KolayuyumGiriş yap

Borsa İstanbul A.Ş. Pay Piyasası Yönergesi

Yönerge

Tür
Yönerge
Tarih
30.11.2015
Yürürlük
30.11.2015
Son değişiklik
29.09.2023
Durum
Yürürlükte
Seri
Yönergeler, Sermaye Piyasası Mevzuatı

BİRİNCİ BÖLÜM — Amaç, Kapsam, Dayanak, Kısaltmalar ve Tanımlar

Madde 1 – Amaç

(1) Bu Yönergenin amacı, Borsa İstanbul Anonim Şirketi bünyesinde faaliyet gösteren Pay Piyasasının işleyiş esaslarını ve kurallarını düzenlemektir.

Madde 2 – Kapsam

Son değişiklik: 01.10.2020

(1) Bu Yönerge;

a) Pay Piyasasına iletilen emirlere ve bu piyasada gerçekleştirilen işlemlere,

b) İletilen emirlere ve gerçekleşen işlemlere ilişkin olarak Borsa tarafından üretilecek raporlara,

c) Borsa kaydına alınan fiyatlara, işlem miktarlarına ve bunların ilanına,

ç) Pay Piyasasında uygulanan işlem yöntemlerine,

d) Piyasa yapıcılık ve likidite sağlayıcılık uygulamalarına,

e) Sermaye piyasası araçlarına ilişkin Pay Piyasasındaki işlemlerin geçici olarak durdurulmasına,

f) Toptan alış satış, resmî müzayede, birincil piyasa, yeni pay alma hakları gibi özellik arz eden işlemlere,

g) İşlem sonrası takas yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde uygulanacak yönteme,

ğ) Pay Piyasasında işlem gören payların pazarlar arasındaki dağılımını belirleyen kriterlere, değerleme dönem ve esaslarına ve pazarlarda uygulanacak işlem esaslarına

ilişkin usulü ve esasları düzenler.

Madde 3 – Dayanak

(1) Bu Yönerge, 19/10/2014 tarihli ve 29150 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Borsa İstanbul Anonim Şirketi Borsacılık Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Yönetmeliğine dayanılarak çıkarılmıştır.

Madde 4 – Kısaltmalar ve tanımlar

Son değişiklik: 29.09.2023

(1) Bu Yönergede geçen;

a) Borsa: Borsa İstanbul Anonim Şirketini,

b) Borsa Bülteni: Borsa tarafından yayımlanan günlük bülteni,

c) Emir defteri: Pay Piyasasında işlem gören her bir sermaye piyasası aracı için ayrı ayrı olmak üzere Sisteme girilen alış ve satış emirlerinin toplandığı, sıralandığı, gösterildiği ve işlemlerin gerçekleştirildiği Sistem üzerindeki elektronik ortamları,

ç) FDPD: Fiili Dolaşımdaki Payların Piyasa Değerini,

d) FDO: Fiili Dolaşım Oranını,

e) Genel Müdür: Borsa Genel Müdürünü,

f) GSP: Girişim Sermayesi Pazarını,

g) İhraççı: Sermaye piyasası araçlarını ihraç eden, ihraç etmek üzere Kurula başvuruda bulunan veya sermaye piyasası araçları halka arz edilen tüzel kişileri ve Kanuna tabi yatırım fonlarını,

ğ) İşlem günü: Piyasaların, pazarların, platformların ve sistemlerin işlem yapılmak üzere açık olduğu günleri,

h) Kamuyu Aydınlatma Platformu, KAP: Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (k) bendinde tanımlanan sistemi,

ı) Kanun: 6/12/2012 tarihli ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununu,

i) Kurul: Sermaye Piyasası Kurulunu,

j) Likidite sağlayıcı: Görevlendirildiği sermaye piyasası araçlarının likiditesini ve işlem görme kabiliyetini desteklemeye yönelik olarak alım satım faaliyeti yürüten yatırım kuruluşunu,

k) MKK: Merkezi Kayıt Kuruluşu Anonim Şirketini,

l) Özel işlem bildirimi: Borsa tarafından belirlenen miktar, tutar ve fiyat sınırları dâhilinde eşleşebilen alım satım emirlerinin, emir defterine girilmeden üye tarafından işleme dönüştürülme talebiyle Sisteme iletilmesini,

m) Özsermaye hâlleri: Bir ortaklığın pay değerini ve/veya pay miktarını etkileyen temettü ödemeleri, bedelli ve/veya bedelsiz sermaye artırımları, sermaye azaltımları, devralma veya devrolma suretiyle ortaklık birleşmeleri, ortaklık bölünmeleri ve ortaklığın pay grupları arasındaki değişim işlemleri gibi durumları,

n) PD: Piyasa Değerini,

o) Piyasa, pazar, platform ve sistem: İşlem gören yatırım araçlarının türlerine, işleyiş esaslarına veya belirlenen diğer özelliklerine göre Pay Piyasası Alım Satım Sistemi üzerinde oluşturulan elektronik alım satım ortamlarını,

ö) Piyasa Yapıcı: Görevlendirildiği sermaye piyasası aracının piyasasının dürüst, düzenli, etkin çalışmasını sağlamak ve ayrıca likiditeye katkıda bulunmak üzere Yönetim Kurulu tarafından belirlenen ölçütlere uygun olarak Genel Müdür tarafından yetkilendirilen ve bu alandaki performansı dönemsel olarak değerlendirilen yatırım kuruluşunu,

p) PÖİP: Piyasa Öncesi İşlem Platformunu,

r) Sistem: Pay Piyasası Alım Satım Sistemini,

s) Üye: Borsalar ve Piyasa İşleticilerinin Kuruluş, Faaliyet, Çalışma ve Denetim Esasları Hakkında Yönetmeliğin 24 üncü maddesinin birinci fıkrasında belirtilenlerden Pay Piyasasında işlem yapmak üzere Yönetim Kurulunca yetkilendirilen yatırım kuruluşlarını,

ş) YİP: Yakın İzleme Pazarını,

t) Yönerge: Pay Piyasası Yönergesini,

u) Yönetim Kurulu: Borsa Yönetim Kurulunu,

ü) Yönetmelik: Borsa İstanbul Anonim Şirketi Borsacılık Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Yönetmeliğini

v) YÜFP: Yapılandırılmış Ürünler ve Fon Pazarını,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM — Emirlere ve İşlemlere İlişkin Esaslar

Madde 5 – Emir iletimi

(1) Alım satım emirleri, üyelere tahsis edilen emir iletim arayüzleri üzerinden, Yönetim Kurulu tarafından uygun görülen iletişim protokolleri kullanılarak ve üye temsilcileri tarafından kullanılan işlem terminalleri vasıtasıyla Sisteme iletilir. Üyeler, Borsa tarafından uygun görülen yerleşkelerden Sisteme bağlantı kurarak emir iletebilirler. Emir iletimi için sahip olunması gereken donanım, hat kapasitesi, yedeklilik konularında Borsa tarafından duyurulan asgari standartlara uyum sağlanması zorunludur.

(2) Borsa tarafından, bir defada Sisteme iletilebilecek emirlerin miktarına ve/veya tutarına, sermaye piyasası aracı veya emir tipi bazında alt ve üst sınırlar getirilebilir.

(3) Üye, kullanıcı veya bağlantı bazında ve bağlantı hızı, birim zaman, kullanıcı sayısı, bağlantı kanalı ve benzeri teknik ölçütlere göre Sisteme iletilebilecek emir sayısına Borsa tarafından sınırlama getirilebilir.

Madde 6 – Emir tipleri

(1) Sisteme iletilebilecek emir tipleri şunlardır:

a) Normal Emirler: İşlem birimi hâlinde verilmiş, tam olarak bir lot ve katlarından oluşan emirlerdir. Aşağıda belirtilen şekillerde verilebilir:

1) Limit Fiyatlı Emirler: Fiyat ve miktar belirtilerek girilen emirlerdir. Emrin gerçekleşmeyen bölümü, emir defterinde işlem görene kadar veya geçerlilik süresi sonuna kadar bekletilir.

2) Kalanı İptal Et Limit Emirleri: Fiyat ve miktar belirtilerek girilen ve emir girildikten sonra karşılanmayan bölümünün otomatik olarak iptal edildiği emir türüdür.

3) Piyasa Emirleri: Fiyat olmaksızın sadece miktar belirtilerek girilen emirlerdir. Karşı taraftaki en iyi fiyatlı emirlerle eşleşerek işleme dönüşürler. Karşı tarafta eşleşecek hiçbir emir yoksa otomatik olarak iptal edilirler. Tek fiyat yönteminde emir toplama aşamasında girilen piyasa emirleri, eşleştirme başlayana kadar emir defterinde bekletilir, eşleştirme başladığında ise işleme dönüşür.

4) Piyasadan Limite Emirler: Piyasa emirleri gibi fiyatsız olarak girilen emirlerdir. Karşı tarafta sadece en iyi fiyat kademesinde yer alan emirlerle eşleşerek işleme dönüşürler. Emrin işleme dönüşmeyen kısmı, gerçekleştirdiği son işlem fiyatını alarak limit fiyatlı emre dönüşür ve emir defterinde beklemeye geçer.

5) Koşullu emirler: Girilen emrin aktif hâle gelmesi veya işleme dönüşebilmesi için bazı koşulların tanımlanabildiği emirlerdir. Dört şekilde verilebilir:

a) Miktar Koşullu Emirler: Emrin içerdiği miktarın tamamı belirtilen fiyat seviyesinde karşılanmıyorsa işlem görmeyen emirlerdir. Ancak emrin içerdiği miktarın tamamının karşılanması hâlinde işleme tabi olurlar.

b) Fiyat Koşullu Emirler: Bir sermaye piyasası aracının cari fiyatının veya emir defterindeki en iyi alış veya satış fiyatının, koşul olarak belirtilen fiyat seviyesine ulaşması durumunda ilgili veya tanımlanmış bir diğer sermaye piyasası aracının emir defterinde aktif hâle gelen veya işleme dönüşen emirlerdir.

c) Zaman Koşullu Emirler: Seansın önceden belirlenen bir bölümünde aktif hâle gelen veya seansın bir bölümünde geçerli olmak üzere girilen emirlerdir.

ç) Kısmi Görünme Koşullu Emirler: Limit fiyatlı emirler, kısmen görünme koşulu ile girilebilir. Kısmen görünen emirlerde, emir defterinde görülmesi istenen kısmın tamamı işlem gördüğünde gizli bölümden belirlenen miktar kadar kısım açığa çıkar. Açığa çıkan bu kısım, açığa çıktığı anda girilmiş yeni bir emir gibi fiyat ve zaman önceliğine göre emir defterinde yerini alır. Bu süreç emrin tamamı karşılanıp bitinceye, geçerlilik süresi sona erinceye veya emir iptal edilinceye kadar devam eder.

6) Dengeleyici Emirler: Tek fiyat yöntemi uygulanan seans bölümlerinde, fiyat belirleme sürecinde hesaba katılmayan ancak belirlenen eşleşme fiyatı seviyesinde karşılanmadan kalan emirler ile işlem yapmak üzere girilen emirlerdir. Bu tip emirler, eşleşme fiyatından kalan emirler bittiğinde veya eşleşme fiyatından kalan emir yoksa birbirleri ile de eşleşebilirler.

b) Küsurat Emirler: İşlem biriminin içerdiği miktardan daha az miktarda verilmiş emirlerdir. Küsurat emirlerde; sadece miktar belirtilir, fiyat belirtilmez ve bu tip emirler, karşısında bir emir varsa o andaki son normal emir işleminin fiyatından işleme dönüşür. Küsurat emirler, küsurat emirlerle tamamen veya kısmen eşleşebilir.

c) Özel Emirler: Sermaye piyasası aracı bazında belirlenen sınırların üzerinde miktar içeren veya tutara sahip olan emirlerdir. Ayrı bir emir defterinde farklı işlem kurallarına tabi tutularak işlem görürler. Bu tip emirlerin özellikleri, tabi olacakları fiyat belirleme ve işlem kuralları Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.

ç) Kotasyon Emirleri: Limit fiyatlı alış ve satış emrinden oluşan ve sadece piyasa yapıcı/likidite sağlayıcı üyeler tarafından girilebilen bir emir tipidir. Kotasyonu oluşturan alış ve satış emrine kotasyon emri denir. Kotasyon emri bir bütün olarak iptal edilebileceği gibi sadece alış veya satış tarafı da iptal edilebilir.

d) Açığa Satış Emirleri: Açığa satış emirleri, Kurul ve Borsa düzenlemeleri uyarınca yapılacak açığa satış işlemlerini gerçekleştirmek üzere girilen emirlerdir. Bu emirlerin fiyatı Kurul ve Borsa düzenlemeleri ile belirlenen fiyat sınırlamalarına tabidir.

Madde 7 – Emirlerde geçerlilik süresi

(1) Aksi belirtilmedikçe girilen her emir, ilgili seans süresince geçerlidir. Ancak bazı emir tipleri geçerli olacakları süre veya son tarih belirtilerek verilebilir. Tarihli emirler, fiyat adımı ve fiyat değişme sınırları çerçevesinde işlem görene veya iptal edilene kadar Sistemde geçerliliğini koruyan emirlerdir. Tarihli emirlerin geçerli olabileceği süreler Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.

(2) Sermaye piyasası aracının baz fiyatında, emrin geçerlilik süresi içinde özsermaye hâllerinden kaynaklanan bir değişme olduğu veya Sistemde üye kodu değişikliği yapıldığı, Kurul tarafından üyenin/kullanıcının işlem yapma yetkisinin geçici olarak kaldırıldığı veya sürekli olarak iptal edildiği, üyenin kendi isteğiyle işlemlerini durdurduğu, ilgili takas kuruluşu tarafından üyenin işlemlerinin durdurulmasının talep edildiği durumlarda, Sistemde ilgili üyeye/kullanıcıya ait olan tüm açık emirler Borsa tarafından iptal edilir.

(3) Tarihli emirlerin süresi kısaltılabilir, belirlenen süre limitleri dâhilinde uzatılabilir veya tarihli emirler seanslık emre dönüştürülebilir. Süresi kısaltılan emirler zaman önceliğini korurken, süresi uzatılan emirler zaman önceliğini kaybeder.

Madde 8 – Emrin değiştirilmesi, düzeltilmesi veya iptal edilmesi

(1) Sisteme girilmiş ve henüz işleme dönüşmemiş emirler Yönetim Kurulu tarafından belirlenen esaslara göre değiştirilebilir, düzeltilebilir veya iptal edilebilir.

Madde 9 – Öncelik kuralları

Son değişiklik: 11.10.2016

(1) Bir emir defterinde Sisteme kaydedilen emirler işleme dönüştürülürken aşağıdaki kurallar sırasıyla uygulanır:

a) Fiyat Önceliği Kuralı: Daha düşük fiyatlı satım emirleri, daha yüksek fiyatlı satım emirlerinden; daha yüksek fiyatlı alım emirleri, daha düşük fiyatlı alım emirlerinden önce işleme dönüşür.

b) Zaman Önceliği Kuralı: Fiyat eşitliği hâlinde, Sisteme zaman açısından daha önce kaydedilen emirler öncelikle işleme dönüşür.

(2) Bazı emir tiplerinin farklı işleyiş özelliklerinden kaynaklanan durumlarda, iki öncelik kuralının uygulanmasında Genel Müdür tarafından farklı esaslar belirlenebilir.

(3) Birincil Piyasa işlemlerinde;

a) Satılacak miktarın sabit fiyat yöntemi ile dağıtılması durumunda, bekleyen tüm alış emirlerine zaman önceliğine göre hesap numarası bazında gruplandırılmış olarak, hesap bazında emir başına birer lot şeklinde dağıtım yapılır. Satılacak miktar tamamlanıncaya kadar dağıtım bu şekilde devam eder.

b) Satılacak miktarın değişken fiyat yöntemi ile dağıtılması durumunda, toplanan talebin satış miktarını karşıladığı fiyat seviyesinde işlem fiyatı belli olur ve fiyat ve zaman önceliği dikkate alınarak belirlenen fiyat seviyesinden ve bu seviyenin üstünden gelen tüm alış emirlerine (a) bendi kapsamındaki prensiple dağıtım yapılır.

Madde 10 – İşlem öncesi risk kontrolü

(1) Piyasa işleyişi üzerinde belirli kullanıcılara yönelik olarak risk kontrolü sağlanması amacıyla işlem yapılabilecek sermaye piyasası araçlarına, iletilen emirlere ve gerçekleştirilecek işlemlere kapasite, miktar ve/veya tutar olarak sınırlamalar getirilebilir veya bu sınırlamaların üye ve/veya kullanıcı tarafından belirlenip uygulanması talep edilebilir. Kullanılacak risk ölçütleri ve uygulanacak sınırlar Yönetim Kurulu tarafından belirlenir. Genel Müdür, piyasada olağan dışı durumların ortaya çıkması hâlinde veya gerekli gördüğünde; üye, kullanıcı ve/veya sermaye piyasası aracı bazında risk ölçütlerinde tanımlanmış olan sınırları resen değiştirebilir.

Madde 11 – İşlem görecek sermaye piyasası araçları

(1) Yönetim Kurulunca işlem görmesi kararlaştırılan paylar, yeni pay alma hakları, borsa yatırım fonu katılma payları, ilgili Kurul tebliğlerinde düzenlenen sertifikalar, varantlar ve uygun görülen diğer sermaye piyasası araçları Pay Piyasasında işlem görebilir. Payların ve diğer sermaye piyasası araçlarının işlem görecekleri pazar, platform veya sistem bilgisi ve diğer bilgiler işlemler başlamadan önce KAP’ta ilan edilir.

Madde 12 – Piyasada işlem yapacak olanlarda, piyasa yapıcılarda ve likidite sağlayıcılarda aranacak şartlar

(1) Pay Piyasasında işlem yapmak isteyen üyeler, işlem yapmak için gereken teknik altyapıyı ve donanımı Kurul ve Borsa düzenlemelerine uygun olarak kurmak ve kullanmak durumundadır. Bu amaçla Borsa tarafından hazırlanan taahhütnamelerin imzalanması zorunludur.

(2) Piyasa yapıcılığı için başvuran üyeler arasından Yönetim Kurulu tarafından belirlenen şartları taşıdığı tespit edilenler Genel Müdür tarafından piyasa yapıcı olarak atanır. Atanan üyeler bu faaliyetlerine ilişkin olarak hazırlanmış olan ve piyasa yapıcı üyenin bu görevi dolayısıyla yerine getirmesi gereken yükümlülükleri ve bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi hâlinde Borsa tarafından uygulanabilecek yaptırımları içeren “Piyasa Yapıcılık Taahhütnamesi”ni imzalamak zorundadır. Aksi takdirde piyasa yapıcılık faaliyetlerine başlayamazlar.

(3) Bir piyasa yapıcı, başvuru yapması hâlinde birden fazla sermaye piyasası aracında piyasa yapıcısı olarak atanabilir. Piyasa yapıcı üyenin piyasa yapıcılık faaliyetinde bulunabileceği sermaye piyasası aracı sayısına Genel Müdür tarafından sınırlama getirilebilir.

(4) Piyasa yapıcı üyenin talebi üzerine veya belirlenen şartları yitirmesi hâlinde piyasa yapıcılık yetkisi iptal edilir. Her iki durumda da ilgili sermaye piyasası aracındaki işlemlerin hangi işlem yöntemi ile yürütüleceği Genel Müdür tarafından belirlenir ve bir gün önceden duyurulur.

(5) Likidite Sağlayıcılık faaliyetinde bulunacak üyeler, Yönetim Kurulu tarafından belirlenen ölçütleri sağlayan üyeler arasından başvuru üzerine Genel Müdür tarafından seçilir ve görevlendirilir. Likidite Sağlayıcı üyeler de “Piyasa Yapıcılık Taahhütnamesini” imzalamak zorundadırlar. Likidite Sağlayıcılık, üyenin talebi üzerine veya belirlenen şartların kaybedilmesi durumunda sona erer. Bu konuda genel şartlar Genel Müdür tarafından belirlenir.

Madde 13 – Seans

(1) Pay Piyasası bünyesinde işlem gören sermaye piyasası araçlarının alım satım işlemlerinin gerçekleştirilmesi için belirlenen zaman dilimi seans olarak adlandırılır. Yönetim Kurulu sermaye piyasası aracı, pazar, platform, işlem türü veya işlem yöntemi bazında farklı sürelerde, farklı sayıda seans yapılmasına karar verebilir.

Madde 14 – İşlem birimi

(1) Lot olarak adlandırılan işlem birimi bir sermaye piyasası aracından, kendisi veya katları ile işlem yapılabilecek asgari miktarı veya değeri ifade eder. Yönetim Kurulu sermaye piyasası aracının niteliklerini göz önünde bulundurarak işlem birimini, miktar veya değer olarak belirler ve KAP’ta ilan eder.

Madde 15 – Açılış seansı ve açılış fiyatı

(1) Açılış seansı, işlem gören sermaye piyasası araçlarının tamamı veya belirli bir kısmı için seans başlangıcında emirlerin belirli bir zaman dilimi içinde toplandığı ve tek fiyat işlem yöntemi kurallarına göre eşleştirilerek açılış fiyatının belirlendiği seans bölümüdür.

(2) Açılış fiyatı, açılış seansı sonunda açılış işlemlerinin gerçekleştiği fiyattır.

(3) Açılış fiyatının, sermaye piyasası aracı bazında farklı yöntemlerle belirlenmesine Yönetim Kurulu karar verebilir.

(4) Açılış seansında uygulanacak işlem yöntemi ve açılış fiyatı hesaplama esasları Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.

(5) Açılış seansının bölümlerine ilişkin süreler olağandışı durumlarda Genel Müdür tarafından değiştirilebilir, seansın akışı geçici olarak yeniden düzenlenebilir.

Madde 16 – Kapanış seansı ve kapanış fiyatı

(1) Kapanış seansı, işlem gören sermaye piyasası araçlarının tamamı veya belirli bir kısmı için kapanış seansı başlangıç anına kadar işleme dönüşmemiş emirler ile kapanış seansında girilen yeni emirlerin tek fiyat işlem yöntemi kurallarına göre eşleştirilerek kapanış fiyatının belirlendiği seans bölümüdür.

(2) Kapanış fiyatı, kapanış seansında belirlenen veya o seansta Borsa kaydına alınan en son fiyattır.

(3) Kapanış fiyatının, sermaye piyasası aracı bazında farklı yöntemlerle belirlenmesine Yönetim Kurulu karar verebilir.

(4) Kapanış seansında uygulanacak işlem yöntemi ve kapanış fiyatı hesaplama esasları Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.

(5) Kapanış seansına ilişkin süreler olağandışı durumlarda Genel Müdür tarafından değiştirilebilir, seansın akışı geçici olarak yeniden düzenlenebilir.

Madde 17 – Referans fiyat

(1) Sermaye piyasası araçlarının işlem görebileceği üst ve alt fiyat limitlerinin belirlenmesine esas teşkil etmeyen ve baz fiyatın net olarak hesaplanamadığı durumlarda baz fiyat oluşuncaya kadar referans değer olarak kullanılan fiyattır.

Madde 18 – Baz fiyat

(1) Bir sermaye piyasası aracı için baz fiyat, bir seans süresince işlem görebileceği üst ve alt fiyat limitlerinin belirlenmesine esas teşkil eden fiyattır. Baz fiyat, Yönetim Kurulu kararına göre sermaye piyasası aracının bir önceki seans kapanış fiyatı olabileceği gibi bir önceki seansta gerçekleşen ve kayda alınan işlemlerinin ağırlıklı ortalama fiyatının en yakın fiyat adımına yuvarlanması ile de tespit edilebilir.

(2) Özsermaye hâllerinde düzeltilmiş fiyatlar üzerinden baz fiyatın tespiti Yönetim Kurulu kararına istinaden Genel Müdürün görevlendirdiği Borsa birimi tarafından yapılır. Baz fiyatın tespitinde uygulanacak yöntem, Genel Müdür tarafından belirlenir.

(3) Yönetim Kurulu kararına istinaden Genel Müdür işlem görecek sermaye piyasası aracının türüne göre baz fiyat uygulamasını kaldırabilir veya başka bir yöntem uygulayabilir.

Madde 19 – İşlemlerde uygulanacak fiyat aralıkları ve fiyat adımları

(1) Pay Piyasasında sermaye piyasası araçlarına ilişkin alım ve satım emirleri, sermaye piyasası araçlarının Genel Müdür tarafından fiyat kademelerine göre belirlenen fiyat adımları kullanılarak fiyatlandırılır ve karşılaştırılır.

(2) Genel Müdür, asgari bir gün önceden KAP’ta ilan ederek fiyat aralıklarını ve bu aralıklar içinde uygulanacak fiyat adımlarını değiştirebilir.

Madde 20 – Fiyat değişme sınırları

(1) Pay Piyasasında baz fiyata uygulanacak ve fiyat değişme sınırlarını belirleyecek olan oran, yüzde olarak Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.

(2) Yönetim Kurulu tarafından uygun görüldüğünde, baz fiyata artı, eksi bir mutlak değer veya artı, eksi belirli bir fiyat adımı sayısı uygulanarak da fiyat değişme sınırları belirlenebilir.

(3) Yönetim Kurulu, fiyat değişme sınırlarını seans, pazar, platform, sistem, sermaye piyasası aracı, emir veya işlem türü bazında farklı olarak belirleyebilir.

(4) Pay Piyasası Bölümü Müdürü, piyasanın gerektirdiği durumlarda resen sermaye piyasası aracı bazında o seans için baz fiyata uygulanan oranı, mutlak değeri veya fiyat adımı sayısını iki katına kadar çıkartabilir. Genel Müdür, gereken durumlarda resen fiyat değişme sınırlarını kaldırabilir veya değiştirebilir.

(5) Özsermaye hâllerinde fiyat değişme sınırları Genel Müdür tarafından tamamen kaldırılabilir.

Madde 21 – Borsa kaydına alınan fiyatlar

(1) Pay Piyasasında alım satımı gerçekleştirilen bir sermaye piyasası aracının fiyatı; işlem gördüğü miktar bir lot veya bunun üstünde ise Borsa kaydına alınır. Yönetim Kurulu işlem fiyatlarının Borsa kaydına alınabilmesi için gereken asgari işlem miktarını sermaye piyasası aracı bazında asgari bir gün önceden KAP’ta ilan ederek değiştirebilir.

Madde 22 – Oluşan fiyatların gün sonunda ilanı

(1) Her sermaye piyasası aracı için Borsa kaydına alınan fiyatlar ve işlem miktarları seansın bitmesini takiben Genel Müdür tarafından belirlenen içerikte ve biçimde Borsa Bülteninde ve/veya belirlenen diğer elektronik ortamlarda ilan edilir.

(2) Bir sermaye piyasası aracı için o seansta Borsa kaydına alınacak bir fiyat oluşmamışsa bu durum da Borsa Bülteninde ilan edilir.

Madde 23 – Piyasa emir ve işlem verilerinin yayımlanması

(1) Pay Piyasasında gerçekleştirilen alım satım işlemlerine ilişkin fiyat, miktar, tutar ve sözleşme bilgileri ile yatırım aracı bazında Sistem’de bekleyen emirlerin oluşturduğu derinlik bilgileri, Sisteme bağlı üye kullanıcılarının ekranlarında ve Borsa ile anlaşması olan veri yayın kuruluşları tarafından işletilen platformlarda veya Yönetim Kurulu tarafından uygun görülecek diğer elektronik ortamlarda anlık veya gecikmeli olarak yayımlanır.

(2) Yayımlanacak emir ve işlem verilerini, bu verilerin içeriğini, yayımlanacağı elektronik ortamları ve yayımlanan verilerin güncellenme sıklıklarını Yönetim Kurulu belirler.

Madde 24 – İşlem sonuçlarına ilişkin bilgilerin üyelerin erişimine sunulması

(1) İçeriği ve detayları Genel Müdür tarafından belirlenen işlem sonuçlarına ilişkin bilgiler, seans sonrasında elektronik ortamda üyelerin erişimine sunulur.

(2) Üyeler, Borsa tarafından üretilen işlem bilgilerini kullanarak kendi yasal kayıtlarını oluştururlar. Herhangi bir uyuşmazlık oluşması durumunda Borsa kayıtları esas alınır.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM — İşlem Yöntemleri ve Özel Uygulamalar

Madde 25 – İşlem yöntemleri

(1) Sermaye piyasası araçlarının alım satımında "tek fiyat" ve "çok fiyat" yöntemleri, bu Yönergede belirtilen Genel Müdür tarafından belirlenen esaslar çerçevesinde uygulanır.

(2) Tek fiyat yöntemi: Bir sermaye piyasası aracı için Sisteme iletilen emirlerin Borsa tarafından belirlenen zaman dilimleri boyunca toplanarak gün içinde bir kere veya birden fazla kez tekrar edilmek suretiyle en çok işlem miktarını gerçekleştirecek şekilde ve öncelik kurallarına uygun olarak belirlenen tek bir işlem fiyatından eşleştirilmesi yöntemidir.

(3) Çok fiyat yöntemi: Bir sermaye piyasası aracı için Sisteme iletilen emirlerin Borsa tarafından belirlenen işlem süreleri boyunca sürekli bir şekilde, öncelik ve işlem kurallarına uygun olarak farklı fiyat seviyelerinden eşleştirilmesi yöntemidir. Çok fiyat yöntemi, sürekli işlem yöntemi olarak da adlandırılır.

Madde 26 – Tek fiyat yöntemi ve çok fiyat yöntemi ile işlemlerin yürütülmesi

(1) Tek fiyat yönteminde ve çok fiyat yönteminde alım satım emirlerinin Sisteme girişine, eşleştirilmesine, emir ve işlem bilgilerinin gösterilmesine ilişkin uygulama aşağıdaki esaslara uygun olarak yürütülür:

a) Tek fiyat yönteminde aşağıdaki esaslar uygulanır:

1) Alım satım emirleri belirlenmiş kurallar çerçevesinde Sisteme iletilir.

2) Emir girişlerinde emrin miktarına, tutarına veya birim zamanda iletilebilecek emir sayısına ilişkin olarak Genel Müdür tarafından belirlenmiş olan sınırlara uyulur.

3) Emir toplama süresi boyunca işlem gerçekleşmez.

4) Emir toplama süresi boyunca Sisteme iletilen emirlerin iptal edilmesi ve değiştirilmesi mümkündür.

5) Emir toplama sona erdikten sonra en çok işlem miktarının gerçekleşmesini sağlayan tek fiyat belirlenir ve ilan edilir. İlgili emir toplama süresi sonrasındaki eşleştirme sürecinde tüm işlemler, bu fiyat üzerinden öncelik kurallarına göre gerçekleştirilir.

b) Çok fiyat yönteminde aşağıdaki esaslar uygulanır:

1) Alım satım emirleri belirlenmiş kurallar çerçevesinde Sisteme iletilir.

2) Emir girişlerinde emrin miktarına, tutarına veya birim zamanda iletilebilecek emir sayısına ilişkin olarak Genel Müdür tarafından belirlenmiş olan sınırlara uyulur.

3) Emirler, Sisteme iletildikleri anda Sistemde bulunan diğer emirler ile tamamen veya kısmen eşleşerek işleme dönüşebilir. Kısmen işlem gören emirlerin kalan miktarı, hiç işlem görmeyen emirlerin ise tamamı öncelik kurallarına göre emir defterine kaydedilir.

Madde 27 – Devre Kesici

Son değişiklik: 28.07.2020

(1) Bir sermaye piyasası aracında işlemler çok fiyat yöntemi ile yürütülürken belirli bir referans değer üzerinden hesaplanan fiyat değişiminin Genel Müdür tarafından belirlenmiş oranlara ulaşması veya aşması hâlinde ilgili sermaye piyasası aracının işlemleri geçici olarak durdurulur. Geçici durdurma sonrasında ilgili sermaye piyasası aracında tek fiyat yöntemi kullanılarak fiyat belirlemesi yapılabilir veya işlem yapılmadan belli bir sürenin geçmesi beklenebilir. Verilen aranın veya tek fiyat yöntemine ilişkin süreçlerin tamamlanmasının ardından seansın kalan süresine göre ilgili sermaye piyasası aracının işlemlerine yeniden çok fiyat yöntemi ile devam edilir.

(2) Genel Müdür; piyasa değeri olarak piyasayı temsil kabiliyeti yüksek olan bir endeksi referans alarak, bu endeks değerinde meydana gelen değişimin belirlenen oranlara ulaşması veya aşması hâlinde belirli sermaye piyasası araçlarının, pazarların veya tüm piyasanın işlemlerinin geçici olarak durdurulmasına yönelik bir devre kesici uygulayabilir. Geçici durdurma sonrasında ilgili sermaye piyasası araçlarında, pazarlarda veya piyasa genelinde işlemlere Genel Müdür tarafından belirlenen esaslar çerçevesinde devam edilir.

(3) Devre kesicilerin çalışacağı seans aşamaları ve/veya süreleri, devre kesiciyi tetikleyecek fiyat veya endeks değişim oranları, referans alınacak fiyat veya endeksler, durdurmaya ve işlemlerin yeniden başlatılmasına ilişkin yöntem ve süreler bu Yönergede düzenlenmiş olan esaslar çerçevesinde Genel Müdür tarafından belirlenir.

(4) Piyasa koşulları çerçevesinde gerekli görülmesi hâlinde Genel Müdür;

(a) Sermaye piyasası aracı bazında, pazar bazında veya piyasa genelinde devre kesiciyi tetikleyecek fiyat değişim oranlarını,

(b) Referans olarak kullanılan endeksi ve/veya devre kesiciyi tetikleyecek olan endeks değişim oranlarını

resen kaldırabilir veya değiştirebilir.

Madde 28 – Piyasa yapıcılık faaliyetine ilişkin esaslar

(1) Piyasa yapıcı, görevlendirildiği sermaye piyasası araçlarında kendi namına ve hesabına kotasyon veya alış ve satış emirleri vererek piyasa oluşmasına ve işlem gerçekleşmesine katkıda bulunur.

(2) Piyasa yapıcı, söz konusu işlemler için en az bir işlem günü öncesinde Borsaya bildirimde bulunarak kendisine ait olmayan hesapları da kullanabilir. Bu hesapların kullanımı piyasa yapıcılıktan kaynaklanan yükümlülükleri ortadan kaldırmaz.

(3) İlgili sermaye piyasası aracında Sisteme girilen tüm alım satım emirleri öncelik kurallarına uygun olarak kendi aralarında ve/veya piyasa yapıcının kotasyonları veya diğer emirleri ile eşleşerek kısmen veya tamamen işleme dönüşebilir.

(4) Piyasa yapıcılığının uygulanacağı sermaye piyasası araçları Genel Müdür tarafından belirlenir.

(5) Piyasa yapıcının faaliyetleri, verdiği kotasyonlara ilişkin yayılma aralığı, kotasyon miktarı ve kotasyon bulundurma süresi dikkate alınarak değerlendirmeye tabi tutulabilir. Genel Müdür tarafından dönemsel olarak yapılabilecek değerlendirme sonuçlarının iki dönem üst üste belirlenen eşik değerlerin altında kalması hâlinde piyasa yapıcı uyarılır. Belirlenen değerleri sağlayamama hâli üçüncü dönem de devam ederse piyasa yapıcılık görevine Genel Müdür tarafından son verilebilir.

(6) Bir sermaye piyasası aracında birden fazla piyasa yapıcı görevlendirilebilir. Bu durumda her bir piyasa yapıcı için ayrı performans değerlemesi yapılır. Performans ölçütleri Genel Müdür tarafından belirlenir.

(7) Bir sermaye piyasası aracında piyasa yapıcılık ve likidite sağlayıcılık faaliyeti birlikte yürütülemez.

(8) Genel Müdür tarafından piyasanın sağlıklı ve düzgün olarak işleyişi için gerekli görülmesi hâlinde üye bazında veya sermaye piyasası aracı bazında piyasa yapıcılık işlemlerine resen son verilebilir.

Madde 29 – Likidite sağlayıcılık faaliyetine ilişkin esaslar

(1) Likidite sağlayıcı, görevlendirildiği sermaye piyasası aracında kendi namına ve hesabına veya kendi namına başkası hesabına alım satım emirleri ve/veya kotasyon emirleri ileterek gerekli gördüğü zamanlarda likiditeye katkı sağlar.

(2) Likidite sağlayıcılık Genel Müdür tarafından belirlenen sermaye piyasası araçlarında uygulanabilir.

(3) Likidite sağlayıcı, pay işlemlerinde ilgili ortaklardan pay temin edebilir. Likidite sağlayıcılık işlemlerinde kullanılacak paylar Borsa’da işlem görebilir nitelikte olmalıdır.

(4) Bir yatırım kuruluşunun likidite sağlayıcılık faaliyetine başlayabilmesi için ilgili ortaklığın yönetim kurulunun söz konusu işlemlerin yapılabilmesine izin veren bir karar alması ve ortaklık ile likidite sağlayıcı arasında bu doğrultuda bir anlaşma yapılması gereklidir. Bu anlaşma ile taraflar işlemlerin ileri bir tarihte başlamasını da kararlaştırabilirler.

(5) Bir sermaye piyasası aracında birden fazla likidite sağlayıcı görevlendirilebilir.

(6) Likidite sağlayıcılık faaliyeti, piyasa yapıcıların görev yaptığı sermaye piyasası araçlarında uygulanmaz.

(7) Genel Müdür tarafından piyasanın sağlıklı ve düzgün olarak işleyişi için gerekli görülmesi hâlinde üye bazında veya sermaye piyasası aracı bazında likidite sağlayıcılık işlemlerine resen son verilebilir.

Madde 30 – Bir sermaye piyasası aracına ilişkin işlemlerin geçici olarak durdurulması

Son değişiklik: 18.04.2023

(1) Genel Müdür, aşağıdaki durumlardan birinin varlığı hâlinde ilgili sermaye piyasası aracının işlemlerini en fazla bir ay için geçici olarak durdurabilir. Bir ayı aşan süreler için Yönetim Kurulu kararı gereklidir.

a) Bir sermaye piyasası aracına veya ihraççısına ilişkin olarak bir belirsizlik hâlinin veya yatırımcıların kararlarını etkileyecek önemde bilgiler olduğunun öğrenilmesi ve Genel Müdürün bu belirsizlik hâlinden veya önemli bilgilerden yatırımcıların haberdar edilmesini gerekli görmesi,

b) Bir sermaye piyasası aracı için sağlıklı bir piyasa teşekkül etmesini önleyecek şekilde olağan dışı fiyat ve/veya miktarlarda alım satım emirlerinin Sisteme kaydedilmesi.

c) Piyasa yapıcılı veya likidite sağlayıcılı olarak işlem gören sermaye piyasası aracında görevli piyasa yapıcı veya likidite sağlayıcı hakkında görevini yapmasını etkileyebilecek önemde bilgiler olduğunun öğrenilmesi ve Genel Müdürün bu bilgilerden yatırımcıların haberdar edilmesini gerekli görmesi.

ç) Bir seansın sağlıklı bir biçimde yürütülmesini engelleyen sistemsel, iletişimsel, teknik ve benzeri diğer unsurların ortaya çıkması.

(2) Genel Müdür, işlemlerin yeniden başlamasına aynı seans süresi içinde izin vermişse ve yeterli süre kalmışsa işlemler yeniden başlatılır.

(3) Bir sermaye piyasası aracına ilişkin işlemlerin geçici olarak durdurulması hâlinde, bu durum KAP’ta gerekçesiyle birlikte duyurulur. Söz konusu sermaye piyasası aracının işlemlerinin yeniden başlatılmasına karar verilmesi durumunda, gereklilik hâlinde baz fiyat Genel Müdür tarafından yeniden belirlenebilir ve bu durum KAP’ta ilan edilir. Genel Müdür daha önce iletilmiş emirleri ve/veya gerçekleşmiş işlemleri kısmen veya tamamen iptal edebilir.

(4) Bir sermaye piyasası aracındaki işlemlerin geçici olarak durdurulduğu süre seans süresini aşmışsa, söz konusu sermaye piyasası aracına ilişkin işlemlerin yeniden başlatılacağı zaman ve gerektiğinde uygulanacak baz fiyat Genel Müdür tarafından belirlenir ve KAP’ta ilan edilir.

(5) Yönetim Kurulu, işlemleri geçici olarak durdurulan sermaye piyasası aracıyla ilgili olarak belirsizlik hâlinin giderilmesi için ilgili ihraççıya, Yönetim Kurulu karar tarihinden itibaren en fazla iki yıl süre verebilir. Yönetim Kurulu, süre sonunda ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda sermaye piyasası araçlarının yeniden işleme açılması veya işlem görmekten men edilmesi hususunda gerekçeli kararını verir ve KAP’ta duyurur.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM — Özellikli İşlemler

Madde 31 – Toptan alış satış işlemleri

(1) Payları Borsada işlem gören veya görmeyen bir ortaklığa ait belirli miktarın üzerindeki pay işlemleri, Genel Müdür tarafından belirlenen esaslar çerçevesinde "Toptan Alış Satış İşlemi" olarak gerçekleştirilir.

(2) Birinci fıkra kapsamında;

a) Sermaye artırımı yoluyla ihraç edilecek payların veya bunları temsil eden belgelerin,

b) Mevcut ortakların sahip oldukları payların veya bunları temsil eden belgelerin,

önceden anlaşma yapılmış veya yapılmamış alıcılara veya nitelikli yatırımcılara, tahsisli ve/veya toplu olarak satışı toptan alış satış işlemleri kapsamında yapılır.

(3) İşleme ait detaylı bilgiler işlemden önce ve sonra KAP’ta duyurulur.

(4) Toptan alış satış işlemlerinin nakit ve sermaye piyasası aracı takası, sorumluluğun tamamen alıcıya ve satıcıya ait olması ve Genel Müdür tarafından uygun görülmesi kaydıyla, Borsa ve ilgili takas kuruluşunun düzenlemesi dışında bırakılarak yapılabilir.

Madde 32 – Resmî müzayede

(1) Mahkemelerin, icra dairelerinin ve diğer resmî dairelerin, Pay Piyasasında yapılmasına gerek gördükleri sermaye piyasası aracı satış işlemleri için Borsaya yazılı olarak müracaat etmeleri zorunludur.

(2) Resmî müzayede satışı için yapılacak yazılı başvuruda Genel Müdür tarafından belirlenen bilgilerin ve belgelerin yanı sıra, satışı talep edilen sermaye piyasası araçlarının MKK ve/veya ilgili takas kuruluşu nezdinde haczinin yapıldığını teyit eden bilgilerin ve belgelerin de yer alması esastır.

(3) Resmî müzayede satış işlemi, Genel Müdür talimatıyla satılacak sermaye piyasası aracının likidite durumuna göre, ilgili sermaye piyasası aracının işlem sırasında veya açılacak ayrı bir resmî müzayede işlem sırasında gerçekleştirilebilir. Sadece Pay Piyasasında işlem gören sermaye piyasası araçları için resmî müzayede işlemi yapılabilir.

(4) Resmî müzayede için ayrı bir işlem sırası açılması durumunda satılacak sermaye piyasası araçlarına ilişkin duyuru, satışın yapılacağı tarihten bir gün önce KAP’ta yapılır. Genel Müdür tarafından ayrı bir resmî müzayede sırası açılmasına gerek görülmediği durumlarda işlemler, ilgili sermaye piyasası aracının ikincil piyasadaki işlem sırasında gerçekleştirilir ve önceden bir duyuru yapılmaz.

(5) Resmî müzayedeye konu sermaye piyasası araçlarının ikincil piyasada satış işlemleri, öncelikli olarak borçluların hesaplarının bulunduğu, ilgili yasal düzenleme gereği haciz ve benzeri işlemleri yapmakla yükümlü kılınan yatırım kuruluşları tarafından yürütülür.

(6) Faaliyeti durdurulmuş yatırım kuruluşlarının alt hesaplarında bulunan sermaye piyasası araçlarına uygulanacak hacizler sonrasında bu sermaye piyasası araçlarının resmî müzayede yoluyla satışına ilişkin olarak ilgili resmî kurum tarafından Borsaya talep iletilmesi hâlinde sermaye piyasası araçlarının satış işlemi, MKK’dan ve/veya ilgili takas kuruluşundan gereken teyitlerin alınmasının ardından Borsa tarafından yapılır. Elde edilecek satış tutarı, komisyon ve yasal kesintiler sonrasında ilgili resmî kurum hesabına aktarılır.

Madde 33 – Birincil piyasa

(1) Payların ve diğer sermaye piyasası araçlarının ilgili mevzuat gereği yapılması gereken halka arzları birincil piyasada gerçekleştirilir.

(2) Birincil piyasada uygulanacak işlem yöntemini, emir ve işlem kuralları ile alış emirlerinin girilmesi, satış işleminin gerçekleştirilmesi, talep toplanması ve dağıtım esaslarını, Kurul düzenlemeleri çerçevesinde belirlemeye Genel Müdür yetkilidir.

(3) Borsada halka arz yoluyla satış yapmak isteyen sermaye piyasası aracı ihraççısının veya ilgili yatırım kuruluşunun, Kurulca onaylanan izahname ve Borsa tarafından istenen belge ve bilgiler ile birlikte Borsaya yapacağı başvurunun Borsaca uygun görülmesi hâlinde durum, işlemin yapılacağı tarihten en az iki iş günü önce KAP’ta ilan edilir.

(4) Borsada payları işlem gören ortaklıkların sermaye artırım sürecinde, yeni pay alma hakkı kullanımından sonra arta kalan payların Borsada satışında, satış duyurusu satış başlangıcından en az bir işlem günü önce KAP’ta ilan edilir.

(5) Borsada halka arza ilişkin talep toplama sürecinde halka arza aracılık yapan yatırım kuruluşunun satış işlemleri başlamadan önce satıştan vazgeçmesi hâlinde halka arz için Sisteme iletilen alım emirleri Genel Müdür tarafından iptal edilebilir.

(6) Borsada gerçekleştirilen halka arzlarda herhangi bir maddi hata söz konusu değilse, ihraççı ortaklık ve/veya halka arza aracılık eden yatırım kuruluşu talepte bulunsa bile gerçekleşen işlemler iptal edilmez.

Madde 34 – Yeni pay alma hakları

(1) Payları Borsada işlem gören ortaklıkların nakdi sermaye artışı yapmak üzere belirledikleri yeni pay alma haklarını kullanma süresi içinde, söz konusu payların üzerinde bulunan yeni pay alma haklarının alınıp satılabilmesi için yeni pay alma hakkı sıraları işleme açılır.

(2) İşlemlerin başlangıç günü, yeni pay alma hakkı kullanımının başlangıç günüdür. İşlemlerin son günü, yeni pay alma hakkı kullanma süresi sonundan önceki beşinci işlem günüdür.

(3) Fiyat marjları, baz fiyat oluşuncaya kadar serbesttir. Baz fiyat oluşumunu takip eden seanslarda uygulanacak fiyat marjları Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.

(4) Yeni pay alma hakları, Pay Piyasasında geçerli olan kurallarla işlem görür.

Madde 35 – Temerrüt işlemleri

(1) Kesinleşen alım satım işlemlerine ilişkin yükümlülüklerin mevzuatta öngörülen süre ve yöntemler dâhilinde kısmen veya tamamen yerine getirilmemesi nedeniyle takas sürecinde oluşan açıkların kapatılması amacıyla ilgili takas kuruluşunun Borsaya bildirimi üzerine gerçekleştirilen ve aynı gün takasa tabi olan işlemlerdir.

(2) Temerrüt işlemleri, ilgili takas kuruluşunun düzenlemeleri ve Genel Müdür tarafından belirlenen esaslar çerçevesinde gerçekleştirilir.

Madde 36 – Özel işlem bildirimi

(1) Borsa üyeleri, Pay Piyasasında işlem gören sermaye piyasası araçlarından Genel Müdür tarafından uygun görülenlerde, geçerli olan fiyat, miktar veya tutar sınırları dâhilinde olmak üzere, miktarı ve fiyatı uyuşan alım ve satım emirlerini emir defterine girmeden, Sistem üzerinde işleme dönüştürme talebi olarak bildirimde bulunabilirler. Bu şekilde işleme dönüştürülmek üzere bildirilen karşılıklı emirler Sistem tarafında yapılan kontrollerden sonra, belirlenen sınırlara uygun olduklarının tespiti hâlinde işleme dönüştürülürler. Sistem üzerinde ve emir defteri dışında özel işlem bildirimi ile gerçekleştirilen işlemlere ilişkin miktar ve tutar bilgileri, genel piyasa miktar ve tutar bilgilerine dâhil edilir. Bu işlemlere ilişkin detaylar Borsa Bülteninde genel piyasa bilgisinden ayrı olarak yayımlanır.

BEŞİNCİ BÖLÜM — İşlem Gören Paylarda Pazarları Belirleyen Kriterler, Değerlendirme ve İşlem Esasları

Madde 37 – Pazarları Belirleme Kriterleri

Son değişiklik: 22.09.2023

(1) Kotasyon Yönergesi hükümlerine göre ilgili Pay Piyasası pazarlarında kota alınıp, işlem görmeye başlayan paylar, bu yönerge kapsamında belirlenen kriterler doğrultusunda yılda en az 2 defa olmak üzere Genel Müdür tarafından uygun görülecek dönemler itibariyle değerlendirmeye tabi tutulur. Bu değerlendirme sonuçlarına göre pazar değişikliği yapılır. Pazarları belirleme kriterleri aşağıdaki tabloda yer almaktadır. Belirlenen bu kriterler Yönetim Kurulu kararıyla değiştirilebilir ve bu değişiklikler Kurul onayıyla yürürlüğe girer.

Pazarlarda İşlem Görme Kriterleri | Yıldız Pazar | Ana Pazar | Alt Pazar Piyasa Değeri (PD) | > 3 milyar TL | > 450 milyon TL | Fiili Dolaşımdaki Payların Piyasa Değeri (FDPD) | > 450 milyon TL | > 180 milyon TL | Fiili Dolaşım Oranı (FDO) | > % 10 | > % 10 | Yerli Bireysel Yatırımcı Sayısı | > 1.500 | > 750 | İmtiyaz | İmtiyaz varsa FDO<%90 | İmtiyaz varsa FDO<%90 | Yerli Fon | > 15 milyon TL | | Likidite | < 0,5 | < 1,5 |

(2) Kriterlerin Açıklamaları:

a) PD: Şirketin tüm sermayesi üzerinden hesaplanan toplam piyasa değerini,

b) FDPD: Şirketin Kurul tarafından belirlenen kriterler çerçevesinde dönem sonu itibariyle FD pay adedi x bir yıllık düzeltilmiş kapanış fiyatlarının ortalaması şeklinde hesaplanan, fiili dolaşımdaki paylarının piyasa değerini,

c) FDO: Şirketin Kurul tarafından belirlenen kriterler çerçevesinde hesaplanan fiili dolaşımdaki paylarının şirket sermayesine oranını,

ç) Yerli Bireysel Yatırımcı Sayısı: MKK verilerine göre ilgili payda son bir yıl içinde 1.000 TL ve üzeri piyasa değerine sahip olan ortalama yerli bireysel yatırımcı sayısını,

d) İmtiyaz: Herhangi bir pay grubuna ilişkin oluşturulan farklılığın yapılacak değerlendirmelerde imtiyaz sayılıp sayılmayacağına Borsa Genel Müdürlüğünce karar verilecek şekilde; yönetim kurulu üyelerinin belirli bir grup oluşturan pay sahipleri, belirli pay grupları ve azlık arasından seçileceğine ilişkin haklar, yönetim kurulu üyeliği için aday önerme hakkı, yönetim kurulunda temsil edilme hakkı, kâr payı, tasfiye payı, rüçhan ve oy hakkı veya burada öngörülmemiş yeni bir pay sahipliği hakkı gibi haklarda bir paya farklı veya üstün bir hak tanınmasını,

e) Yerli Fon: MKK verilerine göre ilgili payda SPK denetiminde bulunan “Yatırım Fonlarının” ve “Emeklilik Yatırım Fonlarının” portföyünde bulunan kısmın son bir yıl içindeki ortalama piyasa değerini,

f) Likidite Kriteri: 1 milyon TL işlem hacmi ile payda günlük bazda oluşan ortalama fiyat değişim oranını,

g) Ek Kriter- Temettü Getirisi: Son 3 yıllık nakit temettü toplamı / dönem sonu piyasa değerini

ifade eder.

(3) Her pay sınıflandırıldığı pazarın tüm kriterlerdeki şartlarını sağlamak zorundadır. Uygulamanın 3 istisnası bulunur. FDO’su %5’ten büyük olan paylardan:

a) FDPD’si 1,5 milyar TL’nin üstünde ve likiditesi 0,5’ten küçük olanlar diğer kriterlere bakılmaksızın Yıldız Pazar’a alınır.

b) Alt Pazar’da yer alan FDPD’si 180 milyon TL’nin üstünde ve Ek Kriter - Temettü Getirisi %10’dan büyük olanlar diğer kriterlere bakılmaksızın Ana Pazar’a alınır.

c) Alt Pazar’da yer alan FDPD’si 250 milyon TL’nin üstünde ve likiditesi 1’den küçük olanlar diğer kriterlere bakılmaksızın Ana Pazar’a alınır.

(4) FDO’su %5’in altında olan paylar PÖİP’e alınabilir.

Madde 38 – Pazarlar Arası Geçişlerde Değerlendirme Esasları

Son değişiklik: 01.10.2020

(1) Değerlendirme Esasları:

Değerlendirme en az yılda iki kere, her kriter için belirlenen verilerin son bir yıllık ortalamaları ile yapılır. Değerlendirme dönemlerini Genel Müdür belirler.

(2) Genel Müdür pazarları belirleme kriterleri dışındaki payın diğer piyasa koşullarını, payda alınmış olan tedbirleri, yürütülmekte olan incelemeleri dikkate alarak ilgili payın değerlendirme dışı bırakılmasına veya değerlendirme sonuçlarına göre pazarında herhangi bir değişiklik yapılmamasına karar verebilir.

Madde 39 – Pazarlarda Uygulanacak İşlem Esasları

Son değişiklik: 29.09.2023

(1) Pazarlarda uygulanacak işlem esasları aşağıdaki tabloda yer almaktadır.

İşlem Esasları | Yıldız Pazar | Ana Pazar | Alt Pazar | YİP | PÖİP İşlem Yöntemi | Sürekli İşlem | Sürekli İşlem | Sürekli İşlem | 5 Kez Tek Fiyat | 5 Kez Tek Fiyat Açığa Satış ve Kredili İşlem | VAR | VAR | YOK | YOK | YOK Brüt Takas | YOK | YOK | VAR | VAR | VAR Özkaynak Oranı | %90 | %75 | %0 | %0 | %0 Açık Takas Pozisyonu / Özkaynak Oranı | %20 | %50 | %100 | %100 | %100 Fiyat Marjı | %20 | %15 | %10 | %10 | %10 Açığa Satış Yukarı Adım Kuralı | YOK | VAR | - | - | - Devre Kesici Tetikleme Oranı | %10 | %7,5 | %5 | - | - Devre Kesici Sonrası Emir Toplama Süresi | 5 dakika | 15 dakika | 15 dakika | - | - Devre Kesici Sonrası Eşleştirme Süresi | 2 dakika | 2 dakika | 2 dakika | - | - Tek Fiyat Emir Toplama Süresi Boyunca Bilgi Yayınının Kısıtlanması | YOK | YOK | VAR | VAR | VAR Açılış Seansında Son 5 Dakikada Emir İptal, Emir Kötüleştirme ve Miktar Azaltım | YOK | YOK | YOK | YOK | YOK Açılış Seansında Piyasa ve Piyasadan Limite Emri | VAR | VAR | YOK | YOK | YOK

a) Özkaynak Oranı: İlgili payın; kredili alım, açığa satış, ödünç alma veya ödünç verme işlemlerine dair özkaynak hesabında hangi orana kadar özkaynak olarak kabul edilebileceğini gösterir. Oran belirtilmediyse ilgili Kurul düzenlemelerindeki hükümler geçerlidir.

b) Açık Takas Pozisyonu Özkaynak Oranı: Belirli bir anda oluşabilecek açık takas pozisyonunun veya takas gerçekleşene kadar ilgili pay için asgari olarak hangi oranda özkaynak bulundurulması gerektiğini gösterir. Oran belirtilmediyse ilgili Kurul düzenlemelerindeki hükümler geçerlidir.

(2) GSP’de işlem görecek paylara, YÜFP, GSP ve Emtia Pazarı’nda işlem görecek diğer sermaye piyasası araçlarına ilişkin işlem esasları bu yönergede düzenlenmiş esaslar çerçevesinde Genel Müdür tarafından belirlenir.

(3) Genel Müdür ilgili payın likidite durumunu ve diğer piyasa koşullarını dikkate alarak uygulanacak işlem esaslarında pay bazında değişiklik yapabilir.

(4) Kurul’un kredili alım ve açığa satışla ilgili düzenlemelerinde müşterinin malvarlığı ve ödeme gücü dikkate alınarak belirlenmiş istisnalar kapsamında teminat almaksızın alım emri kabul edilebilmesine yönelik hükümleri yalnızca Yıldız Pazar’da yer alan paylar için uygulanır. Kurul’un yatırımcı, pazar ve pay bazında aldığı karar hükümleri saklıdır.

(5) Sermaye Piyasası Kanunu’na tabi kolektif yatırım kuruluşları ile emeklilik fonlarına ilişkin işlemlerde Kurul’un kredili alım ve açığa satışla ilgili düzenlemeleri uyarınca müşterinin malvarlığı ve ödeme gücü dikkate alınarak belirlenmiş istisnalar kapsamında teminat almaksızın alım emri kabul edilebilmesine yönelik hükümleri Ana Pazar’da yer alan paylar için de uygulanabilir.

ALTINCI BÖLÜM — Diğer Hükümler

Madde 40 – Yabancı para birimi ile işlem

Son değişiklik: 27.09.2019

(1) Yönetim Kurulu, yabancı ortaklık paylarının ve bunlara ilişkin depo sertifikalarının, yabancı para birimi ile ifade edilen dayanak varlıklara dayalı olarak ihraç edilen sertifika ve varantların ve uygun göreceği diğer sermaye piyasası araçlarının belirleyeceği yabancı para birimi ile Pay Piyasası bünyesinde işlem görmesine karar verebilir.

Madde 41 – Borsa dışı işlemler ve Borsaya bildirim

Son değişiklik: 27.09.2019

(1) Yönetim Kurulu, yatırım kuruluşları tarafından Pay Piyasasında işlem gören menkul kıymetler ile ilgili olarak Borsa dışında gerçekleştirilen işlemlerin tescil amaçlı olarak Borsaya bildirilmesi ve bu bildirimler üzerinden ücret tahakkuk ettirilmesi için gerekli esasları belirler. Belirlenen esaslar Kurul onayı alınarak kamuya duyurulur.

Madde 42 – Olağan dışı durum uygulamaları

Son değişiklik: 27.09.2019

(1) Sistemde ve ona bağlı çalışan uygulamalarda seans öncesi ya da seans sırasında ortaya çıkabilecek olağan dışı durumlar, bu durumlara yönelik uygulama esasları ve seans sürelerine ilişkin düzenlemeler Genel Müdür tarafından belirlenir.

(2) Olağan dışı durumların ortaya çıkması hâlinde seanslar Genel Müdür kararıyla başlatılmayabilir veya başlamış ise durdurulabilir.

(3) Seansların olağan saatinde başlayamaması veya kesintiye uğraması durumunda seans süreleri Genel Müdür tarafından belirlenir.

(4) Borsa merkezinde seansın başlatılamaması veya kesintiye uğrayan seansın tekrar başlatılamayacak olması durumlarında Genel Müdür kararı ile Borsa Yedek Merkezi devreye alınabilir.

(5) Olağan saatinde başlayamayan veya kesintiye uğrayan seanslar Genel Müdür kararı ile piyasa, pazar, sistem, platform, sermaye piyasası aracı bazında kısmi olarak yeniden başlatılabilir.

Madde 43 – Takas yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde uygulanacak yöntem

Son değişiklik: 27.09.2019

(1) Pay Piyasası işlemlerinden kaynaklanan takas yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde, Pay Piyasası işlemlerinin takasını gerçekleştiren ilgili takas kuruluşunun düzenlemeleri ve ilgili diğer mevzuat hükümleri geçerlidir.

Madde 44 – Temerrüde ilişkin disiplin hükümleri

Son değişiklik: 27.09.2019

(1) Temerrüt hâlinde Borsanın ilgili düzenlemelerinde yer alan disiplin hükümleri uygulanır.

Madde 45 – Pay piyasası teminatı

Son değişiklik: 27.09.2019

(1) Yönetmeliğin 10 uncu maddesine istinaden Yönetim Kurulu tarafından belirlenecek oran ve dönemler esas alınarak hesaplanan teminat tutarları belirlenen süre içinde üyeler tarafından Borsaya yatırılmalı veya eksik kalan kısım tamamlanmalıdır.

(2) Teminat tutarları, belirtilen süre içinde üyeler tarafından tamamlanmadığı ve eksik kaldığı durumda teminat tutarları tamamlanıncaya kadar ilgili üyeler Pay Piyasasında işlem yapamazlar. Borsa Yönetim Kurulunca ilgili üyeye eksik teminatı tamamlaması için en çok iki aya kadar süre verilebilir.

(3) Borsa bünyesindeki piyasalarda işlem yapma yetkisi bulunan bir üyenin, bir piyasada oluşan takas yükümlülüklerini zamanında yerine getirmeyerek temerrüde düşmesi hâlinde, mağdur üyenin alacaklarını alabilmesini teminen, temerrüde düşen üyenin Borsa nezdindeki diğer piyasalarda bulunan teminatlarına başvurulabilir.

(4) Temerrüde düşen üyenin Borsa nezdindeki diğer piyasalar için bulundurduğu teminatlara başvurulabilmesi için, teminatının söz konusu piyasadan kaynaklanan nakit/sermaye piyasası aracı borcunu karşılamaya yeterli olmaması gerekir. Diğer piyasalarda bulunan teminatlara ancak borcun karşılanmasında eksik kalan kısmın tamamlanması için başvurulabilir.

(5) Teminatların kullandırılabilmesi için gerekli şartlar ve uygulamaya ilişkin detaylar Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.

Madde 46 – Yönergede hüküm bulunmayan hâller

Son değişiklik: 27.09.2019

(1) Bu Yönergede yer almayan ya da açıklık bulunmayan konularda ilgili düzenlemeler çerçevesinde karar vermeye, uygulamayı düzenlemeye ve yönlendirmeye Kurul onayını gerektirmeyen hâllerle sınırlı kalmak üzere Genel Müdür yetkilidir.

Madde 47 – Genel Müdür’ün düzenleme yetkisi

(1) Yönetim Kurulu, bu yönerge kapsamında 5, 6, 7, 8, 10, 12, 13, 14, 15, 16, 18, 20, 21, 23, 34, 40, 41, 45. maddelerde yer alan hususların uygulamasına yol göstermek amacıyla, Yönerge ile belirlenen usul, esas ve yöntemlerin uygulama ayrıntılarına ilişkin olarak Genel Müdüre düzenleme yapma yetkisi verebilir.

Geçici madde 1 – Pazarlarda uygulanacak işlem esaslarına ilişkin geçiş hükümleri

Son değişiklik: 22.09.2023

(1) Pazar bazında belirlenmiş özkaynak oranlarının uygulamasıyla ilgili olarak, Yönerge değişikliklerinin yürürlüğe girdiği tarihten önce özkaynak olarak kabul edilmiş olan kıymetler için 1 aylık sürede eski oran veya ilgili payın Yönerge değişikliği öncesinde bulunduğu pazarda geçerli olan oran kullanılarak hesaplama yapılabilir.

(2) Pazar bazında belirlenmiş “Açık Takas Pozisyonu/Özkaynak Oranları”nın hesaplaması Yönerge değişikliklerinin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 1 ay süre ile eski oranlara veya ilgili payın Yönerge değişikliği öncesinde bulunduğu pazarda geçerli olan oranlara tabi olarak yapılabilir.

Madde 48 – Yürürlük

(1) Bu Yönerge, 30/11/2015 tarihinde yürürlüğe girer.

Madde 49 – Yürütme

(1) Bu Yönerge hükümlerini Genel Müdür yürütür.