KolayuyumGiriş yap

Gamma ve Elektron Demeti Işınlama Tesislerinin Güvenliği ve Lisanslanması Yönetmeliği (mülga)

Yönetmelik

Tür
Yönetmelik
Resmi Gazete
18.06.1994 / Sayı 21964
Yürürlük
18.06.1994
Son değişiklik
17.12.2020
Durum
Yürürlükten kalktı (17.12.2020)
Seri
Yürürlükten Kalkan Yönetmelik Hükümleri

BİRİNCİ BÖLÜM — Genel Hükümler

Madde 1 – Amaç

Bu Yönetmeliğin amacı, gamma ve elektron demeti ışınlama tesisinde çalışanların, halkın ve çevrenin radyasyon güvenliğini sağlamak ve ışınlama tesisinin sahip ve işleticisinin, yer seçimi, tasarım, yapım, montaj, işletmeye alma, işletme, bakım onarım ve hizmetten çıkarılma aşamalarında Türkiye Atom Enerjisi Kurumu’na karşı yükümlülüklerini belirlemektir.

Madde 2 – Kapsam

Bu Yönetmelik, radyoterapi veya radyografi üniteleri dışında, ticari veya araştırma-geliştirme amaçlı gamma ve elektron demeti ışınlama tesislerinin radyasyon güvenliği ve lisanslanması ile ilgili esasları kapsar.

Madde 3 – Dayanak

Bu Yönetmelik 7 Eylül 1985 tarih ve 18861 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Radyasyon Güvenliği Tüzüğü’ne dayanılarak hazırlanmıştır.

Madde 4 – Tanımlar

Bu Yönetmelikte geçen terimler:

a) Kurum: Türkiye Atom Enerjisi Kurumu’nu,

b) Işınlayıcı :Radyasyon kaynakları kullanılarak sağlığa zararlı olmamak koşulu ile ürünlerin; sterilize edilmesi, biyolojik, fiziksel veya kimyasal yapıları üzerinde değişiklik yapmak amacı ile kullanılan cihazları,

c) Işınlama Tesisi: Işınlayıcının güvenli bir şekilde kullanılmasına ve depolanmasına olanak sağlayan bina ve ekleri,

d) Tesis Sahibi: Işınlama tesisinin kurulması ve/veya işletilmesinde Kurum’a karşı sorumlu olan resmi veya özel kurum, kuruluş veya gerçek kişileri,

e) İşletici: Görevini yerine getirirken Kurum’a karşı sorumlu olan ve tesisin güvenli işletilmesi için tesis sahibi tarafından görevlendirilmiş işletme sorumlusunu,

f) Radyasyon Korunması Görevlisi: 6 Eylül 1991 tarih ve 20983 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği’nin 19 uncu maddesinde belirtilen özelliklere sahip kişiyi,

g) Operatör: Işınlama tesisinin güvenlikle çalıştırılmasından sorumlu kişiyi,

ifade etmektedir.

Ayrıca, bu Yönetmelikte geçen diğer terimlerin anlamları 9 Eylül 1991 tarih ve 20986 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Nükleer Tanımlar Yönetmeliği’nde belirtilmiştir.

Madde 5 – Gamma ışınlama tesisleri

Işınlama amacı ile gamma kaynağı bulunduran tesislerdir. Gamma ışınlama tesisleri aşağıda belirtilen sınıflara ayrılırlar:

I. Sınıf Gamma Işınlama Tesisleri: Kapalı kaynağı, katı malzemeden yapılmış ve insan girişi tasarım olarak engellenmiş bir koruma kabı içerisinde, kuru ortamdaki ışınlayıcıyı bulunduran tesislerdir.

II. Sınıf Gamma Işınlama Tesisleri: Kapalı kaynağı, katı malzemeden yapılmış bir koruma kabı içerisindeki kuru bir ortamda bulunan, ışınlama sürecinde kaynağı koruma kabı dışındaki belirli bir hacim içerisine çıkartılan ve ışınlama süresinde ışınlamanın yapıldığı odaya insan girişinin engellendiği ışınlayıcıyı içeren tesislerdir.

III. Sınıf Gamma Işınlama Tesisleri: Kapalı kaynağı, sürekli olarak su doldurulmuş bir havuz içerisinde ve dolayısı ile her zaman zırhlı bir durumda olan ışınlayıcıyı içeren tesislerdir. Işınlama işlemi, örnekler havuz içindeki kaynağın yanına indirilerek yapılır. Işınlama süresince havuzun bulunduğu odaya insan girişlerine izin verilmez.

IV. Sınıf Gamma Işınlama Tesisleri: Kapalı kaynağı kullanılmadığı zamanlarda su doldurulmuş depolama havuzunda bulunan, ışınlama anında sudan çıkarılarak havuz üzerindeki hacim içerisine getirilen ışınlayıcıyı içeren tesislerdir. Kapalı kaynağın su dışında bulunduğu zamanlarda ışınlama odasına insan girişleri engellenmiştir. Kapalı kaynak su içerisinde ve normal güvenli konumunda iken ışınlama odasına görevlilerin belirli amaç ve süre ile girmelerine izin verilebilir.

Madde 6 – Elektron demeti ışınlama tesisleri

Hızlandırma potansiyeli 10 Milyon Volt (MV) veya daha düşük olan ve bu nedenle, sistemde herhangi bir malzemenin radyoaktif hale gelmediği elektron hızlandırıcısını içeren tesislerdir. Bu tesisler aşağıda belirtilen sınıflara ayrılırlar.

I. Sınıf Elektron Demeti Işınlama Tesisleri: Kapalı olarak yapılmış ve zırhlanmış, çalışma anında cihazın bulunduğu bölgeye insan girişlerinin kademeli ve birbirleri ile bağlantılı kilit sistemi ile kontrol edildiği ve girilmesi durumunda cihazın durdurulduğu elektron hızlandırıcısını içeren tesislerdir.

II. Sınıf Elektron Demeti Işınlama Tesisleri: Işınlama işleminin zırhlanmış kapalı bir hacim içerisinde yapıldığı ve ışınlama süresince bu hacme insan girişlerinin tümüyle engellendiği elektron hızlandırıcısını içeren tesislerdir.

Madde 7 – İşleticinin Özellikleri

İşleticinin, nükleer alanda yüksek öğrenimini tamamlamış veya tesisle ilgili mühendislik dalları veya fizik alanında dört yıllık lisans eğitimi üzerine radyasyon korunması konusunda en az beş yıl deneyim sahibi olması tercih sebebidir. İşletici ayrıca; görevlendirildiği tesisin çalışması ile ilgili bilgiler, tesiste kullanılan iyonlaştırıcı radyasyonlarla ilgili mevzuat ve uygulamalar hakkında bilgi sahibi olmalıdır.

Madde 8 – Operatörün özellikleri

Operatör en az teknik lise eğitimi üzerine Kurum tarafından düzenlenen radyasyon güvenliği eğitim programından başarı belgesi almış olmalıdır.

İKİNCİ BÖLÜM — Radyasyon Güvenliği Esasları ve Sorumluluk

Madde 9 – Radyasyon güvenliği

Işınlama tesislerinin radyasyon güvenliği, Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği’nin İkinci Kısım Birinci Bölümünde yer alan doz sınırlama sistemi esas alınarak bu Yönetmelik hükümleri ile sağlanır.

Madde 10 – Güvenlik esasları

Işınlama tesislerinin güvenli olması için, tesisin yer seçimi, tasarım, yapım, montaj, işletmeye alma, işletme, bakım, onarım ve hizmetten çıkarılma aşamalarında genel güvenlik felsefesi kapsamındaki;

Kademeli koruma,

Yedeklilik,

Farklılık,

Bağımsızlık,

tasarım ilkeleri ve

Güvenli işletme,

Kalite temini

usulleri uygulanır. Bunlarla ilgili ayrıntılar tesis sahibi veya işletici tarafından hazırlanacak olan güvenlik analizi raporunda verilir. Güvenlik analizi raporunun kapsamı bu Yönetmeliğin 1 numaralı ekinde yer almaktadır.

Işınlama tesislerinin tasarım esasları bir güvenlik rehberi ile düzenlenir.

Madde 11 – Sorumluluk

Tesis sahibi ve işleticinin sorumlulukları şunlardır:

a) Tesis sahibi, 13 üncü maddede belirtilen aşamalar sürecinde güvenliğin sürekli olarak sağlanmasından birinci derecede sorumludur.

b) Tesis sahibi, işletme sırasında, tesiste en az bir radyasyon korunması görevlisi ile yeteri sayıda operatör bulundurmaktan sorumludur.

c) İşleticinin sorumlulukları bu Yönetmeliğin 2 numaralı ekinde yer almaktadır.

d) Kurum, ışınlama tesisleri ile işleticinin sorumluluklarını; bildirim alma, kayıt tutma, onay, izin, lisans verme ve denetleme işlemlerini uygulayarak kontrol eder.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM — Lisans Verme İşlemleri

Madde 12 – Lisans gereği ve süresi

Işınlama tesislerinin işletilmesi için Kurum'dan lisans alınması gerekir.

Lisans, Kurum tarafından verilen yetkilendirme belgesi olup, geçerlilik süresi beş yıldır. Bu süre, bu Yönetmeliğin 19 uncu maddesine göre uzatılabilir.

Madde 13 – Lisans aşamaları

Işınlama tesislerine lisans verilmesi aşağıdaki aşamalarla gerçekleştirilir.

a) Yer Seçimi Onayı

b) Tasarım Onayı

c) Yapıma Başlama İzni

d) Montaj İzni

e) Kaynak Yükleme İzni

f) İşletmeye Alma İzni

g) İşletme Lisans Belgesi

Onay ve izinler, Radyasyon Sağlığı ve Güvenliği Dairesi’nin olumlu görüşü ve Kurum Başkanı’nın onayı ile, İşletme Lisans Belgesi ise bu Yönetmeliğin 16 ıncı maddesi hükümlerine göre verilir.

Lisans belgesinde işleticinin adı belirtilir. İşleticinin değişmesi halinde tesis sahibi Kurum'u haberdar eder ve yeni işleticiyi Kurum’a bildirir. Yeni işleticinin nitelikleri Kurum’ca uygun görüldüğü takdirde, tesisin lisans belgesinde isim değişikliği yapılır. Bu işlem sonuçlanıncaya kadar tesis çalıştırılamaz. Bu hususlara uyulmadığı takdirde lisans iptal edilir.

Madde 14 – Lisans başvurusu için gerekli bilgi ve belgeler

Başvuru tesis sahibi tarafından yapılır. Başvuru sahibi, onay, izin ve lisans belgesi almak için, aşağıda istenen bilgi ve belgeleri aşama sırasına göre Kurum’a iletir:

a) Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği’nin 46 ncı maddesinde istenen belgeler.

b) Tesisin tasarımcı, imalatcı, yapımcı ve montajcı firmalarının isim ve adresleri.

c) Tesisin yapımına ilişkin iş akış programı.

d) Tesisin güvenlik analizi raporunun ilgili bölümleri.

e) Kurum’ca gerek duyulacak diğer bilgi ve belgeler.

Madde 15 – Başvurunun değerlendirilmesi

Başvurunun değerlendirilmesinde aşağıdaki esaslara uyulur:

a) Ön Değerlendirme: Kurum, bu Yönetmeliğin 14 üncü maddesinde belirtilen belgelerin yeterliliği, geçerliliği ve bu Yönetmeliğe uygunluğunu her aşama için değerlendirerek sonucu bir ay içerisinde başvuru sahibine bildirir.

b) Yer Seçimi Onayı: Tesisin kurulacağı yere ilişkin verilerin uygunluğu Kurum’ca doğrulanırsa, tesise yer seçimi onayı verilir.

c) Tasarım Onayı: Tesisin tasarımına ilişkin proje ve veriler Kurum’ca uygun ve yeterli görülürse tesisin tasarımı onaylanır.

d) Yapıma Başlama İzni: Yer seçimi ve tasarımı onaylanmış tesise, inşaat ve imalatcı firmaların kalite temin organizasyonu ve programları ile inşaat ve montajın zamanlama programı Kurum’ca yeterli görülürse, yapıma başlama izni verilir.

e) Montaj İzni: Tesisin inşaat ve tesisatının projesine uygun olarak tamamlandığının Kurum’ca belirlenmesi halinde tesise montaj izni verilir.

f) Kaynak Yükleme İzni: Radyoaktif kaynaklı ışınlama tesislerinde tesisin montajının projesine uygunluğu ve güvenlik hususları Kurum’ca yeterli görülürse Kurum görevlilerinin gözetiminde kaynaksız testler yapılır ve sonuçlar olumlu bulunursa tesise kaynak yükleme izni verilir.

g) İşletmeye Alma İzni: Tesisin yapım testleri ve işletmeye alma öncesi denemelerinin sonuçları ve işletmeye alma programı Kurum'ca uygun görülürse tesise işletmeye alma izni verilir.

h) Değişiklik Önerisi: Yukarıda belirtilen aşamalardan herhangi birisine ilişkin değişiklik için Kurum’dan ayrıca onay alınması zorunludur.

i) İşletme Lisansı Belgesi: Bu belgenin verilebilmesi için;

1. Cihazların kullanma talimatı ve çalışma sınırlarının,

2. Tesisin işletme talimatının,

3. İşletici tarafından tutulacak olan, işletme kayıt ve raporlarının,

4. Periyodik test raporları ile bakım ve denetim kayıtlarının,

5. İşletme personeli eğitim programlarının,

6. Varsa tesisteki değişikliklere ilişkin düzenlemelerin,

7. Tesisin son durumuna göre düzenlenmiş güvenlik analizi raporunun yeterliliği Kurum’ca değerlendirilir.

i) Değerlendirme sonucu:

1. Güvenlik donanımları ve uyarı sistemlerinin doğru olarak çalıştığı,

2. Personelin ve çevrenin radyasyon güvenliğinin sağlandığı,

3. Tesis işletimi için bu Yönetmelikte belirtilen personelin ve eğitimlerinin sağlanmış olduğu saptandığı takdirde tesise işletme lisans belgesi verilir.

j) Geçici İşletme Lisansı: Bu maddenin (ı) bendinde öngörülen hususların tamamının sağlanmadığı durumlarda, başvuru sahibinin isteği üzerine Kurum’ca tesise geçici işletme lisansı verilebilir. Bunun için tesisin güvenli çalışmasına engel olmayacak işletme koşullarının sağlanması esastır. Geçici işletme lisansı kapsam bakımından sınırlı olabilir. Süresi üç aydan fazla olamaz.

Madde 16 – İşletme lisans belgesinin verilme usulü

Radyasyon Sağlığı ve Güvenliği Dairesi tesise işletme lisans belgesi verilmesini Kurum Başkanı’na önerir. Kurum Başkan’ı tarafından konu Atom Enerjisi Komisyonu’na götürülür. Komisyon tarafından önerinin kabul edilmesi halinde tesise işletme lisans belgesi verilir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Madde 17 – Denetim

Kurum, Radyasyon Güvenliği Tüzüğü'nün 18 inci ve 19 uncu maddelerindeki esaslara göre tesisi lisans öncesi ve sonrası denetleme yetkisine sahiptir.

Madde 18 – Denetimin genel esasları

Denetimler bu Yönetmeliğin 1 ve 2 numaralı eklerinde belirtilen hususları kapsar. Denetim sonucu işleticiye bildirilir.

Madde 19 – Denetim sonuçları

Denetim sonucunda bu Yönetmelik hükümlerine aykırı bir husus tesbit edilmediği takdirde, olumlu durum bir yazı ile işleticiye bildirilir.

Denetim sonucunda tesisin güvenli çalışmasına engel olmayacak düzeyde yetersiz durumlar tesbit edildiği takdirde, Kurum işleticiye yazılı uyarıda bulunur. Bu uyarıda, yetersiz durumların mahiyeti, mevzuat dayanağı, düzeltilebilmesi için gerekli bilgiler ve süre belirtilir. Bu süre üç aydan fazla olamaz. Bu süre sonunda tesbit edilen durumların devamı halinde bu maddenin üçüncü fıkrası hükümü uygulanır.

Denetim sonucunda tesisin güvenliğini olumsuz yönde etkileyecek veya çalışanların, halkın ve çevrenin radyasyon güvenliğini tehlikeye sokabilecek durumlar tesbit edildiği takdirde, bu durumlar giderilinceye kadar Kurum, Radyasyon Güvenliği Tüzüğü’ nün 13 üncü maddesi hükümleri uyarınca, tesise verilmiş olan lisansı askıya alır. Mevcut durum, Kurum’ca verilen süre içerisinde giderilmediği takdirde lisans iptal edilir.

Madde 20 – Tesisin devredilmesi

Tesis sahibinin değişmesi halinde, tesisin işleticisi durumu bir ay içinde Kurum’a bildirmek zorundadır. Bildirmediği takdirde lisans askıya alınır.

Madde 21 – Hizmetten çıkarılma

Tesis sahibi tesisin hizmetten çıkarılmasını önerebilir. Bu takdirde işletici hizmetten çıkarılmanın gerekçesini, yapacağı iş programını ve güvenlik önlemlerini içeren bir raporla Kurum’a başvurur. Kurum, raporu uygun görürse tesisin hizmetten çıkarılmasını onaylar. Hizmetten çıkarılma işlemleri Kurum’un denetiminde yapılır.

BEŞİNCİ BÖLÜM — Son Hükümler

Geçici madde 1 – Son Hükümler

Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihte lisans işlemleri tamamlanmamış tesisler için, bu Yönetmeliğin yayım tarihinden itibaren en çok üç ay içerisinde Kurum’a başvurulması zorunludur.

Kurum başvuruyu izleyen bir ay içerisinde tesisi denetler. Denetim sonucuna göre, tamamlanacak işleri tesbit eder ve başvuru sahibine bildirir. Tesisin lisans işlemleri bu Yönetmeliğe göre tamamlanır.

Geçici madde 2

Bu Yönetmeliğin 10 uncu maddesinin son fıkrasında belirtilen güvenlik rehberi, bu Yönetmeliğin yayımlanmasını takibeden üç ay içerisinde Kurum’ca çıkartılır.

Madde 22 – Yürürlük

Bu Yönetmelik Başbakan’ın onayını takiben Resmi Gazete’de yayımlandıktan sonra yürürlüğe girer.

Madde 23 – Yürütme

Bu Yönetmelik hükümlerini Başbakan yürütür.