Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Üretim Planlama Yönergesi
- Tür
- Yönerge
- Tarih
- 31.05.2013
- Yürürlük
- 31.05.2013
- Durum
- Yürürlükte
- Seri
- Yönergeler, İmalat Sanayi Mevzuatı
BİRİNCİ BÖLÜM — Genel Hükümler
Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar, İlkeler, Esaslar
Madde 1 – Amaç
(1) Bu Yönergenin amacı; Kurumun fabrika ve işletmelerinde üretim planlama konusunda yapılan çalışmaların tek düzen içerisinde yürütülmesini sağlamak ve eldeki kaynakları en etkin şekilde kullanarak verimliliği artırmaktır.
Madde 2 – Kapsam
(1) Bu Yönerge hükümleri Kurumun işletme ve fabrika müdürlüklerinde yürütülen üretim planlama çalışmalarının esaslarını kapsar.
Madde 3 – Dayanak
(1) Bu Yönerge, 233 Sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Ana Statüsüne dayanılarak hazırlanmıştır.
Madde 4 – Tanımlar
(1) Bu Yönergede geçen;
a) Ara mamul: Bir esas üretim masraf yerinde üretilmiş olup, başka bir esas üretim masraf yerine veya bu haliyle mamul ambarına çekilerek yedek parça olarak satılacak, henüz uç üretimin yapısına girmemiş olan ve üretildiği masraf yeri için mamul sayılan kıymetlerdir.
b) Asgari stok seviyesi: Malzeme tedarikinde kaçınılmaz sebeplerden meydana gelecek gecikmeler nedeniyle üretim ve hizmet faaliyetlerinin aksamaması için elde tutulacak stok miktarını,
c) Azami stok seviyesi: En yoğun olduğu dönemlerde, üretimde kullanılan veya satışları karşılamak amacıyla elde tutulması en ekonomik olan stok miktarını,
ç) Birim: Belirli hizmetleri bünyesinde toplayıp yürüten ve/veya uygulayan idari ve teknik ihtisas bölümlerini,
d) Direkt (yapıcı) işçilik: Bir mamul, bir işlem veya bir işlemin parçası, bir maliyet merkezi, bir fonksiyon veya satış alanı ile direkt bağlantısı olan işçilik saatlerini,
e) Direkt ilk madde ve malzeme: Üretimin esas bünyesini oluşturan, işlenmesi ve biçimlendirilmesi sırasında istenilen nitelikte olmasını sağlamak üzere tüketilen ve o üretimin bünyesinde kalan malzemeyi,
f) Endirekt (yardımcı) işçilik: Fabrika ve işletmelerimizin yardımcı üretim, hizmet, yatırım ve dönem giderleri masraf yerlerinde çalışan işçiler ile esas üretim masraf yerlerinde çalışmakla beraber çalışmaları herhangibir iş emrine doğrudan puante edilemeyen postabaşı, atölye şefi, destek hizmeti kadrolarında çalışan işçi personelin işçilik saatlerini,
g) Endirekt malzeme: Yardımcı üretim, hizmet, yatırım ve dönem giderleri masraf yerlerinde sarfedilen her türlü malzeme ile esas üretim masraf yerlerinde sarfedilmekle beraber, üretimin esas bünyesine girmeyen, dolaylı olarak sarfedilen diğer malzemeyi,
ğ) Genel Müdür: Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Genel Müdürünü,
h) Kapasite: Bir birim zamanda mal veya hizmet üretme potansiyelini,
ı) Kritik stok seviyesi: Önceden saptanan tedarik veya üretim sürelerinin uzaması halinde, malın ambar mevcudunun sıfıra inmemesi için asgari stok seviyesine eklenen toleransı,
i) MKE/Kurum/Teşekkül: Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Genel Müdürlüğü tüzel kişiliğini,
j) Mamul: Bir veya birden fazla esas üretim masraf yerlerinde ilk keşif planının düzenlendiği üretim cinsine ilişkin olarak işleme tabi tutulan üretimin en son masraf yerinde tamamlanarak satışa hazır hale getirilmiş kıymetleridir.
k) Merkez Teşkilatı: Teşekkül merkezindeki birimleri,
l) Plan: Üretim planını ortaya koymak amacıyla yapılan çalışmaların çerçevesini,
m) Program: Üretim planının uygulanması sırasında ayrıntılı olarak düzenlenen ve kısa süreler için uygulama esaslarını belirten bilgilerin bütününü,
n) TAM (takım aparat mastar) ve kalıplar: Üretim için yardımcı ekipman olarak kullanılan imalat ve ölçü araçlarını,
o) Taşra Teşkilatı: Teşekkül merkezi dışındaki işletme ve fabrika müdürlükleri ile diğer birimleri,
ö) Üretim birimi: Taşra teşkilatında bulunan işletme ve fabrika müdürlüklerini,
p) Üretim: İnsangücü, hammadde ve yardımcı madde, makina ve enerji gibi belirli kaynakları yararlı mal ve hizmetlere dönüştürme faaliyetlerini,
r) Verimlilik: Mümkün olan en düşük kaynak harcaması ile en yüksek sonuca ulaşmayı,
s) Yarı mamul: Esas üretim masraf yerinde ilk keşif planının düzenlendiği üretim cinsine ilişkin olarak işleme tabi tutulan üretimin o masraf yerinde ikmal edilmemiş, tamamlanmamış olanlarıdır.
ş) Yönetim Kurulu: Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Yönetim Kurulunu,
ifade eder.
Madde 5 – İlkeler
(1) Bu Yönerge, Kurum işletme ve fabrikalarında yürütülen mal ve hizmet üretim faaliyetlerinin etkin, verimli ve süratli yürütülmesini, planlama çalışmalarının standartlaştırılmasını, kaynakların etkin ve verimli kullanılmasını, maliyet etkinliğinin sağlanmasını, üretim ve satış kararlarının isabetli şekilde alınabilmesini hedef tutar.
Madde 6 – Sorumluluk, kontrol ve rapor verme esasları
(1) Bu Yönergenin uygulanmasından işletme ve fabrika müdürlükleri sorumludur.
(2) Yönerge hükümlerinin gereğince uygulanıp uygulanmadığı, Teftiş Kurulu Başkanlığınca denetlenir ve gerektiğinde Genel Müdür’e sunulmak üzere rapor düzenlenir.
(3) Müfettişler ile uygulamadan sorumlu birim amirleri gerektiğinde bu Yönergenin geliştirilmesine ilişkin olarak rapor verirler.
Madde 7 – Değişiklik esasları
(1) Bu Yönergede, uygulamalar ile teknik gelişme ve ihtiyaçlar gözönüne alınarak, Teftiş Kurulu Başkanlığı, ilgili daire başkanlıkları, işletme ve fabrika müdürlüklerinin teklifi üzerine İnsan Kaynakları Dairesi Başkanlığı tarafından gerekli değişiklik işlemleri yerine getirilir.
Madde 8 – Dağıtım ve kullanma esasları
(1) Bu Yönerge gizli olmayıp, Teşekkül birimlerine dağıtılır.
İKİNCİ BÖLÜM — Özel Hükümler
Üretim Planlamanın Tanımı, Amacı ve Uygulanması
Madde 9 – Üretim planlamanın tanımı ve amacı
(1) Üretim planlama, üretim biriminin elinde bulunan insan gücü, malzeme, makina ve enerji kaynaklarından yararlanılarak, belirli yer ve zamanda, yeterli miktarda, en ekonomik biçimde, istenilen kalite ve terminde mal veya hizmet üretimi için yapılan düzenleme faaliyetlerinin bütünüdür. Sonuçların kontrolü için yapılan izleme ve kontrol çalışmaları da bu kapsamdadır.
(2) Üretim planlamanın amacı, işletme ve fabrika müdürlüklerinin kârlılık ve verimlilik ilkeleri doğrultusunda çalışmasıdır.
Madde 10 – Üretim sistemleri
(1) İki çeşit üretim vardır:
a) Sürekli üretim/stoğa üretim/kitle üretim: Önceden belirlenmiş özelliklere bağlı, devamlılık gösteren tipte bir malın üretimidir. Bu üretimde eldeki makina ve tesisler yalnız belirli bir mamule ayrılır. Özel amaçlı takım tezgâhlarının ve standartlaşmış ürünlerin egemen olduğu üretim sistemidir.
b) Siparişe göre üretim/atölye tipi üretim/yalın üretim: Alıcının zaman, miktar ve kalite bakımından kendisinin belirlediği özellikleri kapsayan bir parti malın üretimidir. Kitle üretiminde az çeşitle büyük miktarlarda üretim söz konusu iken yalın üretimde değişen miktarlarda ama çok çeşitli üretim söz konusudur.
Madde 11 – Üretim planlama faaliyetleri
(1) Üretim planlama faaliyetleri aşağıdaki unsurlardan oluşur:
a) Talep ve satış tahminleri: Talep tahminleri, geçmiş yıllar talepleri ve geleceğe dönük pazar araştırmaları dikkate alınarak yapılır. Bu amaçla, Kurumun ilgili birimlerince hazırlanmış uzun vadeli talep tahminleri varsa, bunun plan dönemine ait olan bölümünden yararlanılır.
1) Yalnızca plan döneminde üretilecek mala talep, pazar araştırmaları ile bulunur. Bunların olmadığı durumlarda işletme ve fabrika yetkililerince geçmiş yılların gerçekleşmiş talep verilerinden yararlanılarak, talep tahminleri yapılır.
2) Kurum içi talepler, plan hazırlık dönemi içinde ilgili işletme, fabrika ve birimlerinden sorularak öğrenilir.
3) Planlama süresi içinde üretim biriminin ürettiği mal ve hizmete olan talep çeşitli nedenlerle dalgalanmalar gösterebilir. Bu dalgalanmalarla ortaya çıkan sorunlar karşısında aşağıda belirtilen ilkelerden geçerli olanı uygulanır:
(a) Talebin çok düşük veya çok yüksek olduğu dönemlerde üretim hızını sabit tutup, talebin düşük olduğu dönemlerde biriken stoku, yüksek talep dönemlerinde satışa arz etmek,
(b) Talebin yüksek olduğu dönemlerde işgücü artırımı ve düşük olduğu dönemlerde işgücü eksiltilmesi yoluna gitmek,
(c) İşgücünde ayarlama yapmaksızın fazla ya da eksik mesai yoluna giderek üretim hızında ayarlama yapmak.
b) Satış ve irsalât planı: Merkez teşkilatı ilgili birimleri tarafından gönderilecek satış tahminleri veya kesinleşmiş müşteri siparişleri, üretim birimlerinin stokları ve plan dönemindeki üretim kapasiteleri de göz önüne alınarak, verimliği ve karlılığı en yüksek düzeyde sağlayacak biçimde satış planı yapılır. Plan yapılırken talebin satışa ayrılan üretim kapasitesinden fazla olması durumunda öncelik taşıyan müşteri grupları ya da üretim çeşitleri, Teşekkül satış politikaları içinde yer aldığı sıraya göre plana dâhil edilir veya çıkartılır.
1) İrsalât planında ihtiyaç sahibi üretim birimlerinin bildirdikleri çeşit ve miktarlardan, plan dönemi içinde üretilebilecek olanlar yer alır. İrsalât için üretim, birinci önceliği taşımakla birlikte, isteklerin üretim kapasitesinin üstünde olduğu durumlarda ihtiyaç sahibi işletme ve fabrikalara üretilebilecek mamullerin cins ve miktarları bildirilir. Üretimde değişik seçeneklerin bulunması durumunda ihtiyaç sahibi işletme ve fabrikaların isteği dikkate alınır. Üretim çeşitlerinin dengelenmesinde zorluklarla karşılaşılması halinde, üretim kapasitesinin taksimi Teşekkül Genel Müdürlüğü talimatları doğrultusunda yapılır.
2) Satış İrsalât Planı Formu, mali işler müdürlüğü tarafından, Satış Planı Önerisi Formu ise ticaret veya pazarlama ve satış müdürlükleri tarafından düzenlenerek işletme bütçesine dâhil edilir. Her iki formun hazırlanmasına esas bilgiler mühendislik hizmetleri müdürlüğünden sağlanır.
c) Kapasite planı: Üretim planlamasına başlanırken üretilecek mamul cinslerine göre üretim makina ve tesislerinin teknik kapasiteleri ile insan gücü kapasitesi ayrıntılı olarak belirlenir ve bütün planlama çalışmaları süresince bu husus gözönünde bulundurulur.
1) Yeni bir yatırım halinde kapasite tayini uzun vadeli talep tahminlerine dayandırılır ve bu süreç sonunda saptanan kapasite tesis ve insan gücü ihtiyaçlarını belirler.
2) İşletme ve fabrikalarda yürütülen, planlama çalışmalarında kapasitesi belirlenmesi gereken iki kaynak mevcuttur; makine/tesis kapasitesi ve insan gücü kapasitesi.
(a) Makine veya tesis kapasitesi: Üretim yerlerindeki tezgâh ve tesislerin genel bir envanteri çıkarılır. Üretilecek mamul ya da ara mamullerin her biri için üretim cinsine göre, üretim hattında bulunan bütün makina ve tezgâhların tümünün ayrı ayrı kapasiteleri tespit edilir. Bu kapasitelerin belirlenmesinde makina ve tezgâhın mecburi duruşları dikkate alınır. Üretim şekillerine göre makina ve tesis kapasiteleri aşağıdaki gibi ifade edilmektedir.
- Sürekli üretimde kapasite: Sürekli üretim devamlılık gösterdiğinden, üretim girdiler veya çıktılar cinsinden ölçülebilir. Bu ölçüler ağırlık, hacim, uzunluk, adet, iş saati gibi birimler olabilir.
- Sipariş üzerine üretimde kapasite: Sipariş üzerine üretimde üretilen mallar çok çeşitli olduğundan, genel amaçlı makina gruplarının değişik türde mal veya mal grubu imalatında ortaklaşa kullanılması zorunluluğu nedeniyle, bu üretim yerlerinde kapasite, iş saati olarak ifade edilir.
- Tezgâh ve makinelerin kapasitelerinin tespitinde tezgâh sicil kartındaki bilgilerden yararlanılır.
(b) İnsangücü kapasitesi: Planlama çalışmalarının yapılması sırasında mevcut insan gücünün direkt ve endirekt işçilik saatleri toplamıdır. Planlama çalışmalarına, ait olduğu yıldan çok önceleri başlandığı için insan gücü konusunda sağlıklı karara varılması imkânı sağlanmış olur. Sipariş çeşitlerine bağlı olarak makina ve tesis kapasitesi ile yapılacak dengelemeler sonunda ek insan gücü ihtiyacı, insan gücü fazlalığı veya işçilik saatinin yeterliliği hususları tespit edilerek gerekli kararlar alınır. Ayrıntılı çalışmalar, operasyon ve yükleme planları ile insan gücü düzenlemesi sırasında yapılır.
ç) İş etüdü: Üretim biriminin verimlilik ve kârlılık ilkelerine bağlı olarak faaliyetlerini daha etkin bir biçimde sürdürülebilmesi, piyasalarda aranan niteliklerin korunması, maliyetlerin mümkün olan seviyelere indirilmesi için iş etüdünün yapılması zorunludur. İş Etüdü; metot etüdü ve iş ölçümü unsurlarının bir bütünüdür. Bu metotlar aşağıda belirtilen esaslar uyarınca uygulanır.
1) Metot etüdü: Verimliliğin arttırılması, maliyetlerin düşürülmesi, kalitenin iyileştirilmesi ve iş güvenliğinin sağlanması amacı ile daha kolay ve daha etkin yöntemlerin geliştirilmesi ve uygulanması faaliyetleridir.
2) İş ölçümü: Belli bir işin o işi yapmak için gereken nitelik ve yeteneklere sahip olan bir işçi tarafından standart bir çalışma hızı ile yapılması durumunda geçecek zamanın saptanmasıdır. Standart zamanın tespiti zaman etüdü ile yapılır. Zaman etüdü; belirli koşullar altında yapılan belli bir işin öğelerinin zamanını ve derecesini kaydederek ve bu yolla toplanan verileri çözümleyerek, o işin tanımlanan bir çalışma hızında yapılabilmesi için gereken zamanı saptamakta kullanılan bir iş ölçme tekniğidir. Zaman ölçümleri, gözlenen kişinin bilgisi dışında yapılmamalıdır. Hiçbir şekilde işçiyi bilgisi olmadan, saklanılarak ya da kronometre cepte çalıştırılarak zamanlamaya çalışılmamalıdır.
Ana hatları ile:
- Yeni bir mamul üretimine başlanılması,
- İmalat yönteminde veya malzemede değişiklik olması,
- Üretim hattındaki yığılma veya gecikme şeklinde dar boğazlara sebep olan durumların oluşmasında,
- Makine ve insan gücü kapasitelerinden tam yararlanılamaması halinde verimliliği artırma amacı ile araştırma yapılması,
- İmalat maliyetlerinin bazı mamul türleri veya işlemler için fazla görünmesi karşısında tedbirler araştırılması
Hallerinde standart zaman yeniden tespit edilir.
Bulunan standart zamanlar:
- Üretim plan ve programlarının hazırlanmasında,
- Maliyetlerin çıkarılmasında,
- Makine ve insan gücü kapasitesinin saptanmasında,
- Doğrudan işçiliğe ödenecek ücretlerin saptanmasında,
- Gözetim ve kontrol etkinliğinin arttırılmasında,
- İşçi-işveren arasındaki ücret-verim pazarlığında ölçülebilir kriterlerin oluşturulmasında, önemli bir veri olarak kullanılır.
d) Operasyon ve yükleme planları:
1) Yükleme; kapasitelerin üretim programını gerçekleştirecek biçimde dağılımıdır. Makinaların kapasitelerinin tespitinde çalışma hızı ve özellikleri ölçülür. İnsangücü kapasitesinin belirlenmesinde ise eğitim seviyesi, psikolojik, fizyolojik ve yasal kısıtlayıcı faktörler dikkate alınır. Yükleme planını düzenlemek için ilk adım olarak masraf yerlerindeki tezgâh ve tesislerin öngörülen üretim çeşitleri için kapasite planları hazır bulundurulur. Tezgâh veya tesisin yüklenmesinde kısıtlayıcı bir faktör olan standart kapasiteler, koşullar değişmediği sürece aynı kalır. Yükleme planının yapılması için yüklenecek işlerin tümü, öncelik sıraları dâhil tamamen belirlenir.
2) Operasyon planları; siparişin üretimi için tespit edilen operasyonları, bu operasyonlar için gerekli malzeme girdi ve çıktılarını, operasyon zamanlarını, operasyonun yapılacağı masraf yeri ve tezgâhları, yükleme planlarını, kullanılacak takım, aparat, mastar ve kalıplara ilişkin bilgileri içerir. İş istasyonları ve üretim hatları düzenlenir. Operasyon ve yükleme planları, değişen ve gelişen koşullara göre her an gözden geçirilir. Tesis, makina ve işçinin yapacağı işlerin önceden belirlenmesi için yıllık üretim planı dikkate alınarak haftalık veya aylık yükleme diyagramları hazırlanır. Bunun için bir önceki yıla ait tezgâh veya tesis çalışma raporlarından da yararlanılır.
3) Operasyon ve yükleme planlarının düzenlenmesinde aşağıdaki hususlar dikkate alınır:
(a) Hat dengelenmesi: Üretim hattındaki iş istasyonları arasında kapasite bakımından uyum sağlanır. Hat dengelenmesi işlemi, iş merkezi kayıtlarında tutulan gerçek kapasite değerleriyle atölyelerin yüklenmesi ile gerçekçi bir üretim programı geliştirilmesinde yardımcı olur. Planlanan kapasite değerlerinin gerçek kapasite değerlerinde dengelenmesinde; İmalat çevrim zamanının en aza indirilmesi, gerçek kapasite değerleri esas alınarak teslimatın zamanında gerçekleşmesi ve iş kafilelerinin bazı operasyonlarındaki darboğazlar nedeniyle beklemelerin en aza indirilmesi amaçlanmaktadır.
(b) Darboğazlar: Üretim hatlarındaki darboğazlar saptanır. Kapasitelerin yetersizliği halinde darboğazların meydana gelmemesi için gerekli önlemler alınır. Gerekirse tezgâh ve eleman takviyesi yoluna gidilir. Yatırım ihtiyacının şekline göre Yatırım İstek Formu ile talepte bulunulur.
(c) Kapasite boşluğu: Tezgâh kapasitelerinin tam kullanılmamasından ortaya çıkar. Kapasite boşluğu ya sipariş yetersizliğinden veya sağlıklı bir iş etüdü yapılmamasından kaynaklanır. Birimde hiç çalışmayan veya kısmen çalışan tesis ya da tezgâhlar saptanır. Üretimlerin birim başına fazla maliyet getireceği gerçeği gözönünde tutularak, tezgâhlarda veya tesislerde kapasite boşluğu bırakmayacak şekilde bir yükleme planı amaç edinilir.
(ç) Boş işçilik: Sipariş alınamaması veya sipariş mevcut olduğu halde, malzeme tedarikindeki zorluklar ve gecikmeler, üretim araç ve gereçlerinin arızalanması, enerji yetersizliği gibi nedenlerle üretim hatlarının tümünün ya da bir kısmının kapasitelerinde çalıştırılmaması halinde; “çalışmayan kısım gideri” ile “boş işçilik gideri” meydana gelir. Bu durumda “boş işçilik’ puantajı gösterilir. Bu giderlerin yapılmakta olan üretimlerin maliyet öğesi içinde yer alması kesinlikle uygun değildir.
- Esas üretim masraf yerlerinde herhangi bir nedenle üretimin aksaması veya verilememesi ve artan iş gücünün bir başka esas üretim masraf yerinde de üretim karşılığı kullanılamaması hallerinde, kullanılamayan bu direkt iş gücünün mutlaka “boş işçilik’ olarak puantajı sağlanmalıdır. Esas üretim masraf yerlerinde üretim karşılığı kullanılamayan direkt iş gücünden yardımcı üretim ve hizmet masraf yerlerinde yararlanılsa dahi, bu iş gücü yine “boş işçilik” olarak puante edilecektir.
- Kartını basmış olan işçinin sağlık ve benzeri nedenlerle fiilen işe başlayamaması veya tezgâh veya tesis arızası ya da enerji kesintisi gibi nedenlerle bir iş günü içinde bir saati geçmeyen duraklamaların meydana gelmesi halinde “boş işçilik” gösterilmez. Ancak bu duraklamaların bir saati geçmesi halinde toplam duraklama süresinin “boş işçilik” olarak gösterilmesi esastır.
- İşletme bütçelerinde “boş işçilik’ planlanmaması esas olmakla birlikte, mevcut iş gücünün üretim planında yer alan mamullerin gerektirdiği iş gücünden fazla olması veya tezgâh veya tesislerin yetersizliği nedeni ile her yıl belirli süre üretim aksamaları ile karşılaşılması hallerinde artan işgücü “boş işçilik’ olarak planlanır.
e) İnsan gücü planı: Masraf yerlerinin tespiti ve kodlaması yapılır. Mevcut tezgâh ve tesislerin sayıları, nitelikleri, optimum insan gücü ihtiyaçları belirlenerek direkt ve endirekt işçiliklerin tanımları ve hizmetlerin iş tanımı yapılır. Operasyon ve yükleme planları ile genel üretim hacmi de gözönüne alınarak insan gücü ihtiyacı saptanır. Masraf yerlerinin birbirleri ile olan ilişkileri ana hatları ile düzenlenir ve masraf yerlerine göre insan gücü dağılımı yapılır. Masraf yerleri arasında yapılacak insan gücü kaydırmaları hukukî ve malî mevzuat doğrultusunda açıklıkla belirlenir. Sipariş miktarı, kapasite durumu ve mevcut insan gücü dikkate alınarak fazla çalışma ve vardiya gereksinmesi tespit edilir. Memur ve işçi kadroları ile ilgili çalışmalar Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu İşletme Bütçesi Yönergesinde düzenlenen İş Gücü Planına uygun şekilde yapılır.
f) Tesis-tezgâh revizyonu ve tatil planı: Yıllık bakım-onarım ve revizyonlar için planlanan zorunlu teknik duruşlar, olanaklar ölçüsünde personel izin politikaları ile de bağdaştırılarak üretim araçlarının bu iki nedenle en az toplam duruşunu sağlayacak şekilde planlanır.
g) Malzeme ikmal planı: Gerek bütçe çalışmaları sırasında belirlenen ve gerekse yıl içinde alınması muhtemel siparişlere ait keşiflerde öngörülen direkt ve endirekt malzeme ile takım, aparat, mastar ve kalıpların ihtiyaç miktarları saptanır ve malzeme ikmal tablolarına işlenir. Bu tabloda malzemenin fiili ambar mevcutları, senelik ihtiyaçlar, azami, asgari ve kritik stok seviyeleri ile temin süreleri ve yolda geçecek muhtemel zamanlar ayrıntılı olarak gösterilir.
1) Mühendislik hizmetleri müdürlüğünce düzenlenen “Malzeme İkmal Planı” dikkate alınarak, “İşletme Bütçesi - Tedarik Planı”, ticaret veya tedarik müdürlüklerince hazırlanır.
2) Üretim ve işletme faaliyetlerinde kullanılacak malzemelerden; üretim birimi içinde sağlanacak olanlar için mühendislik hizmetleri müdürlüğünce iş emri düzenlenerek üretim müdürlüğünce üretimi yapılır. İş emrine eklenecek teknik resim ve teknik özelliklere ilişkin bilgiler mühendislik hizmetleri müdürlüğünce hazırlanır.
3) Kurum içinden tedarik edilecekler için, mühendislik hizmetleri müdürlüğünce yardımcı sipariş mektubu düzenlenerek gereği için ticaret müdürlüğüne aktarılır. İhtiyacı tanımlayan teknik resim, şartname ve termin gibi bütün bilgiler eklenir.
4) Kurum dışından tedarik edilecek malzeme için bütün özellikleri ve temin termini belirtilerek ticaret müdürlüğünden istekte bulunulur. Ticaret Müdürlüğü ilgili mevzuat doğrultusunda işlem yapar. Bu isteklerin Ticaret Müdürlüğüne iletilmesi için mühendislik hizmetleri müdürlüğünce malzeme istek formu düzenlenir.
ğ) Stok planı: Stok kavramı, üretimi etkileyen direkt ve endirekt malzeme ile mamulün kendisi ve ara kademelerdeki ara mamullerin tümünü kapsar.
1) Stok planının amacı, istenilen ilk madde, malzeme ve mamulü, istenilen zamanda hazır bulundurmak ve bunu en ekonomik biçimde gerçekleştirmektir.
2) Üretimde kullanılacak direkt ve endirekt malzeme ihtiyaçları ambar mevcutları, azami, asgari ve kritik stok seviyeleri, tedarik terminleri, kullanılacakları yer ve zaman gibi kapsamlı kayıt tutma görev ve sorumluluğu tahsis etme yetkisi ile birlikte mühendislik hizmetleri müdürlüğüne aittir.
3) Stok planı kullanma hızı, tedarik hızı, depolama imkânları ve finansman durumu dikkate alınarak bir malın azami, asgari ve kritik stok seviyelerinin saptanmasını sağlayacak biçimde yapılır.
4) Üretimde kullanılan malzemelerden bozulan veya evsafını kaybederek kullanılmayacak hale gelen bir malzemenin tasfiyesi için mühendislik hizmetleri müdürlüğünce Uygun Olmayan Malzemenin Kontrolü Prosedürü’ne göre işlem yapılır.
5) Üretim faaliyetlerinin düzgün ve makine, insan ve malzeme olanaklarından en iyi yararlanacak biçimde yürütülmesine yardımcı olmak, malzeme ve parça yokluğu yüzünden boş beklemeleri en düşük düzeye indirmek, iş istasyonları arasındaki yığılmaları azaltmak, stoklara bağlanan parayı tam ihtiyaca göre saptayıp sağlıklı bir finans yönetimine olanak sağlamak, tedarik ve satış masraflarını azaltmak, üretim programlarının kolay ve gerçeğe uygun düzenlenmesini mümkün kılmak, etkili bir maliyet muhasebe sisteminin ihtiyacı olan bilgilerin pek çoğunun sağlıklı bir biçimde toplanmasını sağlamak ve dikkatsizlik yüzünden ziyan olan malzeme ve mamullerin miktarını azaltmak için etkin bir stok kontrol sistemi kurulur.
6) Bu çalışmalar sonucunda mühendislik hizmetleri ve mali işler müdürlükleri ile iş birliği yapılarak ticaret müdürlüğünce Stok Planı hazırlanır ve işletme bütçesine alınır.
h) Üretim planı: Üretim planlama faaliyetleri sonucu belirlenen satış, irsalât ve fabrika içi ihtiyaçların toplamından oluşan genel üretim hacmi, her mamul türü için ayrı üretim miktarlarına dönüştürülür. Bu işlemde, üretimi yapılacak siparişler öncelikle masraf yerlerine, ikinci kademede masraf yerini oluşturan atölye ve tezgâhlara dağıtılır.
1) Mamul için yapılan bu dağılıma paralel olarak insangücü dağılımı yapılır. Bu dağılımlarda satış, irsalât ve iç ihtiyaçların yer aldığı satış ve irsalât planları, insangücü planı, malzeme ikmal planı, operasyon ve yükleme planı ve diğer planların belirli tercih ve kararlarla uyumları sağlanır.
2) Yıl içinde gerçekleşen siparişlerin üretilmesini müteakip yılsonuna kadar kalabilecek boş kapasitenin ve boş işçiliğin değerlendirilmesi ile yeni sipariş sözleşmeleri yapılıncaya kadar yılın ilk aylarında doğabilecek boş kapasite ve boş işçiliğin değerlendirilmesi için, alınabileceği tahmin edilen sipariş kalemleri göz önünde bulundurularak fabrika müdürlüklerinin teklifi ve Yönetim Kurulunun uygunluk kararına istinaden stok sipariş açılması Pazarlama ve İhracat Dairesi Başkanlığı koordinasyonunda sağlanır.
3) Diğer taraftan TAM ve kalıplarla ilgili işlemler mühendislik hizmetleri müdürlüğünce, Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Genel Müdürlüğü TAM (Takım, Aparat, Mastar, ) Yönergesi hükümleri doğrultusunda yürütülür.
4) Mühendislik hizmetleri müdürlüğü tarafından yukarıda belirtilen çalışmalardan yararlanılarak yapılan İşletme Bütçesi - Üretim Planı kapsamına alınır.
ı) Termin planları: Üretimlerin ve satışların takibi için “Üretim Termin Planı” ve “Teslimat Termin Planı” hazırlanır.
1) Üretim termin planı: Her iş emri için program ve fiilî üretim miktar ve zamanları ile revizyon zamanlarını ve yıllık izin dönemlerini açık olarak gösterecek şekilde düzenlenir. Üretim termin planları aylık (30 gün) ve yıllık (12 ay) olarak düzenlenir.
2) Teslimat termin planı: Siparişlerin müşteriye teslim şekline ait esaslar, üretim durumu ve müşteri talebi göz önüne alınarak hazırlanır.
Madde 12 – Üretim planının uygulanması
(1) Üretim planının uygulanması aşağıda belirtildiği gibidir:
a) Sipariş kabulü: İşletme ve fabrikalara, “Genel Müdürlük Sipariş Mektupları”, “Üretim Birimi Yetki Sipariş Mektupları” ve “Üretim Birimi İç Sipariş Mektupları” ile ulaşan sipariş talepleri ticaret veya pazarlama ve satış müdürlükleri tarafından Sipariş Mektupları Kayıt Defterine kaydedilir ve talep sırasına göre devam eden bir “Sipariş Kayıt No.su” alır.
1) Talepler, ticaret veya pazarlama ve satış müdürlüğü tarafından, ambarda mevcutsa stoktan karşılanır, ambarda mevcudu yok ve yeniden imali gerekiyorsa, mühendislik hizmetleri müdürlüğüne aktarılır. Mühendislik hizmetleri müdürlüğünce yapılan inceleme sonucunda, varsa talepteki teknik eksiklikler tamamlanır. İmaline karar verilen talep konusu mallar, mühendislik hizmetleri müdürlüğü tarafından, “İş Emri No.su” verilmek suretiyle, İş Emri Kayıt Defterine takip eden sıra ile kaydedilir. Keşfi yapılır ve üretim müdürlüğüne iletilir.
2) İmali mümkün görülmeyen talepler ise, ticaret veya pazarlama ve satış müdürlüğüne iade edilir. Ticaret veya pazarlama ve satış müdürlüğünce; imal, iade veya ambardan karşılama işlemleri Sipariş Mektupları Kayıt Defterindeki “Düşünceler” hanesine işlenir.
3) Diğer işletme veya fabrikalardan ticaret veya pazarlama ve satış müdürlüğüne gelen Yardımcı Sipariş Mektupları “Gelen Yardımcı Sipariş Mektupları Kayıt Defteri” ne kaydedilir ve imali için mühendislik hizmetleri müdürlüğüne gönderilir. Mühendislik hizmetleri müdürlüğünde de İş Emri Kayıt Defterine işlenerek iş emri açılır.
b) Sipariş dosyası düzenlenmesi: İmaline karar verilen siparişlerin kabulünden itibaren tamamlanmasına kadar geçecek aşamaların ve yapılacak işlemlerin, istenildiği an izlenilebilmesi, kontrol edilebilmesi ve bilgi alınabilmesi amacı ile mühendislik hizmetleri müdürlüğü tarafından, her sipariş için bir Sipariş Dosyası açılır. Bu dosya; ayrı ayrı gömleklerde ve bir klasör içinde muhafaza edilen iki bölümden oluşur.
1) Müşteri yazışma dosyası: Müşteri ile olan ilişkiler ve yazışmaların ticaret veya pazarlama ve satış müdürlüğünce yürütülmesi esas olmakla beraber, mühendislik hizmetleri müdürlüğüne iletilen bu tür yazışmalar Müşteri Yazışma Dosyasında muhafaza edilir.
2) Sipariş işlem dosyası: Kabul edilen siparişlerin aşamalarına ait işlemlerle ilgili aşağıdaki belgeler bu dosyada yer alır:
(a) Sipariş mektupları,
(b) İlk keşif planı takımları,
(c) İş emri ve teknik ekleri,
(ç) Aylık Üretim, Direkt İşçilik ve Direkt Malzeme Takip Tablosu,
(d) Direkt ilk madde ve malzeme alma formları,
(e) Malzeme alma senetleri,
(f) Ambara iade pusulaları,
(g) İkmal edilen ara mamul bildirimleri,
(ğ) Ara mamul alma senetleri,
(h) Mamul ambarları giriş belgeleri,
(ı) Muayene ve test raporları,
(i) Ara Mamul Takip Tablosu,
(j) Mamul Takip Tablosu,
(k) Talep ve Sipariş Hazırlık Tablosu,
c) Sipariş mektupları: Sipariş mektupları 4 çeşittir:
1) Genel Müdürlük Sipariş Mektubu (Ek-1): Genel Müdürlük Pazarlama ve İhracat Dairesi Başkanlığı tarafından 7 nüsha olarak düzenlenir. 1’er nüsha Mali İşler ve İkmal Dairesi Başkanlıklarına,
3 nüsha üretimi yapacak işletme veya fabrika müdürlüğüne gönderilir, 2 nüsha Başkanlıktaki sevk ve sipariş dosyalarında muhafaza edilir. Fabrika veya işletme müdürlüklerine gelen 3 nüshadan 2’si mühendislik hizmetleri ve mali işler müdürlüklerine gönderilir, kalan nüsha ticaret veya pazarlama ve satış müdürlüklerince dosyasında muhafaza edilir.
2) Üretim Birimi Yetki Sipariş Mektubu (Ek-2): Pazarlama ve İhracat Dairesi Başkanlığı vasıtasıyla Genel Müdürlükçe işletme veya fabrika müdürlüklerine verilen satış yetkileri içinde kalınarak üretim birimlerinin ticaret veya pazarlama ve satış müdürlükleri tarafından üçüncü şahıslardan, müşterilerden alınan siparişlerin mühendislik hizmetleri müdürlüğüne intikal ettirilmesi için kullanılır.
(a) Üretim birimi yetki sipariş mektubu, ticaret/pazarlama ve satış müdürlüğü tarafından 4 nüsha olarak düzenlenir, 1 inci ve 3 üncü nüshaları mühendislik hizmetleri müdürlüğüne verilir, 1 inci nüshası mühendislik hizmetleri müdürlüğünde kalır, 3 üncü nüshası, kontrolden geçirilip, siparişin kabulü halinde mali işler müdürlüğüne iletilir, 2 nci nüshası ticaret veya pazarlama ve satış müdürlüğünde kalır, 4 üncü nüsha ise; siparişin kabulü halinde, Pazarlama ve İhracat Dairesi Başkanlığına gönderilir.
(b) Üretim programında olmayan fakat işletme veya fabrikanın tezgâh ve tesislerinde üretilebilecek özel siparişler, ticaret veya pazarlama ve satış müdürlüğüne gelen sipariş yazısı ve varsa teknik doküman ekleri ile birlikte bir ön yazı ekinde mühendislik hizmetleri müdürlüğüne iletilir. Mühendislik hizmetleri müdürlüğü, gelen siparişin fiziksel ve kimyasal özellikleri, boyutları, miktar ve diğer teknik özelliklerini tespit eder. Bu özelliklere göre işletme veya fabrikanın, tezgâh ve tesisin durumu, işgücü gereksinimini ve üretim programına göre uygunluğunu denetler. Eğer gelen sipariş bu noktalardan uygun ise, satış maliyeti ve termin programını belirleyerek yetki limitleri dâhilinde fabrika müdürlüğüne ve/veya Pazarlama ve İhracat Daire Başkanlığına bir yazı ile bildirir.
(c) Fabrika müdürlüğü ve/veya Pazarlama ve İhracat Daire Başkanlığının belirlediği uygun satış fiyatına ilişkin yazı, ticaret veya pazarlama ve satış müdürlüğüne havale edilir.
(ç) Mühendislik Hizmetleri Müdürlüğü sipariş için gerekli ilk madde ve malzemeler ile TAM ve kalıpları belirleyip, bunların stoklardaki mevcutlarını da dikkate alarak noksanlarının tedariki için gerekli girişimlerde bulunur.
3) Üretim Birimi İç Sipariş Mektubu (Ek-3): İşletme veya fabrika içi talepler için ya alınan siparişlerle ilgili olarak doğrudan mühendislik hizmetleri müdürlüğüne veya üretim ya da yardımcı hizmetler için diğer müdürlükler tarafından ticaret veya tedarik müdürlüğüne hitaben düzenlenir. Üretim birimi iç sipariş mektubu düzenlenmeden önce mühendislik hizmetleri müdürlüğü ile temaslarda bulunulur. 4 nüsha düzenlenen üretim birimi iç sipariş mektubu, 1 inci ve 3 üncü nüshaları mühendislik hizmetleri müdürlüğüne verilir, 1 inci nüshası mühendislik hizmetleri müdürlüğünde kalır, 3 üncü nüshası kontrolden geçirilip, kabulü halinde mali işler müdürlüğüne iletilir, 2 nci nüshası ticaret veya tedarik müdürlüğünde, 4 üncü nüshası düzenleyen müdürlükte kalır.
4) Yardımcı Sipariş Mektubu (Ek-4): Kurumun diğer işletme ve fabrikalarından yapılacak talepler için, mühendislik hizmetleri müdürlüğü tarafından 8 nüsha olarak düzenlenir.
(a) Diğer işletme veya fabrikalara gönderilecek olan yardımcı sipariş mektupları mühendislik hizmetleri müdürlüğünce, karşılık gelen kayıt numarası verilerek Giden Yardımcı Sipariş Mektupları Kayıt Defteri (Ek-5) ne işlenir. Bu deftere talebin cinsi, talep no. ve tarihi, malzeme teslim termini gibi ayrıntılar da kaydedilir.
(b) Düzenlenen yardımcı sipariş mektubunun; 1 nüshası mühendislik hizmetleri müdürlüğünde kalır, aslı ve 6 nüshası ticaret veya tedarik müdürlüğüne aktarılır, talep edilen malzemenin tedarikinin izlenmesi bakımından, mühendislik hizmetleri müdürlüğüne paralel olarak, ticaret veya tedarik müdürlüğünce aynı içerikte bir Giden Yardımcı Sipariş Mektupları Kayıt Defteri tutulur. Talep edilen malzemenin ambara giriş tarihi mühendislik hizmetleri müdürlüğüne bildirilir.
(c) Ticaret veya tedarik müdürlüğüne 1 asıl+6 suret = 7 nüsha olarak gelen yardımcı sipariş mektuplarının; 1 nüshası ticaret veya tedarik müdürlüğünde kalır, 1 asıl + 5 = 6 nüshası malzemenin talep edileceği fabrika veya işletme müdürlüğüne gönderilir.
(ç) Aynı şekilde; diğer işletme ve fabrikalardan 1 asıl+5 suret = 6 nüsha olarak gelen yardımcı sipariş mektupları, bu birimin ticaret veya pazarlama ve satış müdürlüğünce alınır, 1 nüshası ticaret veya pazarlama satış müdürlüğünce alıkonulup, burada tutulan Gelen Yardımcı Sipariş Mektupları Kayıt Defteri (Ek-6) ne işlenir.
- İstenilen malzeme ambarda, başka bir siparişe bağlı olmaksızın bulunuyorsa ticaret veya pazarlama ve satış müdürlüğünce ambardan sevk irsaliyesi ile verilir. Yardımcı Sipariş Mektubunun ilgili bölümlerine “ambardan verildiği veya verileceği" işaretlenir.
- Bu durumda; yardımcı sipariş mektubunun 1 nüshası ticaret veya pazarlama ve satış müdürlüğünde kalır, 1 nüshası mühendislik hizmetleri müdürlüğüne verilir, kalan nüshalar yardımcı sipariş mektubunu gönderen fabrika veya işletmeye iade edilir.
- Gelen yardımcı sipariş mektubunun konusu olan malzemenin üretilmesi gerekiyor ise; ticaret veya pazarlama ve satış müdürlüğünce, mektubun 6 nüshası da mühendislik hizmetleri müdürlüğüne aktarılır. Talebi yapan işletme veya fabrika müdürlüğü ile sağlanacak mutabakat sonunda, taşıdığı öncelik de dikkate alınarak, imaline karar verilen talepler için, mühendislik hizmetleri müdürlüğünce, ticaret veya pazarlama ve satış müdürlüğü tarafından tutulan deftere paralel olarak düzenlenen gelen yardımcı sipariş mektupları kayıt defterine işlenmek suretiyle “kabul no” su verilir. İş emri no.su da verilerek, iş emri kayıt defterine kaydedilir. Keşfi yapılarak irsalât fiyatı tespit edilir. İmali için iş emri düzenlenerek üretim müdürlüğüne intikal ettirilir.
(d) Teslimat termini, olanaklar ölçüsünde talep terminine yakın olarak belirlenir. Sonuçlar yardımcı sipariş mektubuna işlenir. Kuruşlandırılmış ve terminlendirilmiş bu 1 asıl+5 suret = 6 nüsha yardımcı sipariş mektubunun; 1 nüshası mühendislik hizmetleri müdürlüğünde kalır, 1 nüshası mali işler müdürlüğüne verilir, 1 asıl+3 suret = 4 nüshası ticaret veya pazarlama ve satış müdürlüğüne aktarılır ve bu 4 nüshanın; 1’i ticaret veya pazarlama ve satış müdürlüğünde, dosyasında muhafaza edilir, 1 asıl + 2 suret =3 nüshası talebi yapan işletme veya fabrika müdürlüğüne gönderilir,
Talebi yapan işletme veya fabrika müdürlüğüne; kuruşlandırılmış ve terminlendirilmiş olmakla talebin kabul edildiği bildirilmek üzere gönderilmiş 3 nüsha yardımcı sipariş mektubunun; 1 nüshası ticaret veya tedarik müdürlüğünde alıkonulur, 1 nüshası mühendislik hizmetleri müdürlüğüne, asıl nüshası da mali işler müdürlüğüne aktarılır.
(e) Yardımcı siparişlerin gerçekleştirilmesinde karşılaşılan sorunlar ilgili daire başkanlığı ve genel müdür yardımcılığına mutlaka intikal ettirilir.
5) Genel Müdürlükten gelen veya işletmeye/fabrikaya yapılan sipariş talepleri ile diğer fabrika veya işletmelerden gelen yardımcı siparişler, ticaret veya pazarlama ve satış müdürlüğünce, aidiyetine göre; Sipariş Mektupları Kayıt Defteri (Ek-7) veya gelen yardımcı sipariş mektupları kayıt defterine kaydedilir ve imaline karar verilenler mühendislik hizmetleri müdürlüğüne aktarılır.
ç) İlk keşif planları: Satış veya irsalât amacı ile üretilmek ya da üretici birimde tüketilmek ve kullanılmak üzere üretimi planlanan mal ve hizmetlerin, maliyet öğelerine göre maliyetinin ve satış veya irsalât fiyatlarının saptanması esastır. Bu amaç için ilk keşif planları düzenlenir. İlk keşif planlarında maliyet öğesi olarak 3 esas unsur vardır. Bunlar;
- Direkt ilk madde ve malzeme giderleri,
- Direkt işçilik giderleri (saat ve tutar olarak belirtilir.)
- Genel üretim giderleridir.
Maliyet unsurlarının tespitinde makine ve insangücü kapasiteleri, metot etüdü ve iş ölçümleri, operasyon ve yükleme planları gibi birçok bilimsel ve teknik veriler kaynak ve dayanak olarak kullanılır.
İlk keşif planlarının isabetliliği, bu verilerin doğruluğuna bağlı olduğu, keşif sıhhatli yapıldığında fiilî durumun keşifle karşılaştırılması bir anlam kazanacağı, fiilî durumdaki sapmaların gerçek nedenleri kolayca ortaya çıkabileceği, böylece yapılan hataların düzeltilmesi de mümkün olduğundan ilk keşif planının gerçeği yansıtacak biçimde ve usulünce düzenlenmesine özen gösterilir.
Keşifler sipariş miktarı dikkate alınarak toplam miktar üzerinden yapılır.
1) Satış fiyatının tespiti ilk keşif planları ile yapılır. İstek halinde herhangi bir mamulle ilgili ilk keşif planları, Pazarlama ve İhracat Dairesi Başkanlığına gönderilir ve kararlaştırılan satış fiyatları uygulanır. Ancak ilk keşif planları ile saptanan satış fiyatlarında farklı bir satış fiyatının uygulanmasına karar verildiğinde üretim birimi tarafından düzenlenen ilk keşif planları değiştirilmez.
2) İlk keşif planları üç bölümden oluşur ve üçü birlikte “İlk Keşif Planı Takımı” olarak anılır.
- İlk Madde ve Malzeme Ayrıntı Föyü (Ek-8)
- İlk Keşif Planı (Ek-9)
- İlk Keşif Planı İcmal Föyü (Ek-10)
3) Mühendislik hizmetleri müdürlüğü tarafından 3 nüsha olarak düzenlenen ilk keşif planının; asıl nüshası mühendislik hizmetleri müdürlüğünde kalır, 1 nüshası üretim müdürlüğüne, 1 nüshası mali işler müdürlüğüne gönderilir.
4) İlk keşif planları veya içerdiği veriler sipariş sahibine verilmez, ticarî sırdır.
5) İlk keşif planları her bütçe yılı başında ve sipariş alındığında yenilenir.
d) İş Emri (Ek-11): İş emri ve teknik ekleri; siparişin kabulünden teslimine kadar üretim birimi içinde göreceği işlemlerin özet bir talimatıdır.
1) İşletme veya fabrikalara yapılan sipariş taleplerinden, stoklardan karşılanamayıp, imali gereken mallara ait sipariş mektupları veya yardımcı sipariş mektupları gerekli kayıtlar yapıldıktan sonra mühendislik hizmetleri müdürlüğüne aktarılır. Bu müdürlükte iş emri no.su verilmek suretiyle İş Emri Kayıt Defteri (Ek-12) ne işlenir. 1 asıl+7 suret = 8 nüsha olarak düzenlenen iş emri gerekli teknik ekleri ve ilk keşif planları ile birlikte şu şekilde dağıtılır: asıl nüshası üretim müdürlüğünde kalmak, 1 nüshası üretimin yapılacağı masraf yerine verilmek üzere 1 asıl, 1 suret üretim müdürlüğüne gönderilir, 2 nüshası mali işler müdürlüğüne gönderilir, bunlardan 1’i puantörlüğe verilir, 1 nüshası mali işler müdürlüğünce bu İş Emri No.su verilerek açılacak İş Emri Dosyasına konulur, 1 nüshası kalite güvence müdürlüğüne gönderilir, 1 nüshası ticaret ve pazarlama ve satış müdürlüğüne verilir, 2 nüshası mühendislik hizmetleri müdürlüğünde alıkonulur, iş emrinin dayandığı talep, üretim birimi iç sipariş mektubu ile yapılmış ise, bu 2 nüshadan 1’i talebi yapan birime gönderilir.
2) İş emri teknik ekleri; teknik resim, teknik şartname, ulusal ve/veya uluslararası standart veya norm, operasyon planları, markalama, ambalaj şekilleri vb. teknik dokümanlardan oluşur. İmalat için gerekli teknik resim, teknik şartname, standart, norm vb teknik dokümanların tamamlanmasından sonra operasyon planları hazırlığına geçilir.
3) Yapılan bütün çalışmalar Talep ve Sipariş Hazırlık Tablosu (Ek-13) na kaydedilip, değerlendirilir. 2 nüsha olarak düzenlenen bu hazırlık tablosunun; 1 nüshası sipariş dosyasına konur, 2 nci nüshası mühendislik hizmetleri müdürlüğünün ilgili servisinde özel dosyasında muhafaza edilir.
4) İş emri teknik ekleri; mühendislik hizmetleri müdürlüğünce 4 takım olarak hazırlanır ve aşağıdaki şekilde dağıtıma tabi tutulur: 1 takımı mühendislik hizmetleri müdürlüğünde kalır ve dosyalanır, 2 takımı üretim müdürlüğüne gönderilir, bunlardan 1 takımı müdürlükte kalır, 1 takımı üretimin yapılacağı masraf yerine verilir, 1 takımı kalite güvence müdürlüğüne gönderilir.
5) İş emri açılmadan üretime geçilemez, ancak çok fazla cins ve miktarda malzeme veya ara mamul (parça veya malzeme) kullanılan uç mamul üretimlerinde; bu ara mamuller için ayrı ayrı iş emri açılması, direkt işçilik ve direkt malzemelerin takibi büyük güçlükler yaratabilecek ve karışıklıklara neden olabilecek ise; kullanılan ara mamuller, “kısmi komple" ler halinde birleştirilip, ara mamul sayısı ve buna bağlı olarak iş emri sayısı azaltılabilir.
6) Her bütçe yılı sonunda mevcut iş emirlerinin üretilen miktar üzerinden kapatılması ve izleyen bütçe yılı başında yeniden iş emri düzenlenmesi esastır.
e) Aylık Üretim, Direkt İşçilik Direkt İlk Madde ve Malzeme Takip Tablosu (Ek-14): Bu tablo, her bir iş emrine konu olan siparişle ilgili mamulün gerek üretimi sırasında, gerekse üretimin tamamlanmasından sonra, üretimde kullanılan ilk madde ve malzeme miktarları ile direkt işçilik zamanlarının keşifte öngörülen miktarı ve fiilî miktarın aylık karşılaştırmasına imkân vermek suretiyle, direkt ilk madde ve malzeme ve direkt işçiliğin en verimli şekilde kullanılması amacına yönelik olup, mühendislik hizmetleri müdürlüğü tarafından imalata başlarken aylık olarak ve 2 nüsha halinde düzenlenir.
- Bu tablonun 1 nüshası mühendislik hizmetleri müdürlüğünde sipariş işlem dosyasına konulur. Diğer nüsha üretim müdürlüğüne gönderilir.
- Daha sonra ay içerisinde malzemeler çekildikçe gerek mühendislik hizmetleri müdürlüğü gerekse üretim müdürlüğü, tablonun ilgili sütunlarını ayrı ayrı doldurmaya devam ederler. Üretim müdürlüğü, üretimin bitmesini müteakip veya üretim devam ediyor ise ay sonlarında tablonun bir kopyasını mühendislik hizmetleri müdürlüğüne gönderir.
- Tablonun; “Kullanılan D.İ.M.M. Miktarı"" ile “Keşif-Fiilî D.İ.M.M. Miktar Farkı"" sütunları ise, ayın son günü ve ayda bir defa işlenir.
- Üretim müdürlüğü direkt ilk madde ve malzeme alma formlarını bu tabloya göre aybaşlarında düzenler.
- Bu tablonun doldurulmasına dayanak olan bilgi ve belgeler; mali işler müdürlüğünce direkt işçilik puantajı yapmakla görevlendirilmiş elemanlar tarafından tespit edilen direkt işçilik zamanları ile üretim müdürlüğünce düzenlenen ambardan direkt ilk madde ve malzeme alma formları ile bunlardan ambara iade edilenlere ilişkin iade pusulalarıdır.
f) Ambardan Direkt İlk Madde ve Malzeme Alma Formu (Ek-15): İmalata başlanılmadan önce, imalatta kullanılacak direkt ilk madde ve malzemelerin ambardan çekilebilmesi için üretim müdürlüğünce 1 asıl+5 suret = 6 nüsha olarak düzenlenen direkt ilk madde ve malzeme alma forları, üretim, mühendislik hizmetleri ve ticaret veya tedarik müdürlüklerince imzalanarak, ambar şefliğine verilir ve malzemeler üretim müdürlüğünce ambardan çekilir. Ambar şefliği; formun 1 nüshasını dosyasında muhafaza eder, 2 nüshasını üretim müdürlüğüne iade eder, 1 asıl+2 suret = 3 nüshayı mali işler müdürlüğüne gönderir, mali işler müdürlüğünce kuruşlandırılan bu 3 nüshadan; birisi mühendislik hizmetleri müdürlüğüne gönderilir, bir nüshası mali işler müdürlüğünde açılmış sipariş dosyasına konulur, asıl nüsha ise mahsup fişine ek yapılır, mühendislik hizmetleri müdürlüğünce, gelen kuruşlu nüshayı, aylık üretim, direkt işçilik ve direkt malzeme takip tablosuna işlendikten sonra sipariş işlem dosyasına kaldırılır.
g) Ara Mamul Alma Senedi (Ek-16): Üretim için gerekli ara mamuller için üretim müdürlüğünce 5 nüsha ara mamul alma senedi düzenlenir. Senedin 1 inci ve 3 üncü nüshaları mali işler müdürlüğüne, 2 inci nüshası mühendislik hizmetleri müdürlüğüne, 4 üncü nüshası ticaret veya tedarik müdürlüğüne gönderilir, 5 inci nüshası üretim müdürlüğünde kalır.
Ara mamullerden mevcut haliyle satılacak olanlar ara mamul ambarından ara mamul alma senetleriyle, iş emrine çekilir, bilahare mamul ambarları giriş belgesiyle mamul ambarına alınır.
ğ) Malzeme Alma Senedi (Ek-17): Üretim müdürlüğünce imalat faaliyetleri sırasında kullanılan endirekt malzemeler ile diğer birim müdürlüklerince kullanılan, maddi duran varlıklar (TAM ve kalıplar dâhil) dışındaki her türlü malzeme ambarlardan malzeme alma senedi ile alınır.
1) Kalite güvence müdürlüğünce fabrika veya işletme dışında yapılacak test ve muayeneler için ambarlardan alınan; malzeme, ara mamul, emtia ve mamuller için ayrıca Sevk İrsaliyesi düzenlenir. Ancak sevk irsaliyesi üzerine “muayene ve test amacıyla götürüldüğü ve bunlar için fatura düzenlenmeyeceği" notu yazılır.
2) Malzeme alma senetleri; malı alacak olan birim müdürlüklerince, 6 nüsha düzenlenerek ambar şefliğine gönderilir. Mal verildikten sonra; ambar şefliğince; senedin 1’inci ve 2 inci nüshaları mali işler müdürlüğüne gönderilir, 3 üncü nüsha ambar şefliğinde kalır, kalan 3 nüsha malzemeyi talep eden/alan müdürlüğe iade edilir.
3) Üretim müdürlüğü, imalat için kritik nitelikte olduğu için mühendislik hizmetleri müdürlüğünün takibinde olan endirekt malzemelere ait senedin bir nüshasını mühendislik hizmetleri müdürlüğüne gönderir.
h) Maddi Duran Varlıklar Alma Formu (Ek-18): Üretim ve işletme faaliyetlerinde kullanılacak takım, TAM ve kalıplar ile diğer tüm maddi duran varlıklar, ambarlardan maddi duran varlıklar alma formu ile alınır.
1) Üretim, ar-ge ve kalite güvence müdürlüklerince kullanılmak üzere ambardan çekilecek TAM ve kalıplar için 6 nüsha maddi duran varlık alma formu düzenlenerek ambar şefliğine gönderilir. Talep edilen TAM ve kalıplar verildikten sonra, ambar şefliğince; 1 inci ve 2 inci nüshalar mali işler müdürlüğüne gönderilir, 3 üncü nüsha ambar şefliğince dosyalanır, kalan 3 nüsha malzemeyi talep eden/alan müdürlüğe iade edilir. Üretim müdürlüğü, formun 1 nüshasını mühendislik hizmetleri müdürlüğüne gönderir.
2) Ambardan çekilecek TAM ve kalıplar dışındaki maddi duran varlıklar için, ihtiyaç sahibi birimler tarafından 6 nüsha ambardan maddi duran varlık alma formu düzenlenerek ticaret veya tedarik müdürlüğüne (ambar şefliğine) gönderilir. Maddi duran varlık çekildikten sonra; 1, 2 ve 3 üncü nüshalar mali işler müdürlüğüne gönderilir, 4 ve 5 inci nüshalar ticaret veya tedarik müdürlüğünde kalır, bunlardan 4 üncü nüsha ambar şefliğine, 5 inci nüsha demirbaş memurluğuna verilir, 6 ıncı nüsha maddi duran varlığı alan birim müdürlüğüne iade edilir.
ı) Ambara iade pusulaları: Üretim müdürlüğü tarafından üretim faaliyetlerinde kullanılmak üzere; ambarlardan çekilen direkt ilk madde ve malzemeler, ara mamuller, endirekt malzemeler, TAM ve kalıpların, kalite güvence müdürlüğünce yapılacak test ve muayeneler için kullanılmak üzere çekilen; ilkmadde ve malzeme, endirekt malzeme, ara mamul, mamul veya emtia ile TAM ve kalıpların, diğer müdürlükler tarafından işletme faaliyetlerinde kullanılmak üzere çekilen endirekt malzemelerin, üretim ve işletme faaliyetlerde kullanılmayan/artan kısımları ile kullanılmayan maddi duran varlıkların, ambara iadesinde; direkt ilk madde ve malzemeler için; Ambara Direkt İlk Madde ve Malzeme İade Pusulası (Ek-19), ara mamuller için, Ambara Ara Mamul İade Pusulası (Ek-20), endirekt malzemeler için, Ambara Endirekt Malzeme İade Pusulası (Ek-21), TAM ve kalıplar ile maddi duran varlıklar için, Ambara Maddi Duran Varlık İade Formu (Ek-22) düzenlenir.
1) İadeyi yapacak müdürlükler tarafından 1 asıl+5 suret = 6 nüsha olarak düzenlenip, iadeye konu mallarla birlikte ambar şefliğine verilecek olan iade pusularının; 1 nüshası ambar şefliğince, stok kartına “giriş” kaydedildikten sonra dosyasında muhafaza edilir, 2 nüshası iade pusulasını düzenleyen müdürlüğe iade edilir, 1 asıl, 2 suret mali işler müdürlüğüne intikal ettirilir, mali işler müdürlüğünce kuruşlandırılan pusulalardan; direkt ilk madde ve malzeme, ara mamul, TAM ve kalıplar ve maddi duran varlıklara ait iade pusulalarının 1 nüshası mühendislik hizmetleri müdürlüğüne, endirekt malzeme ve TAM ve kalıplar dışındaki maddi duran varlıklara ait iade pusulalarının 1 nüshası iadeyi yapan müdürlüğe gönderilir, direkt ilk madde ve malzeme, endirekt malzeme, ara mamul ve TAM ve kalıplara ait iade pusulalarının 1 nüshası mali işler müdürlüğü sipariş işlem dosyasına alınarak gerekli kayıtları yapılır, asıl nüsha mahsup fişine ek yapılır, mühendislik hizmetleri müdürlüğü aldığı iade pusulası nüshasını, Aylık Üretim Direkt İşçilik ve Direkt Malzeme Talep Tablosuna işler ve Sipariş İşlem Dosyasına kaldırır.
2) Kafileler halinde yapılan üretimlerde, 3 aylık faaliyet dönem sonları hariç, iade pusulası düzenlenmesi kafilenin tamamlanmasına kadar bekletilebilir.
3) Ambardan hiçbir şekilde senetsiz mal alınamayacağı gibi, pusulasız olarak da ambara iade yapılmaz. Dışarıdan tedarik edilen ancak henüz ambara girişi yapılmamış hiç bir malzeme veya maddi duran varlık, imalat ve işletme faaliyetlerinde kullanılmak üzere ambardan çıkarılmaz.
i) Stok Kontrol Kartı (Ek-23): Üretimde kullanılan direkt ilk madde ve malzemelerin darboğazlara meydan vermeyecek veya aşırı stok birikimlerine yol açmayacak şekilde ikmalini sağlamak amacı ile mühendislik hizmetleri müdürlüğü stok kontrol servisi tarafından tek nüsha olarak düzenlenir.
j) Malzeme takip tablosu (Ek-24): Çeşitli iş emirleri konusu üretimlerde kullanılan bir malzemenin hangi iş emirlerinde ne kadar sarf edildiğini saptamak ve keşifte öngörülen miktarlarla kıyaslamak amacı ile yıllık olarak düzenlenir. Tablonun hemen altına, İşletme Bütçesine göre; toplam ihtiyaç miktarı, ambar mevcudu ve temini gereken miktarlar kaydedilir.
k) Malzeme İstek Formu (Ek-25): Bu form üretim için gerekli direkt ilk madde ve malzeme ile endirekt malzemeden ambarda mevcudu olmayan veya yetersiz olanların tedariki için kullanılır. Direkt ilk madde ve malzemeler ile endirekt malzemelerden üretim için kritik nitelikte olan ihtiyaçlara ilişkin Malzeme İstek Formları mühendislik hizmetleri müdürlüğünce düzenlenir. Diğer endirekt malzeme taleplerini ise ihtiyaç sahibi müdürlükler Malzeme İstek Formları ile ticaret veya tedarik müdürlüğüne intikal ettirirler. 3 nüsha olarak düzenlenen malzeme istek formunun 1 nüshası talebi yapan Müdürlükçe alıkonulur, 2 nüshası da malzemelerin temini için ticaret veya tedarik müdürlüğüne gönderilir.
l) Muayene ve test raporları: İmali tamamlanan mamullerin, kalite güvence veya giriş kalite müdürlüğü elemanlarınca test, muayene ve kontrolleri yapılıp, muayene ve test raporları düzenlenir.
m) “Hammadde ve Malzeme Ambarları Giriş Pusulası” (Ek-26): İşletme veya fabrikalara Kurum dışından veya içinden tedarik edilip gelen ve termin/teslim miktarına ve sevk irsaliyesine göre, nitelik ve nicelik yönünden ilk bakışta anlaşılabilecek noksanlığı bulunmayan malzemeler önce, “tesellüm ambarına” alınır, bilahare sözleşmesinde belirtilen süre zarfında, sözleşmesinde belirtilmemiş ise yasal süresi içerisinde, kalite prosedürüne veya talimatına göre yapılan kontroller, analiz, deneme ve muayene sonucunda, uygunluğu tespit edilen malzemelerin ambara kesin girişi için, hammadde ve malzeme ambarları giriş pusulası düzenlenir, muayene sonucu bu pusulaya işlenir veya muayene raporu pusulaya eklenir. İmzalar tamamlanarak ambar giriş işlemi sonuçlandırılır.
Hammadde ve malzeme ambarları giriş pusulaları;
- Yeni tedarik edilen hammadde ve malzemeler, emtia, maddi duran varlıklar, fabrika veya işletme dâhilinde bulunup ambar kaydı olmayan hammadde ve malzemeler, elden çıkarılacak stoklar ve hurdalar için ticaret veya tedarik müdürlüğünce,
- Satışlardan iade alınan ve yapılan muayene sonucunda mamul veya emtia olarak satılabilecek niteliğe sahip olduğu raporlandırılan mamuller ve emtia için ticaret veya pazarlama ve satış müdürlüğünce,
5 nüsha olarak düzenlenecektir. Pusulanın 1 ve 2 inci nüshaları mali işler müdürlüğüne verilir. Diğer nüshalar belgeyi düzenleyen müdürlükte kalır. Ancak; tedarik İkmal veya Yatırım Planlama Dairesi Başkanlığı tarafından yapılmış ise 5 inci nüsha tedariki yapan daire başkanlığına gönderilir.
n) İkmal Edilen Ara Mamul Bildirimi (Ek-27): İmal edilen ve kalite güvence müdürlüğünce düzenlenecek muayene ve deneme raporları ile şartnamesine uygunluğu saptanan ara mamullerin ambara girişi bu belge ile yapılır. Üretim müdürlüğünce 5 nüsha olarak düzenlenecek ikmal edilen ara mamul bildiriminin; 1 inci nüshası mali işler müdürlüğüne, 2 inci nüshası mühendislik hizmetleri müdürlüğüne, 3 üncü nüshası kalite güvence müdürlüğüne, 5 inci nüshası ticaret veya tedarik müdürlüğüne verilir. 4 üncü nüsha üretim müdürlüğünde kalır.
o) Mamul Ambarları Giriş Belgesi (Ek-28): İmal edilen ve kalite güvence müdürlüğünce düzenlenecek muayene ve deneme raporlarıyla şartnamesine uygunluğu saptanan mamullerin ambara girişi bu belge ile yapılır. Keza arayişlerin, talî hâsılların ve bozuk üretimlerin ambara alınması için de mamul ambarları giriş belgesi kullanılır. Üretim müdürlüğünce 5 nüsha olarak düzenlenen mamul ambarları giriş belgesinin; 1 inci nüshası mali işler müdürlüğüne, 2 inci nüshası mühendislik hizmetleri müdürlüğüne, 3 ve 4 üncü nüshaları ticaret/tedarik ve/veya pazarlama ve satış müdürlüklerine gönderilir, 5 inci nüshası üretim müdürlüğünde kalır.
ö) Ara Mamul Takip Tablosu (Ek-29): Ara mamullerin imal edilmesini ve başka iş emirlerine çekilmesini aylık olarak izlemek ve gereken tedbirleri zamanında alabilmek amacıyla, ara mamul hareketi olan her iş emri için mühendislik hizmetleri müdürlüğünce 2 nüsha olarak düzenlenecek olan bu tabloya, ay içinde ikmal edilen ve başka iş emirlerine çekilen ara mamuller, belgelerine göre işlenir. Aya ait veriler tam olarak tabloya işlendikten sonra, 2 inci nüsha üretim müdürlüğüne gönderilir, l inci nüshası mühendislik hizmetleri müdürlüğünde ilgili sipariş dosyasında muhafaza edilir.
p) Mamul Takip Tablosu (Ek-30): Mamulün üretiminin bir defada veya sürekli yapılıyor olmasına göre; üretimin durumunu aylık olarak veya üretim sona erdiğinde bir bütün olarak izlemek, kontrol etmek ve gereken tedbirleri zamanında alabilmek amacıyla, her mamul iş emri için, mühendislik hizmetleri müdürlüğünce 2 nüsha olarak düzenlenecek olan bu tabloya, ay içinde imal edilen mamuller, mamul ambarları giriş belgelerine göre işlenir. Aya ait veriler tam olarak tabloya işlendikten sonra, 2 inci nüsha üretim müdürlüğüne gönderilir, linci nüshası mühendislik hizmetleri müdürlüğünde ilgili sipariş dosyasında muhafaza edilir.
r) Formların kullanımı: Bu Yönerge eki formlar, tüm Kurum birimlerinde üretim planlama hizmetlerinin sağlıklı yürütülebilmesi ve uygulamada yeknesaklığın sağlanabilmesi amacı ile ihdas edilmiş olup, üretim planlama faaliyetlerinde kullanılmaları esas olmakla birlikte; işletme ve fabrikalar, çalışma konuları ve üretimleri gerektirdiğinde, bu formlarla birlikte, yararlı veya gerekli gördükleri özel formları geliştirip, kullanabilirler.
Madde 13 – Üretim denetimi ve rapor verme
(1) Üretim denetimi, yapılan üretimin, programa uygunluğunun kontrolüdür. Üretimin çeşitli aşamalarındaki muayene ve kontrol yöntemleri saptanır. Bu amaçla alt kademelerden üst kademelere doğru üretim durumu hakkında, başta üretim birimi olmak üzere diğer ilgili müdürlüklerce raporlar verilir. Bu raporlarda günlük, haftalık, aylık, yıllık üretim miktarları, üretimi aksatan unsurlar, (tezgâh arızası, ikmal aksaması, enerji kısıtlaması vb) üretim hatlarındaki dengesizlikler, boş tezgâhların durumları, kapasite boşlukları, boş işçilikler, işçilik puantaj sistemindeki aksaklıklar ve benzerleri yer alır. Üretim müdürlüğüne verilen raporlar, mühendislik hizmetleri müdürlüğünce de değerlendirmeye alınır. Bu değerlendirme raporunda;
a) Fiili durumların plan ve program ile kıyaslaması yapılır.
b) Plan ve programlardan sapmalar varsa nedenleri belirlenir, önem sırasına göre belirtilir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM — Son Hükümler
Yürürlükten Kaldırılan Mevzuat, Yürürlük, Yürütme
Madde 14 – Yürürlükten kaldırılan mevzuat
(1) Bu Yönergenin yürürlüğe girmesiyle 08/05/2005 tarihli Makam Olur’u ile kabul edilen Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Üretim Planlama Yönergesi yürürlükten kaldırılmıştır.
Madde 15 – Yürürlük
(1) Bu Yönerge, 31/05/2013 tarihli Makam Olur’u ile yürürlüğe girer.
Madde 16 – Yürütme
(1) Bu Yönerge hükümlerini Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Genel Müdürü yürütür.