Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği Uyarınca Kayıp Katsayıları Hesaplama Metodolojisine İlişkin Usul ve Esaslar
- Tür
- Resmi Gazete
- Atıf
- Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği Uyarınca Kayıp Katsayıları Hesaplama Metodolojisine İlişkin Usul ve Esaslar (R.G. 01.06.2011/27951)
- İlgili mevzuat
- Güncel metin
Madde 1 – Dayanak
(1) Bu usul ve esaslar; 14/4/2009 tarihli ve 27200 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğine (Yönetmelik) dayanılarak hazırlanmıştır.
Madde 2 – Amaç
(1) Bu usul ve esasların amacı; Yönetmelik uyarınca uzlaştırmaya esas veriş çekiş birimi konfigürasyonu içerisinde yer alan ölçüm sistemlerine uygulanacak hat ve transformatör kaybının tespit edilmesinde izlenecek yöntemin belirlenmesi ile iletim kayıp katsayısının hesaplanmasında, 4628 sayılı Kanunda tanımlanan iletim tesislerine ait bileşenlerden hangilerinin kapsam içerisinde olduğunun belirlenmesidir.
Madde 3 – İletim ve dağıtım sistemi itibari bağlantı noktaları ve kayıp uygulamaları
(1) Ölçüm noktası konumları itibariyle itibari sistem bağlantı noktaları, uzlaştırmaya esas veriş çekiş birimi konfigürasyonu içerisinde yer alan ölçüm sistemlerine hangi kayıp katsayılarının uygulanacağı, iletim ve dağıtım sistemi bazında kayıp katsayısı hesaplamalarında hangi hat ve transformatörlerin dikkate alınacağı bu usul ve esasların ekinde yer alan tablolar ile açıklanarak belirlenmiştir.
(2) Üreticilere yönelik teknik kayıp uygulamaları (Ek-1) uyarınca gerçekleştirilecektir.
(3) Tüketicilere yönelik teknik kayıp uygulamaları (Ek-2) uyarınca gerçekleştirilecektir. Bu çerçevede, dağıtım sistemine yüksek gerilim seviyesinden bağlı ve ölçüm noktaları tüketici tesislerindeki indirici trafonun çıkış tarafında yer alan tüketicilere, trafoları elektriklendirildiği sürece trafo boşta kaybı yansıtılacaktır.
(4) Özel durumlara yönelik teknik kayıp uygulamaları (Ek-3) uyarınca gerçekleştirilecektir.
Madde 4 – Transformatör Kayıp Katsayılarının (TKK) hesaplanması
(1) Transformatör Kayıp Katsayıları (TKK) aşağıda yer alan tablolar ve formüller uyarınca hesaplanır.
Genleşmeli ve Hermetik Tip Transformatör Güçlerine Göre Boşta ve Yükte Kayıplar: Nominal Transformatör Gücü (Pn) | İşletme Gerilimi | Boşta Kayıplar (Pb) | Yükte Kayıplar (Pcu) kVA | kV | kW | kW 50 | 15 | 0,19 | 1,10 33 | 0,23 | 1,25 100 | 15 | 0,32 | 1,75 33 | 0,38 | 1,95 160 | 15 | 0,46 | 2,35 33 | 0,52 | 2,55 250 | 15 | 0,65 | 3,25 33 | 0,78 | 3,50 400 | 15 | 0,93 | 4,60 33 | 1,12 | 4,90 630 | 15 | 1,30 | 6,50 33 | 1,45 | 6,65 800 | 15 | 1,50 | 8,50 33 | 1,75 | 8,70 1.000 | 15 | 1,70 | 10,50 33 | 2,00 | 10,50 1.250 | 15 | 2,10 | 13,00 33 | 2,25 | 13,00 1.600 | 15 | 2,60 | 17,00 33 | 2,80 | 17,00
TEİAŞ İletim Sisteminde Kullanılan Transformatör Güçlerine Göre Boşta ve Yükte Kayıplar: Nominal Transformatör Gücü (Pn) | İşletme Gerilimi | Boşta Kayıplar (Pb) | Yükte Kayıplar (Pcu) MVA | kV | kW | kW 31,25 | 154 | 23 | 185 62,5 | 154 | 30 | 250 100 | 154 | 60 | 310 125 | 154 | 80 | 330 150 (oto transformatör) 380/154 | 380 | 54 | 298 250 (oto transformatör) 380/154 | 380 | 83 | 450 345 MVA Grup Transformatörü | 380 | 150 | 687
a) Uzlaştırmaya esas ölçüm değerinin okunduğu sayacın tek yönlü olması durumunda:
1) Çekiş yönünde transformatör kayıp katsayısı TKKç hesabında,
2) Veriş yönünde transformatör kayıp katsayısı TKKv hesabında,
olacağı (Et: uzlaştırmaya esas değer) ve negatif işaretli Et değeri aslında tüketim anlamına geldiği için hesaplanan Et tüketim değeri olarak uzlaştırma hesaplarına yansıtılır.
b) Çift yönlü veriş çekiş ölçüm noktalarının üretim ve tüketim değerlerinin her ikisinin de “0” olduğu durumda, transformatör kayıptan dolayı yalnızca çekiş yaptığından sadece çekiş tarafında TKK hesaplanır.
c) Çift yönlü veriş çekiş ölçüm noktalarından aynı uzlaştırma dönemi içerisinde hem veriş hem de çekiş değeri okunduğu takdirde;
olmak üzere ve:
ç) Uzlaştırmaya esas ölçüm değerinin “0” olması durumunda kayıp katsayısı hesaplama formülünde bulunan “E” enerji miktarı değerinin sonucu tanımsızlığa götürmemesi için, limitsel yaklaşımlar ve programın hane hassasiyeti göz önünde bulundurularak E değeri “0” yerine 1*10-3 olarak girilir.
d) Bu Usul ve Esasların 3 üncü maddesi üçüncü fıkrası uyarınca, dağıtım sistemine yüksek gerilim seviyesinden bağlı ve ölçüm noktaları tüketici tesislerindeki indirici trafonun çıkış tarafında yer alan tüketicilere, trafoları elektriklendirildiği sürece yansıtılacak olan trafo boşta kaybı için,
Kayıp; K = Pb* T olmak üzere;
Çekiş yönünde transformatör kayıp katsayısı TKKç hesabında,
e) Listede bulunan transformatörler için Pb ve Pcu değerlerinin gerçek değerlerden farklık gösterdiğinin düşünülmesi halinde veya listede bulunmayan transformatörler için transformatörlerin fabrika test değerleri baz alınarak, yukarıdaki formül uyarınca hesaplanacak kayıp katsayıları uygulanır.
TKK: Transformatör Kayıp Katsayısı
Pb: Boştaki transformatör kayıpları (kW)
Pcu: Yükteki transformatör kayıpları (kW)
E: Transformatörden aktarılan aylık enerji miktarı (kWh)
Ev: Transformatörden aktarılan aylık sisteme veriş yönlü enerji miktarı (kWh)
Eç: Transformatörden aktarılan aylık sistemden çekiş yönlü enerji miktarı (kWh)
Pn: Nominal transformatör gücü ( kVA)
T: Aylık saat miktarı ( h)
Cos φ: Güç faktörü (=0,95)
Kv: Veriş yönünde kayıp
Kç: Çekiş yönünde kayıp
Madde 5 – Hat Kayıp Katsayılarının (HKK) hesaplanması
(1) Hat Kayıp Katsayıları (HKK) aşağıda yer alan formül uyarınca hesaplanır.
HKK: Hat Kayıp Katsayısı
ρ: Kullanılan iletkenin özdirenci (Ώ mm2/m)
L: Hat uzunluğu (m)
S: Hat kesiti (mm2)
E: Hattan geçen aylık enerji miktarı (kWh)
Un: Hat gerilimi (kV)
D: Hattın devre sayısı (tek devreli hat=1, çift devreli hat=2)
T: Aylık saat miktarı (h)
Cos ø: Güç faktörü (=0,95)
Madde 6 – İletim sistemi kayıp katsayılarının belirlenmesi
(1) Yönetmelik çerçevesinde belirlenecek olan iletim sistemi kayıp katsayılarının hesaplanmasında, bu usul ve esasların ekinde yer alan itibari bağlantı noktaları ile tanımlanmış olan iletim sistemi konfigürasyonu esas alınır.
Madde 7 – Usul ve esasların uygulamaya konulması ve tarafların görevleri
(1) TEİAŞ ve/veya dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiler, her bir ölçüm noktası için bu usul ve esasları dikkate alarak transformatör kaybı ve/veya hat kaybı uygulanıp uygulanmayacağını tespit eder ve Piyasa İşletmecisine bildirir. Transformatör ve/veya hat kaybı uygulanması gereken durumlarda transformatöre ve/veya hatta ait transformatör ve hat kayıp katsayısı formülüne ilişkin karakteristik bilgiler TEİAŞ ve/veya dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiler tarafından, tek hat şemasına işlenir ve ilk endeks tespit tutanağı ile birlikte Piyasa İşletmecisine 10 iş günü içerisinde teslim edilir. Söz konusu yeni konfigürasyonlar takip eden ilk faturalama dönemine ilişkin uzlaştırma hesaplamalarında kullanılır.
Geçici madde 1
(1) Bu usul ve esaslar yürürlüğe girene kadar “Kayıp Katsayıları Hesaplama Metodolojisi”nin uygulanmasına devam olunur.
Madde 8 – Yürürlük
(1) Bu usul ve esaslar 1/8/2011 tarihinde yürürlüğe girer.
Madde 9 – Yürütme
(1) Bu usul ve esasları Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Başkanı yürütür.