6186 Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Kuruluş Kanunu
- Tür
- Resmi Gazete
- Atıf
- 6186 Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Kuruluş Kanunu (R.G. 29.07.1953/8470)
Madde 1 – Kuruluş
Ulaştırma Vekâletine bağlı olmak, hükmi şahsiyeti haiz bulunmak, bu kanunla 3460 sayılı kanuna göre idare ve murakabe olunmak ve merkezi Ankara olmak üzere (Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi) unvanlı bir teşekkül kurulmuştur.
Bu kanunda «Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi TCDD remzi ile ifade edilmiştir.»
Madde 2 – Vazifeler
TCDD nin yapacağı işler şunlardır :
I - Mecburi olanlar :
a) Devletçe kendisine verilen demiryollarını işletmek ;
b) (a) fıkrasında yazılı demiryollarına bağlı liman, rıhtım ve iskelelerden işletilmesi Hükümetçe kendisine verilenleri işletmek;
c) Demiryolları ile liman tesislerini işletme ihtiyaçlarına göre ıslah, tevsi etmek ve yenilemek;
II - İhtiyari olanlar :
a) Demiryolu nakliyatını tamamlayıcı mahiyette her türlü nakil işleri yapmak;
b) 1 numaralı bendin (a, b) fıkralarında yazılı hizmetlerin gerektirdiği ambar, antrepo, depo, sundurma, silo, akaryakıt depoları ile benzeri tesisler ve umumi mağazalar kurup işletmek;
c) Emanet odaları, otel, lokanta, gazino, büfe, büvet ve benzeri gibi yolcu ihtiyaçlarını karşılıyan tesisler ve servisler kurmak ve işletmek;
d) Yurt içinde ve dışında acentelikler ve temsilcilikler kurmak.
Madde 3
İkinci maddenin 1 numaralı bendinde adı geçen limanlar, rıhtımlar ve iskelelerde TCDD nin tekeli altında yapacağı işler şunlardır :
a) 300 rüsum tonilâtosuna kadar makineli ve makinesiz gemilerin yükleme, boşaltma ve aktarma işleriyle yolcu beraberindeki zat ve ev eşyası hariç, ticaret eşyasının her türlü yükleme, boşaltma, aktarma ve hamallık işleri;
b) 300 rüsum tonilâtosundan yukarı gemilere tatlı su verilmesi ve ihrakıyelerinin yükleme, boşaltma ve aktarma işleri;
c) Ambarlar, sundurmalar, açık sahalar, hangarlar, genel ve özel antrepolar, depolar kurup işletmek;
d) Her cins yakıtlar ile her nevi akaryakıt tesisleri kurup işletmek;
e) Her türlü palamar hizmetleri;
f) Romorkörcülük ve kılavuzluk işleri.
Madde 4
TCDD, 2 nci maddenin II numaralı bendindeki (a, b, c, d) fıkralarında yazılı hizmetleri sermayesinin % 50 sinden fazlasına iştirak edeceği ortaklıklarla yapabilir veya vasıtalı olarak yaptırabilir.
Madde 5 – Umumi Heyet
3460 sayılı kanuna göre kurulan Umumi Heyete Ulaştırma Vekili, Türkiye Büyük Millet Meclisi Ulaştırma Komisyonu Reisi, Sözcüsü, Kâtibi ile her teşrii yıl için bu Komisyonca seçilecek beş üye katılır.
Madde 6 – İdare Meclisi
TCDD, biri Umum Müdür olmak üzere (7) kişilik bir İdare Meclisi tarafından idare olunur. Reis ile iki üye Ulaştırma, bir üye Maliye, birer üye Ekonomi ve Ticaret, İşletmeler Vekillerinin teklifi ve İcra Vekilleri Heyeti kararı ile tâyin olunur.
İdare Meclisi üyelerinin, Umum Müdür hariç, hizmet müddetleri üç yıldır. Müddetlerini dolduran üyeler tekrar tâyin olunabilir. Müddetlerini doldurmadan ayrılanların yerine tâyin olunan üyeler, ayrılanların sürelerini tamamlarlar.
Madde 7 – Umum Müdürlük
TCDD nin bir Umum Müdürü ve luzumu kadar Umum Müdür Muavini bulunur.
Umum Müdürle muavinlerinin yüksek tahsil görmüş olmaları şarttır.
Umum Müdür, Ulaştırma Vekilinin teklifi ve muavinleri Umum Müdürün inhası ve Ulaştırma Vekilinin teklifi üzerine İcra Vekilleri Heyetince tâyin olunur.
Umum Müdür TCDD nin bütün işlerini kanunlara, nizamnamelere, İdare Meclisi kararları ile TCDD nin iştigal konularının icaplarına göre sevk ve idare eder.
Madde 8
4 üncü ve daha yukarı derecelerdeki memurlar Umum Müdürün teklifi ile İdare Meclisince ve diğer memur ve hizmetliler Umum Müdürlükçe tâyin olunur.
Madde 9
TCDD ile kuracağı müesseseler personelinin memuriyet unvan ve dereceleri ile bunlara verilecek her türlü ücretler, tahsisat ve tazminat hakkında 2847 sayılı kanun ile ekleri hükümleri tatbik olunur.
Madde 10
Devlet Demiryolları İşletmesi Umum Müdürlüğü kadrolarında çalışan bilûmum memur, hizmetli ve işçilere; ehliyet ve gayret derecelerine ve tesbit edilecek diğer esaslara göre, bir sene zarfında iki aylık ücretleri tutarını geçmemek üzere ikramiye verilebilir.
Madde 11 – İş programları
Umum Müdürlük her yıl başında bir evvelki yılla mukayeseli, yapılmış ve yapılacak işleri ihtiva eden bir iş programı hazırlar. Program İdare Meclisinin tasvibi ve Ulaştırma Vekilinin tasdiki ile kesinleşir.
Madde 12 – Tarifeler
TCDD nin 2 nci ve 3 üncü maddeler gereğince yapacağı iş ve hizmetler karşılığında alacağı ücretler tarife ile tesbit olunur. Ancak yapacağı iş ve hizmetler, hususiyetleri bakımından tarifeye bağlanamıyorsa TCDD özel anlaşmalar yapmaya yetkilidir.
Taşımaya ait âzami tarifeler Umum Müdürlük tarafından hazırlanıp İdare Meclisinden geçirildikten sonra Ulaştırma Vekâletinin teklifi üzerine İcra Vekilleri Heyetince, cari tarifeler Umum Müdürlük tarafından hazırlanıp İdare Meclisinden geçirildikten sonra Ulaştırma Vekâletince, taşıma dışında kalan iş ve hizmetlere ait tarifeler ise Umum Müdürlük tarafından hazırlanıp İdare Meclisince tasdik olunurlar.
Madde 13
Devlet Demiryollarında cari tarifeden aşağı ücretle veya parasız seyahat edecekler, İdare Meclisince tâyin ve tesbit olunur.
Bu hususta ittihaz edilecek kararlar Ulaştırma Vekilinin tasdiki ile tekemmül eder.
Madde 14
Cumhurresinin seyahatlerinde özel tren, Büyük Millet Meclisi Reisi ile Başvekil ve Vekiller ve Erkânı Harbiyel Umumiye Reisine talepleri halinde ücretsiz hizmet vagonu tahsis olunur.
Madde 15
Çeşitli kanunlarda mevcut parasız veya tenzilli ücretle nakliyat yapılmasına veya başka hizmetlerin ifasına mütaallık hükümler TCDD ile kuracağı müesseseler hakkında uygulanmaz.
3282 sayılı kanun ile 5383 sayılı kanunun 54 üncü maddesi hükümleri mahfuzdur.
Madde 16
TCDD milletlerarası taşımaların icabı olarak kurulmuş veya kurulacak tarife ve taşıt mübadele birliklerine ve bu taşımalarla ilgili milletlerarası takas ve tasfiye bürolarına girmeye ve bunlarla ilgili her türlü para tahsil ve ödeme işlemlerini Türk Parasını Koruma mevzuatı hükümleri dâhilinde yapmaya yetkilidir.
Madde 17 – Malî hükümler
TCDD nin itibari sermayesi (2 500 000 000) Türk lirasıdır. Bu sermaye aşağıdaki kaynaklardan terekküp eder :
a) Devlet Demiryolları ve Limanları İşletme Umum Müdürlüğünün geçici 1 inci madde mucibince tanzim olunacak devir bilânçosundaki sermaye;
b) Bayındırlık Vekâletince inşa olunacak ve TCDD ye devredilecek hatlar ve bunlarla ilgili tesislerin muharrik ve müteharrik edevatın ve demirbaşların kıymetleri;
c) Devlete alt olup da Devlet Demiryollarının intifaına bırakılmış veya işgali altında bulunan menkul ve gayrimenkullerden lüzumu Ulaştırma Vekili tarafından tesbit olunanların Hazinece TCDD ye devrolunacakların kıymetleri;
d) 18 inci madde gereğince her sene kârdan lüzumlu tefrikler yapıldıktan sonra kalacak bakiyeler.
Madde 18
Yukardaki maddenin (c) bendi mucibince TCDD ye devredilecek menkul ve gayrimenkullerin devir kıymetleri, İdare Meclisi ile Ulaştırma ve Maliye Vekâletlerince seçilecek birer temsilciden müteşekkil üç kişilik bir heyet tarafından takdir ve tesbit olunur.
Ancak bu bedel Maliye Vekâletinin tasvibi ile kesinleşir.
Madde 19
Her yıl hâsıl olacak kârdan 3460 sayılı kanunun 42 nci maddesine göre ayırmalar yapıldıktan sonra bakiye, itibari sermayenin dörtte birine ulaşıncaya kadar fevkalâde ihtiyat olarak ayrılır. Bu miktarlar dolduktan sonra kâr sermayeye ilâve olunur.
Zararlar ihtiyat sermayeden karşılanır.
Madde 20
TCDD, Maliye Vekâletinin mütalâası ve Vekiller Heyetinin kararı ile itibari sermayesinin dörtte birine kadar en az 20 yılda itfa edilmek kaydiyle faizli veya faizsiz, ikramiyeli veya ikramiyesiz, kâra iştirakli veya iştiraksiz tahviller çıkaracağı gibi Maliye Vekâletinin önceden muvafakati alınmak kaydiyle dış memleketlerden yapacağı borçlanmalar için, bonolar da çıkarabilir.
Bu tahvillerle bonolara Maliye Vekili kefalete yetkilidir.
Madde 21 – Müteferrik hükümler
TCDD 2 nci ve 3 üncü maddeler gereğince sağlamakla görevli bulunduğu iş ve hizmetlerin icabı ve bunlara mahsus olarak telli veya telsiz telgraf, telefon ve radyo haberleşme şebekeleri kurmaya, elektrik istihsal ve tevzi tesisleriyle her türlü su ve tahmil ve tahliye tesisleri vücuda getirmeye ve bunları işletmeye yetkilidir.
TCDD nin iş ve hizmetlerine alt olup kendi vasıtaları ile taşıyacağı her türlü haberleşme evrakı posta ücretinden muaftır.
Madde 22
TCDD ye ait muhabere vasıtalariyle istisnai olarak, resmî ve hususi muhaberelerin ne suretle yapılacağı İdare Meclisince tâyin olunur.
PTT nin tekel hakkı mahfuzdur.
Bu muhaberelerden dolayı TCDD ye sorumluluk düşmez.
Madde 23
TCDD ile kuracağı müesseselerin iş ve hizmetleri için lüzumlu olan gayrimemkullerin istimlâki, umumi hükümlere tabidir. Bu gibi istimlâklerin lüzumuna İdare Meclisi ve âmme menfaatine uygunluğuna da Ulaştırma Vekili karar verir.
Madde 24
TCDD nin âmme hizmetine tahsis edilen malları; (nakdi ile üçüncü şahıslardan alacağı ve ortaklık halinde bulunduğu müesseselerin malları hariç) haciz ve istimlâk olunamaz.
Madde 25
Devlet Demiryolları ve Limanları İşletme Umum Müdürlüğünün gümrükle ilgili muameleleri hakkındaki nizamname hükümleri TCDD hakkında da tatbik olunur.
Madde 26
TCDD ye ait mallar, paralar ve her nevi kıymetler; Devlet malı hükmündendir. Bunlar aleyhine gerek kendi mensupları ve gerek sair kimseler tarafından işlenen suçlar Devlet malları aleyhine işlenmiş sayılarak haklarında Türk Ceza Kanununun bu fiillere mürettep cezaları tatbik olunur.
TCDD memurları Türk Ceza Kanunu tatbikatında memur sayılırlar.
TCDD istasyon, katar ve limanlarında fiilen vazifeli bulunan memurlar buralarda bir suç vukuunda ve zabıta memuru hazır bulunmadığı takdirde işe zabıta teşkilâtınca el konuncaya kadar muvakkaten zabıta memuru vazifesini ifa ederler.
Madde 27
T C D D mevzuatına mugayir ve idarenin malî zararlarını istilzam eden harekette bulunanlar hakkında TCDD memurları tarafından usulü dairesinde tanzim edilen zabıt varakalarından mevzuu 100 lirayı geçmiyenler (bu miktar dâhil) sahteliği ispat olunmadıkça, mevzuu 100 liradan fazla olanlar hilâfı sabit olmadıkça müteberdir. Şu kadar ki, âmme hukuku dâvası açılmasını icap edecek mahiyette olan fiiller hakkında umumi hükümler caridir.
TCDD işletme muamelâtına muhalif vukua gelen fiillerden dolayı idarenin tanzim edeceği zabıt varakaları salâhiyetli Cumhuriyet Müddeiumumilerine tevdi ve müddeiumumiliklerce de sulh işlerine bakan mahkemelere havale olunur. Mahkemelerde TCDD nin bir mümessil bulundurmasına hacet olmaksızın muhakeme icra olunarak veya ceza kararnamesi ile keyfiyet hükme bağlanır.
Sulh işlerini gören mahkemelerden sâdır olan ilâmlar Cumhuriyet Müddeiumumiliklerince infaz olunur. Yalnız müessesenin şahsi hakkına taallûk edenleri Âmme Alacakları Kanunu hükümlerine göre tahsil edilmek üzere Cumhuriyet Müddeiumumiliklerince maliye dairesine tevdi olunur.
Madde 28 – Nihai hükümler
1042,1483, 1667, 1784, 1803, 4004, 4090, 4515, 4577, 4903, 5073 sayılı kanunlarla 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 7 nci maddesinin 2 nci fıkrası ve 6144 sayılı kanun meriyetten kaldırılmıştır.
Madde 29
Teşekkülün ilk beş yıla ait kurumlar, bina, arazi, binalardan alınan buhran ve müdafaa vergileri tecil olunur.
Tecil olunan vergiler mütaakıp beş yılda ve beş müsavi taksitte, o yıllara ait kurumlar, bina, arazi, binalardan alınan buhran ve müdafaa vergileri ile birlikte ödenir. Tecil edilen vergiler için faiz yürütülmez. Tecil vs taksit süreleri tahsil zamanaşımının hesabında nazara alınmaz.
Geçici madde 1 – Geçici hükümler
Devlet Demiryolları ve Limanları İşletme Umum Müdürlüğünün bu kanunun yürürlük tarihi itibariyle bir devir bilânçosu tanzim olunur. Devir bilânçosunun aktifine :
a) Gayrimenkuller;
b) İşletme tesisleri;
c) Menkuller;
ç) Stoklar ve fabrika mamulleri;
d) Nakit mevcudu ve alacakları;
Devir bilânçosunun pasifine :
a) İdarenin her türlü borçları;
b) Çürük alacaklar için ayrılacak karşılıklar;
dercolunur. Bu suretle aktif veya pasife dercolunan kıymetler arasındaki fark 16 ncı maddenin (a) bendindeki sermayeyi teşkil eder.
TCDD ye devredilecek menkul ve gayri menkullerin devir kıymetleri, TCDD ile Ulaştırma ve Maliye Vekâletleri ile Divan Muhasebat ve Umumi Murakabe Heyeti Reislikleri tarafından seçilecek birer temsilciden müteşekkil beş kişilik bir heyet tarafından takdir ve tesbit olunur. Devir bllânçosunda takdir ve tesbit olunan değerler Vergi Usul Kanunu tatbikatında aynen nazara alınır.
Geçici madde 2
Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten aynı yılın sonuna kadar olan süre TCDD nin ilk hesap devresidir. İlk hesap devresi altı aydan az olduğu takdirde ayrıca bilânço yapılmaz. Mütaakıp senenin bilânçosu ile birleştirilir.
Geçici madde 3
T C D D bu kanun hükümlerine göre hazırlanacak iş programı tanzim ve tasdik edilinceye kadar, Devlet Demiryolları ve Limanları İşletme Umum Müdürlüğünün son Bütçe Kanunu ile ekleri, iş programı olarak tatbik olunur.
Geçici madde 4
Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihte Devlet Demiryolları ve Limanları İşletme Umum Müdürlüğünde müstahdem bulunan bütün memur, işçi ve hizmetliler unvan, derece, kıdem, ücret, emeklilik, Devlet dairelerine nakil ve tazminat hakları mahfuz kalmak şartiyle TCDD ye geçerler.
Geçici madde 5
İç hizmetler, tarifeler ve işletme faaliyetleri ile ilgili sair konular hakkında yeni hükümler hazırlanıp tatbika konuluncaya kadar Devlet Demiryolları ve Limanları İşletme Umum Müdürlüğünün bu husustaki mevzuatının tatbikına devam olunur.
Geçici madde 6
506 sayılı kanunun 7 nci maddesi hükmüne uyularak Bağdat hattı hesaplarının ayrı tutulmasına devam olunur.
Geçici madde 7
TCDD nin Başvekâlet Umumi Murakabe Heyeti masraflarına iştirak hissesi, bu hususta yeniden umumi bir esas konuluncaya kadar diğer İktisadi Devlet Teşekkülleri arasında sermayesi en yüksek olanın iştirak hissesini geçemez.
Geçici madde 8
Devlet Demiryolları ve Limanları İşletme Umum Müdürlüğünün bütün hak ve vecibeleri bu kanunla kurulan T C D D ye intikal eder.
Bu kanunun geçici birinci maddesi gereğince T C D D ye intikal edecek menkul ve gayrimenkullerin TCDD namına tescilinden dolayı herhangi bir resim, harç ve intikal vergisi alınmaz.
Geçici madde 9
17 nci madde ile geçici birinci maddenin uygulanmasında yapılacak masraflar TCDD tarafından ödenir.
Geçici madde 10
4516 sayılı kanunun hükümlerine istinaden Devlet Demiryolları ve Limanları İşletme Umum Müdürlüğünce çıkarılıp Maliye Vekâleti kefaleti ile Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına iskonto ettirilen ve bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihte mevcut bulunan bonolar kadar TCDD aynı şartlarla ancak on yıl süre içinde bono çıkarmaya ve bunlara Maliye Vekili kefalete yetkilidir.
4516 sayılı kanun hükümleri gereğince Devlet Demiryolları ve Limanları İşletme Umum Müdürlüğü tarafından çıkarılmış olanlardan itfa edilmemiş bulunanlarla yukarki fıkra gereğince TCDD tarafından çıkarılacak olanların tutarı 19 uncu madde gereğince TCDD nin haiz olduğu istikraz yetkisinden tenzil olunur.
Madde 30
Bu kanun neşri tarihinde meriyete girer.
Madde 31
Bu kanunun hükümlerini icraya İcra Vekilleri Heyeti memurdur.