KolayuyumGiriş yap

5953 Basın Meslekinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanun

Tür
Resmi Gazete
Atıf
5953 Basın Meslekinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanun (R.G. 20.06.1952/8140)
İlgili mevzuat
Güncel metin

Madde 1 – Kanunun şümulü

Bu kanun hükümleri Türkiye'de yayınlanan mevkutelerle haber, fotoğraf ajanslarında veya benzeri yayın müesseselerinde ve matbaalarında başmuharrirlik, muharrirlik, mesul müdürlük, yazı işleri müdürlüğü, istihbarat şefliği, muhabirlik, mütercimlik, musahhihlik, foto muhabirliği, ressamlık, karikatürcülük, istihbarat telsizciliği ve radyoculuğu, gazete müdürlüğü ve idare müdürlüğü gibi her türlü fikir ve sanat işlerinde çalışan ve İş Kanunundaki «işçi» tarifi şümulü haricinde kalan kimselerle bunların işverenleri hakkında uygulanır. Bu kanunun şümulüne giren fikir ve sanat işlerinde ecir olarak çalışanlara (gazeteci) denir.

Madde 2 – İstisnalar

Birinci maddenin şümulü dâhilinde bulunup da Devlet, vilâyet ve belediyeler ve İktisadi Devlet Teşekkül ve müesseseleriyle sermayesinin yarısından fazlası bu teşekküllere alt şirketlerde istihdam edilen memur ve hizmetliler hakkında bu kanun hükümleri uygulanmaz.

Madde 3 – Bildirilmesi lâzımgelen hususlar

Bu kanunun şümulüne girecek mahiyetteki bir müesseseyi işletmekte olanlar; tesis edenler, devir alanlar ve kapatanlarla bu kabîl bir müessesenin iştigal mevzuunu kısmen veya tamamen değiştirenler yahut da kendisine intikal eden böyle bir müesseseyi işletmeye devam edenler veya kapatanlar (müessesenin unvan ve adresini, müessese sahibinin isim ve hüviyetiyle adresini, yapılan işin nev'ini, burada çalışanların miktarım, bir intikal mevzuubahis ise bunun şeklini ve tarihini) işletmeye başlamak veya kapatma yahut da devir alma veya iştigal nev’ini değiştirme tarihinden itibaren bir ay içinde o iş yerinin kurulu bulunduğu mahal için İş Kanununun uygulanmasiyle görevli makama yazılı olarak bizzat veya taahhütlü mektupla bildirmekle ödevlidirler. Bizzat müracaat edenlere bu müracaatlarını tevsik edecek bir belge verilir.

Madde 4 – Yazılı mukavele mecburiyeti

Gazeteci ile kendisini çalıştıran işveren arasındaki iş akdinin yazılı şekilde yapılması mecburidir.

Madde 5 – Feshin ihbarı

Müddeti muayyen olmıyan iş akitlerinde feshin ihbarı bu kanunda yazılı mühletlere tabidir.

6 ncı ve 7 nci maddelerde yazılı ihbar mühletlerine tekabül eden ücret miktarındaki tazminatın işveren veya gazeteci tarafından diğer tarafa önceden ödenmesi suretiyle akdin derhal feshi de caizdir.

Madde 6 – Akdin işveren tarafından feshi

Birinci maddenin şümulüne giren bir iş yerinde iş verenle arasındaki hizmet münasebeti bir veya mütaaddit mukaveleye istinaden fâsılasız olarak en az beş yıl sürmüş olan gazetecinin işine son verilmesi, yapılacak yazılı ihbardan üç ay geçtikten sonra muteber olur. Beş seneden az hizmeti olanlar için bu ihbar mühleti bir aydır.

Hizmetine bu madde hükümlerine göre son verilen gazeteciye feshi ihbar edilen mukavelenin taallûk ettiği her hizmet yılı veya küsuru için son aylığı esas ittihaz olunmak suretiyle her yıl için bir aylık ücreti miktarında tazminat verilir. Ancak, yıllık hizmetin altı aydan az kısmı nazara alınmaz.

Madde 7 – Akdin gazeteci tarafından feshi

Gazeteci en az bir ay evvel işverene yazılı ihbarda bulunmak suretiyle iş akdini her zaman feshedebilir.

Madde 8 – Müddetlerin artırılması

Yukarki maddelerde yazılı ihbar mühletleri asgari olup mukavele ile artırılabilir.

Madde 9 – Mülkiye âmirine bildirilecek hususlar

Mukavelenin imzalanışında işverenle gazeteci, fesih halinde ise fesheden taraf, keyfiyeti bir beyanname ile mahallin en büyük mülkiye âmirine bir hafta içinde bildirmeye mecburdur. Mülkiye âmirleri bu beyannamelerin birer örneğini, gazetecinin kıdeminin tesbitine esas olmak üzere, hemen, Basın - Yayın ve Turizm Genel Müdürlüğüne bildirirler.

Madde 10 – Tecrübe müddeti

Mesleke ilk intisap eden gazeteciler için tecrübe müddeti en çok üç aydır. Bu müddet içinde taraflar iş akdini ihbar mühletine ve tazminat mükellefiyetine tabi olmaksızın feshedebilirler.

Madde 11 – İhbar mühletini beklemeksizin fesih hakkı ve tazminat

Bir mevkutenin veçhe ve karakterinde gazeteci için şeref veya şöhretini veya umumiyetle mânevi menfaatlerini ihlâl edici bir vaziyet ihdas edecek şekilde bâriz bir değişiklik vukuu halinde, gazeteci ihbar mühletini beklemeden akdi feshedebilir.

İş akdini birinci fıkranın verdiği hakka dayanarak fesheden gazeteci, işverenin kusuru neticesinde iş akdini feshetmiş olsa idi ne miktar tazminat alacak idiyse, o miktar tazminat isteyebilir.

Vazifesinin ifasiyle ilgili hususlarda gazetecinin bilerek veya ağır bir ihmali neticesi olarak mevkutenin itibar veya şöhretine halel verecek fiil ve harekette bulunması hali işverene ihbar mühletini beklemeden iş akdini derhal feshetmek hakkını veren ağır sebeplerden sayılır.

Gazetecinin, şeref ve şöhretine halel verebilecek mahiyette bir fiil ve harekette bulunması için işveren tarafından vâkı isteği yerine getirmemesi hali işverene ihbar mühletini beklemeksizin iş akdini feshetmek hakkını vermez.

Müddeti muayyen olan mukavelelerde de yukarda yazılı fesih hakkı mukavele müddetinin sona ermesini beklemeksizin kullanılabilir.

Madde 12 – Akdin tatbik edilmediği hallerde fesih

I- A) İşverenle gazeteci arasındaki iş akdinin muayyen bir müddet için aktedilmiş olup olmadığına bakılmaksızın, gazetecinin kendi kasdı veya ağır bir ihmali olmaksızın uğradığı hastalık veya kaza neticesinde iş görememek durumuna düşmesi halinde,

B) Müddeti muayyen olmıyan bir iş akdiyle bağlı bulunan gazetecinin şahsını ilgilendiren meşru bir sebep veya ifasından kaçınamıyacağı kanuni bir vazife hasebiyle işini görmediği hallerde,

C) Müddeti muayyen olan bir iş akdiyle bağlı bulunan gazetecinin yukarki bentte yazılı sebepler dolayısiyle ardı ardına iki iş gününden fazla veya bir ay içinde ceman üç iş gününden fazla işini görememesi halinde, işveren, iş akdini ancak bu kanunun ı(5) inci ve (6) ncı maddelerinde yazılı ihbar mühletini ve tazminat vecibelerini yerine getirmek suretiyle feshedebilir.

II- (A) bendinde bahsi geçen iş görememek durumunu tevlit eden kaza veya hastalık gazetecinin vazifesinin ifasiyle ilgili bir sebepten ileri gelmişse, kasıt veya ihmalin mevcut olup olmadığı nazara alınmaksızın, (I) numaralı fıkra hükmü uygulanır.

III- İş görememek durumu (16) ncı maddede yazılı hallerden ileri gelmişse, mezkûr madde hükümleri tatbik olunur.

IV- Bu maddenin (A) bendinde yazılı haller dolayısiyle vazife göremiyecek duruma düşüp de işveren tarafından işinden çıkarılan gazeteci, âzami bir sene zarfında iyileştiği takdirde, tekrar eski işine tercihan alınır.

Madde 13 – Rekabet memnuiyeti

Gazeteci işverenle yaptığı mukavelede aksi zikredilmediği takdirde dışarda, basınla alâkası olsun veya olmasın, başka iş tutmakta serbesttir.

İş akdinin feshinden sonraki zaman için gazetecinin meslekini icra serbestisini takyit eden hükümler batıldır.

Madde 14 – Ücret

Kararlaştırılan ücret, hilâfına mukavele yapılmış olmadıkça, her ay peşin olarak ödenir. Gazetecilere ücretlerini vaktinde ödemiyen işverenler bu ücretleri geçecek her gün için yüzde iki fazlasiyle ödemeğe mecburdurlar.

Mukavele müddeti sona ermeden evvel kendisine atfedilebilecek bir kusuru olmaksızın işine nihayet verilen gazeteci, peşin almış olduğu ücretin henüz işlememiş bulunan kısmını iade etmeye mecbur tutulamaz.

Madde 15 – Mukavele dışı yazılar

Bir mevkutede çalışan gazeteci, mukavele hükümleri dışında olarak işveren tarafından sipariş edilen veya yayınlanması kabul edilen yazılar için ayrıca ücrete hak kazanır.

Madde 16 – Askerlikte ücret

Talim veya manevra dolayısiyle silâh altına alınan gazeteci bu müddet zarfında, iş karşılığı olmaksızın, ücret hakkını muhafaza eder. Ancak, yedek subay olarak veya sair suretlerle askerî hizmet karşılığı aylık alanı gazetecinin almakta bulunduğu bu aylık kendi işinden aldığı ücretten az ise, işveren gazeteciye yalnız aradaki farkı ödemekle mükelleftir.

Kısmi veya umumi seferberlik dolayısiyle silâh altına alınan gazeteci hakkında, üç ay için bu maddenin birinci fıkrası hükümleri uygulanır.

İlk muvazzaf askerlik hizmeti için silâh altına alınan gazeteciye, mukavelede başka türlü sarahat olmadığı takdirde, iki seneyi geçmemek Üzere son aldığı aylığın üçte biri ödenir.

İşverenle gazeteci arasındaki iş akdinin muayyen bir müddet için aktedilmiş olup olmadığına bakılmaksızın, gazetecinin bu maddenin birinci fıkrasında gösterilen haller dolayısiyle silâh altında bulunduğu müddetçe iş akdi işveren tarafından feshedilemez. Gazeteci bu maddenin ikinci veya üçüncü fıkralarında gösterilen haller dolayısiyle silâh altına alındığı takdirde, gazetecinin durumu bu fıkralardan hangisine temas etmekte ise işveren iş akdini ancak o fıkrada gösterilmiş bulunan süre geçtikten sonra feshedebilir. Bu gibi hallerde de gazeteci ile işveren arasındaki iş akdinin muayyen bir müddet için aktedilmiş olup olmadığına bakılmaz. Akdin feshi bu kanunda yazılı hükümlere tabidir.

Gazeteci ile işveren arasındaki mukavele esasen muayyen bir süreyi ihtiva edipte bu süre gazetecinin silâh altında bulunduğu sırada kendiliğinden bitiyorsa, işveren mukavelenin bu suretle sona ermesinden itibaren bu maddede yazılı olan ücretleri gazeteciye ödemekle mükellef tutulamaz.

Bu maddede yazılı bulunan hükümler işveren tarafından gazeteciye askerlik halinde ücret verilmesi hakkında daha elverişli hak ve menfaatler sağlayan mukavele, teamül veya âdetlerden doğan haklara halel getirmez.

Madde 17 – Mahkûmiyet veya yayının tatili halinde ücret

Mensup olduğu mevkutedeki bir yayın dolayısiyle hürriyeti tahdide uğrayan gazeteci ücretini işverenden almakta devam eder. Yayın, mevkute mesul müdürünün veya mevkute sahibinin haberi olmadan yaptırıldığı veya mesul müdürün tetkikından geçirilerek neşri takarrür eden şekil üzerinde tahrifat, tadilât, tay yahut da ilâveler icra olunduğu takdirde böyle bir yayın dolayısiyle hürriyeti tahdide uğrayan gazeteci bu hükümden faydalanamaz.

Birinci fıkradaki hürriyet tahdidi gazetecinin o mevkuteden ayrılmasından sonra vukua gelmişse, gazetecinin bahsi geçen mevkuteden son aldığı ücreti miktarındaki tazminat, hürriyeti tahdit edildiği müddetçe, her ay yayının yapılmış olduğu mevkute sahibi tarafından ödenir.

Her ne sebeple olursa olsun, neşriyatı tatil edilen mevkutede çalışanlar, tatil tarihinden itibaren iki ay müddetle ücretlerini alırlar.

Madde 18 – Gazetecinin ölümü

Gazetecinin ölümü sebebiyle iş akdinin sona ermesi halinde, eşi ve çocuklarına ve bunlar bulunmadığı takdirde, geçimi kendisine terettüp eden ailesi efradına müteveffanın aylık ücretinin üç misli miktarın da bir tazminat verilir.

Madde 19 – Haftalık tatil

Her altı günlük fiilî çalışmayı mütaakıp gazeteciye bir günlük dinlenme tatili verilmesi mecburidir.

Madde 20 – Günlük gazetelerin intişar etmiyeceği günler

Günlük gazetelerin Şeker Bayramının birinci ve ikinci günleri ile Kurban Bayramının ilk üç gününde intişar etmeleri memnudur. Bu günlere mahsus gazete neşri hakkı gazetecilerin bağlı bulundukları meslekî teşekküllere aittir.

Birinci fıkrada bahsi geçen bayram günlerinde çalışılmamış olması sebebiyle gazetecilerin ücretlerinden hiçbir suretle eksiltme yapılamaz.

Madde 21 – Yıllık ücretli izin

Günlük bir mevkutede çalışan bir gazeteciye, en az bir yıl çalışmış olmak şartiyle, yılda dört hafta tam ücretli mezuniyet verilir. Günlük bir mevkutedeki hizmeti 10 yıldan 20 yıla kadar sürmüş olan bir gazetecinin yıllık ücretli izni beş hafta, yirmi yıldan fazla çalışmış bulunanın izni ise altı haftadır.

Günlük olmıyan mevkutelerde çalışan gazetecilere her altı aylık çalışma devresi için iki hafta ücretli izin verilir. Yıllık ücretli izinlerin hesabında, bu kanunun birinci maddesindeki «gazeteci» tâbirine girenlerin kıdemleri, iş akdinin devam etmiş veya fâsılalarla yeniden inikat etmiş olmasına bakılmaksızın, gazetecilik meslekinde geçirdikleri hizmet süreleri nazara alınmak suretiyle tesbit edilir.

Yukardaki maddeler gereğince gazetecinin iş karşılığı olmaksızın ücret alarak geçirdiği müddetler ücretli izne esas olan hizmet yıllarının hesabından hariç tutulmıyacağı gibi bu müddetler ücretli izin sürelerinden de mahsup veya tenzil edilemez.

Madde 22 – Sendika

Gazeteciler, aralarında, 5018 sayılı kanun hükümleri dâhilinde sendikalar kurabilirler.

Madde 23 – Sosyal sigorta

Gazeteciler 3008 sayılı İş Kanununun yedinci fasliyle 4772 sayılı İş Kazaları ile Meslek Hastalıkları ve Analık Sigortaları, 5417 sayılı İhtiyarlık Sigortası ve 5502 sayılı Hastalık ve Analık Sigortası kanunlarına tabidir.

Madde 24 – Teftiş ve murakabe

Bu kanun hükümlerinin düzen altında yürümesini sağlamak üzere yapılması gerekli görülecek takip, murakabe ve teftişler Çalışma Bakanlığı tarafından yürütülür. Bu hususta 3008 sayılı İş Kanununun iş hayatının murakabe ve teftişine ait bulunan altıncı faslı hükümleriyle aynı kanunun bu hükümlerle ilgili ceza maddeleri uygulanır.

Madde 25 – Kazançların azaltılamıyacağı

Bu kanunun uygulanması neticesi olarak iş verene terettüp eden vecibeler, gazetecilerin ücret ve sair haklarının daha aşağı hadlere indirilmesine sebep tutulamaz.

Madde 26 – Ceza hükümleri

a) Çalıştırdığı gazeteci ile (4) üncü maddede gösterilen şekilde yazılı iş akdi yapmıyan;

b) (6) ncı maddenin ikinci fıkrasında bahsi geçen tazminatı gazeteciye ödemiyen;

c) (18) inci maddede yazılı tazminatı o maddede gösterilmiş bulunan hak sahiplerine ödemiyen işveren (25) liradan aşağı olmamak üzere hafif para cezasına çarptırılır.

Madde 27

a) (14) üncü maddede yazılı ücreti gazeteciye zaruret olmaksızın vaktinde ödemiyen;

b) (16) ncı maddenin birinci veya ikinci yahutda üçüncü fıkralarında yazılı bulunan hallerde gazeteciye verilmesi icabeden ücreti ödemeyen;

c) (17) nci maddenin birinci, veya üçüncü fıkralarında yazılı hallerde gazeteciye verilmesi lâzımı gelen ücreti yahut da aynı maddenin) ikinci fıkrasında bahsi geçen tazminatı ödemiyen;

ç) (20) nci maddede yazılı bulunan günlerde gazetecilerin bu günlere ait ücretlerini zaruret olmaksızın ödemiyen işveren hakkında (50) liradan aşağı olmamak üzere ağır para cezası hükmolunur.

Madde 28

Bu kanunun (20) nci maddesi ile günlük gazeteler hakkında intişar memnuiyeti kabul edilmiş olan günlerde, günlük gazetelerin neşrine devam olunduğu veya bahsi geçen maddede yazılı meslekî teşekküllerden gayrı kimseler tarafından o günlere mahsus gazete neşredildiği takdirde, neşreden kimse hakkında (5 000) liradan aşağı olmamak üzere ağır para cezası hükmolunur.

Madde 29

Gazeteciye bu kanunun (21) inci maddesindeki esaslar dairesinde yıllık izin vermiyen veya izin vermiş olup da izin müddetine ait ücreti ödemiyen işveren, yıllık izin vermediği veya izin süresine ait ücretlerini ödemediği kimselerin izin müddetlerine tekabül eden ücretler yekûnunun iki misli tutarında ağır para cezasına çarptırılır.

Madde 30

Bu kanunun (25) inci maddesi hükmüne aykırı hareket eden işveren hakkında, gazetecilere ait ücret ve sair hakların daha aşağı hadlere indirilmesinden dolayı bu kimselerin uğradıkları zararın iki misli tutarında ağır para cezası hükmolunur.

Geçici madde 1

İşverenler bu kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren iki ay içinde kendi iş yerlerinde çalışan gazetecilerle bu. kanunda yazılı esaslar dâhilinde yazılı mukavele akdetmeye mecburdurlar. Bu hükme riayet etmiyen işverenler hakkında (26) ncı maddenin (a) bendinde yazılı ceza tatbik olunur.

Geçici madde 2

Bu kanunun neşri tarihinde 35 yaşını geçmiş bulunan gazetecilerden, mezkûr tarihten önceki beş yıl içinde gazetecilik meslekinde veya İş Kanununa tabi iş yerlerinde en az 1000 gün çalışmış olan ve bu hizmet sürelerini göstermek üzere çalışmış oldukları iş yerlerinden alacakları belgeleri en geç bu kanunun neşri tarihinden itibaren bir yıl içinde İşçi Sigortaları Kurumuna tevdi edenler, 5417 sayılı kanunun 5937 sayılı kanunla değiştirilen geçici birinci maddesinde yazılı şartlarla ihtiyarlık sigortasından faydalandırılırlar.

Geçici madde 3

5502 sayılı Hastalık ve Analık Sigortası Kanununun tatbikına geçildiği yerlerde, kanunun tatbiki tarihinden önce gazetecilik meslekinde veya İş Kanununun uygulandığı iş yerlerinde çalışmış bulunanlar 5502 sayılı kanunun (9) uncu maddesinin ikinci fıkrasiyle (14), (15) ve (18) inci maddelerinin tatbikatı bakımından, bu kanuna tabi iş yerlerinde çalışmış ve bu müddet içinde Hastalık ve Analık Sigortası primi ödemiş sayılırlar.

Madde 31

Bu kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Madde 32

Bu kanunu Bakanlar Kurulu yürütür.