4/6999 Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekâletince Hazırlanan ve Devlet Şûrasınca Tetkik Edilmiş Olan İlişik «Gıda Maddelerinin ve Umumi Sağlığı İlgilendiren Eşya ve Levazımın Hususi Vasıflarını Gösteren Nizamnamenin Bazı Madde ve Fıkralarının Tadili ve 133 üncü Maddesine Bir Fıkra İlâvesi ve Bazı Madde ve Fıkralarınıda İlgası Hakkında Nizamname» nin Mer'iyete Konulmasına Dair Kararname
- Tür
- Resmi Gazete
- Atıf
- 4/6999 Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekâletince Hazırlanan ve Devlet Şûrasınca Tetkik Edilmiş Olan İlişik «Gıda Maddelerinin ve Umumi Sağlığı İlgilendiren Eşya ve Levazımın Hususi Vasıflarını Gösteren Nizamnamenin Bazı Madde ve Fıkralarının Tadili ve 133 üncü Maddesine Bir Fıkra İlâvesi ve Bazı Madde ve Fıkralarınıda İlgası Hakkında Nizamname» nin Mer'iyete Konulmasına Dair Kararname (R.G. 28.04.1956/9296)
Madde 1 – Gıda Maddeleriin ve Umumi Sağlığı İlgilendiren Eşya ve Levazımın Hususi Vasıflarını Gösteren Nizamnamenin Bazı Madde ve Fıkralarının Tadili ve 133 üncü Maddesine Bir Fıkra İlâvesi ve Bazı Madde Ve Fıkralarının da İlgası Hakkında Nizamname
4 Ağustos 1952 tarih ve 3-15481 sayılı İcra Vekilleri Heyeti karariyle mer’iyet mevkiine konulmuş olan Gıda Maddelerinin ve Umumi Sağlığı İlgilendiren Eşya ve Levazımın Hususi Vasıflarını Gösteren Nizamnamenin 3, 5, 10, 25, 58, 80, 93, 96, 98, 99, 100, 101, 105, 114, 115, 117, 121, 122, 126, 127, 139, 172, 187, 195, 255, 260, 272, 280, 286, 289, 312, 318, 320, 335, 350, 399, 483, 484, 485, 486, 487, 488, 489, 490, 491, 492, 493, 494, 495, 496, 497, 498, 499, 500, 501, 502, 503, 504, 505, 506, 666, 679, 695, 709, 712 ve 713 üncü maddeleriyle 19 uncu maddesinin ilk fıkrası, 134 üncü maddesinin (a) fıkrası, 146 ve 267 nci maddelerinin (d) fıkraları, 412 nci maddesinin (o) fıkrası 538 inci maddenin ilk fıkrasiyle a fıkrası ve 539 uncu maddesinin a ve b fıkraları ile ondördüncü bölümün başlığı ve aynı Nizamnamenin 16 Mayıs 1953 tarih ve 4/808 sayılı İcra Vekilleri Heyeti karariyle yürürlüğe konmuş bulunan Nizamname ile değiştirilmiş olan 186 ve 636 nci maddeleriyle 22 nci maddesinin (c) ve (d) fıkraları aşağıda yazılı olduğu şekilde tadil ve 133 üncü maddesine de bir (d) fıkrası ilâve edilmiştir.
Bütün gıda maddelerinin ve bunların konulduğu kab ve malzemenin bu Nizamnamede gösterilen vasıfları haiz ve temiz bulunması mecburidir.
Kirlenmiş, vasıfları bozulmuş veya vasıflarının kıymetleri azalmış, tefessüh etmiş, iğrenç manzaralı, kurtlanmış, küflenmiş, içinde patojen bakteriler ve parazitler üremiş veya zararlı mikropların toksinleri bulunan veyahut her ne sebepten olursa olsun zararlı kimyevi maddelerle muamele edilmiş gıda maddelerinin imali, ihzarı, muhafaza ve satışı yasaktır.
Umumun istihlâkine mahsus her türlü gıda maddelerinin imal, ihzar veya küçük orijinal ambalâjlara taksim suretiyle muameleye tabi tutulduğu bütün yerler, resmî müsaade alınmaksızın işletilemezler. Bu yerlerin her türlü teknik ve sıhhi şartlarının kifayetsizliğinden ve içinde çalışanların sıhhatli ve temiz olmalarından ve kanun hükümlerine göre muayyen zamanlarda muayenelerinden dolayı ceza mesuliyeti, bu müesseseleri işletenler veya şahsi ihmali olan işçiler hakkında tatbik olunur.
Kokuları, yanındaki eşyaya sinen petrol ve emsali maddeler; süt, yağ, un ve ekmek gibi yabancı kokuları kolaylıkla alabilen gıdalar koku sinecek tarzda bir arada bulundurulamaz.
Aşağıda vasıfları yazılı hallerdeki sütlerin insan gıdası olarak satılması ve satışa arzolunması yasaktır.
c) Kesafetleri: + 15 santigrat hararette
İnek sütünde 1,028 - 1,037
Koyun » 1,033 - 1,042
Keçi » 1,032 - 1,040
Manda » 1,028 - 1,038
arasında olmalıdır.
d) Süt yağı miktarı:
İnek sütünde litrede en aşağı 30 Gr.
Koyun » » » » 50 »
Keçi » » » » 40 »
Manda » » » » 60 »
Pastörize süt: Sıhhatli hayvanlardan uygun ve temiz şartlarda tedarik edilip süzülerek temizlendikten sonra kesilmesine sebep olan sporsuz bakterilerle, patojen bakterilerin imhasını temin edecek, fakat biyolojik vasıflarını bozmıyacak şekilde muayyen bir ısıtmaya tabi tutulduktan sonra hemen soğutularak satışa arzedilen sütlere denilir. Süt pastörizasyon müesseselerinin kurulup çalışmaları, mahalli sıhhat teşkilâtının raporu üzerine Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekâletinin müsaadesine bağlıdır.
Umanize, maternize, veya peptonize gibi isimlerle veya sair şekillerde ticarete çıkarılan sütler + 10 derecenin altında bulundurulmak şartiyle satılabilirler Bunların hazırlanması için Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekâletinden müsaade alınması mecburidir Bu sütlerin vasıfları ve şartları bu Nizamnamenin diğer sütler hakkındaki hükümlerine tabi değildir.
Satışa çıkarılan hususi tereyağlarının ambalâjları üzerine (Hususi tereyağı) olduğu, âmilinin isim ve adresi, yağın hangi hayvan sütünden yapıldığı ve içindeki yağın net olarak miktarı yazılmalıdır. Pastörize edilenlerde ise bu izahatla birlikte pastörize edildiği ambalâjın geniş sathı üzerine açıkça yazılmış olmalıdır
Eritilmiş iç ve kuyruk yağları, özel koku, renk ve lezzette olacaklardır. Terkiplerindeki sâfi yağ miktarı % 96 dan aşağı olmıyacak, tuz miktarı tuzsuz olanlarda % 0,5 den ve tuzlu olanlarda % 5 ten asiditeleri de % 2 dereceden fazla bulunmıyacaktır. İçinde hayvanın uzuv veya nesiç parçaları bulunmıyacak, zararsız da olsa herhangi bir kimyevi maddeyi ve yabancı bir yağı ve deri kazıntı yağlarını ihtiva etmiyecekler ve hiç bir boya ile boyanmış olmıyacaklardır.
Rafine hayvan yağları elde edildikleri ham yağların koku ve lezzetlerinden tamamiyle âri olacak ve erime dereceleri (37) derecenin altında bulunacaktır Rafinaj ameliyesi esnasında kullanılan hiç bir kimyevi maddeyi ihtiva etmiyecekler asidite dereceleri % 1 den ve tuz miktarı da tuzlu olanlarda % 5 den, tuzsuz olanlarda % 0,5 ten fazla olmıyacaktır.
Rafine hayvan yağlarının satış kabları üzerinde (Rafine hayvan yağı) yazısiyle beraber, bunu imal eden müessesenin isim ve adresi, yağın elde edildiği hayvanın adı, tuzlu veya tuzsuz olduğu açıkca yazılı bir etiket bulunacaktır Bu yağların, satış ve depo yerlerinde, tereyağlarına margarinlere veyahut sertleştirilmiş yağlara mahsus reyonlarda (Kısımlarda) bulundurulması yasaktır.
Rafine hayvan yağı imal eden müesseseler, gerekli sıhhi ve teknik tesisleri ihtiva ettikleri mahalli sıhhat memurlarının raporu ile anlaşıldıktan sonra Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekâletinin müsaadesi ile açılıp faaliyette bulunabilirler Bu imalâthanelerde iptidai madde olarak kullanılan yağlardan başka hayvani veyahut nebati diğer bir yağın aynı zamanda imali, depo edilmesi ve satılması yasaktır.
Sıhhatli kasaplık hayvanların yağlarının hararetle eritilip yağdan gayrı nesiç ve uzuv parçalarından ve yabancı diğer unsurlarından tamamiyle temizlendikten sonra âzami 32 hararet derecesinde kristalize edilerek bu derecede mayi halinde bulunan yağ kısımlarının (Oleonun) yine bu derecede katılaşmış olan yağ kısımlarından 28-30 derecede yapılan presyonla ayrılıp koku ve lezzetlerinin tamamile izalesi ve asiditelerinin tadili için fiziki ve kimyevi bir rafine ameliyesine tabi tutulduktan sonra veyahut bu rafine edilmiş oleo içine 119 uncu madde gereğince rafine edilmiş yemeklik nebati yağlarla veya sertleş¬tirilmiş yemeklik nebati yağlarla karıştırıldıktan sonra margarin tekniğinin icabettirdiği tarzda normal veya yağı alınmış pastörize veya süt tozundan yapılmış sütlerle veyahut krema ile yayıklanıp emülsiyone edilecek tereyağı manzara, lezzet ve kıvamını haiz olacak surette hususi bir teknik ile işlenerek elde edilen yüksek kaliteli yağlara margarin ismi verilir.
Margarinler yapıldıkları yağların koku ve lezzetlerin¬den tamamile âri olacaklar ve erime dereceleri (36) derecenin altında bulunacaktır. İmal esnasında ilâve edilmiş süt veya kremadan ileri gelme en fazla % 10 nispetinde süt yağını ihtiva edebilecek, asidite dereceleri % 2, tuz miktarı da tuzsuz margarinlerde % 0,5, tuzlu olanlarda % 5 i geçmiyecektir. Dedeksiyon için imalleri esnasında içine % 5-10 nispetinde teşhis vasıflarını haiz olmak şartiyle rafine veya natürel susam yağı ilâve edilecektir.
Margarinlere % 5 nispetine kadar nebati lesitin ilâve edileceği gibi Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekâletinden alınacak müsaade ile beher gramında bir milletlerarası ünite D vitamini ve 20 milletlerarası ünite A vitaminleriyle vitaminize edilebilirler.
Margarin imalâthaneleri, her türlü teknik ve sıhhi şartları haiz oldukları mahalli sıhhat teşkilâtınca kabul edildikten sonra Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekâletince verilecek müsaade ile açılıp çalışabilirler Bu imalâthanelerde margarin iptidai maddesi olarak kullanılmağa müsaade edilmiş maddelerden başka veya diğer yağları aynı zamanda bulundurmak veya bunları imal etmek yasaktır.
Tabii vasıfta, fakat asiditeleri yemeklik yağ hududunu geçmemek üzere artmış bulunan zeytinyağlarının rafine zeytinyağları ile karıştırılmasına paçal (Kupaj) ve böyle yağlara paçal (Küpe) yağlar derler Bu yağlar birinci paçal yağlar ve ikinci paçal yağlar olarak ikiye ayrılırlar.
a) Birinci paçal yağlar Asidite derecesi oleik asit hesabile (% 1,5) u geçmeyen ve hiç bir surette serbest kaleviyi ve diğer yabancı cisimleri İhtiva etmiyen berrak, tortusuz, koku ve lezzetleri tabii olan ve acılık (Kreis) teamülü pembelik hududunu geçmemek üzere hafif müsbet olan zeytinyağlarıdır.
b) İkinci paçal yağlar Asidite derecesi oleik asit hesabile (% 2,5) u geçmiyen ve hiç bir surette serbest kalevi ve yabancı cisimleri ihtiva etmiyen berrak, tortusuz, koku ve lezzetleri tabii olan ve acılık (Kreis) teamülü pembelik bududunu geçmemek üzere hafif müspet olan zeytinyağlarıdır.
Zeytinyağlarından maada diğer nebati yemeklik yağların da, berrak, tortusuz, koku ve lezzetleri tabii ve asidite dereceleri oleik asit hesabile (% 1,5) u geçmemelidir Bu yağlarda acılık (Kreis) teamülü pembelik hududunu geçmemek üzere hafif müsbet olabilir.
Parekende ve toptan satışa arzedilen her türlü nebati yağların ambalâjları üzerinde imalâthanenin veya ihzar edenin isim ve adresi ve içindeki yağın ismini ve 113 ve 114 üncü maddelerdeki vasıflara göre sınıfını bildirmek üzere göze çarpacak ve kolaylıkla silinmeyecek surette yazılmış bir etiketi havi olması ve bunlardan başka hususi ve kapalı küçük ambalâjlarda olduğu gibi, satılan yağların bu etiketleri üzerine ihtiva ettikleri beş kilo dâhil daha küçük ambalâjlarda net yağ miktarının da yazılı olması mecburidir.
Rafine nebatı yağların her türlü ambalajları üzerinde hangi nevi rafine yağı olduğu, rafinaj yapan imalâthanenin veya ihzar edenin isim ve adresi ve içindeki beş kiloya kadar olanlarda (Beş kilo dâhil) net yağ miktarı açıkca ve matbu olarak yazılmış bir etiket bulundurulması mecburidir.
Rafine yağı imalâthaneleri, gerek sıhhi gerekse teknik bakımından gerekli şartları haiz oldukları mahalli sıhhat teşkilâtınca anlaşıldıktan sonra Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekâletince verilecek müsaade ile açılıp çalışabilirler.
Sertleştirilmiş nebati yağların konuldukları kablar üzerinde, hangi nevi sertleştirilmiş nebati yağ olduğu, imalâthanenin veya ihzar edenin isim ve adresi, içindeki beş kiloya kadar (Beş kilo dâhil) ambalâjlarda net yağ miktarı açıkca yazılı bir etiket bulunacaktır.
Sertleştirilmiş nebati yağ imalâthaneleri gerek sıhhi ve gerekse teknik şartları haiz oldukları mahallî sıhhat teşkilâtınca anlaşıldıktan sonra Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekâletince verilecek müsaade ile açılıp çalışabilirler.
Bu imalâthanelerde her türlü hayvani yağların imal edilmesi veya bulundurulması yasaktır.
d) Bulanık ve tortulu (Katı yağlar eritildikten sonra) her türlü nebati yağlar (Margarinlere katılmasına müsaade edilen maddelerden ileri gelme bulanıklık veya tortu bu kayıttan hariçtir)
a) Fena kokulu, küflenmiş her türlü yemeklik nebati yağlar
Etler ve etlerden ayrılmış olan yenebilir diğer hayvan akşamı, muhafaza edildikleri veya satıldıkları yerlerde vasıfları bozulmayacak ve kirlenmiyecek şartlarda, toz ve sinekten korunmuş serin ve temiz yerlerde veya fennî soğuk hava depolarında veya dolaplarında asılı bulundurulacak ve üzerlerinde 137 nci maddede yazılı vasıflarını belirtmek üzere hayvanın (Irk, nevi ve cinsini) gösteren madeni bir etiket asılmış olacaktır.
Evvelden hazırlanmış kıyma halinde et satmak yasaktır Ancak, gıda endüstrisinin bugünkü fennî icaplarını haiz ve devamlı veteriner kontrolü altında bulunan bu işe mahsus soğuk hava depoları atelyelerinde hazırlanıp dışarıya hiç bir suretle sızıntı vermiyen hususi ambalajlar içinde ve dondurulmuş veya soğutulmuş olarak muhafaza edilen ve bu ambalâjla bu müesseselerde veya bu müesseselere alt dükkânlarda satılan ve normal olarak ete bağlı yağdan başka içinde hayvanın diğer akşamı ve yabancı hiç bir madde bulunmayan çiğ kıymalar, bu hükümden müstesnadır Bu müesseselerin kurulup çalışmaları, mahalli sıhhat teşkilâtının raporu üzerine Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekâletinin müsaadesine bağlıdır.
d) 139 uncu maddenin son fıkrasında belirtilen şartlarda bulunmıyan çiğ kıymalar.
Sosis ve salamlar yukardaki maddede gösterilen şartlarda kasaplık hayvan etlerinin et ve yağlariyle usulüne uygun olarak yapılan et müstahzarlarıdır. Bunların içine binde 1,5 miktarında sodyum veya potasyum nitrat ve binde 5 i geçmemek üzere patates nişastası konulabilir.
Balık ezmesi; kafa, kuyruk, kanat, barsak, kılçık, deri ve pullardan tamamiyle ayıklanmış ve temizlenmiş taze ve tuzlu balıkların çiğ olarak veya haşlandıktan sonra içine tuz, bahar, zeytinyağı ilâve edilerek ezilmeleriyle yapılır.
Kefal ve diğer bazı nevi balıkların yumurtalarının keseleriyle birlikte taze olarak veya tuzlanıp olgunlaştırıldıktan veya kurutulmasından sonra satışa arzedilen şekline balık yumurtası denir. Balık yumurtaları balmumu ile kaplanmış olarak da satılabilirler. Ancak balmumu miktarı % 8 i geçmemelidir.
Soğutulmak veya dondurulmak suretiyle muhafaza edilecek her türlü gıda maddeleri, nevilerine göre, soğuk hava teknolojisinin icabettirdiği suhunet derecelerinde ve müddetlerinde muhafaza olunur.
Her cins hububatı yabancı ve ağırlaştırıcı madde¬lerle karıştırmak, avaryalı ve bozulmuş hububatı suni olarak beyazlatmak, kükürtlemek, boyamak veya diğer herhangi bir maksatla olursa olsun kimyevi maddelerle muamele etmek yasaktır.
Normal vasıftaki buğdaydan kaynatılarak kurutul¬duktan sonra döğülüp savrularak kepeğinden ayırmak suretiyle hazırlanan mamule bulgur denir.
d) Ağırlaştırıcı maddelerle karıştırılmış, suni olarak beyazlatılmış, boyanmış, zararsız da olsa kimyevi maddelerle muamele edilmiş olanlar.
Buğday unları randımanlarına (Elenme derecelerine göre dörde ayrılırlar: 70 randımanına yani iyi ayıklanıp yıkanarak temizlenmiş 100 kısım buğdaydan 70 kısma kadar elde edilen una ekstra, ekstra 70-78 e kadar olana ekstra, 78-86 randımanlı una birinci nevi, 86 dan fazla randımanlı una ikinci nevi un adı verilir.
Çavdar ununda: rutubet miktarı % 14 den, kül miktarı % 1,5 dan külün % 10 luk kloridrik asitte erimeyen kısmı % 0,30 dan alkole geçen serbest asiditesi % 0,10 dan fazla, mecmuu azotlu maddeler miktarı (Faktör: 6,25) % 15 den az olmamalıdır.
İrmikte: Rutubet miktarı % 14 den, kül miktarı % 1 den, külün % 10 luk kloridrik asitte erimeyen kısmı % 0,2 den fazla, un haline getirilip elendikten sonra kuru glüten miktarı % 10 dan az olmamalı ve elde edilen glütenin elastikiyeti normal bulunmalıdır.
Kuru sebze unlarında: rutubet miktarı % 15 ten, kül miktarı % 1,5 dan, külün % 10 luk kloridrik asitte erimiyen kısmı % 0,20 den, 6 No. lu elek kalıntısı % 1 den, alkole geçen serbest asiditesi % 0,05 ton ve soya fasulyesi ununda kül miktarı % 7 den, külün % 10 luk kloridrik asitte erimiyen kısmı % 0,3 den, 6 numaralı elek bakiyesi % 5 ten alkole geçen serbest asiditesi % 0,2 den fazla olmamalıdır.
Su miktarı; Yufkada % 43 ü, yassı kadayıfta % 45 i, tel kadayıfta % 26 yı geçmemelidir. Bu maddelerdeki tuz miktarı % 2 den, tuzsuz kül miktarı en çok % 1 den, külün % 10 luk kloridrik asitte erimiyen kısmı % 0,15 ten fazla olmamalı suya geçen asiditesinin tadili için 100 grama 7,5 cc. den fazla normal kalevi solüsyonu sarfedilmemelidir.
Makarna, şehriye, kuskus ve benzerleri hamur müstahzarları yalnız ekstra ekstra veya ekstra buğday unundan veya irmiğinden usulüne göre yuğrularak muayyen şekiller verilip kurutulmasiyle yapılan yiyeceklerdir. Bunları yapmak için kullanılan iptidai maddeler, kendileri için bu Nizamnamede yazılı vasıfları haiz olmalıdır.
Makarna, şehriye, kuskus ve benzerleri % 1 tuzu ihtiva eden kaynar suya atılarak 20 dakika kaynatıldıkta hepsi iyice pişmiş olmalı fakat dağılmamalıdır.
Madde 2 – Şaraplar
Birinci maddede bahsi geçen Nizamnamenin 59 uncu maddesinin (d) fıkrasıyla 196, 507, 508, 509, 510 ve 511 inci maddeleri ile 538 inci maddenin b fıkrası ilga olunmuştur.
Madde 3
Devlet Şûrasınca tetkik edilmiş olan bu Nizamname hükümleri Resmî Gazete ile neşri tarihinden itibaren mer’iyet mevkiine girer.
Madde 4
Bu Nizamname hükümlerini İcra Vekilleri Heyeti yürütür.