1783 Siyasî Partiler Kanunu ile, Seçimlerle İlgili Kanunların Bazı Hükümlerinin Değiştirilmesi, Bazı Hükümlerin Kaldırılması ve Bu Kanunlara Bazı Hükümler Eklenmesi Hakkında Kanun
- Tür
- Resmi Gazete
- Atıf
- 1783 Siyasî Partiler Kanunu ile, Seçimlerle İlgili Kanunların Bazı Hükümlerinin Değiştirilmesi, Bazı Hükümlerin Kaldırılması ve Bu Kanunlara Bazı Hükümler Eklenmesi Hakkında Kanun (R.G. 08.07.1973/14588)
- İlgili mevzuat
- Güncel metin
Madde 1
13/7/1965 tarih ve 648 sayılı Siyasî Partiler Kanununun 29, 30, 31, 32, 33, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 44, 45, 46, 47, 50, 75, 76, 77, 79, 80, 82, 122 ve 125 inci maddeleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir :
Siyasî partilerin Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliği seçimlerinde gösterecekleri adaylar, her seçim çevresi için, siyasî partilerin kendi tüzük ve yönetmeliklerinde belli edilen esaslara göre tespit edilir.
Siyasî Partiler, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelikleri için yapılacak seçimlerde, seçim çevreleri itibariyle gösterecekleri adayların listelerim, aday yoklamaları ile tespit ederler.
Aday yoklamalarına katılacak partili üyeler, partilerin kendi tüzük ve yönetmeliklerinde belli edilir.
İl aday yoklamaları, ilçe seçim kurullarının denetiminde aynı gün yapılır.
Bir seçim çevresinde, bir siyasî partinin göstermesi gereken aday sayısından az istekli (aday adayı) bulunması halinde, o seçim çevresine ait aday listesi, parti tüzüğünün belli ettiği merkez karar veya merkez yönetim organınca tespit edilebilir.
Siyasî partiler, seçime katıldıkları iller itibariyle, o seçim çevrelerinin çıkaracağı Cumhuriyet Senatosu Üyesi veya milletvekilleri toplamının % 5 ini aşmamak üzere aday gösterebilirler. Parti tüzüğünün belli ettiği parti merkez karar organı veya merkez yönetim organı, tespit ettiği bu adayların hangi iller listesinde ve listelerin hangi sırasında yer alacaklarını da doğrudan doğruya ve serbestçe tespit edebilirler. Bu fıkra hükmünün uygulanmasından önce, merkez karar organı veya merkez yönetim organı gerekli görürse ilgili il yönetim kurulunun istişari mütalâasını alabilir.
Aday listelerinin kesinleşmesinden önce, herhangi bir sebeple bu listelerde bir boşalma olursa, boş olan adaylıklar parti tüzüğünün belli ettiği merkez karar organı veya merkez yönetim organı tarafından doldurulur.
30 uncu maddede söz konusu aday yoklamalarında 26 Nisan 1961 tarihli ve 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkındaki Kanunun 2 nci maddesinin iki ilâ dördüncü fıkraları, 3, 7 ilâ 9, 14 ilâ 19 uncu maddeleri, 20 nci maddesinin 1 ve 7 nci bentleri, 25 ilâ 27 nci maddeleri, 67 ilâ 69 uncu maddeleri, 76, 86 ilâ 89 uncu maddeleri, 92, 96 ilâ 99, 101, 102, 104, 109, 111 ilâ 118, 120, 121, 129 ilâ 139, 152 ilâ 154, 156, 158 ilâ 169, 172 ilâ 175, 177 ilâ 185 inci maddeleri ile 24 Mayıs 1961 tarihli ve 304 sayılı Cumhuriyet Senatosu üyelerinin Seçimi Kanununun 11 inci maddesi uygulanır.
26 Nisan 1961 tarihli ve 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkındaki Kanunun 71 inci maddesinin 1 ilâ 4 üncü bentleri, 75, 77, 82 ilâ 85, 90, 93, 95 ve 106 ncı maddeleri, ilçe seçim kurullarınca, işbu maddede sözkonusu aday yoklamalarında uygulanır. Aynı kanunun 142, 147 ve 148 inci maddeleri ile 9 uncu geçici maddesi hükümleri, işbu maddede söz konusu aday yoklamalarında kullanılacak parti seçmen kütükleri hakkında da uygulanır.
Bir siyasi partiden aday olabilmek için; aday adayının aday olabilme ve adaylığını kazandığı takdirde katılacağı seçimde seçilebilme yeterliğine sahip bulunması, ayrıca parti tüzük ve yönetmeliğinin belli ettiği şartları haiz olması gereklidir.
Bir kimse aynı zamanda, aday yoklamasında ve merkez yoklamasında değişik siyasî partilerden veya aynı seçim için iki ayrı seçim çevresinden yahut aynı siyasi partiden olmakla beraber, Cumhuriyet Senatosu üyelerinin seçimi ve milletvekilleri seçimi birlikte yapıldığı takdirde her iki seçim için aday olamayacağı gibi, aday yoklamasına katıldıktan sonra, o seçim için bağımsız aday da olamaz.
Çeşitli siyasî partilerden aday yoklamasında aday adayı olan bir kimse için Yüksek Seçim Kurulu parti genel başkanlıklarından başvurma evrakını isteyerek inceler. Aynı seçim için iki ayrı seçim çevresinden veya aynı siyasî partiden olmakla beraber Cumhuriyet Senatosu üyelerinin seçimi milletvekilleri seçimi ile birlikte yapıldığı takdirde her iki seçim için aday olanlar yahut bir aday yoklamasına katıldıktan sonra, o seçim için bağımsız aday olanlar hakkında da aynı şekilde inceleme yapılır. Bu inceleme sonucunda söz konusu adayın yukarıdaki hükümlere aykırı olarak adaylığa başvurduğu anlaşılırsa, bu kimsenin adaylığı, o seçim için ortadan kalkar.
Bu hüküm, bir kimsenin, aynı siyasî partinin il aday yoklamasında aday olmasına ve 31 inci maddenin 2 nci fıkrası uyarınca aday gösterilmesine engel teşkil etmez.
İl ve ilçe yönetim kurulu başkan ve üyeleri, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelikleri seçimleri ile ilgili aday yoklamalarında görev yaptıkları seçim çevresinde aday olabilmek için, aday yoklaması gününden 90 gün önce bu görevlerinden çekilmek zorundadırlar.
Siyasî partilerin genel başkanlıkları, bir aday yoklamasında kendi partilerinden aday adayı olanların listesini, seçim çevrelerini de belirterek, Yüksek Seçim Kuruluna bildirirler. Bu bildirinin aday yoklamasından kaç gün önce yapılması gerektiği, kanundaki müddetler gözönünde tutularak, Yüksek Seçim Kurulunca önceden tespit ve ilân edilir.
Siyasî partiler Yüksek Seçim Kurulunun öngördüğü sürede aday adayı listelerini, bir alındı belgesiyle Yüksek Seçim Kuruluna verirler. Aday adaylarının Yüksek Seçim Kuruluna bildirmesinden sonra, aday yoklaması sonuçlanıncaya kadar, aday adaylığından çekilme dikkate alınmaz. Ancak bu gibiler aday yoklamasında aday seçilmişler ise, çekilmeleri hüküm ifade eder ve onların yerine sırada daha sonra gelenler aday seçilmiş sayılırlar. Ölüm halinde de aynı hüküm uygulanır.
Aday yoklamaları ile ilgili işlemleri yapacak olan ilçe seçim kurulları 26 Nisan 1961 tarihli ve 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri hakkındaki Kanunun 18 inci maddesi ile 19 uncu maddesinin 2 nci bendi uyarınca kurulur. İlçe Seçim Kurulunda belli bir partinin aday yoklaması ile ilgili olarak yaptığı görüşme ve oylamalara, kurul üyesi sıfatı ile o partinin ilçe yönetim kurulu nun göstereceği iki parti temsilcisi de katılırlar.
30 uncu madde gereğince yapılacak aday yoklamalarında, o seçim çevresinde seçime katılacağı Yüksek Seçim Kurulu tarafından ilân edilmiş olan siyasî partilerin her biri için ayrı bir sandık ve kapalı hücre bulundurulur. Aday yoklamasının yapılacağı gün ve yer, ilçe seçim kurulunca tespit edilerek mutat vasıtalarla ilân olunur ve ilgili siyasî partilere duyurulur. Siyasî partilerin aday yoklamaları ilçe seçim kurulunca, yapılır.
Siyasî partiler kendi tüzük ve yönetmeliklerine göre, aday yoklamasına katılacaklara ait seçmen kütüklerini, aday yoklamasından otuz gün önce düzenleyip ilçe seçim kurullarına bildirmek zorundadırlar.
Bu kütükler ilçe seçim kuralları tarafından ilçe seçim kurulu başkanlığının ve ilgili partilerin ilçe yönetim kurulu başkanlıkları kapılarına asılarak yedi gün süre ile ilân olunur. Kütüklere, ilgili parti üyeleri tarafından yazı ile itiraz edilebilir. İtirazlar, ilçe seçim kurulu tarafından parti tüzük ve yönetmelikleri çerçevesi içerisinde incelenir; itiraz, üç gün içinde karara bağlanır; itiraz yerinde görülürse kütük düzeltilir; itiraz yerinde değilse reddolunur. Bu itirazların kabul veya reddine dair ilçe seçim kurulu kararları kesindir. İtirazların kabulü ile boş kalan yerlere başkaları ikame edilemez.
Kesinleşen kütükler ilgili partinin ilçe yönetim kuruluna bildirilir.
Aday yoklaması için değişik partilere aidolmak üzere düzenlenen ve kesinleşmiş olan parti seçmen kütüklerinde aynı isimlere rastlandığı takdirde, o kimse, hangi partiyi tercih ettiğini ilçe seçim kuruluna yazı ile bildirir. Bu bildiride bulunan kimsenin tercih etmediği siyasî partilerle ilgisi kesilmiş olur ve durum ilgili partilerin ilçe yönetim kurallarına ilçe seçim kurulunca bildirilir. İkinci fıkrada yazılı süre içerisinde yazılı başvurma yapılmazsa, bu kimsenin adı yazılı olduğu bütün partilere ait seçmen kütüklerinden silinir ve bu partilerin hepsinde üyelik sıfatı kalkar ve durum ilgili partilerin ilçe yönetim kurullarına, ilçe seçim kurulunca bildirilir.
Aday yoklamalarına katılan aday adayları için propaganda yapmak amacı ile açık hava toplantıları örf ve âdete göre sohbet toplantısı sayılanlar hariç - kapalı salon toplantıları tertiplenemez; duvar ilânı, el ilânı ve diğer nevi matbualarla propaganda yapılamaz.
İl Seçim Kurulu, bedeli seçim giderlerinden karşılanmak üzere her bir siyasî parti için, adayların veya partilerin vereceği yazılı bilgileri esas alarak, adayların meslek ve sanat hayatlarındaki derece, başarı ve eserlerini ve memlekete ve partiye hizmetlerini gösterir ve vesikalık fotoğraflarını taşıyan matbualar bastırır. Adayların soyadı alfabe sırasına göre ve yeteri kadar düzenlenecek olan bu matbualar adaylara eşit sayıda dağıtılır ve sandık başlarına asılır.
Aday adayları, mensup oldukları partinin programı, genel kongresinin ve yetkili organlarının kararları ile partinin seçim bildirisine aykırı millî, mahallî yahut meslekî çapta herhangi bir vaitte bulunamazlar ve Türkçeden başka dil ve yazı kullanamazlar.
Aday adayları, aday yoklamasında oy kullanacak partili üyelere veya yakınlarına maddî çıkar sağlama amacı güdemezler; aday yoklamasında oy kullanacakları etkileme maksadiyle meşru ve hukuka uygun olmayan davranışlarda bulunamazlar.
Aday yoklaması sırasında siyasî partilerin birer müşahidi kendi partilerine ait sandık başı işlemlerini takibetmek üzere hazır bulunabilirler. Aday yoklamasında aday olanlar, müşahit sıfatı ile sandık başında bulunamazlar.
Aday yoklamasının yapılacağı gün oy verilmesine başlanmazdan önce veya, oy verme sırasında ilçe seçim kuruluna dahil siyasî parti temsilcisi görevini yapmazsa, ceza hükümleri saklı kalmak üzere, yerine siyasî partinin sıradaki yedek temsilcisi getirilir. Bu da mümkün olmazsa, bu cihet tutanağa geçirilir ve eksikler o ilçe seçim kurulunda sandık alanı çevresinde parti seçmeni yeterliğine sahip ve okur - yazar olanlar arasından ilçe seçim kurulu başkanının seçeceği kimse ile tamamlanır.
1. Her ilçe seçim kurulu, sandık başında Yüksek Seçim Kurulunca bastırılmış özel filigranlı oy pusulası bulundurur. Oy pusulasının üzerinde, pusulaya yazılması zorunlu aday sayısına eşit adette sıra numarası alt alta basılmış olur.
Partili seçmenlerin, aday adlarım bu sıra numaralarının hizasına bizzat el yazısiyle yazmaları şarttır.
Partili seçmenin okuma - yazma bilmediğinin ilçe seçim kurulu başkanı veya görevlendireceği partili olmayan kurul üyesi tarafından tespit edilmesi takdirinde, kurul başkam veya görevlendireceği partili olmayan kurul üyesi; partili seçmenle ve partili seçmen istediği veya yanında getirdiği takdirde, seçmen yeterliğini haiz bir şahısla birlikte kapalı hücreye girerler. Kurul başkam veya görevlendirmiş olduğu kurulun partili olmayan üyesi, önce, soyadları alfabetik sırasına göre düzenlenen listeyi partili seçmen isterse, kendisine tam olarak okur ve ondan sonra partili seçmenin belirteceği adayın adını yine belirteceği sıra numarasının hizasına el yazısiyle yazar.
Okuma - yazma bilmediği tespit edilen bir partili seçmene refakat eden kimse, başka bir partili seçmenin oy kullanması sırasında kapalı hücreye giremez.
Sandık başına gelen partili seçmene, ilçe seçim kurulu başkanı veya görevlendireceği kurul üyesi özel filigranlı oy pusulasını, ilçe seçim kurulu başkanlığının mührü ile mühürledikten sonra verir.
2. Belli bir seçim çevresinde gereken aday sayısının yarısından bir fazlası miktarınca aday adının oy pusulasına yazılması şarttır. Aday sayısının yarısı tamsayı değilse küsur dikkate alınmaz. Seçim çevresinde seçilecek aday sayısı iki olduğu takdirde bir aday adı yazılır.
Oy pusulalarında gösterilen sayıdan daha az aday sayısının yazılı olduğu pusulalar muteber değildir.
Oy pusulalarındaki sıra numaralarının hizasına yazılmış olmayan fazla aday adları ve aynı hizaya birden fazla yazılmış olan fazla aday adlarından ilk yazılı olanından sonra gelenler, hesaba katılmaz.
Aday adayının kişiliğinden şüphe ve tereddüde yer vermeyecek şekilde yazılmış bulunan pusuladaki isimler geçerlidir. Kurulca okunamayan adlar hesaba katılmaz; ancak bu takdirde, oy pusulası, gerektiğinden az sayıda ad ihtiva eden pusula gibi işlem görmez.
Oy vermek, o aday yoklamasına katılmaya yetkili olduğunu belirten parti belgesinin gösterilmesiyle mümkündür. Bu belgeyi gösteremeyenlerden yahut belgenin sahibi olduğunda tereddüt edilenlerden parti hüviyet cüzdanı veya o da yoksa nüfus hüviyet cüzdanı istenebilir. Ancak, İlçe Seçim Kurulu Başkanı ile ilgili siyasî partinin bu kuruldaki temsilcileri seçmenin kimliğinde ittifak ettikleri veyahut kendilerince tanınan o partiye mensup iki seçmen marifetiyle seçmenin kimliğini tespit ettikleri takdirde, parti seçmen kütüğünde adı bulunan seçmen oy kullanabilir. Bu suretle oy veren seçmenin imzasının yanına tanıklık yapanların adları ve kimlikleri yazılır ve kendilerine imzalatılır.
İlçe Seçim Kurulu önüne gelen seçmen, aday yoklamasına katılmaya yetkili olduğunu gösterir parti belgesini başkana verir veya seçmen sıra numarasını başkana söyler ve kimliğini ispat eder. Daha sonra, 26 Nisan 1961 tarihli ve 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri hakkındaki Kanunun 91 inci maddesinin 2 ilâ 4 üncü fıkraları hükümleri uygulanır.
Aşağıda yazılı oy pusulaları muteber değildir:
1. İlçe seçim kurulunca partili seçmene verilen tek biçim ve renkteki ve ilçe seçim kurulu başkanlığının çift mühürünü taşıyan zarftan başka zarfa konulmuş oy pusulaları;
2. 40 ıncı maddenin birinci bendinin birinci fıkrasında gösterilen hür veya işaret taşıyan zarfa konulmuş oy pusulaları;
3. İlçe seçim kurulu başkanlığının mühürünü taşımayan oy pusulaları;
4. Hangi seçmen tarafından atıldığı belli olacak şekilde imza, mühür veya işaret taşıyan zarfa konulmuş oy pusulaları:
5. Aynı zarftan zarfın atıldığı sandıkla ilgili olmayan başka siyasî partilerin aday yoklaması adaylarını kısmen veya tamamen ihtiva eden tarzda tertiplenmiş olarak çıkan oy pusulaları ve aynı zarftan değişik partilere ait olarak çıkan oy pusulalarının tamamı.
Aynı partiye ait olup tamamiyle aynı adları taşıyan oy pusulalarının aynı zarftan birden fazla çıkması takdirinde, bunlar tek pusula sayılır.
Oyların sayımı ve sonuçlarının sayım cetvellerine geçirilmesi biter bitmez, 26 Nisan 1961 tarihli ve 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkındaki Kanunun 105 inci maddesi hükümleri, zikri geçen maddenin 9 uncu bendi ile son fıkrası hariç olmak üzere, uygulanır.
Her siyasî parti için ayrı ayrı düzenlenecek basılı tutanak kâğıdında, o partiden aday olmak üzere aday yoklamasında aday olmuş bulunanların aldıkları oyların toplamı rakam ve yazı ile belirtilir. Bu tutanak, ilgili siyasî partinin temsilcisi ve Kurul Başkam tarafından imzalanır.
Kurulların veya Kurul Başkanlarının kesin olmayan kararlarına karşı ilgili siyasî parti, o siyasî partiden aday yoklamasında aday olanlar yahut o siyasî partilerin teşkilât kademelerinin başkanları veya vekilleri ile parti müşahitleri itiraz edebilirler.
İl seçim kurulu, ilçe seçim kurullarından gelen evrakı her siyasî parti için ayrı ayrı olmak üzere birleştirir. Bu birleştirmede il seçim çevresindeki:
1. Partili seçmen sayısı;
2. Oy kullanan partili seçmenlerin sayısı;
3. İtiraz edilmiş veya ihtilaflı görülmüş olup da muteber sayılarak hesaba katılan oy pusulalarının sayısı;
4. Muteber sayılmayan ve hesaba katılmayan oy pusulalarının sayısı;
5. Muteber sayılan ve hesaba katılan oy pusulalarının genel toplamı;
6. Soyadı alfabe sırasına göre adaylardan her birinin aldıkları oy sayısı; rakam ve yazı ile adayın hangi sırayı aldığı da belirtilir. Tutanaklardan ikişer örnek en çabuk vasıta ile Yüksek Seçim Kuruluna gönderilir. Ancak parti adaylığına seçilenler belli olur olmaz, adları ve soyadları ve mensup oldukları siyasî parti, telgrafla ve - varsa - ayrıca telefonla yahut telsizle Yüksek Seçim Kuruluna bildirilir.
Aynı miktarda oy almış olanlar arasındaki sırayı, o siyasî partinin 31 inci maddenin 2 nci fıkrasında yazılı organ veya kurulu tespit eder.
Adaylık tutanağına yapılan itiraz, oyların dökümüne veya sayımına ilişkin olduğu ve yeniden yapılan döküm ve sayım sonucunda tutanakların iptaline karar verildiği takdirde, yeniden yapılan döküm ve sayım sonucuna göre seçildikleri anlaşılanlara Yüksek Seçim Kurulu tarafından tutanakları verilir.
Bir seçim çevresinde aday yoklaması, aday yoklaması işlemleri sebebiyle iptaline karar verildiği takdirde, aday yoklaması yenilenmez ve bu seçim çevresi için bütün adaylar, 31 inci maddede yazılı organ veya kurul tarafından tespit edilir.
Adaylardan yalnız birinin veya birkaçının tutanağının iptaline karar verildiği hallerde, tutanakları iptal olunan adayların yerine, aday yoklamasında aldıkları oy sırasına göre sırada başta gelenlere tutanak verilir. Sırada olanlar yetmediği takdirde boş kalan yerlerin doldurulması için bu maddenin yukarıdaki fıkrası uygulanır.
Belli bir seçim için parti adaylarının Yüksek Seçim Kuruluna bildirilmesinden sonra, aday yoklaması ile ve adaylarla ilgili itiraz ve şikâyetler dikkate alınmaz. Bu gibi itiraz ve şikâyetler üzerine başlamış olan işlemler durdurulur ve itiraz ve şikâyetler sonucunda bir karar alınsa bile uygulanmaz.
Siyasî partilerin genel merkezlerinin ve teşkilât kademelerinin gelirleri parti merkez karar veya yönetim organınca bastırılan makbuzlar karşılığında alınır. Parti teşkilât kademeleri aldıkları ve kullandıkları makbuzlar dolayısiyle parti merkez karar veya yönetim organına karşı malî sorumluluk taşırlar.
Makbuzların asıl kısımlariyle dip koçanlarında aynı müteselsil numara bulunur Makbuz dip koçanlarının saklama süresi beş yıldır.
Sağlanan gelirin miktariyle gelirin sağlandığı kimsenin adı, soyadı ve makbuzu düzenleyenin imzası, makbuzda ve dip koçanda yer alır.
Parti genel merkezinin teşkilât kademelerinin ve yardımcı kolların yapacakları harcamaların ve girişecekleri yükümlülüklerin sınırları, parti tüzüğünde veya yetkili kurumların kararlarında belirtilir.
Siyasî partilerin harcamalarına ilişkin müspit evrak 5 yıl süreyle saklanır.
İkiyüzelli liraya kadar (ikiyüzelli lira dahil) harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunlu değildir. Ancak, bütün harcamaların yetkili yönetim organının kararına dayanması şarttır. Şu kadar ki, yetkili kurulca tasdik edilen bütçede öngörülmüş harcamalar için ödenekleri sınırı içinde kalmak şartiyle, ayrıca karar alınması gerekmez.
Siyasî partilerin teşkilât kademelerinin ve yardımcı kollarını malî bakımdan iç denetimlerinin nasıl yapılacağı parti tüzük ve yönetmeliklerinde belirtilir.
Siyasî partilerin yapacakları harcamalar, bağıtlar ve girişecekleri yükümlülükler; genel merkezde parti tüzelkişiliği adına, illerde il yönetim kurulu adına ve ilçelerde de ilçe yönetim kurulu adına yapılır.
Siyasî partilerin genel merkezlerindeki yardımcı kollar ile il ve ilçelerdeki teşkilât kademeleri ve yardımcı kollar tarafından parti tüzelkişiliği adına bağıta girişilmesine ve yüküm yüklenilmesine ilişkin esaslar, merkez karar veya yönetim organınca tespit olunur. Bu esaslara aykırı olarak yahut siyasî partilerin tüzüklerine göre, merkez karar veya yönetim organınca önceden yazılı yetki verilmediği veya sonradan bir kararla tasdik edilmediği takdirde, partinin teşkilât kademelerinin ve yardımcı kollarının giriştikleri bağıt ve yükümlülüklerden dolayı, parti tüzelkişiliği hiçbir suretle sorumlu tutulamaz, merkez karar veya yönetim organı veya genel başkan veya parti tüzelkişiliği aleyhine takipte bulunulamaz. Bu takdirde sorumluluk, bağıta girişen veya yükümü yüklenen kişi veya kişilere aittir.
Siyasî partilerin genel merkezlerine ait kesin hesaplar genel kongrece ve her teşkilât kademesinin kesin hesabı da, kendi kongresince karara bağlanır.
Siyasî partilerin genel merkezleri, genel kongrelerine sundukları kesin hesabın tasdikli bir örneğini, genel kongrenin bu konuda aldığı kararın tasdikli örneği ile birlikte ve genel kongrelerinin bitiminden itibaren en çok iki ay içinde Anayasa Mahkemesi Başkanlığına vermek zorundadırlar.
Anayasa Mahkemesi; kesinhesapların alınmasından baslayarak bir yıl içinde kendisine verilen bilgilerin tevşikini ilgili siyasî partilerden her zaman istiyebilir ve gerekli görürse evrak üzerinde inceleme yapar; siyasî partilerin genel merkezinde ve teşkilâtında doğrudan doğruya veya kendi üyeleri arasından seçeceği bir naip eliyle yahut Cumhuriyet Başsavcılığı vasıtasiyle inceleme ve araştırmalar yapabilir. Ve bu maksatla tarafsız, resmi görevi bulunmayan ve yeminli bilirkişi görevlendirebilir.
Anayasa Mahkemesi, ilgili siyasî partinin temsilcisinden yazılı mütalâa isteyebilir. Gerekli görürse onları sözlü olarak da dinliyebilir.
Anayasa Mahkemesi incelemeleri ve araştırmaları sonucunda, o siyasî partinin gelir ve giderlerinin doğruluğu ve kanuna uygunluğu hakkında ve kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısiyle de bunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir.
Aday yoklamalarında 37 nci maddenin bir, iki ve üçüncü fıkralarına aykırı olarak propaganda yapanlar hakkında bir aydan üç aya kadar hapis ve 100 liradan 500 liraya kadar ağır para cezası hükmolunur.
Aday yoklamalarında 37 nci maddenin son fıkrasına aykırı harekette bulunanlar hakkında; fiil, daha ağır bir cezayı veya 26/4/1961 tarih ve 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkındaki Kanunun 152 nci maddesindeki cezayı gerektirmediği takdirde, üç aydan bir yıla kadar hapis ve ikibinbeşyüz liradan onbin liraya kadar ağır para eczası hükmolunur.
82 nci madde gereğince yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen parti sorumluları ile aynı madde gereğince istenen bilgileri kasten vermeyen parti sorumluları hakkında, 3 aydan 6 aya kadar hapis cezası hükmolunur.
Madde 2
13/7/1965 tarih ve 648 sayılı Siyasî Partiler Kanununun 71 inci maddesinin 2 nci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir :
Yukarıdaki fıkranın dışında kalan gerçek veya tüzelkişilerin her birinin bir siyasi partiye aynı yıl içerisinde yirmibeşbin liradan fazla kıymette bağışta bulunması yasaktır. Bağış veya bağışların bağışta bulunana veya yetkili temsilcisine veya vekiline ait olduğunun partice verilen makbuzda açıkça belirtilmesi gerekir. Böyle bir belgeye dayanılmaksızın siyasî partilerce bağış kabul edilemez.
Madde 3 – Kaldırılan hükümler
13/7/1965 tarih ve 648 sayılı Siyasi Partiler Kanununun 34 üncü maddesi; 65 inci maddesinin 1 inci fıkrası 3 numaralı bendinde yazılı «önseçime veya» ibaresi ile 66 ncı maddesinin 2 numaralı bendinin 4 üncü fıkrasında yazılı «ve önseçim» ve «veya önseçim» ibareleri ile 81 inci maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.
Madde 4
25 Mayıs 1961 tarihli ve 306 sayılı Milletvekili Seçimi Kanununun, 17 Nisan 1964 tarihli ve 447 sayılı Kanunun birinci maddesinin birinci bendi ile değiştirilmiş olan 24 Mayıs 1961 tarihli ve 304 sayılı Cumhuriyet Senatosu Üyelerinin Seçimi Kanununun 1 inci maddesi gereğince Cumhuriyet Senatosu üyeleri seçiminde de uygulanan ve 13/7/1965 tarih ve 648 sayılı Siyasî Partiler Kanununun 128 inci maddesi ile tümü, 14/7/1965 tarih ve 656 sayılı Kanunla da 1 inci fıkrası değiştirilen, 15 inci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir:
Siyasî partiler, aday tespitlerini ve adaylarının listelerdeki sıralarını demokratik kurallara uygun ve kendi tüzük ve yönetmelikleri dairesinde, seçim kurullarının denetiminde yapılacak aday yoklamasında, oy verme gününden önceki kırkikinci gün tespit ederler.
Siyasî partilerin yetkili organ veya kurul veya mercilerince aday gösterilmesi ve adayların sırasının tespit edilmesi konusunda, kanun ile parti tüzük ve yönetmeliklerinde yer alan hükümler saklıdır.
Madde 5
25 Mayıs 1961 tarihli ve 306 sayılı Milletvekili Seçimi Kanununun, 17 Nisan 1964 tarihli ve 447 sayılı Kanunun birinci maddesinin birinci bendi ile değiştirilmiş olan 24 Mayıs 1961 tarihli ve 304 sayılı Cumhuriyet Senatosu üyelerinin Seçimi Kanununun 1 inci maddesi gereğince, Cumhuriyet Senatosu Üyelerinin seçiminde de uygulanan ve 14/7/1965 tarih ve 656 sayılı Kanunla 1 inci fıkrası değiştirilen, 19 uncu maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir:
Milletvekilliği adaylığı için oy verme gününden önceki otuzyedinci gün saat 17.00 ye kadar müracaat edilir.
Bir seçimde bağımsız aday olarak müracaat edenlerin, daha önce aynı seçim için herhangi bir siyasî partiden aday yoklamasına katılmamış olması gereklidir.
Milletvekilliği adaylığı için yapılacak müracaat, adayın, milletvekili seçilmek istediği çevrenin il Seçim Kurulu Başkanlığına, bu kanunun adaylık için aradığı şart ve vasıfları haiz olduğunu belirten bir yazı ile yapılır. Kurul Başkanlığı, müracaatın alındığına dair bir belge verir, müracaatı ilân eder ve derhal Yüksek Seçim Kuruluna bildirir.
Siyasî Partiler tarafından müracaat, seçime katılacakları çevrelere ait aday listelerinin, genel merkezleri tarafından, yukarıdaki süre içinde Yüksek Seçim Kuruluna alındı belgesi karşılığında verilmesi suretiyle yapılır.
Yüksek Seçim Kurulu, bunları derhal il seçim kurullarına bildirir. Yüksek Seçim Kurulu bütün müracaatları, il seçim kurulları da kendi çevrelerine ait olanları, alışılmış araçlarla, geçici olarak ilân ederler.
Madde 6
25 Mayıs 1961 tarihli ve 306 sayılı Milletvekili Seçimi Kanununun, 17 Nisan 1964 tarihli ve 447 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin 1 inci bendi ile değiştirilmiş olan ve 24 Mayıs 1961 tarihli ve 304 sayılı Cumhuriyet Senatosu üyelerinin Seçimi Kanununun 1 inci maddesi gereğince Cumhuriyet Senatosu üyelerinin seçiminde de uygulanan ve 13/2/1963 tarih ve 533 sayılı Kanunun 11 inci maddesi ile kaldırılmış bulunan 25 inci maddesi yerine, aşağıdaki madde, 25 Mayıs 1961 tarihli ve 306 sayılı Milletvekili Seçimi Kanununa, 25 inci madde olarak eklenmiştir:
Seçmen, dilerse birleşik oy pusulası üzerinde, oyunu kullandığı partinin listesinde yazılı adaylardan istediği kişiler hakkında tercihini, aşağıdaki esaslar dairesinde belirtebilir.
Seçmen tercih hakkını kullanıp kullanmamakta serbesttir. Ancak; seçmen, bu tercih hakkını kullanmak isterse, birleşik oy pusulası üzerinde adları yazılı adaylardan:
a) İki aday bulunan seçim çevrelerinde bir aday için,
b) Üç ve dört aday bulunan seçim çevrelerinde iki aday için,
c) Beş ve altı aday bulunan seçim çevrelerinde üç aday için,
d) Yedi, sekiz, dokuz ve on aday bulunan seçim çevrelerinde dört aday için,
e) Onbir, oniki, onüç, ondört ve onbeş aday bulunan seçim çevrelerinde beş aday için,
f) Onaltı, onyedi, onsekiz, ondokuz ve yirmi aday bulunan seçin çevrelerinde altı aday için,
g) Yirmibir, yirmiiki, yirmiüç, yirmidört ve yirmibeş aday bulunan seçim çevrelerinde yedi aday için,
h) Yirmialtı ve daha yukarı adayı olan seçim çevrelerinde, sekiz aday için bu tercihini kullanması zorunludur.
Seçmen tercihini kullanmak istediği adayları, birleşik oy pusulasında oyunu kullandığı, siyasî parti listesinde yazılı aday adlarının hizasında bulunan dörtgen içine (X) işaretini koymak suretiyle belirtir.
Yüksek Seçim Kurulunca bastırılan birleşik oy pusulalarının, seçmen tarafından kolaylıkla okunabilecek bir yerine, seçmenin tercih hakkını kullanıp kullanmamakta serbest olduğu ve bu hakkını kullandığı takdirde, o il seçim çevresinde kaç aday için tercih işaretini kullanabileceği, belirtilmiş olur."
Madde 7
25 Mayıs 1961 tarihli ve 306 sayılı Milletvekili Seçimi Kanununun, 17 Nisan 1964 tarihli ve 447 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin 1 inci bendiyle değiştirilmiş olan 24 Mayıs 1961 tarihli ve 304 sayılı Cumhuriyet Senatosu üyelerinin seçiminde de uygulanan ve 13/2/1965 tarih ve 533 sayılı Kanunun 11 inci maddesi ile yürürlükten kaldırılmış bulunan 26 ncı maddesi yerine, aşağıdaki madde, 25 Mayıs 1961 tarihli ve 306 sayılı Milletvekili Seçimi Kanununa, 26 ncı madde olarak eklenmiştir:
Dörtgenler dışına konulan ve hangi isim hizasında konulduğu belli olmayan tercih işaretleri ile yukarıdaki maddede gösterilen sayılardan eksik veya fazla olan tercih işaretleri geçersiz sayılır. Ve birleşik oy pusulası tercihsiz oy pusulası olarak dikkate alınır.
Seçmen hangi partiye oy vermiş ise, tercihini ancak o partinin adayları için belirtebilir. Bunun dışındaki tercih işaretleri geçersiz sayılır ve bu gibi birleşik oy pusulaları, tercihsiz oy pusulası olarak işlem görür.
Birleşik oy pusulasında, bu maddeye aykırı olarak kullanılan tercih işaretleri dikkate alınmaz. Ancak birleşik oy pusulası kanuna uygun olarak basılmış «Evet» mühürünü taşıyorsa, tercihsiz oy pusulası gibi işlem görür.
Madde 8
25 Mayıs 1961 tarihli ve 306 sayılı Milletvekili Seçimi Kanununun, 17 Nisan 1964 tarihli ve 447 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin 1 inci bendi ile değiştirilmiş olan ve 24 Mayıs 1961 tarihli ve 304 sayılı Cumhuriyet Senatosu Üyelerinin Seçimi Kanununun 1 inci maddesi gereğince Cumhuriyet Senatosu Üyelerinin seçiminde de uygulanan ve 13/2/1965 tarih ve 533 sayılı Kanunun 11 inci maddesiyle yürürlükten kaldırılmış olan 31 inci maddesinin 7 nci bendi yerine, aşağıdaki ibare, 7 nci bent olarak, 25 Mayıs 1961 tarihli ve 306 sayılı Milletvekili Seçimi Kanununun 31 inci maddesine eklenmiştir:
7. Siyasî parti adaylarından her birine verilmiş bulunan tercih işaretinin sayısını,
Madde 9
20/3/1968 tarih ve 1036 sayılı Kanunla 25 Mayıs 1961 tarih ve 306 sayılı Milletvekili Seçimi Kanununa eklenen ve Cumhuriyet Senatosu üyelerinin seçiminde de uygulanan 33 üncü madde aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir:
Siyasî parti adaylarından seçilenler aşağıdaki şekilde tespit edilir:
A - Yüksek Seçim Kuruluna verilen aday listelerindeki sıra, seçimlerde siyasî partilerin kazandıkları milletvekillerinin sırasının tespitine esas olur. Ancak, 32 nci madde gereğince her partinin kazandığı milletvekilliği sayısı tespit edildikten sonra, her parti için ayrı ayrı olmak üzere Yüksek Seçim Kurulunca örneği tespit edilecek cetvele,
1. Adayların adları, birleşik oy pusulasında her partinin aday listesindeki sıraya göre alt alta yazılır.
2. Her adayın isminin hizasına aldığı geçerli tercih işaretlerinin toplamı yazılır.
3. Adayların adlan hizasındaki geçerli tercih işaretlerinin toplamı, aşağıda gösterilen miktarlara ulaşmadığı takdirde, o adayın topladığı tercih işaretleri dikkate alınmaz.
4. Adayların adları hizasındaki geçerli tercih işaretlerinin toplamı, adayın listesinde bulunduğu siyasi partiye o seçim çevresinde verilmiş bulunan geçerli oyların,
a) İki, üç, dört ve beş milletvekili çıkaran seçim çevrelerinde yarısına,
b) Altı, yedi, sekiz, dokuz ve on milletvekili çıkaran seçim çevrelerinde üçte birine,
c) Onbir, oniki, onüç, ondört ve onbeş milletvekili çıkaran seçim çevrelerinde dörtte birine,
d) Onaltı, onyedi, onsekiz, ondokuz ve yirmi milletvekili çıkaran seçim çevrelerinde beşte birine,
e) Yirmibir ve daha çok milletvekili çıkaran seçim çevrelerinde altıda birine,
Veya daha fazlasına ulaştığı takdirde bu miktar tercih işaretini almış bulunan adayların adları, her parti için ayrı ayrı ve aldıkları geçerli tercih işaretleri toplamlarının büyüklük sıralarına göre ayrı bir sütuna yazılır. Şu kadar ki, bir adayın aldığı geçerli tercih işaretlerinin toplamı beşbinden az ise, tercih işaretleri dikkate alınmaz.
Bu yazım sırasında, 13/7/1965 tarih ve 648 sayılı Siyasî Partiler Kanununun 31 inci maddesinin 2 nci fıkrası gereğince siyasî partilerin yetkili organ ve kurullarınca gösterilen adaylar, tercih işareti almamış veya yukarıda gösterilen miktarlardan az almış olmalarına bakılmaksızın birleşik oy pusulasında o siyasî parti listesinde mevcut sıralarını aynen muhafaza ederler. Şu kadar ki, bu adayların aldıkları geçerli tercih işaretlerinin toplamı yukarıda gösterilen miktara ulaştığı takdirde, bunlar da, aldıkları tercih işaretlerinin büyüklük sırasına göre, bir önceki fıkra gereğince düzenlenen cetvele dahil edilirler.
Bundan sonra her seçim çevresinde, 32 nci madde gereğince partilere düşen milletvekilliği sayısı kadar milletvekili bu madde gereğince düzenlenen listenin son sütununun başından itibaren sayılmak sureti ile seçilmiş sayılır.
B- Bu işlemler açık olarak yapılır ve adaylarla müşahitler hazır bulunabilirler.
İl seçim kurulu başkanı, milletvekilliğine seçilenleri gösteren tutanağın bir suretini o seçim çevresinde derhal ilân ettirir; diğer bir suretini de bir hafta süre ile il seçim kurulu kapısına astırır.
Madde 10
26/4/1961 tarih ve 298 sayılı Seçimlerin temel hükümleri ve seçmen kütükleri hakkındaki Kanunun 52 ve 54 üncü maddeleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir;
Özel kanunlarındaki hükümler saklı kalmak üzere, seçimlere katılan siyasî partiler, oy verme gününden önceki 12 nci günden itibaren oy verme gününden önceki gün saat 18.00 e kadar radyolarla propaganda yapabilirler.
Bu konuşmalardan ilki 20 dakikayı ve bundan sonrakileri günde 10 dakikayı aşamaz.
Siyasî partiler radyolarda ilk konuşmalarında seçim beyannamelerini izah ederler.
Radyo konuşmaları Türkiye’deki bütün radyo postalariyle aynı zamanda yayımlanır.
Radyolarda, yayımlanacak propaganda konuşmalarının hergün hangi saatte, hangi parti adına yapılacağı, Türkiye Radyo ve Televizyonları tarafından haber yayımları sırasında, önceden duyurulur.
Radyolarda yapılacak propaganda yayımlarının, Anayasa ilkelerine uygun, tam bir tarafsızlık ve eşitlik içinde yapılması, Yüksek Seçim Kurulu ile Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu tarafından sağlanır.
Bu kanunun 183 üncü maddesi uyarınca mutemetlere verilen avans miktarı, gerekli ve gecikmesinde sakınca olan hallerde, il veya üçe seçim kurulu başkanının tasvibi ile onbeşbin liraya kadar çıkarılabilir.
Yüksek Seçim Kurulu, Radyolarda yayım için müracaat eden partiler arasında, bunların birer temsilcisi ile Türkiye Radyo - Televizyon Kurumu temsilcilerinin önünde ad çekerek, yayım zaman ve sıralarını tayin eder. Bu ad çekme, oy verme gününden en az 20 gün önce yapılır. Radyo yayımlarının başlangıç saati, partilerin sayısı ve en uygun dinleme imkânları gözönüne alınarak Yüksek Seçim Kurulunca kararlaştırılır. Radyo yayımları en geç saat 21.30 a kadar devam eder.
Madde 11
13/7/1965 tarih ve 648 sayılı Siyasî Partiler Kanununun 59 uncu maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir.
Su kadar ki; parti tüzükleri ve yönetmelikleri, parti kongreleri için ilânın gazete ile yapılması şartını kaldırabileceği gibi, toplantı yeter sayısını ve yeter sayının sağlanamadığı hallerde 1 inci ve 2 nci toplantı arasındaki süreyi de azaltabilecek bir şekilde tespit eder.
Madde 12
13/7/1965 tarih ve 648 sayılı Siyasî Partiler Kanununa aşağıdaki 6 ve 7 nci Geçici Maddeler eklenmiştir:
Bu kanunun yayımlandığı tarihte mevcut olan siyasî partiler, bu kanunun yayımlanmasından başlayarak bir ay içinde tüzük ve yönetmeliklerinin, aday yoklamasına ilişkin hükümlerini merkez karar veya merkez yönetim organlarının kararı ile düzenlerler."
Bu kanun yürürlüğe girdiği tarihte mevcut siyasî partilerin geçmiş yıllara ait gelir ve giderlerini bildirmelerinde ve Anayasa Mahkemesince henüz intaç edilmemiş bulunan mali denetimlerine ilişkin işlemlerde de bu kanun hükümleri uygulanır."
Madde 13
Bu kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Madde 14
Bu kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.