi ve doğaya bırakılması yoluyla gerçekleştirilerek, orman zararlısı böcekler ile yapılan mücadeledir. Bu mücadelede başarılı sonuçlar elde edilmektedir. Uygun şartlarda bir böcek afetini ortadan kaldırarak doğal dengeyi sağlar. Ancak zararlı böcekleri tamamen ortadan kaldıramaz.

Biyolojik yolla mücadele aşağıda belirtilen yollar ile yapılır. Bunlar;

1) Parazit böcekler kullanılarak yapılan mücadele

Belirli bir süre veya gelişim dönemi süresince, tabii olarak kendinden daha kuvvetli başka zararlı organizma üzerinde veya içinde yaşayarak, onun zararına gelişerek çoğalan organizmaların üretilmesi, çoğaltılması veyahut korunması suretiyle yapılır.

Parazit; enfeksiyon yapabilme yeteneğine sahip mantar, bakteri ya da virüs gibi mikroorganizma veya canlı üzerinde ya da içinde o canlıdan beslenerek yaşayan ve o canlıyı hastalandıran herhangi bir organizmadır. Yaşamını tek bir konukçu üzerinde tamamlayan ve konukçusunu öldürmeyip zayıflatan organizmalardır.

Gelişmelerini tamamlamaları için çoğu kez bir konukçu yeterlidir. Parazitler konukçuya çeşitli dönemlerinde arız olabilirler. Yumurta, larva, larva-pupa, pupa ve ergin parazitleri vardır.

Parazitlerin en etkilileri yumurta, larva ve larva-pupa parazitleridir.

Parazitler konukçusunda bulunduğu yere göre dış ve iç parazit olarak ikiye ayrılır. Dış parazitler konukçunun dış yüzeyinde veya derisi altında bulunurlar ve genellikle konukçusunun kanını emerek yaşarlar.

İç parazitler ise konukçunun içerisinde yaşarlar, (tırtıl sinekleri) Parazitler bazen bir konukçu türde (monofagus), bazıları akraba türlerde (oligofagus), bazıları farklı türlerde (polifagus) beslenirler.

2) Parazitoitlerden faydalanmak suretiyle yapılan mücadele

Parazitoit; yaşam dönemlerinin önemli bir kısmını tek bir konukçu organizmada geçiren ve nihayetinde konukçusunu kısırlaştıran, öldüren veya tamamen tüketen bir organizmadır.

Phryx caudata (Çam keseböceği larva parazitoiti); Çam kese böceği tırtılları ile yapılan mücadelelerde bu tırtıllara arız olan bir parazitoit böcek olan Phryx caudata adacık ve tel kafes yapılmak suretiyle korunmakta ve doğaya dönüşü sağlanmaktadır.

Doğal düşmanların baskısı genelde zararlının popülasyonunu azaltıcı bir güçte olabilir.

Parazitoit böceklerin yetişme muhiti şartları uygun, zararlı organizmaların yoğun ve uygun döneminde getirilmelidir. Parazitoit böcekler büyük miktarda ayrı ayrı yerlere değil toplu olarak bir yere bırakılmalıdırlar.

Faydalı böcek bir mıntıkaya üç yıl içerisinde yerleşmektedir. Faydalı böcek üç yıl içinde mıntıkaya yerleşmezse farklı bir tür veya türün başka bir varyetesi ile mücadeleye devam edilir.

Adacık tesisi ve tel kafeslerin sahaya yerleştirilmesi çam kese tırtıllarının toprağa inişlerinden 4-5 hafta önce tamamlanmalıdır. Mekanik olarak toplanan 250-300 adet kese adacık veya tel kafese konulur.

Çam kese böceğinin yumurtalarında bulunan yumurta parazitoitlerinin ormana dönmesi amacı ile toplanan yumurta koçanları orman içi açıklıklara bırakılır.

Toplanan yumurtalar hiçbir zaman yakılmamalıdır. Bu suretle ormana dönüşü sağlanan yumurta parazitoitleri çam kese popülasyonunun azaltılmasında etkili olmaktadır.

a) Adacık yöntemi: Adacık, güneş alan, düz bir alanda ve kolayca su bulunabilen bir yerde kurulur. Adacık tesisi için, 1,4 x 4,0 metre boyutlarındaki adacığın etrafına 30 cm genişliğinde ve 30 cm derinliğinde hendek açılır.

Bu hendekten çıkan toprağın bir kısmı adanın orta kısmına atılarak hafif bombe yapacak şekilde tesviye edilir. Tesviye işlemi bittikten sonra, adacık ve hendeklerin yüzeyi, çift katlı sağlam sera naylonu ile dışarıya taşacak bir şekilde örtülür. Naylon serme işinden sonra hendekler 20-25 cm derinliğinde su ile doldurulur.

Toplanan keselerin hendeğe yuvarlanmasını engellemek için adacığın kısa kenarlarına maden direği, uzun kenarlarına 15-20 cm eninde tahta çakılmak sureti ile adacık tesisi tamamlanmış olur. Bu niteliklere haiz piyasada kain diğer hazır imalatlar da bu gaye ile kullanılabilir.

Adacığı dış etkilerden korumak için etrafının 3 sıralı tel çit ya da kafes tel ile çevrilmesi uygun olur. Keselerde toplanan parazitoit (Phryx caudata) pupalarının çabuk erginleşmesini sağlamak için, adacıktaki keseler haftada iki gün alt üst edilerek havalandırılmalıdır.

Parazitoit ve yırtıcı uçuşunun bitiminden sonra adacık üzerindeki kese ve diğer materyal dışarıya çıkarılarak imha edilir. Zira toprağa giremeyen çam kese tırtılları kese yığıntıları içinde krizalit olabilmekte ve sonbaharda kelebek olarak ormana geri dönebilmektedir.

b) Tel kafes yöntemi; 100 x100 cm ebatlarında 4 cm’lik çıtalarla yapılır. Etrafı ince metal sinek teli ile kapatılır ve üst kısmı 40x40 cm boyutlarında kese koymak ve parazit çıkışı için açık bırakılır. Açık bırakılan kısımdan çam kese tırtılları çıkmaması için içeriye doğru 30 cm uzunluğunda sert plastik sarkıtılır. Tel kafes adacığa nazaran yapımının kolaylığı ve su ihtiyacı olmadığından ormanın iç kısımlarına veya diğer orman bitki türleri bulunan alanlara rahatlıkla taşınabilir.

3) Bakteriler kullanılarak yapılan mücadele

Bakteriler, zararlı böceklere karşı en fazla kullanılan mikroorganizma grubudur. Zararlı organizmaların gelişimini engellemekte ve ölümüne neden olmaktadırlar. İhtiyaç durumunda mücadele projeleri Genel Müdürlükçe onaylanmasına istinaden uygulama yapılacaktır.

4) Virüsler kullanılarak yapılan mücadele

Faydalı virüslerin kullanılması ile zararlı organizmaların gelişmesini durdurmak ve zarar gören dokunun iyileşmesini sağlamak suretiyle yapılır. Ülkemizde kestane dal kanseri ile mücadele, faydalı virüsler kullanılarak yapılmaktadır.

5) Nematodlardan faydalanılarak yapılan mücadele

Bazı nematod türleri entomopatojen olarak böceklere bulaşmakta ve vücutlarında taşıdıkları toksin bakteriler yoluyla böceklerin ölmesine neden olmaktadırlar. Böceklerle yaklaşık 23 nematod familyasının parazitik ilişkiye sahip olduğu belirtilmektedir.

Bu familyalardan 7 tanesinin böceklere karşı biyolojik mücadele ajanı olarak kullanılma potansiyelinin olduğu belirtilmektedir. Özellikle, Steinernematidae ve Heterorhabditidae familyalarına ait olan entomopatojen nematodlar böceklerde zorunlu parazit olarak yaşarlar. Juvenil (larva) nematodlar konukçunun kutikulasından ya da vücut dışı doğal açıklıklardan girerek konukçu böceği parazitler.

Daha sonraki aşamada vücutlarında taşıdıkları simbiyotik bakteriyi bulaştırırlar. Hızlı bir şekilde çoğalan bakteri yaklaşık 48 saat içerisinde septisemi yoluyla nematodu öldürür. Bakteriler konukçu böceğin vücudunu parçalar ve bu parçalanan böcek dokuları nematodlar tarafından besin olarak kullanılır. Böcek öldükten sonra larva (juvenil) evresindeki nematodlar erginleşir ve ürerler. İnfekte olmuş juvenil nematodların yeni generasyonu infeksiyondan yaklaşık 8-14 gün sonra meydana gelir. Nematodlar ticari olarak üretilerek zararlı kontrolünde kullanılmaktadır. Yaklaşık 60’ın üzerinde nematot içeren zararlı kontrol ürünü (biyopestisit) Avrupa piyasasında bulunmaktadır.

Ülkemizde orman bitkilerinde kullanılan ruhsatlı nematod bulunmamaktadır. Özellikle toprakta yaşayan zararlılara karşı yoğun olarak kullanılmaktadır. Bunun dışında yaprak zararlısı böceklere karşı da kullanılan türler bulunmaktadır. Nematodlar çevre koşullarından diğer entomopatojenler gibi etkilenmektedir. Ancak olumsuz koşullarda da faaliyet gösterebilen nematod ırklarının geliştirilmesi yönünde çalışmalar yapılmaktadır.

6) Kuşlardan faydalanmak suretiyle yapılan mücadele

Kuşların en önemli besin kaynaklarından birini böcekler oluşturmaktadır. Zararlı böceklerin popülasyon yoğunluğunun ekonomik zarar seviyesini aşma ihtimali bulunan ormanlarda ve orman bitki türlerinin bulunduğu diğer alanlarda, böcekler ile beslenen kuşların sayılarını arttırmak, barınma ve çoğalmalarını sağlamak için üretilen kuş yuvalarının ormanlara asılması suretiyle yapılır (TS 4406). TS 4405 ve TS 4406 ya göre yapılan ve asılan kuş yuvalarının takibi ve temizlikleri kuşların kuluçka döneminden önce yapılır.

Kuş yuvaları; desteklenmesi istenen kuşun türüne uygun giriş delik çaplarına göre hazırlanarak, iğne yapraklı ormanlarda hektara 5, yapraklı ormanlarda hektara 10 adet olarak asılır. Park-bahçelerde ve diğer orman bitki türü barındıran alanlarda ise ihtiyaç oranında asılır. Kuşlar başta olmak üzere yaban hayatını desteklemek gayesi ile imkanlar dahilinde can suyu sağlamak amacıyla can suyu havuzları veya ekolojik suluklar tesis edilir.

Can Suyu Tesisleri (Ekolojik Suluklar); ekosistem içinde yaşayan başta böcekçil kuşlar olmak üzere tüm canlıların yaşamlarını sürdürebilmesi ve popülasyonlarını geliştirebilmesi için suya ihtiyaç duyulan yerlerde yapılan tesislerdir.

Kuşlar; başta kabuk böcekleri olmak üzere, yaprak bitleri, çeşitli kelebek larvaları, yaprak arılarının tırtılları vb. zararlıları yemek suretiyle biyolojik mücadele açısından son derece önemlidir.

Yaban hayvanları ve kuşlar insanların dolaştığı yerlere rahatça gelmemektedir. Bu nedenle suyun, kaynağından 100-500 m mesafedeki uygun yaşam alanlarına taşınmasıyla, yaban hayatı için doğal görünümlü suluklar ihtiyaç durumuna göre geniş aralıklar ile tesis edilebilir.

Bu alanlardaki ağaçlara kuş yuvaları asmak suretiyle çam baştankarası, büyük baştankara, mavi baştankara, kayın baştankarası, anadolu sıvacısı, guguk kuşu, ağaçkakan, çoban aldatan, sığırcık, taş kuşu vb. böcekçil kuşların çoğalmalarına yardımcı olunmalıdır. Ormanda ve diğer orman bitkisi bulunan alanlarda kuşların yuva yapmayı sevdiği ağaç türleri korunmalıdır.

7) Kırmızı orman karıncası (Formica rufa) nakli yoluyla yapılan mücadele

Zararlı böceklerin yumurta, tırtıl, pupa ve erginlerini yiyerek faydalı olurlar. Nisan ayı içerisinde tekniğine uygun olarak kırmızı orman karıncası var olan alanlardan nakledilmek suretiyle yapılır.

Biyolojik savaştaki önemi ve biyolojisi: Kırmızı orman karıncası (Formica rufa ) yuvasının etrafında ortalama 80 m çapındaki daire biçimindeki bir alanda ormanlara ve orman bitki türlerine önemli ölçüde zarar veren böceklerin yumurta, tırtıl, pupa ve erginlerini yiyerek biyolojik mücadeleye katkıda bulunur.

Formica rufa rakımı 1000-2000 metre arasında olan ibreli ve ibreli-yapraklı karışık ormanlarda koloniler halinde yaşar ve genel olarak yuvalarını kapalılığın tam olmadığı seyrek meşcereler ile orman içi açıklıkların kenarında yaparlar. Kraliçe karıncalar çok yumurtlayan eşeysel karakterlidirler ve koloninin devamlılığını sağlarlar. İşçi karıncalara göre 2-3 kat daha büyük olup, sağrıları parlaktır. Her yuvada 1-20 adet kraliçe bulunabilmektedir. İşçi karıncalar yılda yaklaşık 200 gün kadar faaliyet göstererek besin ihtiyacını temin ederler. Böceklerin yok edilmesi görevi işçi karıncalar tarafından sağlanır. Biyolojik mücadele esnasında formik asit püskürterek avını bütün veya parçalanmış halde yuvalarına taşırlar. Erkek karıncalar kanatlı olup ömürleri 2-4 yıldır.

Bir karınca kolonisindeki birden fazla kraliçe bazen kendi ekiplerini alarak yuvadan ayrılıp, başka bir kütüğe göçerek yeni bir koloni oluştururlar. Buna yuvaların doğal bölünmesi (çoğalması) denir. Nakil gayesi ile genç ve küçük yuvalar bölünmemelidir. Aynı zamanda transplantasyona konu yuvanın bire bir nakli değil; yuva hacmine bağlı olarak (en az 0,5 m3 miktarında yeterli malzeme, yeterli işçi karınca ve yeterli kraliçe sağlanmak şartı ile) yuvadan birden fazla yuvaya bölünerek çoğaltılmalıdır.

Karınca yuvasının alınacağı ormanın iklim ve ulaşım şartların uygunluğunun yanı sıra transplantasyon yapılmak üzere programlanan mevkiinde aynı takvimde aynı uygunlukta bulunması gerekir. Transplantasyon süresi kısa olup; bu işleme ortalama nisan ayının ilk haftasında başlanır, nisan ayı sonunda bitirilir.

Gerekli Malzemeler:

a) Taşıma sandığı: 50x50x80 cm. ebatlarında kontrplaktan hazırlanmış üst kapak elek tel ve havalandırmalı malzemedir.

b) Lastik eldiven, çizme: Karınca ısırmasına önlem için işçilerin giyim malzemesidir.

c) Balta, kürek, kazma: Yuvadaki kütüğün çıkarılması ile yeni yuvayı kurulacak mevkide yuva çukurunun açılması içindir.

ç) Toz şeker: Nakliyatı süresinde ve yeni mevkiye karıncaların intibakı sürecinde koloninin yiyecek ihtiyacını karşılamak içindir.

Transplantasyonda esas olan orijinal yuvanın alınması, nakil işlemi ve yeni mevkiye yuvanın tesisinin aynı gün içinde bitirilmesidir. Günün erken saatlerinde transplantasyona başlanmalı, (prensip olarak güneş doğarken karınca sandığa girmiş olmalı) karınca yuvadan dağılmadan yuva alınması bitirilmelidir.

Transplantasyon çalışmasında aynı yuvanın işçi ve kraliçe karıncalarının birbirinden ayılmamalarını sağlamak ana kuraldır. Farklı yuvalardan doldurulan sandık numaraları kesinlikle karıştırılmadan transplantasyon yapılmalıdır. Bunu temin için ve karışıklığa meydan verilmemesi açısından taşıma sandıkları numaralandırılmalıdır. Tesis edilecek her yeni yuva için en az iki sandık karıncalı materyal gereklidir. Sırasıyla:

Bir numaralı sandığa; havalandırmayı temin için sandık tabanına bir miktar kuru dal atılır. Sonra yuva üstünden başlanarak karıncalı materyalle doldurulur. Sandık üstünde hava boşluğu bırakılır. Yuva içindeki kütüğe yaklaşıldığı için kraliçe gözlenir.

İki numaralı sandığa; önce yuvadaki dip kütüğün tamamı ya da bir bölümü sonra da yine karıncalı materyal doldurulur. Burada önemli olan en az iki kraliçenin bu sandığa girmiş olması garantilenmelidir.

Nakil esnasında kraliçelerin ölme ihtimalini önlemek maksadıyla havalanması sağlanan kibrit kutusu, cam (tuzluk, şişe vb.) gibi bir kutu içinde kraliçelerin nakledilmesinde yarar vardır. Beslenme ihtiyacına binaen, sandık içine 1-2 avuç şeker verilmesi gereklidir.

Uygun rakım ve bakıdaki önceden istihsal görmüş fakat sağlam ve reçineli kütük bulunan sahalara yeni yuva tesis edilmelidir.

Böyle bir sahada kütük kenarına 50x50x50 cm ebatlarında yuva çukuru açılacaktır. Aynı yuvadan alınan sandıklar aynı çukura dökülmeli, sandıklar kesinlikle karıştırılmamalıdır. Çukura önce kuru ibre serilir. (2) No’lu sandıktan çıkarılan kütük çukura yerleştirilir ve üzerine 1-2 avuç toz şeker verilip, üzerine aynı sandıktaki karıncalı materyal boşaltılıp, tekrar toz şeker serpilir.

Her sandık malzeme arasına toz şeker ile takviye edilir. Daha sonraki 2-3 haftalık sürede de yuvaya şeker takviyesinde yarar vardır. Zayıf olan yuvalara şeker takviyesine devam edilmelidir. Karınca nakillerinde şeker takviyesinin amacı nakil yapılan karıncaların etrafı tanımadan önce besin ihtiyacını karşılamaktır.

Ayı, domuz, tilki, sansar, porsuk gibi yabani hayvan zararlarına karşı yuvalar toprak üstü kafes tel, yuva içi kafes tel, yuvaların üstüne dikenli tel serme, dikenli telle ihata gibi çeşitli koruma tedbirleri ile korunmalı, insanların (özellikle çobanların ve avcıların) meraklarını gidermek için ve yuvaların korunması amacı ile vatandaş bilinçlendirilmelidir. Yuvaların periyodik kontrolleri yapılmalıdır.

Transplantasyon yapılan mevkilere ait kayıtlarının tutulması ve karınca naklinin yapıldığı yıl koordinat değerlerinin merkeze bildirilmelidir. Bu kayıtların muhafazası (amenajman planlarına işlenmesi, bilgisayar kayıtları vb.) ile her şeyden önemlisi de bütün yuvalarda yapılacak gözlemlerin kayda geçirilmesi; böylece gelecekteki uygulayıcılara ışık tutacak arşivin oluşturulması gerekir.

8) Böcek yiyen hayvanlar kullanılarak yapılan mücadele

Zararlı organizmaları yiyerek yaşamlarını sürdüren, yarasa, köstebek, kirpi, sivrifare, keklik, sülün, tilki, porsuk, sincap ve gelincik gibi hayvanların korunarak, toprakta yaşayan ve kışı toprak içerisinde geçiren zararlı böcekleri ve özellikle mayıs böceği larvalarını yiyen yabani domuzlardan yararlanmak suretiyle yapılan mücadeledir.

9) Yırtıcı böcekler kullanılarak yapılan mücadele

Zararlı böceklerle mücadelede en önemli organizma grubu böceklerdir. Böcekler arasında parazit ve parazitoid olarak etkin olan türler olduğu gibi aynı zamanda yırtıcı karakterde olanlarda bulunmaktadır. Bu yırtıcı karakterli böceklerin kullanılması ile yapılan mücadele şeklidir. Ülkemizde, Calosoma sycophanta, Rhizophagus grandis, R. depresus, R. dispar, Thanasimus formicarisus, Torymus sinensis, peygamberdeveleri, kum böcekleri, gelin böcekleri ve alacalı böcekler vb. yırtıcı böcek olarak zararlı böcekleri parçalayarak yemek suretiyle faydalı olmaktadır.

Zararlı organizmaların popülasyon yoğunluğunun azaltılması gayesi ile genellikle üretilen yırtıcı böceklerin zararlının görüldüğü alanlara bırakılmak suretiyle yapılır.

Üretimi yapılan yırtıcı böcekler ve üretim teknikleri;

a) Calosoma sycophanta: Başta çam kese böceği ve sünger örücüsü olmak üzere birçok böceğin larva ve erginlerini parçalayarak beslenen polifag bir yırtıcıdır. Ergin olarak 4 yıl yaşar, şubat sonu mart ayı başında topraktan çıkarak bir hafta içinde cinsel olgunluğa erişen böcekler toplanarak kitle üretiminde anaç olarak kullanılırlar.

Yapılan araştırmalarda laboratuvarlarda 2 erkek 1 dişi, 3 erkek 1 dişi ve katları erginlerin bir arada bulunduğu yetişme kaplarında beslenen erginlerde yumurta veriminin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Her gün yetiştirme kaplarındaki yumurtalar toplanarak steril topraklı yumurta kaplarına 20-30 adet olacak şekilde konulur. 4. günden itibaren yumurtadan çıkışlar başladığından yumurta kapları günlük olarak kontrol edilerek çıkan larvalar her bir kutuda bir adet olacak şekilde larva kutularına alınır. 10-15 gün boyunca her gün 1-2 tırtıl ile beslenen yırtıcı larvaları, 3cm boya ulaştığında zararlıların yoğun olduğu yerlerde her ağacın dibine en az bir adet olacak şekilde bırakılarak mücadele yapılır.

Çam kese böceğinin toprağa indiği nisan-mayıs aylarına kadar üretimine devam edilir.

b) Rhizophagus grandis: Ladin ormanlarında büyük zararlara sebep olan Dendroctonus micans ile biyolojik mücadelede kullanılan monofag bir yırtıcıdır. Ülkemizde bu yırtıcı laboratuvar ortamında, ladin kütükleri, tüp metodu ve kutu metodu ile nisan-eylül ayları arasında üretilir. D. micans zararının görüldüğü ağaçlardaki faal yuvalara bir erkek iki dişi veya iki erkek üç dişi olacak şekilde kabuk altına verilir.

c) Rhizophagus depresus: Laboratuvarda üretilen bu böcek birçok kabuk böceğinin galerilerinde yaşayarak onların ergin, larva ve pupalarını yiyerek biyolojik mücadeleye katkı sağlamaktadır. Polifag bir yırtıcıdır. Larva safhasında kutuda ve ağaç kütüklerinde nisan-eylül aylarında üretilen böceklerin Ips sexdentatus zararı görülen ormanlarda ve orman bitki türlerinde zarar gören ağaca 30-40 adet ergin bırakılır.

ç) Rhizophagus dispar: Kabuk böcekleri galerilerinde yaşayarak onların larva, pupa ve erginleri ile beslenir. Polifag bir böcektir. Laboratuvar koşullarında üretilmektedir. Kütükler üzerinde nisan-eylül aylarında üretilir. Erginleşen yırtıcılar, Orthotomicus erosus, Pityokteines curvidens, Ips acuminatus, Ips sexdentatus ve Ips typographus’un zarar yaptığı ormanlara veya orman bitkilerine, zarar gören her bir ferde 30-40 adet olacak şekilde kabuk altına bırakılır.

d) Thanasimus formicarius: Tüm kabuk böceklerinin galerilerinde yaşayarak onların larva, pupa ve erginleri ile beslenen polifag bir böcektir. Ips typographus, Ips sexdentatus, Orthotomicus erosus, Pityokteines curvidens, Ips acuminatus, Tomicus minor, Tomicus piniperda olmak üzere farklı tür kabuk böcekleri ile beslenmektedir.

Feromon tuzaklarında yakalanan anaçlar kullanılarak mayıs-ağustos aylarında laboratuvar ortamında üretilmektedir.

Doğadan ve feromon tuzaklarından toplanan zararlı böceklerin erginleri 9 ila 10 gün süre ile kutu içinde beslenerek çiftleştirilen erginlerden elde edilen larvalar tek tek tüplere alınır. Tüplerde yaklaşık 30 gün beslenen larvalar zararın görüldüğü sahada ağaçların kabukları altına birer tane verilir.

e) Torymus sinensis: Kestane gal arısının (Dryocosmus kuriphilus) larva parazitoiti olup monofag bir türdür. Kestane gal arısının oluşturduğu galler ekim-kasım aylarında toplanarak mantarlaşmaması ve kristalleşmemesi için kurutularak karton kutulara konulur. Mart-nisan

aylarında gallerden çıkan ergin parazitler 2-3 gün balla beslenir. Gal arısının bulunduğu kestane ormanlarına 50 erkek 100 dişi olacak şekilde tüpler açılarak uçurulmak suretiyle sahaya salınır.

10) Örümcek ve akar kullanılarak yapılan mücadele

Ormanda yaşayan özellikle kelebek tırtılları ve yaprak bitlerini yiyen, ördükleri ağ sayesinde uçan böcekleri ipeğimsi salgı ile larvaları yakalayan faydalı örümcekler ile zararlı organizmaların yumurta ve larvalarını yiyen akarların korunması suretiyle yapılır veya yaptırılır.

c) Kimyasal mücadele:

Zararlı organizmaları temas, solunum veya sindirim yoluyla etkileyen bitki koruma ürünleri kullanılarak yapılan mücadeledir.

Zararlı organizmaların sentetik, kitin önleyici, bakteri kökenli organik ilaçlar ile öldürülmesine kimyasal mücadele denir. Böcekleri öldüren kimyasal maddelere ise insektisit adı verilmiştir.

İnsektisitler genellikle bitkinin üstünde bulunan zararlı böceklere etki eder. Fakat bazı sistemik insektisitler püskürtüldüklerinde yapraklar vasıtasıyla bitki özsuyuna geçerek bitkinin diğer bölümlerine taşınırlar ve bu kısımlarda özsuyu emerek beslenen böceklerin ölmesine neden olurlar.

Etken (aktif) madde; bitki koruma ürünlerinin içinde bulunan ve hastalıklar, zararlılar ile diğer etmenler üzerine biyolojik etki yapan maddedir. İnorganik, organik, bitkisel vb. orijinli olabilir. Etken madde genellikle saf olarak kullanılmaz. Çeşitli yardımcı maddeler ile karıştırılarak kullanılır. Tutkal ve reçine gibi maddeler rüzgâr ve yağmurun etken maddeyi yok etmesine engel olmak, sabun ve benzeri maddeler yüzeyin düzenli örtülmesini sağlamak, eritici maddeler etken maddeyi eritmek, boyalar etken maddeleri birbirinden ayırmak üzere kullanılır. Etken maddelere yardımcı maddelerden başka taşıyıcı maddeler su, talk, kum, kiremit tozu vb. dolgu maddeleri istenilen yoğunluğu elde etmek üzere karıştırılır (Katkı maddeleri).

Kimyasal mücadelede kullanılan insektisitler:

Zararlı organizmalarla kimyasal mücadelede ruhsatlandırılmış ilaçlar kullanılır. Öncelikli olarak mücadelede kitin sentezi engelleyici ve bakteri kökenli ilaçlar kullanılır. Hedef zararlıyla mücadelede, kitin sentezini engelleyici veya bakteri kökenli ilaçlar mevcut değil ise ruhsatlandırılmış diğer ilaçlar kullanılır.

Zararlı organizmaya ait ülkemizde ruhsatlı bir ilaç bulunmaması durumunda, ilgili Bakanlıktan izin alınarak yurt dışından ilaç getirilerek kullanılır. Devlet ormanlarında, zararlı organizmalar ile teknik mücadele projesi kimyasal mücadele yönteminin uygulanmasını öngördüğü takdirde sentetik, kitin önleyici veya organik ilaçların kullanılmasına ihtiyaç duyulduğunda mücadele projeleri Genel Müdürlükçe onaylanmasına istinaden uygulama yapılacaktır.

Kimyasal mücadele, yetkilendirilen gerçek ve tüzel kişiler tarafından ve/veya nezaretindeki kişilerce yapılır.

1) Kimyasal mücadelede kullanılacak insektisitlerin uygulama esasları:

İnsektisitlerin bazıları yalnız mide veya temas yolu ile etki ettikleri halde bazı insektisitler solunum yoluyla etki yaparlar.

a) İnsektisitler etki yollarına göre: Mide (sindirim sistemi), temas (değme, dokunma, kontakt), solunum insektisitleri olmak üzere üç gruba ayrılmaktadır.

b) İnsektisitler etki tarzlarına göre: Solunum ve kanda, hücrede (Protoplazma), sinirde ve yakıcı etkili insektisitler olmak üzere dört gruba ayrılır.

c) İnsektisitler kullanma şekillerine göre: Gaz (fümigantlar), toz, sıvı (püskürtme- sisleme) ve yem halinde kullanılan insektisitler olmak üzere dört gruba ayrılır.

ç) İnsektisitler etki maddelerine göre: İnorganik (Arsenikli, kükürtlü bileşikler), tabii organik, sentetik organik maddeli olmak üzere üç gruba ayrılırlar.

d) İnsektisitleri etkileyen faktörler:

İnsektisitlerin istenilen neticeyi vermeleri için bazı hususlara uyulması gerekmektedir.

Bunlar, böceklerin insektisitlere dayanıklılığı, dış çevre şartları, zaman ve bitkinin durumudur.

1) Dış çevre şartları

Sıcaklık, su, nem, ışık, güneşlenme, rüzgâr, yağmur vb. şartlar etken maddenin etkilerini ya artırır veya azaltır.

a) Sıcaklık, belirli sınırlar dâhilinde insektisitin etkisini artırır.

b) Yüksek sıcaklıkların bazı insektisitlerin etkilerini azalttığı daha yüksek dozlara ihtiyaç duyulduğu anlaşılmıştır.

c) Düşük sıcaklıklarda böcekler çok az faaldir. Gaz halinde etki edecek ilaçlar düşük sıcaklıklarda güçlükle buharlaşırlar.

ç) Çabuk etkili insektisitler yüksek sıcaklıklarda, yavaş etkili insektisitler düşük sıcaklıklarda daha etkilidir.

d) Nem miktarı fazla olursa, toz halinde atılan insektisitlerden daha iyi sonuç alınır.

e) Kuvvetli yağmurlar; püskürtülmüş veya serpilmiş insektisitleri ekseriyetle yıkarlar.

f) 6 km.’den hızlı esen rüzgârlar, toz ve sıvı ilaçların arzu edilen yerlere atılmasına ve düzgün bir şekilde dağılmasına engel olurlar. Bu durum uçak ve helikopterlerle yapılan mücadelede daha çok önem kazanır.

2) Zaman

Böceklerle mücadele de insektisitlerin etki edeceği zaman süresi çok önemlidir. Bazen küçük dozları uzun süre uygulayarak başarıya ulaşmak mümkün olsa da, genellikle yüksek dozlarla kısa zamanda çok iyi sonuçlar alınmaktadır. İnsektisitlerin etkili olabilmesi için mutlaka etkili bir dozda uygulanması gerekmektedir.

3) Orman bitkisinin durumu

Orman bitkilerinin durumları da insektisitlerin etkisi üzerinde rol oynarlar. Mumlu yapraklara sahip ağaçlarda insektisit yapraklarda tutunamaz. Bu sebeple insektisitin yapıştırıcı maddesini artırmak gerekir.

Sık ve çok yapraklı olma durumu ise insektisitin istenilen yerlere ulaşmasına engel olur.

Bu durumda da insektisitin akışkanlığını artıracak madde ilave etmek gerekecektir.

2) Böceklerin insektisitlere dayanması:

Böceklerin insektisitlere karşı dayanıklılığı tür, cinsiyet durumu, gelişim dönemi ve yaşa göre değişiklikler gösterir. İnsektisitler çeşitli böcek türlerine aynı etkiyi göstermez. Bazılarını az, bazılarını çok etkiler.

3) İnsektisitlerin yan ve art etkileri:

Zararlı böceklerle mücadelede kullanılan insektisitler atıldıkları sırada veya uygulandıklarından bir süre sonra bitkilerde, ağaçlarda ve civarda bulunan insanlar dâhil bütün canlılar üzerinde zararlı etkiler meydana getirmektedirler.

a) İnsektisitlerin insanlar ve hayvanlar üzerinde olan etkileri;

Kimyasal mücadele de kullanılan insektisitler, belirli dozlarda insanlar ve hayvanlar için zehirleyici olurlar. Tehlikeye en çok uğrayan şahıslar ilacı atan ve bu işle meşgul olan kimselerdir. İnsektisitler uygulandıktan sonra etken madde fazla yayılmış olduğundan doğrudan doğruya zehirlenme ihtimali azdır.

Ancak insektisitlerin insanlar, kuşlar, balıklar ve çeşitli hayvanlar üzerinde olan etkileri genellikle ilaç atıldıktan sonra meydana gelir. İnsektisit kullanılan alanlarda gerekli bekleme süresi geçmeden, hayvan otlatılırsa, hayvanlar otla birlikte etken madde alırlar.

Arazide uygulanan insektisitler yağmurlarla yıkanarak derelere oradan da göllere, denizlere ve dolayısıyla da balıklara geçer. Böylece zehirlenmiş hayvanları, balıkları, mantar ve meyveleri yiyen insanlar ve hayvanlarda dolaylı olarak zehirli maddeleri bünyelerine almış olurlar.

b) İnsektisitlerin orman bitkileri (ağaçlar) üzerindeki etkileri

İnsektisitler bazen bitkilerin belirli doku kısımlarında, özellikle yaprak ve sürgünlerde yanma denilen bir takım lekeler ile renk değişmelerinin meydana gelmesine ve kurumalara sebep olurlar, hatta bazen bütün bitkilerin öldüğü görülür. İnsektisitlerin bitkilerde zararlı olma haline fitotoksisite denir. İnsektisitlerin bitkiler için zararsız olmaları çok önemli bir husustur. Bazı iklim şartları da insektisitlerin fitotoksisitelerinin artmasına sebep olmaktadır.

İnsektisitlerin madensel ve bitkisel yağlarla karıştırılarak kullanılmasından sonra ağaçlarda asimilasyon ile su iletiminin bozulduğu ve tepelerin solarak kuruduğu görülmüştür. Nem ve sıcaklığın yüksek olması tehlikeyi artırmaktadır. Normal hallerde zararsız olan bazı İnsektisitlerin fazla yağışlı geçen yıllarda ağaçlarda kuvvetli yanmalar meydana getirdiği görülmektedir.

c) İnsektisitlerin böcekler üzerindeki etkileri

Sentetik insektisitler; yok edilmek istenen zararlı böcekler ile birlikte, faydalı ve zararları önemsiz olan çeşitli böceklerinde ölmesine sebep olurlar. Bunlar arasında özellikle asalaklar, yırtıcılar ve bal arıları zarar görmektedir.

Düşük dozlu insektisitler genellikle böceklerin gelişememelerine veya hastalanarak aylar sonra ölmelerine sebep olmaktadırlar.

Zehirlenmenin art etkileri, genellikle pupa olmadan önce ve olduktan sonra ki dölün, tırtıl dönemine kadar geçen bütün hayat dönemlerinde, hatta daha sonraları bile görülebilir. Dozajları düşük olan insektisitler, böceklerin zehire karşı dayanma ve bağışıklık kazanmasına neden olabilir. Bundan dolayı insektisitlerin kullanılacak olan dozlarının mücadelesi yapılacak böceğin hassasiyet derecesine göre ayarlanması, mücadeledeki başarının en önemli faktörlerinden biridir. Bu hususa dikkat edilmelidir.

4) İnsektisitlerin zararlı etkilerinden korunma

İnsektisitlerin arzu edilmeyen olumsuz yan etkileri göz önünde bulundurularak ona göre gerekli önlemler alınacaktır.

Bu önlemler;

a) İlaç dozları, elde edilmek istenilen sonuca ulaşmak için gerekli miktardan fazla olmamalıdır.

b) Doğrudan insektisitle temasta bulunan şahıslar, bir zehirlenme olayına meydan vermemek için ilacın prospektüsünde yazan korunma tedbirlerine tamamen uyulmalıdır.

c) Zehirli maddelerle yapılacak mücadelelerde ciğer, böbrek ve sindirim organları hasta, akli dengesi bozuk ve yarası bulunan işçiler çalıştırılmayacaktır. Son altı ayda sağlık raporu almış kişiler çalıştırılmalıdır.

ç) Zararlılarla mücadele çalışmalarında çalışan işçilerin iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri, yetkili elemanlarca ilgili mevzuat doğrultusunda yapılacaktır. Zararlılarla mücadelede çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği kanununa uygun koruyucu donanım kullandırılmalıdır.

d) Bir zehirlenme belirtisi görülmesi halinde kullanılan ilaç kutusu ile birlikte vakit kaybetmeden doktora başvurulmalıdır.

e) İnsektisitler, besin maddeleri ve hayvan yemlerinden ayrı serin, havalanması iyi bir yerde ve kilitli olarak saklanmalıdır.

f) İnsektisitle temas eden pülverizatör vb. aletler kullanıldıktan sonra iyice temizlenmelidir.

g) İnsektisitlerin ambalajları ve torbalar tekrar kullanılmayacak ise imha edilmeli veya tıbbi atık toplama tesislerine teslim edilmelidir.

ğ) Torbaları boşaltılırken tozutmadan yavaş boşaltılarak, ilacın etrafa yayılması önlenmelidir.

h) İnsektisit atılan alana, insan ve hayvanların girmesi yasaklanarak, ilaçlanmış alanın uygun yerlerine uyarı levhaları asılmalıdır.

ı) İnsektisit atılan alan, civar köylerin muhtarlıklarına ve civar halka ilan edilmelidir.

i) Bal arıları için tehlikeli bir durum var ise, kovan sahipleri bilgilendirilerek kovanlarını mücadeleden önce başka yerlere nakletmeleri sağlanmalıdır.

5) İnsektisitlerin uygulanmasından önce denenmesi,

Zararlı böceklerle kimyasal mücadelede insektisitlerin seçimi kadar, onların usulüne uygun olarak kullanılması da çok önemlidir. En etkili insektisitler dahi usulü gereğince kullanılmazlarsa, yapılan mücadeleden istenilen sonucu almak mümkün olamamaktadır.

Başarılı bir mücadele için, az miktardaki insektisiti geniş bir ağaç topluluğu yüzeyine aynı konsantrasyonda yayarak, çok miktarda zararlı böcek öldürmek, bu suretle mücadele giderlerini mümkün olduğunca azaltmak gerekmektedir.

Zararlı böcekler ile mücadelede çalıştırılacak işçilerin yetişmiş, kalifiye işçiler olması da mücadele sonucunu etkileyen önemli bir faktördür.

Aynı alet farklı işçilerin elinde değişik oranlarda başarı sonuçları verebilir.

Bunun için mücadelede kullanılacak işçilerin eğitimden geçirilmeleri, kalifiye işçiler olmaları önemlidir.

6) Kimyasal mücadelede kullanılan makinalar, özellikleri ve mücadele metotları

Zararlı böceklerle kimyasal mücadelede kullanılan alet ve makinalar ve bunların uygulanma şekilleri çok çeşitlidir. Bu sebeple her şeyden önce mücadele edilecek böceğin biyolojisinin çok iyi bilinmesi ve buna göre, hangi mücadele, alet ve makinalarının ne şekilde uygulanmasının daha uygun olacağına karar vermek gerekir.

İnsektisitlerin uygulanmasında kullanılacak alet ve makinaların; insektisiti en az zayiatla, en iyi şekilde atması, kullanışının pratik ve emniyetli olması gerekmektedir.

Ormanlarımıza ve orman bitkilerine arız olan zararlı böceklerle yapılan kimyasal mücadelelerde, küçük çaplı istisnalar hariç üç mücadele metodu ve bu mücadelelerde geliştirilmiş olan üç çeşit makina kullanılmaktadır.

Bu metotlar;

a) Sıvı insektisitlerin atıldığı, sıcak sisleme metodu,

b) Sıvı insektisitlerin atıldığı, pülverizasyon metodu,

c) Toz insektisitlerin atıldığı, tozlama metodudur.

Kimyasal mücadele metotlarında kullanılan makinalar;

a) Sıcak sisleme makinaları,

b) Pülverizatörler,

c) Toz atma makinaları

ç) Uçaklar, helikopterlerdir.

7) İnsektisitlerle diğer mücadele şekilleri

Fidanlıklarda ve kıymetli ağaçların yetiştirildiği küçük alanlarda elle ve basit aletlerle uygulanan mücadele şekilleri bulunmaktadır.

Bunlar;

a) Toprağı dezenfekte etmek için ilaçlama

Kolay buharlaşan formaldehit ve karbonsülfür gibi maddeler kullanılır.

Toprakta belirli aralıklara açılan deliklere ibrikle karbonsülfür döküldükten sonra delikler kapatılarak uygulanır. Toprağın hemen altındaki zararlılar için toprak yüzeyine insektisit serpilir. Fidan dikilirken sadece fidan çukuru ilaçlanabilir.

b) Batırmak:

Küçük fidanları böcek zararından korumak için dikmeden önce kökleri insektisite batırılır. Bu şekilde fidanlar mayıs böceği, hortumlu böcekler ve köklerde üreyen kabuk böceklerinden korunmuş olur.

c) Sulama:

Sıvı halindeki insektisit toprağa veya bitkinin üzerine süzgeçli bir bahçe kovası ile dökülür.

ç) Tütsülemek:

Sera gibi kapalı yerlerdeki zararlı böceklerle mücadelede kullanılır. Toz halindeki insektisit saman, testere talaşı gibi duman oluşturan maddelerle yakılarak uygulanır.

d) Kök boğazını zehirlemek

Toz halindeki insektisit seyrek dokunmuş bir kumaş torbanın içine konarak ağacın toprağa yakın kısmına vurularak serpiştirilir / tozutulur ve ağacın etrafında halka oluşturulur. Bu şekilde ağaçtan inen ve çıkan böceklerin ölmesi sağlanarak mücadele edilir.

e) Zehirli yığınlar hazırlamak:

Tuzak ağaçları insektisitle ilaçlanır. Bu zehirli tuzak ağaçları ile yığınlar hazırlanır.

Tuzak ağaçlarına yumurta koymak üzere gelen böcekler ölürler.

f) Fırça ile sürmek:

İnsektisit fırça ile toplu halde bulunan zararlıların üstüne sürülür. Üzerlerinde mum salgısı bulunan ve pülverizatörle netice alınamayan bit ve koşnillere karşı kullanılır.

g) Fümigasyon:

Orman bitki ve bitkisel ürünlerinde bulunan zararlı organizmaları öldürmek amacıyla, kapalı, yalıtılmış bir yerde gaz haline geçebilen, fumigant adı verilen kimyasal maddeyi belli bir miktar ve sürede uygulama işlemidir.

ç) Biyoteknik mücadele

Böceklerin yönelimlerinden ve bazı davranışlarından yararlanılarak geliştirilmiş mücadele çeşididir.

Bu yöntemde, yapışkan tuzaklar, tuzak yemler, engel tuzakları, kışlak tuzakları, renk tuzakları, ışık tuzakları, kapanlar, feromonlar yer almaktadır.

Biyoteknik mücadelede kullanılan tuzaklardan böceklerin biyolojilerinin incelenmesi, popülasyon yoğunluğunun tespiti ve göç yollarının izlenmesinde faydalanılır.

Zararlı böceklerin epidemi yaptığı durumlarda diğer mücadele yöntemleri ile entegre olarak kullanılır.

Biyoteknik mücadele yöntemi içerisinde ormancılıkta en fazla kullanılan feromon tuzaklarıdır. Zararlı böcek riskinin yüksek olduğu sahalarda, mücadele amacıyla kullanılır.

Feromon Tuzakları:

1) İbreli-kabuklu emvallerin istiflendiği rampa ve depolarda, emvaller ergin çıkışından önce kaldırılamayacağı durumlarda; iki feromon tuzak arası 40 metreden az olmamak kaydı ile her 50 ila 100 ster için bir adet olmak üzere feromon tuzaklar asılır.

2) Epidemi yaptığı sahalarda ve riskli sahalarda (Yoğun kırık devrik olan sahalar, yangına maruz kalan sahalar vb.) kabuk böcekleri ile mücadelede canlı ağaçlardan 8-10 metre uzak orman içi açıklıklara ve yol kenarlarına, böceğin uçma zamanından 7-10 gün önce en az 40 metre aralıklarla hektara 1 ile 5 adet asılır. Kabuk böceklerine karşı kullanılan feromon tuzakları canlı ağaçlara asılmamalıdır.

3) Çam kese böceği, kestane kızıl kurdu vb. zararlı türler ile biyoteknik mücadele kapsamında asılacak feromon tuzakları ağaçların dallarına veya gövdelerine sabitlenmek suretiyle asılmalıdır.

Satın alınan feromon preparatları kullanılıncaya kadar orijinal paketinde hava almayacak şekilde -1 ila +4 derecede (Buzdolabında) muhafaza edilmelidir.

Feromon preparatları yerden 1 metre yükseklikte sallanmayacak bir şekilde tuzak askılarına monte edilmelidir. Asılan preparatlar orijinal paketinde belirtilen etkinlik süresi sonunda ihtiyaç varsa yenisi eklenmelidir.

Eski preparat çıkartılmamalı, yeni preparat eskisinin yanına asılmalıdır. Preparatların asılma tarihleri tuzak üzerine yazılmalıdır. Asılacak preparatlara çıplak elle temas edilmemeli, ayrıca delik açılmamalıdır.

Asılan feromon tuzakları en az haftada bir kontrol edilerek faydalı böcekler doğaya salınmalı ve yakalanan zararlılar imha edilmelidir.

Konulan tuzaklar hedef zararlının uçma zamanı bittikten sonra en geç bir ay içerisinde toplanmalıdır.

Yapılan kontrollerde feromon tuzaklarına hedef zararlı yoksa veya az düşüyorsa buna karşılık faydalı böcekler daha fazla düşmüş ise bu tuzakların yeri değiştirilmeli veya kaldırılmalıdır.

Biyoteknik mücadelede her yıl Genel Müdürlükçe taşra teşkilatına gönderilen ruhsatlı feromonları gösterir listede yer alan feromonlar kullanılmalıdır. Şayet zararlı organizmaların ruhsatlı feromonu yoksa Genel Müdürlük izniyle yurt dışından temin edilerek kullanılır.

Belgenin devamı (29 madde daha) okuyucuda yükleniyor. Madde 22 ve sonrası