KolayuyumGiriş yap

3954 Millî Korunma Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine Dair Kanun

Tür
Resmi Gazete
Atıf
3954 Millî Korunma Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine Dair Kanun (R.G. 28.12.1940/4698)
İlgili mevzuat
Güncel metin

Madde 1

18/1/1940 tarihli ve 3780 numaralı Millî Korunma Kanununun 5, 6, 11, 14, 16, 18, 19, 21, 26, 30, 31, 32, 33, 36, 43, 44, 47, 50, 53, 59 ve 66 ncı maddeleri aşağıdaki şekilde tadil olunmuştur:

Koordinasyon Heyetinin mesaisini ihzar etmek ve bu kanun hükümlerinin ve İcra Vekilleri Heyetince bu kanuna müsteniden ittihaz olunan kararların tatbikatını takibe müteallik işleri görmek üzere Başvekâlete bağlı Koordinasyon Bürosu tesis olunur.

Bu kanun hükümlerine tevfikan İcra Vekilleri Heyetince ittihaz edilen kararlar alâkalı vekâletler tarafından kendi teşkilâtı ve hu kanuna müsteniden kurulan veya tavzif edilen teşkilât ve müesseseler vasıtasile infaz ve tatbik olunur.

Bu kanunla Hükûmete verilen hizmetlerden bir veya bir kaçı ile meşgul olmak ve bu kanundaki salâhiyetlerle teçhiz edilmek üzere lüzum görülen Devlet teşkilâtında yeni memuriyetler ihdasına Hükûmet salâhiyetlidir.

Vekâletlerin merkez teşkilâtında ihdas olunacak kadrolar tatbik ve derhal Türkiye Büyük Millet Meclisinin tetkik ve tasdikına arzolunur. Bu kadroların maaş ve ücretleri 44 üncü maddedeki bir milyon lira haricinde olmak üzere, 43 üncü maddedeki sermayeden sarfolunur.

Vekâletlerin merkez teşkilâtı haricinde ihdas olunacak vazifelerin ve Koordinasyon Bürosunun kadroları İcra Vekilleri Heyeti kararile tatbik edilir.

Halk ve Millî Müdafaa ihtiyaçlarını temine matuf bilûmum ticarî ve sınaî muameleleri ifa etmek ve Hükûmet tarafından bu kanundaki salâhiyetler dairesinde verilecek diğer işleri görmek üzere İcra Vekilleri Heyeti kararile hükmî şahsiyeti haiz müesseseler ihdas olunabilir. Bu müesseselerin kadroları İcra Vekilleri Heyetince tasdik olunur ve bunlara bu kanunun 43 üncü maddesindeki paradan lüzumlu mikdar sermaye tefrik ve tahsis olunabilir.

Bu müesseselerin ve memurlarının halk ile muamele ve münasebetlerinde hususî hukuk hükümleri caridir. Bu müesseselerin sermayeleri ve bütün malları Devlet mallarındandır. Murakabeleri bu kanunun 51 inci maddesi hükümleri dairesinde yapılır.

Yukarıdaki fıkralarda zikredilen vazife ve işleri İcra Vekilleri Heyeti mevcud müesseselere de verebilir.

İcra Vekilleri Heyeti lüzum göreceği her hangi bir daire veya müesseseyi, bütçe ve teşkilâtına mütedair mer'i hükümler mahfuz kalmak üzere, tamamen veya kısmen her hangi bir vekâlet veya daire emrine vermeğe salâhiyetlidir.

Bütün daire ve müesseseler işbu kanunun tatbikına mütedair olan karar ve tebliğleri derhal tatbik ve icra etmekle mükelleftirler. Bu kanunun tatbikatında kusuru görülen memur ve müstahdemleri, her hangi bir vekâlet, daire veya müesseseye mensub olursa olsun Başvekil inzibatî cezalardan her hangi birile, tertib gözetmeksizin, cezalandırabilir ve bu cezaları hafifletebilir veya kaldırabilir. Memuriyetten ihraç cezası müstesna olmak üzere, diğer inzibatî cezalara karşı itiraz olunamaz ve dava açılamaz.

Bu kanuna müsteniden vücude getirilen teşkilât ve müessese kadrolarında istihdam edilenlerden fazla mesaisi ve muvaffakiyeti görülenlere 3656 ve 3659 numaralı kanun hükümlerine göre müstehak oldukları maaş veya ücret tutarile tayin edildikleri kadrodaki maaş veya ücret tutarı arasındaki farkı geçmemek şartile ve Başvekilin tasvibile kadro tasarrufundan aylık maktu tazminat verilebilir. Şu kadar ki 5 inci ve daha yukarı dereceli kadrolara tayin edileceklere verilecek tazminat müstehak oldukları maaş veya ücret tutarile iki üst derece tutarı arasındaki farkı geçemez.

Her hangi bir dairede tekaüde tâbi maaşlı bir hizmette müstahdem iken yukarıda yazılı daire ve müesseselerin ücret kadrolarına naklolunanların 3656 numaralı kanunun maaşlı memurlar hakkındaki umumî hükümlerine göre almaları icab eden maaş tutarı istihdam edildikleri daire ve müesseselerdeki kadro tahsisatından tesviye olunur. Bunların tekaüdlük hakları mahfuz olup buralarda geçen hizmetleri filî hizmet sayılır. Aylıklarından aidat tevkifi suretile tekaüd haklarına malik olan memurlardan bu suretle nakledilecekler hakkında da aynı hüküm tatbik edilir. Şu kadar ki, aylıklarından kesilecek aidatla kendilerini istihdam eden teşkilât ve müesseseler tarafından verilecek muadilleri mensup oldukları tekaüd sandığına yatırılır.

Hükûmet, sanayi ve maadin müesseselerinin mamullerini ve istihsallerini normal maliyetlerine yüzde muayyen bir kâr ilâvesile mubayaa edebilir. Bu malların Hükûmete teslimi mecburidir. Hükûmet bunların satış, tevzi, toplama ve sevk işlerile iştigal eyliyebilir.

Hükûmet, halkın ve Millî Müdafaanın ihtiyacı olan her nevi maddeleri ve yardımcı malzemeleri değer fiatının tediyesi mukabilinde el koyarak almağa, maksada göre tevzie, satmağa ve ihtiyacı olan müesseselere kârsız vermeğe salâhiyetlidir.

Hükmî ve hakikî şahıslar elinde bulunan madenlerden azamî cevher alabilmek ve istihsalleri bir elde toplamak maksadile Hükûmet, bunları birleştirerek işletebilir. Bu maddenin tatbiki dolayısile işletmeden mahrum kalan maden sahiplerinin devam eden mahrumiyet müddetlerine aid zararları ödenir.

Linyit taharri ruhsatnamesini haiz olanların, imtiyaz kararnamesinin istihsaline aid muameleyi takible beraber, Maadin Nizamnamesinin 26 ncı maddesinde tayin olunan miktardan fazla dahi linyit ihraç etmelerine müsaade olunabilir.

Hükûmet bilûmum un fabrikaları ve değirmenlerine ve tebliğ ettiği tedbirleri tatbik etmiyen ve istenilen derecede istihsalde bulunmakta taallül gösteren sanayi ve maadin müesseselerine el koyarak kendisi işletebilir. Bu işletmenin devamı müddetince müessese sahiplerine münasib tazminat verilir.

Sanayi ve maadin müesseselerile diğer iş yerlerinde fazla çalışmağa Hükûmetçe lüzum görülen hallerde, işlerin mahiyetine ve ihtiyacın derecesine göre, günlük iş saatleri, gündüz ve gece çalışmalarında tatbik edilmek üzere, üçer saate kadar arttırılabilir. İşbu fazla saatlerle çalışmalara aid ücretler İş Kanununun 37 nci maddesi mucibince ödenir.

Kadınlar ve 12 yaşından yukarı kız ve erkek çocukların sanayi işlerinde ve 16 yaşından yukarı erkek çocukların maden işlerinde çalışmaları hakkında 151, 1393 ve 3008 numaralı kanunlarda mevcud tahdidi hükümler Hükûmet kararile tatbik edilmeyebilir.

İşbu kanunun istihdaf ettiği hususlarda Hafta Tatili Kanunu ile Ulusal bayram ve genel tatiller hakkındaki kanun hükümleri Hükûmet kararile kısmen veya tamamen tatbik olunmayabilir.

İşçilerin en az birer aylık fasılalarla çalıştırıldıkları işlerin gayrisinde işçinin haftada bir gün tatil hakkı ihlâl edilemez.

Hükûmet, icabında, lüzum gördüğü maddelerin istihlâkini menedebileceği gibi bunların istihlâk şekil ve mikdarını da tayin veya tahdid edebilir.

Hükûmet, halk ve Millî Müdafaa ihtiyaçlarını temin ve ihracatı tanzim veya müstahsili himaye maksadile memleket mahsullerini ve mamullerini mübayaa etmek ve memleket ihtiyacını temin ve idhalâtı tanzim maksadile hariçten mal mübayaa eylemek ve stoklar yapmak ve bunların satış, tevzi, toplama ve sevk işlerile iştigal etmek salâhiyetlerini haizdir.

Memleket mahsullerinden birinin ihracı Hükûmetçe tahdid veya menedilmesinden dolayı dahilî satış fiatına düşüklük ârız olursa müstahsili bu yüzden maruz kalacağı zarardan vikaye için Hükûmet, bu mahsulleri ya değer pahasile satın alır veyahud bunların terhini mukabilinde müstahsillere para ikraz edilmesini temin eder.

Bu kanunun tatbikte bulunduğu müddet zarfında şehir, kasaba, iskele, liman ve istasyonlarda gayri menkullerin kira bedelleri bu kanunun tatbik mevkiine konmasına takaddüm eden sene zarfındaki son icar mukavelenamesile muayyen olan kira bedellerinden hiç bir suretle fazla olamıyacağı gibi mukavele şartlarında da kiracılar aleyhine değişiklik yapılamaz.

Kiraları icar mukavelenamesile muayyen olmayan veya kanunun tatbik mevkiine girmesinden sonra inşa veya tadil edilmiş olan veya müstecir tarafından tahliye edildikten sonra kullanma tarzı değiştirilerek icar olunan gayri menkullerin kira bedellerinin ne suretle tesbit olunacağını Hükûmet bir kararname ile tayin eder.

İcar mukavelelerinin bilcümle hükümlerine müstecirler tarafından riayet edilmek ve icar müddetinin hitamından on beş gün evvel mukaveleyi yenilemek şartile işbu kanunun mer’iyetten kalkmasından üç ay sonraya kadar müstecirler aleyhine tahliye davası mesmu değildir. Ancak mal sahibi gayri menkulü bizzat mesken olarak kullanmak mecburiyetinde kalırsa icar mukavelesinin hitamında tahliye talebinde bulunabilir.

Kaloriferli binalarda kömür fiatındaki tahavvüllerin kira bedellerine inikâs nisbeti icabı hale göre bir kararname ile tayin olunur.

Bu madde hükümlerinin tatbik olunacağı yerleri Hükûmet tayin ve ilân eder. Bu yerlerde 2490 numaralı kanunun bu maddeye muhalif hükümleri tatbik olunmaz.

Hükûmet, dahilde lüzum gördüğü maddelerin azamî fiatlarını, maliyete zammedilebilecek azamî kâr nisbetlerini ve bu maddelerin cinslerini, nevilerini ve vasıflarını tesbit ve tayin edebilir.

Bu suretle tesbit olunan fiatlar veyahud kâr nisbetleri fevkinde veya cins, nevi veya vasıflara muhalif olarak bir malın satılması veya satışa arzolunması yasaktır.

Keza, sair kanunlar hükümlerine müsteniden mercilerince tesbit olunan fiatlar fevkinde bir malın satılması veya satışa arzı da yasaktır.

Toptan, yarı toptan ve perakende ticarette, tacir sıfatını haiz hakikî veya hükmî şahıslar arasında yapılan alım ve satım muamelelerinde satılan mal için satıcı tarafından fatura verilmesi ve faturaların muayyen bir müddet zarfında satan ve satın alan tarafından muhafaza edilmesi mecburî kılınabileceği gibi, tacir sıfatını haiz müşterinin ticaret için faturasız mal satın alması menedilebilir.

100 kuruştan fazla yapılan alış verişlerde müşterinin talebi üzerine satıcı fatura vermeğe mecburdur.

Keza, tacir sıfatını haiz hakikî veya hükmî şahıslar arasında yapılan alım ve satım muamelelerinde, bir malın mevcudu bulunmadığı satıcı tarafından beyan edildiği ve alıcı keyfiyeti mübeyyin bir vesika taleb eylediği takdirde bu vesikanın verilmesi mecburidir.

Gerek bu maddenin ve gerek bu kanunun diğer maddelerinin tatbikatında salâhiyetli memurlara, lüzumlu görülen her nevi malûmatın verilmesi ve ticarî defterlerle her nevi vesikaların gösterilmesi mecburidir.

Muhik sebeb olmaksızın bir malın fazla fiatla satılması veya satışa arzedilmesi yasaktır.

Keza, fazla fiatla satmak kastile mevcud malın satışa arzedilmemesi veya satışından imtina olunması veya saklanması veya her hangi bir suretle kaçırılması veya muvazaa yolu ile elden çıkarılması veya piyasada darlık, yahud fiatlarda yükseklik tevlid edebilecek derecede mahdud ellerde toplanması, her hangi bir maddenin ticarî teamül haricinde muhtelif ellerden geçirilmesi suretile fiatnın yükseltilmesini istihdaf veya intaç eden zincirleme muameleleri, ticarî teamüle aykırı olarak diğer bir malın da satın alınmasını mecburî kılmak suretile satışta bulunulması veya malın satışa bu şartla arzedilmesi, bir malı fazla fiatla satmağa matuf sair fiil ve hareketlerde bulunulması ve fiatları yükseltmek kastile propaganda yapılması yasaktır.

Hükûmet, halk ve Millî Müdafaa ihtiyacından madud olan her türlü eşyanın konulması için muktazi mahfuz mahalleri ve depoları bu kanunun tatbik mevkiine konduğu seneye tekaddüm eden senedeki icar bedelleri ve icar bedelleri taayyün etmemiş bir yer ise gayrisafî irad mikdarınca tayin edilecek bir kira mukabilinde işgal ve istimal eyleyebilir.

Bu gayrimenkuller icar veya işgal için tahliye ettirildikleri takdirde şagillerin bundan mütevellid masrafları Hükûmetçe tediye olunur.

Hükûmet her türlü hususî nakil vasıtalarının seyrüseferini tanzim ve tahdid veya menedebileceği gibi azamî nakil ücretlerini de tayin eder ve bu vasıtaların malzemelerini ve mutad ücretlerini vererek Devletçe lüzum görülen yerlerde ve hizmetlerde çalıştırabilir; lüzum ve ihtiyaç gördüğü takdirde bu vasıtaları değer pahasını vererek satın alabilir.

Hükûmet, halkın ve Millî Müdafaanın ihtiyaçlarını karşılamak maksadile, lüzumunda, ecnebilere aid deniz nakil vasıtalarını da bu madde hükümleri dairesinde, rızalarile çalıştırabilir.

Bu kanunun derpiş ettiği işlerin icab ettireceği tediyeler için Hükûmet emrine Hazinece elli milyon liraya kadar bir sermaye temin olunur. Mütedavil sermaye ile sabit sermaye ve teşkilât masrafı karşılıkları İcra Vekilleri Heyeti kararile bu sermayeden tefrik edilir.

Vekâletlerce bu kanuna müsteniden yapılacak işlerin ve kurulacak müesseselerin istilzam ettirdiği paralar İcra Vekilleri Heyeti kararile 43 üncü maddedeki sermayeden alâkalı vekâlet emrine verilir. Ancak müesseseler haricindeki teşkilâtın ve Koordinasyon Bürosunun kadro ücretleri ve bilûmum idare masrafları için sarfedilecek mikdar senede bir milyon lirayı tecavüz edemez.

Bu sermaye hesapları ve evrakı müsbitesi Türkiye Cümhuriyeti Ziraat Bankasında temerkuz ettirilir, veznedarlık işleri de bu banka tarafından yapılır.

Bu kanun hükümleri dairesinde ittihaz olunan kararlara müsteniden yapılan her nevi tediyat ve tahsilât taallûk ettiği vekâlet için açılan hususî hesaplarda gösterilir. Kadro ve idare masrafları ayrıca bir cedvelde irae olunur.

Bu sermayeden sarfedilecek paralar, Muhasebei Umumiye ve arttırma, eksiltme ve ihale kanunları hükümlerine ve Divanı Muhasebatın murakabesine tâbi değildir.

31 inci maddenin son iki fıkrası mucibince verilecek beyanname, yazı ve vesikalar damga resminden ve sair rüsum ve vergilerden muaftır.

Bu kanunun 38 inci maddesi hükmüne riayet etmiyenlerden on liradan yüz liraya kadar ağır para cezası alınır. Tekerrürü halinde yirmi liradan iki yüz liraya kadar ağır para cezasile beraber üç günden bir aya kadar hapis cezası hükmolunur.

Sekizinci maddenin birinci fıkrasile 24 üncü madde hükümlerine riayet etmiyenlerden 25 liradan 250 liraya kadar ağır para cezası alınır. Tekerrürü halinde 50 liradan 500 liraya kadar ağır para cezasile birlikte 7 günden bir aya kadar hapis cezası hükmolunur.

29 uncu maddeye muhalif hareket edenlere 7 günden bir aya kadar hapis cezası hükmolunur. Ayrıca tesbit edilen ithal ve ihraç fiatlarile satışın veya mübayaanın yapıldığı fiatlar arasındaki fark tutarının iki misli, para cezası olarak, tahsil edilir. Bu fiilin tekerrürü halinde cezalar taz’if olunur.

31 inci maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları ile 32 nci ve 35 inci maddelerde yazılı ihtikâr ve istismar fiillerinden herhangi birini irtikâb edenler hakkında 500 liradan beş bin liraya kadar ağır para cezasile beraber iki seneden beş seneye kadar sürgün cezası hükmolunur ve suç mevzuu olan mal ile beraber bu maldan mütebaki ve mevcud kısmı da tamamen müsadere edilir. Ancak, müşteri satıcıya bir para tediye etmiş ise bu para derhal kendisine iade olunur.

31 inci maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarile 32 nci maddede yazılı fiillerin işlenmesinden tevellüd eden veya edebilecek olan zarar, malın yahud temin edilen veya edilmesi kasdolunan gayrı muhik menfaatin mikdar veya mahiyetine göre, hafif ise 50 liradan 500 liraya kadar ağır para ve 7 günden bir aya kadar hapis cezasile beraber 15 günden iki aya kadar dükkân, mağaza ve ticarethanenin kapatılmasına hükmolunur. Bu fıkrada yazılı fiillerin tekerrürü halinde işbu maddenin birinci fıkrasında yazılı cezalar verilir.

31 inci maddenin İkinci ve üçüncü fıkralarile 32 nci maddede yazılı fiillerin işlenmesinden tevellüd eden veya edebilecek olan zarar, malın yahud temin edilen veya edilmesi kasdolunan gayrı muhik menfaatin mikdar veya mahiyetine göre, pek hafif ise 25 liradan 250 liraya kadar ağır para cezasile beraber dükkân, mağaza ve ticarethanenin 7 günden bir aya kadar kapatılmasına hükmolunur. Bu fıkrada yazılı fiillerin tekerrürü halinde, 50 liradan 500 liraya kadar ağır para ve 7 günden bir aya kadar hapis cezalarile beraber dükkân, mağaza ve ticarethanenin 15 günden iki aya kadar kapatılması cezası verilir.

31 inci maddenin 4 üncü, 5 inci, 6 ncı ve 7 nci fıkralarında yazılı hükümlere riayet etmiyenler hakkında 25 liradan 250 liraya kadar ağır para cezasile beraber üç günden 15 güne kadar dükkân, mağaza ve ticarethanenin kapatılmasına hükmolunur. Bu fıkrada yazılı muhalefet fiillerinin tekerrürü halinde, 50 liradan 500 liraya kadar ağır para cezasile beraber 6 günden bir aya kadar dükkân, mağaza ve ticarethanenin kapatılması cezası verilir.

56 ncı, 59 uncu ve 64 üncü maddelerde yazılı suçlardan dolayı yapılacak olan son tahkikat mevkufen icra edilir.

Şu kadar ki, 59 uncu maddenin 3 üncü ve 4 üncü fıkralarında yazılı hallerde, muhakeme esnasında hâkim, kefaletle tahliye kararı verebilir.

Madde 2

Bu kanun neşri tarihinden itibaren mer’idir.

Madde 3

Bu kanunun hükümlerini tatbika İcra Vekilleri Heyeti memurdur.