KolayuyumGiriş yap

905 Gıda ve Yemlerde Pestisit Kalıntı Analizine Yönelik Metot Validasyonu ve Kalite Kontrol Prosedürleri

Yönerge

Tür
Yönerge
Tarih
13.05.2015
Yürürlük
13.05.2015
Durum
Yürürlükte
Seri
Yönergeler, Gıda Mevzuatı

A. Giriş ve yasal durum

A1 El Kitapçığında yer alan rehber, Ülke genelinde laboratuvarların kontrolünde veya resmi olarak dahil olan gıda ve yemde pestisit kalıntılarının izlenmesine yöneliktir. El Kitapçığında maksimum kalıntı limitlerine (MRL) uygunluğu kontrol etmede, icra işlemlerinde veya tüketicinin pestisitlere maruziyetini değerlendirmede kullanılan verilerin geçerliliğini destekleyecek metod validasyonu ve analitik kalite kontrol (AQC) şartları tanımlanmaktadır.

Kitapçığın başlıca amaçları şunlardır:

- Ülke genelinde uyumlu, uygun maliyetli bir kalite güvence sistemi temin etmek

- analitik sonuçların kalite ve karşılaştırılabilirliğini temin etmek

- kabul edilebilir düzeyde doğruluğu temin etmek

- yanlış pozitif ve yanlış negatif durumların raporlanmamasını temin etmek

- ISO/IEC 17025 (akreditasyon standardı) ile uygunluğu desteklemek

A2 Bu El Kitapçık ISO/IEC 17025’te yer alan şartların tamamlayıcısı ve ayrılmaz parçasıdır.

A3 Metinde kullanılan terimlerin açıklamaları için sözlüğe (Ek E) bakılmalıdır.

A4 Bakanlığımıza bağlı kamu laboratuvarları ve pestisit kalıntılarının resmi kontrolü için yetki verilen özel gıda kontrol laboratuvarları ‘‘TS EN ISO/IEC 17025 Deney ve Kalibrasyon Laboratuarlarının Yeterliliği İçin Genel Şartlar Standardı’’na göre akredite olmalıdır. Resmi kontroller kapsamında kullanılan analiz metotları Ulusal veya uluslararası kurallara uygun olmalıdır. Bu kurallara uygun metot olmaması durumunda bilimsel kurallara veya planlanan amaca uygun olarak geliştirilen başka metotlar kullanılabilir.

B. Numune alma, taşıma, izlenebilirlik ve laboratuvar numunelerinin saklanması

Numune alma

B1 Laboratuvar gıda numuneleri 2002/63/EC sayılı Direktif veya bu Direktifin yerine geçen mevzuat doğrultusunda alınmalıdır. Yemlere yönelik olarak, düzenlemeler (EC) 152/2009 sayılı Yönetmelik, Ek I'de ve revizyonlarında belirtilmiştir. Bir parti içinde rastgele birincil numuneler almak mümkün değil ise, numune alma yöntemi kaydedilmelidir.

Taşıma

B2 Numuneler laboratuara temiz konteynırlarda ve sağlam bir ambalaj içinde nakledilmelidir. Pek çok numune için, mümkünse havalandırmalı politen torbalar kabul edilebilir fakat fumigant kalıntılarına yönelik analize tabi tutulacak numunelerde düşük geçirgenlikli torbalar (örneğin, naylon filmler) kullanılmalıdır. Perakende satış için önceden paketlenmiş numuneler nakliye

öncesinde paketlerinden çıkartılmamalıdır. İleri derecede kırılgan veya dayanıksız ürünlerin (örneğin, olgun frambuaz) bozulmalarını önlemek amacıyla önce dondurulup daha sonra, çözülmelerinin önlenmesi amacıyla “kuru buz” veya benzer ortam içinde taşınmaları gerekebilir. Numune alma esnasında dondurulan numuneler çözülmeden nakledilmelidir. Soğutma nedeniyle hasar görebilecek numuneler (örneğin, muz) hem yüksek hem de düşük sıcaklıktan korunmalıdır.

B3 Çok taze ürünlerin numunelerinin laboratuara hızla, mümkünse bir gün içinde nakledilmesi esastır. Laboratuara teslim edilen numunelerin durumu deneyimli müşteri tarafından kabul edilebilir duruma yakın olmalıdır.

İzlenebilirlik

B4 Numuneler, dikkatsizlikten kaynaklanan kayıpları veya etiketlerin karıştırılmasını önleyecek şekilde açıkça ve silinmeyecek biçimde tanımlanmalıdır. Fumigant kalıntılarına yönelik analize tabi tutulacak numune içeren torbaların etiketlenmesi esnasında, özellikle elektron yakalama dedektörü kullanılacak ise, organik solvent içeren keçeli kalemlerin kullanılmasından kaçınılmalıdır.

B5 Teslim alınır alınmaz laboratuar tarafından her laboratuar numunesine kendine özgü bir referans kodu verilmelidir.

Depolama

B6 Hemen analiz edilmeyecek laboratuvar numuneleri, çürümeyi en aza indirecek koşullarda saklanmalıdır. Taze ürünler, 5 günden daha uzun olmayacak şekilde buzdolabında saklanmalıdır. Kurutulmuş ürünler oda sıcaklığında saklanabilir. Ama saklama süresinin iki haftayı aşması bekleniyorsa, bunlardan alt örnekler alınmalı ve dondurucuda muhafaza edilmelidir.

C. Numune analizi

C1 Numune bozulmasını ve pestisit kaybını en aza indirmek amacıyla tüm analizler mümkün olan en kısa süre içinde gerçekleştirilmelidir. Dayanıksız veya uçucu pestisitlerin kalıntı analizleri numunenin teslim alındığı gün başlatılmalı ve analit kaybı ihtimalinin bulunduğu işlemler aynı gün içinde tamamlanmalıdır.

Numune hazırlama ve işleme

C2 Numune hazırlama, numune işleme ve analiz porsiyonları elde etmek üzere alt-numune alma işlemleri gözle görülür bir bozulma ortaya çıkmadan önce gerçekleştirilmelidir. Ürünün analiz edilecek kısımları 396/2005 sayılı Yönetmeliğe uygun olmalıdır.

C3 Numunelerin işlenmesi ve muhafaza edilmesinin, analitik numunede bulunan kalıntılara önemli etkisi olmadığı gösterilmelidir. (bakınız Direktif 2002/63/EC). Ortam sıcaklığındaki parçalamanın (kesme ve homojenizasyon) belirli pestisit kalıntılarının bozulmasına önemli bir etkisinin olduğuna dair kanıt bulunduğu durumda, numunelerin düşük sıcaklıkta homojenize edilmesi tavsiye edilmektedir. (örneğin, dondurulmuş ve/veya "kuru buz" ile birlikte) Parçalama işleminin, kalıntıları (örn. ditiyokarbamatlar veya fümiganlar) etkilediği biliniyorsa ve pratik alternatif işlemler mevcut değilse, analizde kullanılacak numune, ürünün bütününden veya büyük birimlerden alınan parçalardan oluşmalıdır. Diğer tüm analizler için, bütün laboratuvar numunelerinin parçalanması gerekir. Düşük nem içeren ürünlerin (örneğin, tahılların, baharatların, kurutulmuş otların) ekstraksiyon verimliliğini artırmak için, tercihen 1 mm'den az olan küçük parçacık boyutlarının elde edilmesi tavsiye edilir. Öğütme, numunelerin aşırı ısıtılmasını önleyecek şekilde yapılmalıdır. Zira ısıtma bazı pestisitlerin yitirilmesine sebep olabilir.

C4 Numune parçalama işlemi kabul edilebilir bir alt örnekleme değişkenliği elde edilebilecek şekilde numunenin yeterince homojen olmasını sağlamalıdır. Bu başarılamazsa, gerçek değerin daha iyi bir tahmini için daha büyük test kısımlarının ya da tekrar analizi test kısımlarının kullanılması düşünülebilir. Homojenizasyon ya da öğütme sırasında numuneler farklı fraksiyonlara ayrılabilir. Örneğin meyvelerde pulp ve kabuk, tahıllarda kavuz ve endosperm. Bu fraksiyonlara ayrılma büyüklük, şekil ve yoğunluktaki farklılıklar nedeniyle meydana gelebilir. Pestisitler farklı fraksiyonlar arasında heterojen olarak dağılabildiği için analitik test kısmındaki fraksiyonların orijinal laboratuvar numunesindeki fraksiyonlarla aynı oranda olmasını sağlamak önemlidir. Gerekli olması muhtemel bazı analizler/tekrar analizleri için yeterli sayıda alt örnekler ve analiz test kısımlarının bir dondurucuda saklanması tavsiye edilir.

Numunelerin bir araya getirilmesi

C5 Bireysel numunelerin veya numune ekstraktlarının bir araya getirilmesi, tespit sisteminin yeterince hassas olması şartı ile, pestisit kalıntılarının düşük sıklıkta tespit edildiği ürünlerin (örn. Organik ya da hayvansal ürünler) analizleri için bir seçenek olarak düşünülebilir. Örneğin, 5 numune bir araya getirilirken, tayin limiti veya kalitatif tarama tespit limiti raporlama limitinden en azından 5 kat düşük olmalıdır.

C6 Ekstrasyondan önce alt örneklerin bir araya getirilmesi, gerekli analiz sayısını azaltacaktır ancak bazı durumlarda, test kısmının alınmasından önce bir araya getirilmiş alt örneklerin ilaveten karıştırılması veya homojenizasyonu gerekli olabilir. Alternatif olarak, numune ekstraktları, enjeksiyon öncesi de bir araya getirilebilir. Orijinal numuneler veya ekstraktlar, ilgili düzeylerde pestisit kalıntısı bulgularına rastlandığı takdirde yeniden analiz edilmelidir.

Ekstraksiyon

Ekstraksiyon koşulları ve verimlilik

C7 Mevcut kalıntıların geri kazanımı, spike numunelerin analizinden elde edilen geri kazanım yüzdesinden düşük olabilir. Mümkün olduğu durumda, mevcut kalıntıları içeren numuneler, ekstraksiyon verimliliğine dair daha fazla bilgi elde edilmesi için değişken ekstraksiyon koşullarında analiz edilebilir. Sıcaklık, pH, zaman gibi bir dizi parametre ekstraksiyon verimliliğini ve analit istikrarını etkileyebilir. Düşük nem oranına sahip ürünlerin (tahıl, kurutulmuş meyve gibi) ekstraksiyon verimliliğini artırmak için, ekstraksiyondan önce numunelere su ilave edilmesi tavsiye edilir. Kabul edilemez kayıpları önlemek için çalkalama süresinin analit kayıplarına etkisi kontrol edilmelidir. Bir pestisitin Maksimum Kalıntı Limiti tanımının tuzları da içerdiği durumda, tuzların kullanılan analitik işlemler ile ayrıştırılması önemlidir. Bu genelde ekstraksiyon süresince veya öncesinde su ilave edilmesi ile elde edilmektedir. pH değişikliği de gerekli olabilir. Kalıntı tanımının, doğrudan analiz edilemeyen esterleri veya birleşikleri içerdiği durumda, analitik işlemler hidroliz adımını içermelidir.

Ekstraktların temizlenmesi (clean-up), konsantre edilmesi / tekrar seyreltilmesi ve saklanması

C8 Seçiciliğin iyileştirilmesini sağlamak üzere matriksten kaynaklanan girişimleri azaltmak ve sağlamlığın iyileştirilmesine yönelik olarak tayin cihazının kontaminasyonunu azaltmak için bir temizleme (clean-up), zenginleştime veya seyreltme basamağı gerekli olabilir. Temizleme teknikleri pestisitler ve matriks bileşenleri arasındaki fiziko-kimyasal özelliklerin farklılığından (örn: polarite, çözünürlük, molekül büyüklüğü) faydalanır. Ancak bir çoklu kalıntı yönteminde bir temizleme basamağının kullanılması bazı pestisitlerin kaybına neden olabilir.

C9 Numune ekstraktlarının konsantre edilmesinin matriks bileşenlerinden çökelti oluşmasına ve bazı durumlarda pestisitlerin kaybına neden olabileceği dikkate alınmalıdır. Ekstraktın farklı polariteli bir çözücü ile seyreltilmesi de azalan çözünürlükten dolayı (örn:metanol veya asetonitrilin su ile seyreltilmesi) pestisit kayıplarına neden olabilir.

C10 Buharlaştırma aşamasında kayıplardan kaçınmak için sıcaklık mümkün olduğunca düşük tutulmalıdır. Yüksek kaynama noktasına sahip küçük hacimli bir çözücü “tutucu” olarak kullanılabilir. Ayrıca, Ekstraktların köpürtülmesi veya kuvvetli şekilde kaynatılması veya damlacıkların saçılması önlenmelidir. Küçük ölçekli buharlaştırma işlemleri için hava buharının kullanılmasındansa kuru nitrojen buharının veya vakum santrifüj buharlaştırma tekniğinin kullanılması genel olarak tercih edilmektedir, çünkü havanın oksitlenmeye yol açma veya su ve diğer kontaminantları taşıma olasılığı daha yüksektir.

C11 Ekstraktlardaki analit güvenilirliği metot validasyonu sırasında incelenmelidir. Ekstraktların buzdolabında veya bir derin dondurucuda saklanması bozulmayı en aza indirecektir. Oda sıcaklığında ekstraklarda pestisitlerin kayıpları meydana gelebilir, örneğin oto örnekleyici tablalarındaki viallerde.

Kromatografik ayırma ve belirleme

C12 Numune ekstraktları, gıda ve yem numunelerindeki pestisitlerin tanımlanması ve miktarlarının belirlenmesi amacıyla kütle spektrometresi (MS) ile bağlantılandırılan kapiler gaz kromatografisi (GC) ve sıvı kromatografisi (LC) kullanılarak analiz edilir. Tek veya üç kuadrapol, iyon trap, TOF, orbitrap gibi çeşitli Kütle Spektrometrisi tanımlama sistemleri kullanılabilir. Tipik iyonizasyon teknikleri: elektron etkisi (EI), kimyasal iyonizasyon (CI), atmosferik basınç kimyasal iyonizasyon (APCI) ve elektrosprey iyonizasyon (ESI). Tam tarama, seçilmiş iyon izleme (SIM), seçilmiş reaksiyon izleme (SRM), çoklu reaksiyon izleme (MRM) gibi farklı yöntemler kullanılabilir.

C13 Günümüzde GC (ECD, FPD, PFPD, NPD) ve LC (DAD ve Flüoresan) ile kullanılan seçici detektörler sınırlı düzeyde özgüllük sundukları için daha az kullanılmaktadırlar. Farklı polariteli kolonlarla kombinasyon halinde bile olsa bu detektörlerin kullanımı kesin tanımlama sağlamamaktadır. Bu kısıtlar, özellikle bazı sonuçlar daha spesifik tayin teknikleri kullanılarak da doğrulanabiliyor ise sıkça bulunan kalıntılar için kabul edilebilir olabilir. Sonuçlar rapor edilirken tanımlamanın derecesine ilişkin bu sınırlamalar göz önünde bulundurulmalıdır.

Miktar belirlemeye yönelik kalibrasyon

Genel gereklilikler

C14 En Düşük Kalibrasyon Düzeyi (LCL), Raporlama Limitine karşılık gelen kalibrasyon düzeyine eşit veya bundan daha düşük olmalıdır. Raporlama Limiti, Tayin Limitinden (LOQ) daha düşük olamaz.

C15 Bir iç standardın responsunun izlenmesi gibi bir yöntem kullanılarak, tanımlama sisteminde belirgin sapmalar olmadığı ortaya konmadığı durumda, bloklama kalibrasyon kullanılmalıdır. Kalibrasyon standartları bir örnek sekansının en az başında ve sonunda enjekte edilmelidir. Aynı kalibrasyon standardına ait iki bloklama enjeksiyonu arasındaki sapmanın %30’un üzerinde olduğu durumda, pestisit kalıntıları içeren bloklanmış örnekler yeniden analiz edilmelidir. Kabul edilemez sapma gösteren analitlerden hiçbirini içermeyen bloklanmış örneklere ait sonuçlar, yanlış negatif olasılığını en aza indirmek amacıyla raporlama limitine karşılık gelen kalibrasyon düzeyindeki responsun parti boyunca ölçülebilir kalması koşuluyla kabul edilebilir. Gerekirse analiz partisinde yer alan kalibrasyon analizlerinin ilk serisinin verilmesinin hemen öncesinde GC ve LC sisteminin deaktivasyonu (priming) sağlanmalıdır.

C16 Numune ekstratındaki pestisitlerden gelen dedektör responsu, enjekte edilen kalibrasyon standart çözeltilerinden gelen responsların aralığında olmalıdır. Gerekli olduğunda, kalibre edilen aralıkta yüksek seviyede pestisit içeren ekstraktlar seyreltilmelidir. Kalibrasyon çözeltileri matriks uyumlu ise (paragraf C22), kalibrasyon standartlarındaki matriks konsantrasyonu da orantılı bir şekilde seyreltilmelidir.

C17 Çok noktalı kalibrasyon (Üç veya daha fazla sayıda düzeyin kullanıldığı) tercih edilmelidir. Uygun bir kalibrasyon fonksiyonu kullanılmalı ve kalibrasyon eğrisinin genel olarak orijinden geçmesi zorlanmamalıdır. Kalibrasyon fonksiyonunun uyarlanmasının çizime dökülmesi ve gerekçelendirilmemiş korelasyon katsayılarına bakılmaksızın, görsel olarak ve/veya kalıntıların hesaplanması yoluyla incelenmesi ve böylece tayin edilen kalıntıların bulunduğu bölgede uyarlamanın yeterli olup olmadığının araştırılması zorunludur. Eğer bireysel kalıntılar ilgili bölgede kalibrasyon eğrisinden ±%20’den fazla sapma gösteriyor ise alternatif bir kalibrasyon fonksiyonunun kullanılması zorunludur. Genellikle, lineer regresyon yerine ağırlıklı lineer regresyonun (1/x) kullanılması tavsiye edilmektedir.

C18 İki seviye arasındaki enterpolasyon ile kalibrasyon, bu iki seviye arasındaki farkın 10 faktöründen daha büyük olmaması ve bloklama kalibrasyon standartlarının respons faktörlerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olması şartıyla kabul edilebilirdir. Her bir seviyedeki bloklama kalibrasyon standartlarının respons faktörü %20'den fazla farklılık göstermemelidir. (Daha yüksek olan respons oranı %100 olarak alınır).

C19 Numune ekstraktındaki analitin dedektör responsu, tek seviyeli kalibrasyon standardının (% ±30) responsuna yakınsa tek seviyeli kalibrasyon kesin sonuçlar verebilir. Bir analitin, En Düşük Kalibrasyon Düzeyine karşılık gelen geri kazanım belirlenmesine yönelik bir numuneye spike yapıldığı durumda, %100'den düşük olan geri kazanım değerleri En Düşük Kalibrasyon Düzeyine tek bir nokta kalibrasyonu kullanılarak hesaplanabilir. Bu özel hesaplamanın, En Düşük Kalibrasyon Düzeyinde elde edilen analitik performansı göstermesi planlanmaktadır ve kalıntıların bu şekilde belirlenmesi anlamına gelmemektedir.

Kalibrasyon için temsili analitler

C20 Mümkün olan hallerde tüm analitler örneklerin her partisinde en azından RL’ne karşılık gelen seviyede enjekte edilmelidir. Yanlış negatifleri önlemek için bu seviyede yeterli respons gereklidir ve kontrol edilmelidir. Eğer bu çok fazla iş yükünü gerekli kılarsa tayin sisteminin asgari sayıda temsili analitle kalibre edilmesi zorunludur. Sadece temsili pestisitlere güvenilmesi, temsili olarak seçilmeyen pestisitler için yanlış negatif sonuç verme riskini arttırır. Temsili analitlerin seçiminde pestisitlerin analiz edilecek numunede bulunma olasılığı, aynı zamanda da analiz edilmesi zor olan fiziko-kimyasal özellikleri hesaba alınmalıdır (en kötü ve en fazla çeşitlilik gösteren responsları verme olasılığı bulunan analitler). Her bir partide kalibre edilecek temsili analitlerin sayısının, her bir cihaz metodunun kapsamında yer alan analitlerin toplam sayısının en az %25’inden 15 analit fazla olması zorunludur. Örneğin, cihaz metodunun kapsamında 40 analit bulunuyor ise tayin siteminin en az 25 temsili analitle kalibre edilmesi zorunludur. Tayin sistemindeki analizin kapsamı 20 veya daha azsa tüm analitler kalibre edilmelidir. Temsili analitler ile diğer tüm analitlerin minimum kalibrasyon sıklıkları Tablo 1’de yer almaktadır.

 

Tablo 1. Minimum kalibrasyon sıklığıTemsili AnalitlerDiğer tüm analitlerMinimum kalibrasyon sıklığıAnaliz edilen her partideEn fazla üç ayda bir gerçekleştirilen bir döngüsel (Rolling) program kapsamında*Raporlama limitine karşılık gelen en az bir kalibrasyon noktasıRaporlama limitine karşılık gelen en az bir kalibrasyon noktasıAyrıca C21 Paragrafına bakınız*Minimum şartlar şunlardır(i) inceleme veya programın başında ve sonunda ve(ii) yöntemde potansiyel önem taşıyan değişiklikler gerçekleştirildiğinde

C21 Temsili analit olmayan bir analitin bir numunede Raporlama Limitinde veya üstünde tespit edildiği durumda, numune nicel bir yöntem kullanılarak yeniden analiz edilmelidir. Tahmini sonucun, Maksimum Kalıntı Limitini aşabileceği durumda, numune yeniden analiz edilmelidir. Buna, tespit edilmiş analitin kabul edilebilir geri kazanımı eşlik etmelidir. Standart ekleme yaklaşımı kullanıldığında veya ekstraksiyondan önce test kısımına eklenen izotopik olarak etiketlenmiş iç standartla birlikte izotop seyreltme yaklaşımını kullanırken geri kazanım çalışması yapılmayabilir.

Matriks uyumlu kalibrasyon

C22 Matriks etkilerin gaz kromatografisi ve sıvı kromatografisinde sıkça gerçekleştiği bilinmektedir ve ilk yöntem doğrulama aşamasında değerlendirilmelidir. Matriks uyumlu kalibrasyon genellikle matriks etkilerini dengelemek için kullanılır. Tercihen numune ile aynı türde olan blank matriks ekstraktları kalibrasyon için kullanılmalıdır. Gaz kromatografisi analizlerindeki matriks etkilerini telafi etmeye yönelik alternatif pratik bir yaklaşım, çözücü kalibrantlarla numune ekstraktlarındaki pestisitlerin responslarını telafi etmek amacıyla hem numune ekstraktlarına hem de kalibrasyon çözeltilerine eklenen analit koruyucuların kullanılmasıdır. Matriks etkileri telafi etmeye yönelik en etkili yol, standart ilavenin veya izotopik olarak etiketlenmiş iç standartların kullanılmasıdır.

C23 Gaz kromatografide, tek bir temsili matriks veya matriksler karışımı kullanan, temsili matriks kalibrasyonu, farklı ürünler içeren bir numune partisini kalibre etmek için kullanılabilir. Bu durumda, çözücü içinde hazırlanmış kalibrasyon standartlarının kullanılmasına tercih edilmesine rağmen, tam matriks uyumunun sağlanmasına kıyasla, kalibrasyon doğruluğunun daha düşük olması muhtemeldir. Göreceli matriks etkilerinin değerlendirilmesi ve yaklaşımda uygun şekilde değişiklik yapılması tavsiye edilir.

C24 Sıvı kromatografisi kütle spektrometresinde (LC-MS) matriks etkisinin dengelenmesi daha zordur. Çünkü matriks etkisi, ürünler arasında farklılık gösterebilecek ko-ekstrakte edilmiş matriks bileşenleriyle birlikte her bir bireysel pestisitin ko-elüsyonuna bağlıdır. Matriks uyumlu kalibrasyonun kullanılmasının bu nedenle gaz kromatografisine kıyasla daha az etkili olması muhtemeldir.

Standart ekleme

C25 Standart ekleme matriks uyumlu kalibrasyon standartlarının kullanımına alternatif bir yöntemdir. Bu yöntem ekstraksiyon etkinliğini veya ko-ekstrakt bileşiklerden kaynaklanan örtüşen/çözümlenmemiş (unresolved) piklerin yol açtığı kromatografik girişimler için değil, matriks etkisi ve geri kazanım kayıplarını telafi etmek için tasarlanmıştır. Bu teknik, numunedeki olası analit konsantrasyonu hakkında belirli bir bilgiye sahip olunduğunu varsayar (örneğin ilk analizden) ve böylece eklenen analit miktarının numunede halihazırda mevcut bulunan analit miktarına yakın olması sağlanır. Özellikle, MRL aşımının söz konusu olduğu durumlarda ve/veya matriks uyumlu standart çözeltilerinin hazırlanması için uygun blank numune mevcut olmadığı hallerde teyit analizlerinin kantifikasyonu için standart ekleme yönteminin kullanılması önerilmektedir. Standart ekleme için test numunesi üç (veya tercihen daha fazla) test kısmına bölünür. Bir kısım hemen analiz edilir ve diğer test kısımlarına hemen ekstraksiyon öncesinde artan miktarda standart analit eklenir. Eklenen standart analitin miktarı, numunede bulunduğu tahmin edilen analit miktarının bir ila beş katı arasında olmak zorundadır. “Spike edilmemiş” numune ekstraktının içinde mevcut olan analit miktarı analitin numune ekstraktındaki ve spike edilmiş numune ekstraktındaki responslarının oranlanmasıyla hesaplanır. Standart ekleme yaklaşımında numunedeki bilinmeyen analit konsantrasyonu ekstrapolasyon yöntemiyle bulunur ve bu nedenle doğru sonuçların elde edilebilmesi için uygun bir konsantrasyon aralığındaki doğrusal respons büyük önem taşımaktadır.

C26 En az iki tane bilinen analitin aynı numune ekstraktına eklenmesi, (örneğin enjeksiyon öncesinde), başka bir standart ekleme biçimidir. Ancak bu durumda, düzeltmeler yalnızca olası enjeksiyon hataları ve matriks etkileri için muhtemeldir. Geri kazanım kayıpları için bu muhtemel değildir.

Pestisit karışımlarının kalibrasyona etkileri

C27 Çoklu-pestisit kalibrasyon standartlarında her bir pestisitin dedektör responsu aynı çözeltideki bir veya daha fazla sayıdaki pestisitten etkilenebilir. Kullanılmadan önce, dedektör responslarının benzerliğinin doğrulanması için saf solvent içerisinde hazırlanan çoklu-pestisit kalibrasyon çözeltileri her biri tek bir pestisit (veya biraz daha fazla sayıda pestisit) içeren kalibrasyon standart çözeltilerine karşı kontrol edilmelidir. Responsların belirgin farklılıklar gösterdiği durumlarda, kalıntı miktarının, matriksteki tekli kalibrasyon standartları kullanılarak veya daha da iyisi, standart ekleme yöntemiyle belirlenmesi zorunludur.

İzomer karışımları halindeki pestisitlerin kalibrasyonu

C28 Karışık izomer (veya benzeri) kalibrasyon çözeltileriyle hesaplama, hangisinin daha doğru sonuç verdiğine bağlı olarak, toplam pik alanları, toplam pik yükseklikleri veya tek bir bileşenin ölçümüyle yapılabilir.

İşlemsel standart kalibrasyonu

C29 İşlemsel standartların kullanılması alternatif bir kalibrasyon türüdür. Bu yaklaşım özellikle izotopik olarak etiketlenmiş standartların mevcut olmadığı veya çok fazla maliyetli olduğu durumlarda, belli pestisit/ürün kombinasyonlarıyla ilişkili matriks etkileri ve düşük ekstraksiyon geri kazanımlarını telafi edebilir. Bu yaklaşım, sadece aynı tipte bir numune serisi aynı analiz partisi içinde işlem göreceği zaman uygulanabilir (örn. Hayvansal orijinli ürünler, yüksek yağ içerikli ürünler). İşlemsel standartlar, ekstraksiyon öncesinde blank numunenin test kısımlarına bir seri halinde farklı miktarlarda analit ilave edilerek hazırlanır. İşlemsel standartlar daha sonra numuneler nasıl analiz ediliyorsa tamamen aynı şekilde analiz edilir.

C30 İşlemsel standart kalibrasyonu uygulamasının başka bir türü, pestisitlerin türevlendirilmesinin gerektiği fakat türevlerin referans standartlarının mevcut olmadığı ya da türevlendirme veriminin düşük olduğu veya yüksek oranda matrikse bağımlı olduğu durumda kullanılır. Bu gibi durumlarda, standartların blank matriks ekstraktlarına türevlendirme basamağının hemen öncesinde spike edilmesi tavsiye edilir. Bu durumda, işlemsel standart kalibrasyonu türevlendirme verimlerindeki değişimleri de telafi edecektir.

Türev standartlar veya bozulma ürünlerinin kullanılması yoluyla kalibrasyon

C31 Pestisitin bir türev veya bozulma ürünü olarak tayin edildiği durumlarda kalibrasyon çözeltileri mevcut ise, söz konusu türevin veya bozulma ürününün “saf" referans standardından hazırlanmalıdır. İşlemsel standartlar sadece tek seçeneğin bu olduğu durumda kullanılmalıdır.

Çeşitli iç standartların kullanılması

C32 Bir iç standart (IS), analitik işlemlerin (bir kısmının) doğru bir şekilde uygulanmasını kontrol etmek için, analizin belirli bir aşamasında bilinen bir miktarda numune test kısmına veya numune ekstraktına eklenen kimyasal bir bileşiktir. İç Standart kimyasal olarak stabil olmalıdır ve/veya hedef analitle aynı tutumu göstermelidir.

C33 İç standart ilavesinin yapıldığı analiz işleminin aşamasına bağlı olarak farklı terimler kullanılır. Enjeksiyon iç standardı (I-IS), aynı zamanda cihaz iç standardı olarak da adlandırılır. Son ekstraktlara tayin basamağının hemen öncesinde ilave edilir (yani enjeksiyonda). Bu, enjeksiyon hacmindeki değişimlerde bir kontrol ve olası düzeltmeye izin verecektir. İşlemsel iç standart (P-IS) ise, analiz yönteminin baştan sona tüm aşamalarında ortaya çıkan çeşitli hata kaynaklarını izah etmek üzere analiz işleminin başında ilave edilen bir iç standarttır. İç standart, analiz işleminin belirli bir aşamasında meydana gelebilecek hem sistematik hem de rastgele hataları düzeltmek için analiz işleminin farklı bir aşamasında da ilave edilebilir. İç standartlar seçilirken hedef analitlerin analiziyle girişim yapmadıklarından ve analiz edilecek numunelerde mevcut olma olasılıklarının son derece düşük olduğundan emin olunmalıdır.

C34 Çoklu analit yöntemleri için, birincil IS’nin geri kazanımı veya tespitinin yeterli olmadığı durumda birden fazla IS kullanılması tavsiye edilebilir. Basit hacimsel varyasyonları ayarlamak için kullanılırsa, IS’ler asgari kayıpları veya matriks etkileri göstermelidir. Benzer özelliklere sahip belirli bir analit grubu ile çalışılırken ilgili bileşiklere benzer özelliklere sahip ve benzer analitik davranış gösteren IS seçilebilir. Hesaplamalar için kullanılan IS, bir veya birden fazla hedef analite göre önemli derecede farklı davranışa (geri kazanım veya matriks etkiye dair) sahipse, bütün miktar tayinlarinde ilave bir hataya yol açacaktır.

C35 İç Standart bilinen bir konsantrasyondaki kalibrasyon çözeltilerinin her birine eklenirse, enjekte edilen kalibrasyon çözeltilerinden elde edilen analitin ve iç standardın dedektör respons oranı söz konusu konsantrasyonlar için düzenlenir. Analitin konsantrasyonu, numune ektraktındaki analit ve IS dedektör respons oranlarını kalibrasyon eğrisine karşı kıyaslayarak elde edilir.

C36 İzotopik olarak etiketlenmiş bir IS, hedef analitle aynı kimyasal yapıya ve elementsel kompozisyona sahip ancak hedef analit molekülünün bir veya daha fazla atomlarının izotoplarla (örn. döteryum, 15N, 13C, 18O) ikame edildiği iç standarttır. İzotopik olarak etiketlenmiş iç standardın (IL-IS) kullanılmasına yönelik ön koşul, ko-elüsyonlu etiketlenmemiş analitlerin ve karşılık gelen izotopik olarak etiketlenmiş iç standartların eşzamanlı olarak tespit edilmesine olanak sağlayan kütle spektrometresinin kullanılmasıdır. IL-IS'ler, analit kayıpları ve işlem sırasındaki hacimsel değişimlerin yanı sıra matriks etkileri ve kromotografi tespit sistemindeki respons sapmalarını tam olarak dengeleyecektir. Ekstrakt depolama sırasındaki kayıplar da (örn. bozulmaya bağlı olarak), IL-IS ile düzeltilecektir. IL-IS'lerin kullanımı, oluşan kalıntıların tamamlanmamış ekstraksiyonunu telafi etmeyecektir.

C37 İzotopik olarak etiketlenen iç standartlar (IL-IS) aynı zamanda, hedef analit ile eşdeğer IL- IS'nin alıkonma süresinin ve pik şeklinin aynı olması gerektiğinden, analitlerin tanımlanmasında kolaylık sağlaması için de kullanılabilirler.

C38 Yanlış pozitif sonuç riskini asgari düzeye indirmek için, IL-IS'lerin büyük ölçüde ilgili doğal bileşenlerden bağımsız olmaları gerekir. Döteryumlanmış standartlar söz konusu olduğunda, döteryumun hidrojen atomları ile yer değiştirmesi, örneğin solventlerde, yanlış pozitiflere ve/veya nicel sonuçların olumsuz etkilenmesine neden olabilir.

Veri prosesi

C39 Kromatogramların, analizi yapan kişi tarafından değerlendirilmesi, baseline gerektiği gibi kontrol edilmesi ve ayarlanması zorunludur. Girişim veya kuyruklanma (interfering and tailing peaks) mevcut olduğu hallerde baseline konumlandırılması için tutarlı bir yaklaşım benimsenmesi zorunludur. Hangisinin daha doğru ve tekrarlanabilir sonuç verdiğine bağlı olarak pik yüksekliği veya pik alanı verileri kullanılabilir.

Rutin analizlerde devam eden metot performansının doğrulanması Miktarsal metotlar

Rutin geri kazanımların kontrolü

C40 Mümkün olan hallerde, analiz edilen her bir parti için tayin edilen tüm hedef analitlerin geri kazanımları ölçülmelidir. Bunun yüksek sayıda geri kazanım tayinini gerektirmesi halinde analitlerin sayısı azaltılabilir ancak bu sayı Tablo 2’de belirlenmiş minimum sayı ile uyumlu olmalıdır. Bu temsili analitlerin %10’nunun (en az 5) her bir tespit etme sisteminde olması gerektiği anlamına gelmektedir.

Tablo 2. Geri kazanım kontrolü minimum sıklığı (miktarsal metot performans doğrulaması)Temsili analitlerDiğer tüm analitlerGeri kazanım kontrolünün minimum sıklığıAnaliz edilen her bir partide temsili analitlerin %10’u (tayin sistemine göre en az 5)Diğer tüm analitleri kapsayacak şekilde en az 12 ayda bir ama tercihen 6 ayda bir gerçekleştirilen bir döngüsel (rolling) program kapsamındaTüm temsili analitleri ve aynı zamanda farklı ürün türlerini kapsayan bir döngüsel (rolling) program kapsamında en azından raporlama limitine karşılık gelen düzeydeEn azından raporlama limitine karşılık gelen düzeyde

C41 Eğer döngüsel program sırasında bazı noktalarda (Tablo 2) analitin geri kazanımı kabul edilebilir sınırların (bakınız paragraf C45) dışında ise en son yeterli geri kazanımından sonra üretilen tüm sonuçlarının potansiyel olarak hatalı kabul edilmesi zorunludur.

C42 Bir analitin geri kazanımının, genellikle RL ve 2-10 x RL'ye karşılık gelen aralıkta veya MRL'de, veya analizi yapılan numuneler için özel olarak geçerli bir düzeyde spike yoluyla belirlenmelidir. Spike düzeyi, konsantrasyon aralıklarındaki analitik performansa ilişkin bilgi sağlamak için değiştirilebilir. RL ve MRL'ye karşılık gelen geri kazanım düzeyleri özellikle önemlidir. Blank materyalin bulunmadığı (örn. inorganik bromitin düşük düzeylerde belirleneceği durumlar) veya mevcut olan tek blank materyalin girişim yapan bir bileşen içerdiği durumlarda, geri kazanım için spike düzeyi, blank materyalde mevcut olan düzeyin >3 katı olmalıdır. Böyle bir blank matriks ekstraktındaki analit (veya belirli analit) konsantrasyonu, birden fazla test sonucunda belirlenmelidir. Gerekli olduğu durumlarda, geri kazanımlar, blank çıkarma (düzeltme) kalibrasyonu kullanılarak hesaplanabilir ancak blank çıkarma işleminin kullanıldığı sonuçlar ile birlikte raporlanmalıdır. Bunların, spike deneylerinde kullanılan matrikslerine göre belirlenmeleri gerekmektedir ve blank değerler, RL'ye karşılık gelen kalıntı sınırlarının %30'undan daha fazla olmamalıdır.

C43 Bir kalıntının ortak bir kısım olarak tayin edildiği durumlarda, ya normalde kalıntılarda baskın gelen, ya da en düşük geri kazanımı üreten bileşeni kullanmak suretiyle rutin geri kazanım tespit edilebilir.

C44 Sonuçların, yağ içeriğine veya kuru ağırlığa dayanılarak ifade edildiği durumlarda, kuru ağırlığı veya yağ içeriğini belirlemek için kullanılan yöntemin tutarlı olması gerekmektedir. Tercihen, genel kabul görmüş bir yönteme karşı validasyonu yapılmalıdır. Yem maddeleri için (EC) 152/2009 sayılı Direktif, Ek III'te listelenen yöntemlerin kullanılması zorunludur.

Rutin geri kazanımların kabul kriterleri

C45 Tekli geri kazanım sonuçları için kabul edilebilir limitler normalde ortalama geri kazanım +/- 2x RSD aralığında olmalıdır. Her ürün grubu için (bakınız EK A) ortalama geri kazanım sonuçları ve RSD’ler ilk metot validasyonundan veya devam eden geri kazanım sonuçlarından (laboratuvariçi tekrarüretilebilirlik, RSDr) alınabilir. Rutin çoklu-kalıntı analizlerinde her bir geri kazanım için %60-140 aralığı kullanılabilir. Yukarıda bahsi geçen aralığın dışında yer alan geri kazanımlar genellikle partinin yeniden analiz edilmesini gerektirir, fakat belirli gerekçeli durumlarda kabul edilebilir. Örneğin, geri kazanımın kabul edilemeyecek ölçüde yüksek olduğu ve hiçbir kalıntının tespit edilemediği hallerde, kalıntının bulunmadığını ispat etmek için numunelerin tekrar analiz edilmesine gerek bulunmamaktadır. Ancak, tutarlı yüksek geri kazanımların veya +/- %20’nin dışındaki RSD’lerin araştırılması zorunludur.

C46 Metot performansının delili olarak sertifikalı referans materyallerinin (CRM’lerin) analizi tercih edilen bir seçenektir. Ancak, uygun düzeylerde ilgili analitleri içeren CRM’ler çok nadir bulunmaktadır. Alternatif olarak, işletme içi (in-house) referans materyaller düzenli olarak analiz edilebilir. Mümkün olduğunda, bu materyallerin laboratuvarlar arasında karşılıklı analiz edilmesi doğruluğun bağımsız şekilde kontrol edilmesini sağlar.

Tarama metotları

C47 Çok yüksek sayıda analiti hedefleyen kalitatif çoklu-kalıntı metotları (ÇKY’ler) için her bir analiz partisinde kapsamdaki tüm analitleri dahil etmek pratik olmayabilir. Genel metot performansını doğrulamak için her bir parti ile metodun tüm kritik noktalarını kapsayan en az 10 temsili (belirleyici) analit (validasyon kapsamından) matriks üzerine spike edilmelidir. Bir döngülü programda, valide edilmiş tüm analitler için performans, Tablo 3’de gösterildiği gibi sağlanmalıdır.

Tablo 3. Geri kazanım kontrollerinin asgari sıklığı (tarama yöntemi performans doğrulaması).Temsili (gösterge) analitlerDiğer tüm analitlerAnalitlerinsayısıYönteme ilişkin tüm önemli konuları kapsayan her bir tespit sistemi için en az 10 analitOnaylanmış nitel etki alanından alınan tüm analitlerGeri kazanım kontrollerinin asgari sıklığıHer parti içinAsgari olarak her 12 ayda bir, tercihen her 6 ayda birDüzeySDLSDLKriterTespit edilebilir tüm (gösterge) analitlerTespit edilebilir tüm (onaylanmış) analitler

Yeterlilik testi

C48 Tüm resmi kontrol laboratuvarları için, yeterlilik testi planlarına, özellikle de EURL’ler tarafından düzenlenenlere düzenli olarak katılmak zorunludur. Yanlış pozitif/pozitifler veya negatif/negatifler raporlandığında veya yeterlilik testlerinin herhangi birinde elde edilen doğruluğun (z-skorları) kesinliğinden şüphe duyulduğunda veya kabul edilemez olduğunda, sorun/sorunlar araştırılmalıdır. Yanlış pozitifin/pozitiflerin, negatifin/negatiflerin ve/veya kabul edilemez performansın, ilişkili analit/matriks kombinasyonlarının daha sonraki belirlenme işlemine geçmeden önce düzeltilmeleri gerekmektedir.

D. Analitlerin tanımlanması ve sonuçların teyit edilmesi

Tanımlama

Kromotografi ile birleştirilen kütle spektrometresi

D1 Numune ekstraktındaki bir analitin tanımlanmasında kromatografik ayırmayla birleştirilmiş kütle spektrometrisi çok güçlü bir kombinasyondur. Bu eş zamanlı olarak alıkonma süresi, iyon kütle/yük oranı ve bağıl abundans ( intensity) verisi sağlar.

Kromatografiye yönelik gereklilikler

D2 İncelenen analit/analitler için kabul edilebilir asgari alıkonma süresi, kolonun boş hacmine karşılık gelen alıkonma süresinin en az iki katı olmalıdır. Ekstrakttaki analitin alıkonma süresinin, hem gaz kromotografi hem de sıvı kromotografi için, kalibrasyon standardının (matriks uyumlu olması gerekebilir) alıkonma süresine göre ±0,2 dk toleransa karşılık gelmesi gerekmektedir. Alıkonma süresindeki daha büyük sapmalar, hem alıkonma süresinin hem de analitin pik şeklinin, uygun IL-IS'ninki ile uyumlu olduğu veya validasyon çalışmalarından elde edilen kanıtın mevcut bulunduğu durumlarda, kabul edilebilir. IL-IS, kromotografik işlemin, matriks kaynaklı alıkonma süresindeki kaymaları veya pik şeklindeki bozulmaları gösterdiği durumlarda özellikle yararlı olabilir. Ayrıca, numunede mevcut olmasından şüphelenilen analit ile fazladan spike etme işlemi de, tanımlamaya duyulan güveni arttırmaya yardımcı olacaktır.

Kütle spektrometresi (MS) için gereklilikler

D3 Analit için referans spektrum, numunelerin analizinde kullanılan aynı cihaz ve teknikler kullanılarak oluşturulmalıdır. Yayımlanmış bir spektrumla laboratuvar içinde oluşturulan bir spektrum arasında önemli farklılıklar açık olarak varsa, laboratuvar içinde oluşturulan spektrumun geçerli olduğunun gösterilmesi zorunludur. İyon oranlarının yapısal bozunmalarından sakınmak için analit iyonlarının responsları detektöre yüksek miktarda verilerek yüklenilmemelidir. Cihaz yazılımındaki referans spektrumu bir önceki enjeksiyondan olabilir (matriks bulunmaksızın), fakat muhtemelen aynı analiz partisinden kaynaklanabilir.

D4 Tanımlama işlemi, tanısal (karakteristik) iyonların düzgün seçimine dayanır. Moleküler (benzeri) iyon, ölçüm ve tanımlama işlemlerinde mümkün olan her zaman dâhil edilmesi gereken tanısal bir iyondur. Genelde ve özellikle de tekli MS’de yüksek m/z iyonları düşük m/z iyonlarına (örn. m/z <100) göre daha tanısaldır. Ancak, su kaybından veya ortak kısımlardan meydana gelen yüksek m/z iyonlar pek kullanışlı olmayabilir. Her ne kadar C1 veya Br kümeleri başta olmak üzere karakteristik izotopik iyonların özel bir faydası olabilse de, seçilen tanısal iyonlar, özellikle ana molekülün aynı bölümünden ileri gelmemeli. Tanısal iyonların seçimi, arka plan girişimlere (girişim yapanlara) bağlı olarak değişebilir

D5 Numune ekstraktlarının seçilmiş iyon kromatogramları, aynı partide karşılaştırılabilir konsantrasyonda analiz edilen bir kalibrasyon standardından elde edilen piklerin alıkonma süresi, pik şekli ve dedektör respons oranı ile benzerlik gösteren piklere (S/N 3:1’i geçen) sahip olmalıdır. Aynı analite yönelik farklı seçici iyonlardan ileri gelen kromatografik piklerin birbiri ile örtüşmesi zorunludur. Bir iyon kromatogramı önemli kromatografik girişime dair bulgular gösterdiği takdirde kalıntıların miktarını belirlemek veya tanımlamak için bunlara dayanılmamalıdır. Miktar belirleme için en iyi sinyal-gürültü oranını gösterip önemli kromatografik girişim göstermeyen iyon kullanılmalıdır.

D6 Kromatrografik pikin çıkan spektrumunun temsili olduğundan emin olmak için tam taramalı ölçüm durumunda arka plan spektrumların, dekonvolüsyon veya diğer algoritmalar yardımıyla, elle veya otomatik olarak dikkatli bir şekilde çıkarılması gerekebilir. Arka plan düzeltme işleminin kullanıldığı durumlarda bunun parti genelinde hep aynı şekilde yapılması ve bunun açık bir şekilde belirtilmesi zorunludur.

D7 Farklı tip ve modlardaki kütle spektrometrik detektörleri, güvenli tanımlamayla ilgili olan farklı derecelerde seçicilik ve spesifiklik sağlamaktadır. Tanımlama için gereklilikler Tablo 4’de verilmiştir. Bu gereklilikler, tanımlama için kılavuz kriterler olarak görülmeli, bir bileşiğin varlığını veya yokluğunu kanıtlamak için mutlak bir kriter olarak görülmemelidir.

 

Tablo 4. Farklı tip kütle spektrometreleri (MS) için tanımlama kriterleriMS modu:Single MS (standart mass resolution)Single MS (yüksek çözünürlük/yüksek kütle doğruluğu)MS/MSTipik sistemler (örnekler)Quadropol, ion trap, time of flight (TOF)TOF, Orbitrap, FTMS, Manyetik sektörTriple quadropol ion trap, hibrit MS (örneğini Q-TOF, Q-trap)(Acquision)Modu:Tam tarama, Sınırlı m/z aralığı, Seçilmiş iyon izleme (SIM)Tam tarama, Sınırlı m/z aralığı, Seçilmiş iyon izleme (SIM)Seçilmiş/çoklu reaksiyon izleme (SRM/MRM), tam tarama ürünü-iyon spekturumuTanımlama için gereklilikler:> 3 tanısal iyon, (tercihen yarı- moleküler iyonları kapsayarak)> 2 tanısal iyonlar (tercihen yarı-moleküler iyonları kapsayarak). Kütle doğruluğu < 5ppm.En az bir parça iyon.> 2 ürün iyonuİyon oranı/oranları: Tablo 5’e uygun olarak

D8 En yüksek intensiteye sahip (product) iyona göre oranı olarak ifade edilen iyon oranları (tam tarama MS ya da SIM için seçici iyonların, MS/MS için product iyonların bağıl intensiteleri ya da oranları), benzer konsantrasyonlardaki kalibrasyon standartlarınınkilere uygun olmalı ve aynı koşullarda ölçülmelidir. Matriks uyumlu kalibrasyon çözeltilerinin kullanılması gerekebilir. Tablo 5 iyon oranlarının maksimum toleranslarını belirtmektedir.

D9 İyon oranlarının değişimi tercihen kalibrasyon standartlarından ilk metot validasyonu sırasında ve takiben rutin analizler sırasında belirlenmelidir. Belli durumlarda bu veriler, her bir analit için, Tablo 5’de verilen sabit kriterleri uygulamaktansa, performansa dayalı kiterleri belirlemek için kullanılabilir.

Tablo 5. Farklı kütle spektrometreleri (MS) kullanan iyon oranları için tavsiye edilen maksimum toleranslarİyon oranı (en az/en yoğun iyon)GC-EI-MS için maksimum tolerans (göreceli)LC-MSn, LC-MS, GC-MSn, GC- CI-MS için maksimum tolerans (göreceli)0.50-1.00± %10± %300.20-0.50± %15± %300.10-0.20± %20± %30<0.10± %50± %30

D10 Daha geniş toleranslar, yanlış pozitif sonuçların yüzdesinin yükselmesine yol açabilir. Aynı şekilde toleranslar düşürüldüğü takdirde de yanlış negatif olasılığı artacaktır. Tablo 5’te verilen toleranslar mutlak limitler olarak alınmamalıdır ve deneyimli bir analist tarafından tamamlayıcı bir yorum almadan, kriterlere dayalı otomatik bir veri yorumlaması tavsiye edilmemektedir.

D11 Tanımlamada daha yüksek bir güvenirlik derecesi elde etmek için daha fazla kanıt, ilave kütle spektrometrisi bilgisi ile elde edilebilir. Örneğin tam tarama (full scan) spektrumlarının, izotop biçimlerinin, eklenti iyonları, ilave parçalanma iyonlarının kütlesi, ilave product iyonlarının (MS/MS içinde), veya doğru parçalanma iyonlarının doğru kütlesinin değerlendirmesi ile elde edilebilir.

D12 Analitin izomerlerinin kromatografik profili de kanıt sağlayabilir. Farklı bir kromatografik ayırma sistemi ve/veya farklı bir iyonizasyon tekniği kullanılarak ek kanıt aranabilir.

Sonuçların doğrulanması

D13 Eğer ilk analiz kesin tanımlama sağlamazsa veya miktarsal analizler için gereksinimleri karşılamazsa, doğrulama analizi gerekir. Bu durum numunenin veya ekstraktın yeniden analiz edilmesini gerektirebilir. MRL’nin aşıldığı durumlarda, homojenize edilmiş laboratuvar örneğinin başka bir bölümünün doğrulama analizi her zaman gereklidir. Olağan olmayan pestisit/matriks kombinasyonları için doğrulama analizi ayrıca tavsiye edilmektedir.

D14 Farklı belirleme tekniklerinin kullanımı ve/veya kalitatif ve/veya kantitatif sonuçların bağımsız bir uzman laboratuvarda doğrulanması ilaveten destekleyici kanıtlar sağlayacaktır.

E. Sonuçların raporlanması

Sonuçların ifade edilmesi

E1 Her bir analite yönelik sonuçlar, MRL kalıntı tanımınca tanımlandığı şekilde ve mg/kg cinsinden ifade edilmelidir. Yem maddeleri için, sonuçlar, nem miktarının %12 olduğu varsayılarak, kuru ağırlığa göre mg/kg cinsinden ifade edilmelidir. Kalıntı tanımının birden fazla bileşen içermesi halinde (örnek olarak, Ek B'ye bakınız), kalıntı tanımında belirtildiği üzere, bileşenlerin her biri için toplamın hesaplanması gerekmekte ve MRL'ye uygunluğun kontrol edilmesi için kullanılması gerekmektedir. Bir laboratuvarın analitik kabiliyetlerinin, kalıntı tanımında da belirtildiği gibi, kalıntının tamamının nicel miktarının belirlenmesine imkân vermemesi durumunda, kalıntının bir kısmı hesaplanabilir; ancak bu durumun raporda açık bir şekilde ifade edilmesi gerekmektedir. Analizi yapılan her bir bileşenden elde edilen sonuçların her zaman raporlanması gerekmektedir.

E2 Miktarsal metotlar için, RL’nin altındaki her bir kalıntının <RL mg/kg olarak rapor edilmesi zorunludur. Tarama metotları kullanıldığında ve pestisit saptanamadığında sonucun <SDL mg/kg olarak rapor edilmesi zorunludur.

E3 Kalıntı tanımının, ölçülebilen iki veya daha fazla bileşenin toplamı olarak ifade edildiği durumlarda, raporlama limiti, ölçülebilen her bir bileşen için ayrı ayrı raporlanmalıdır. Kalıntı tanımının, nicel miktarının ortak içerik olarak ölçüldüğü birkaç bileşenin toplamı olarak ifade edildiği durumlarda, raporlama limiti, tüm yöntemin uygulanması yoluyla elde edilir. Gerekli olduğu durumlarda, raporlama limiti, uygun dönüştürme faktörü kullanılarak, kalıntı tanımında belirtildiği şekilde ifade edilmelidir (Ek B). Kalıntı tanımının, nicel miktarının toplam olarak ölçüldüğü izomerlerin toplamı olarak ifade edildiği durumlarda (örn. piklerden oluşan bir grubun birleştirilmesi sonrasında), raporlama limiti, izomerlerin toplamı için uygulanmalıdır.

Sonuçların hesaplanması

E4 Bir kalıntının tek bir test kısmı kullanılarak tanımlandığı ve hesaplandığında, ve kalıntı MRL’yi geçmiyorsa, rapor edilen sonuç en doğru teknik olarak düşünülen tespit tekniği kullanılarak ölçülen değer olmalıdır. Sonuçların iki veya daha fazla eşit düzeyde tespit yöntemi ile elde edildiği durumlarda, ortalama değer rapor edilebilir.

E5 İki veya daha fazla test kısımlarının analiz edildiği durumlarda her kısımdan elde edilen en kesin sonuçların aritmetik ortalaması rapor edilmelidir. Örneklerin iyice parçalanması ve/veya karıştırılmasının sağlandığı durumlarda test kısımlarının tekrarlı sonuçlarının RSD’si, LOQ’nun önemli derecede üzerinde olan kalıntılar için normalde %30’u geçmemelidir. LOQ’ya yaklaştıkça varyasyon daha yüksek olabilir ve limitin geçilip geçilmediğine karar vermekte ilave dikkat gerekebilir. Buna alternatif olarak, 546/2011 sayılı Regülasyonda verilen tekrarlanabilirlik veya tekrar üretilebilirlikle ilgili limitler, her ne kadar bunlarda alt örnekleme hatası dahil edilmemiş olsa da, (ki bu da ditiyokarbamat veya fumigant analizleri gerçekleştirilirken özellikle önemlidir) uygulanabilir.

E6 Genelde, ortalama geri kazanım %70-120 aralığında yer alıyor ise, kalıntı verilerinde geri kazanım ile düzeltme yapılması zorunlu değildir. Eğer kalıntı verileri geri kazanım ile düzeltiliyorsa bunun belirtilmesi zorunludur. MRL aşımlarının, en azından tekrar doğrulama analizleri için (aynı partideki), ortalama geri kazanım aralığında (%70-120) ± 2x RSD yer alan bireysel geri kazanım sonuçlarıyla desteklenmesi zorunludur. Bu aralık içerisinde geri kazanım elde edilemiyorsa yaptırım işlemi gerekmez, ancak nispeten düşük doğruluk riskinin hesaba katılması zorunludur. Bu nedenle MRL’nin aşıldığı tüm durumlarda, tercihen standart ekleme veya izotopik olarak etiketlenmiş standartların kullanımıyla, geri kazanım düzeltmesi yapılması tavsiye edilmektedir.

Verilerin yuvarlanması

E7 Kalıntı düzeylerine ilişkin sonuçların raporlanmasında tek biçimliliğin korunması önemlidir. Genel olarak, RL’nin üstünde ve <10 mg/kg kalan sonuçlar iki anlamlı sayıya yuvarlanmalıdır. >10 mg/kg değerindeki sonuçlar üç anlamlı sayıya veya bir tam sayıya yuvarlanabilir. Raporlama limitleri <10 mg/kg'de bir, >10 mg/kg'de ise iki anlamlı sayıya yuvarlanmalıdır. Yuvarlamaya ilişkin bu kurallar, raporlanan verilerle ilişkilendirilen belirsizliği yansıtmayabilir. İstatistiksel analiz için ve yeterlilik testleri için sonuçları raporlarken, ilave anlamlı sayılar kaydedilebilir. Bazı durumlarda yuvarlama işlemi, kontrol veya izleme işleminin müşterisi/paydaşı tarafından belirlenebilir veya onunla birlikte kararlaştırılabilir. Her durumda, sonuçların yuvarlanması hiçbir zaman, MRL gibi yasal sınırın aşılmasına yönelik olarak alınan farklı bir karara yol açmamalıdır. Böylelikle, anlamlı sayılara yuvarlama işlemi, sonucun nihai olarak hesaplanmasının ardından yapılmalıdır.

Sonuçların ölçüm belirsizliği ile birlikte tanımlanması

E8 ISO/IEC 17025 kapsamında, laboratuvarların analitik sonuçları ile birlikte ‘U’ ile ifade edilen, (genişletilmiş) ölçüm belirsizliğini belirlemeleri ve sağlamaları bir gerekliliktir. Laboratuarlar, Ölçüm belirsizliğini hesaplamada kullanılmak üzere, metot validasyonu/verifikasyonu, laboratuvarlar arası çalışmaları (örn. yeterlilik testleri) ve laboratuvar içi kalite kontrol testlerinden yeterli miktarda tekrarlanabilirlik/tekrarüretilebilirlik verilerine sahip olmalıdır1.

Ölçüm belirsizliği gerçek değerin belirli bir olasılıkla (güven düzeyi) içinde yer almasının beklendiği, raporlanan veya deneysel olarak elde edilen bir sonucun etrafında yer alan aralığı ifade eder. Belirsizlik aralıklarının tüm hata kaynaklarını dikkate alması zorunludur.

E9 Ölçüm belirsizlik verileri2, gerçek değer hakkında yanlış bir algının yaratılmasını önlemek için dikkatle uygulanmalıdır. Tipik ölçüm belirsizliği tahminleri, önceki verilere dayanır ve mevcut bir örneğin analizi ile bağlantılı ölçüm belirsizliğini yansıtmayabilir. Tipik ölçüm belirsizliği, bir ISO (Anonim1995, 'Guide to the expression of uncertainty in measurement' (“Ölçümde Belirsizliğin İfade Edilmesine Yönelik Kılavuz” ISBN 92-67-10188-9) standardını veya Eurachem3 kullanılarak belirlenebilir. Tekrarüretilebilirlik RSD (veya, eğer tekrarüretilebilirlik verileri mevcut değilse tekrarlanabilirlik RSD) kullanılabilir, fakat numune hazırlama, numune işleme ve alt örnekleme işlemleri için kullanılan işlemlerdeki farklılıklar nedeniyle ilave belirsizlik kaynaklarının (örn. Analitik test kısımlarının alınması gerektiği örneğin heterojenliği) katkısı da dâhil edilmelidir. Ekstraksiyon verimliliği ve standart konsantrasyonlarındaki farklılıklar hesaba alınmalıdır. Ölçüm belirsizlik verileri öncelikle analit ve kullanılan matriksle ilgilidir ve diğer analit/matriks kombinasyonlarına dikkatle uyarlanmalıdır. Daha düşük düzeylerde, özellikle LOQ’ya yaklaşıldıkça ölçüm belirsizliği artma eğilimi gösterir. Bu nedenle, rutin analizler sırasında bulunan sonuçları yansıtacak şekilde ölçüm belirsizliği verilerini geniş bir kalıntı seviyesi aralığında elde etmek gerekebilir.

E10 Laboratuvarın ölçüm belirsizliği tahminlerini, kendi laboratuvar içi verilerine dayanarak doğrulamaları için bir diğer pratik alternatif yaklaşım, en son yapılan yeterlilik testlerinde performans değerlendirmesi yapmaktır (Bakınız EK C). Yeterlilik testi sonuçları, bir laboratuvarın ölçüm belirsizliğine laboratuvarlararası hatanın katkısı hakkında önemli bir gösterge sağlayabilir. Belirli bir örneğin tekrarlı analizleri, eşzamanlı geri kazanım analizleri ile birlikte bir laboratuvar sonucunun doğruluğunu arttırabilir ve ölçüm belirsizliği tahminini geliştirir. Bu belirsizlik verileri, alt örnekleme ve analizin tekrarlanabilirliğini kapsayacak, laboratuvarlararası hatayı kapsamayacaktır. Bu uygulama tipik olarak analitik sonuçlar aşırı önem taşıdığı zaman uygulanacaktır (örn. MRL uygunluk kontrolü).

E11 Metot validasyonlarında en düşük kalibre edilmiş seviyeye dayalı raporlama limitlerinin kullanılması, <RL bulunan kalıntı düzeyleri ile ilişkili belirsizliğin dikkate alınması gereğini ortadan kaldırır.

Sonuçların yaptırım amacıyla yorumlanması

E12 Bir numunenin MRL’yi geçen düzeyde kalıntı içerip içermediğinin değerlendirilmesi genellikle miktarın MRL’ye nispeten yakın olduğu durumlarda problemdir. Karar verilirken, tipik ölçüm belirsizliği belirlenmesine ilişkin değerlendirme ile birlikte eşzamanlı AQC verileri ve çoklu test kısımlarından elde edilen sonuçlar dikkate alınmalıdır. Numune alma işlemiöncesinde, esnasında veya sonrasında kalıntı kaybının veya çapraz kontaminasyonun oluşmuş olması olasılığının da dikkate alınması zorunludur.

E13 %50’lik belirlenmiş ölçüm belirsizliği (%95’lik güven düzeyine ve kapsama faktörü:2’ye tekabül etmektedir) EU yeterlilik testlerinden hesaplanmıştır. Genel olarak %50 değeri Avrupa laboratuvarları arasındaki laboratuvarlar arası değişkenliği kapsamaktadır ve yaptırım kararlarında (MRL-aşımları) düzenleyici makamlar tarafından kullanılması tavsiye edilmektedir. %50’lik belirlenmiş genişletilmiş ölçüm belirsizliğinin kullanılmasının ön koşulu, laboratuvarın kendine ait hesaplanmış genişletilmiş ölçüm belirsizliği değerinin %50’nın altında olduğunu kanıtlamasıdır. MRL aşımının aynı zamanda akut referans dozunun aşıldığı bir durum olduğunda daha düşük güven düzeyine sahip bir genişletilmiş ölçüm belirsizliği, önleyici tedbir olarak uygulanabilir.

E14 Eğer laboratuvarlar bazı durumlarda kabul edilemeyecek kadar yüksek tekrarlanabilirlik, veya laboratuvar içi tekrar üretilebilirlik-RSDWR’leri (örneğin, çok düşük konsantrasyon düzeylerinde) veya yeterlik testlerinde başarısız z-skorları elde ederlerse, buna bağlı olarak daha yüksek bir ölçüm belirsizliği değerinin kullanılması göz önünde bulundurulması zorunludur. Tekli kalıntı metotları ile elde edilen sonuçlar için, özellikle eğer stabil izotopik olarak etiketlenmiş iç standartlar kullanılıyor ise, daha düşük genişletilmiş ölçüm belirsizliği, özellikle daha iyi laboratuvarlar arası tekrarüretilebilirlik RSDR (<%25) ile desteklendiği takdirde, doğrulanabilir.

E15 Gerekirse sonuç, genişletilmiş ölçüm belirsizliği ile birlikte şu şekilde raporlanmalıdır: Sonuç = x ± U (birimler), ki burada x ölçülen değeri temsil eder. Düzenleyici merciiler tarafından yapılan resmi gıda kontrolünde MRL’ye uygunluk, MRL değerinin genişletilmiş belirsizlik değerinin üzerinde bir oranla aşıldığını (x - U > MRL) varsayarak kontrol edilmesi zorunludur. Bu karar gereğince ölçülenin değeri, en az %97,5 güvenle MRL’nin üstündedir4. Böylece MRL, eğer x-U > MRL ise aşılmıştır. Örneğin; MRL = 1 ve x = 2.2 ise, o zaman x-U = 2.2 - 1.1 (= 2.2’nin %50’si), bu da > MRL’dir.

F. Pestisit standartları, stok çözeltileri ve kalibrasyon çözeltileri

"Saf standartların kimliği, saflığı ve depolanması

F1 Analitlerin "saf" referans standartlarının saflıkları bilinmelidir ve her birinin kendine özgü bir biçimde tanımlanması ve kabul tarihlerinin kaydedilmesi gerekmektedir. Düşük sıcaklıkta, tercihen bir dondurucuda, ışıksız ve nemsiz ortamda, yani bozulma hızını en aza indirecek koşullarda depolanmaları gerekir. Bu koşullar altında, genellikle daha az sıkı saklama koşullarına dayanan tedarikçinin son kullanma tarihi, her standart için uygun olan biçimde, 10 yıla kadar depolamaya imkân veren bir tarihle değiştirilebilir. Son kullanma tarihinin, uygun bir tarihle onaylanması ve saflığının kabul edilebilir durumda kalması koşuluyla, "saf" standart muhafaza edilebilir ve yeni bir son kullanma tarihi verilebilir. Tercihen, analitlerin laboratuvar için yeni olması halinde, yeni elde edilen "saf" standardın kimliği kontrol edilmelidir. Yalnızca tarama amacıyla, "saf" standartlar ve hazırlanan çözeltiler, raporlama düzeyinin erişilebilir olması koşuluyla, son kullanma tarihinden sonra kullanılabilir. Pestisit tespiti durumunda, yeni veya onaylanmış "saf" standardın ve bu standarttan elde edilen kalibrasyon çözeltisinin miktar tayini için kullanılması gerekmektedir.

Stok standartlarının hazırlanması ve depolanması

F2 “Saf" standartların (analitler ve iç standartlar) stok standartlarını (çözeltiler, dispersiyonlar veya gazlı dilüsyonlar) hazırlarken, kimliğinin ve kütlesinin (veya ileri derecede uçucu bileşikler için hacmi) ve çözücünün (veya diğer seyrelticilerin) kimliğinin ve miktarının kaydedilmelisi zorunludur. Çözücü(ler), analite (çözünürlük, kimyasal reaksiyona neden olmama) ve analiz metoduna uygun olmalıdır. Kullanılmadan önce “saf" standardın oda sıcaklığına dengelenmesi esnasında nem olmamalı ve “saf" standardın saflığının temini için konsantrasyonların düzeltilmesi zorunludur.

F3 “Saf" standardın en az 10 mg’ı 5 ondalık haneli bir teraziyle tartılmalıdır. Ortam sıcaklığı, cam aletlerin kalibre edildikleri sıcaklıkta olmalıdır; aksi halde, standardın hazırlanması kütle ölçümüne dayandırılmalıdır. Uçucu sıvı analitler doğrudan çözücünün içine ağırlık veya hacim (eğer konsantrasyon biliniyorsa) bazında dağıtılmalıdır. Gazlı (fumigant) analitler çözücünün içine kabarcıklar halinde yollanabilir ve kütle transferi tartılarak belirlenir veya gaz dilüsyonları hazırlanabilir (örneğin, gaz sızdırmayan bir şırınga yardımıyla, reaktif maddelerle temas önlenerek).

F4 Stok standartlarının silinmeyecek şekilde etiketlenmesi, son kullanma tarihi verilmiş olması ve herhangi bir solvent kaybını ve su girişini önleyecek, koyu renkli şişe/kaplarda düşük sıcaklıkta saklanmaları gerekmektedir. Çözeltilerin oda sıcaklığına gelmesinin ardından, yeniden karıştırılmaları gerekir ve özellikle düşük sıcaklıktaki çözünürlüğün sınırlı olduğu durumlarda analitin tamamen çözünmüş durumda kaldığından emin olmak üzere kontrol yapılmalıdır. Farklı bir solventin, farklı depolama şartlarının kullanılması veya stok çözeltilerin daha düşük konsantrasyonda hazırlanması, bu sorunun üstesinden gelinmesine yardımcı olabilir. Pestisitlerin stabilitesi kullanılan solvente bağlı olabilir. Hâlihazırdaki mevcut veriler, pestisitlerin büyük çoğunluğunun stok Standard çözeltilerinin, derin dondurucuda sıkıca kapatılmış cam kaplarda depolandıkları takdirde, tolüen ve aseton içinde en az 5 yıl süreyle ve asetonitril, metanol veya etil asetat içerisinde en az 3 yıl süreyle stabil kaldıklarını göstermektedir.

F5 Taze olarak hazırlanması gereken ileri derecede uçucu fumigant süspansiyonlar (örneğin, ditiyokarbamatlar) ve çözeltiler (veya gazlı dilüsyonlar) için çözeltinin doğruluğu aynı anda bağımsız olarak hazırlanan ikinci bir çözeltinin doğruluğu ile karşılaştırılmalıdır.

Çalışma standartlarının hazırlanması, kullanımı ve depolanması

F6 Çalışma standartları hazırlanırken, kullanılan tüm çözelti ve çözücülerin kimlik ve miktarların kayıtları tutulmak zorundadır. Çözücü(ler), analite (çözünürlük, kimyasal reaksiyona neden olmama) ve analiz metoduna uygun olmak zorundadır. Çalışma standartlarının silinmeyecek şekilde etiketlenmesi, son kullanma tarihi verilmiş olması ve herhangi bir solvent kaybını ve su girişini önleyecek, koyu renkli şişe/kaplarda düşük sıcaklıkta saklanmaları gerekmektedir. Septum kapakları (kontaminasyon kaynağı olmanın yanı sıra) buharlaşmanın neden olduğu kayıplara özellikle yatkındır ve delme işleminden sonra eğer çözeltiler muhafaza edilecek ise mümkün olduğunca kısa süre içinde değiştirilmeleri gerekir. Çözeltilerin oda sıcaklığına gelmesinin ardından, yeniden karıştırılmaları gerekir ve özellikle düşük sıcaklıktaki çözünürlüğün sınırlı olduğu durumlarda analitin tamamen çözünmüş durumda kaldığından emin olmak üzere kontrol yapılmalıdır.

F7 Metot geliştirme veya validasyonu esnasında veya laboratuvara yeni gelen analitler için tespit edilen cevabın kirlilik veya artefakttan (analiz sırasında oluşabilen doğal olmayan başka bir bileşik) değil, analitten kaynaklandığı gösterilmelidir. Eğer, ekstraksiyon, temizleme veya ayırma esnasında analitin bozunması meydana gelirse, ve bozunma ürünü numunelerde sıklıkla bulunan fakat kalıntı tanımında yer almayan bir ürün ise, bu sorunu engelleyen alternatif tekniklerin kullanılarak pozitif sonuçların teyit edilmesi zorunludur.

Standartların test edilmesi ve yerine yenilerinin konulması

F8 Mevcut ve muhtemelen son kullanma tarihi geçmiş “saf" standardın stabilitesi, yeni bir stok standart hazırlayarak ve dedektör responslarını karşılaştırarak kontrol edilebilir. Karşılaştırma, tek tek standartların veya standartların karışımlarının uygun dilüsyonları kullanılarak gerçekleştirilmelidir. Eski ve yeni standartlar arasındaki açıklanamayan belirgin konsantrasyon farklılıklarının araştırması zorunludur.

F9 İki çözeltinin her birinden alınan (eski ve yeni) en az üç tekrarlı ölçümün ortalamaları normalde ±%10’dan fazla farklılık göstermemelidir. Yeni çözeltiden alınan ortalama %100 kabul edilmelidir ve ayrıca yüzde farklılığın hesaplanmasında temel olarak kullanılmalıdır. Eski standardın ortalama cevabı yeni standarttan ±%10’dan daha fazla değişiyorsa, depolama süresi veya şartlar ayarlanmalıdır. Hem eski hem de yeni çözeltiler kendilerinden bağımsız olarak hazırlanmış yeni bir çözeltiye karşı kontrol edilmelidir.

F10 Tekrarlanan enjeksiyonların (tekrarlanabilirlik-RSDr olarak ifade edilir) değişkenliği de (tercihen en az 5) göz önünde bulundurulmalıdır ve genel olarak, hem eski hem de yeni standart çözeltisi için %10'u geçmemelidir. Analitin analiz edilmesinin zor olduğu durumlarda (örn. bozulma nedeniyle), %15'teki maksimum RSDr buna rağmen kabul edilebilir.

F11 Yeni ve eski çözelti konsantrasyonları arasındaki uyuşmazlık, analit bozulması haricinde bir dizi etmene de bağlı olabilir: analit çökmesi, solvent buharlaşması, eski ve yeni standartlar arasındaki saflık farklılıkları, tartım hataları veya enstrümental analizdeki hatalar. Bir iç standardın kullanılması, ölçüm değişkenliğinin azaltılmasına ve bu sayede ± %10 veya ± %15 değerindeki farklılıklara uyması gereken tekrarlanan enjeksiyon sayısının (minimum 3) azaltılmasına yardımcı olabilir. Belirtilen depolama koşulları kullanıldığında (zaman, solvent, sıcaklık, vs.) belirli bir pestisitin stabil olduğuna dair kanıtın bulunduğu durumlarda (>2 diğer laboratuvarlardan alınan veriler), bu depolama koşullarını hazırlayan diğer laboratuvarlar da, kendi stabilite kontrollerini azaltabilir. Ancak, olası solvent buharlaşmasının gravimetrik olarak kontrol edilmesi gerekmektedir. Bazı durumlarda, belirli katkı maddelerinin (örn. asitler), analitlerin bozulmasını önlemek için stok çözeltilerine ilave edilmeleri gerekebilir.

G. Analitik metot validasyonu ve performans kriterleri

Kantitatif metotlar

G1 Laboratuvar içi metot validasyonu, bir yöntemin kullanılacağı amaca uygun olduğuna dair kanıt sağlamak için gerçekleştirilmelidir. Metot validasyonu akreditasyon kurumlarının koyduğu bir şarttır ve rutin analizler sırasında metot performansının doğrulama işlemleriyle desteklenmesi ve genişletilmesi zorunludur (analitik kalite kontrol ve devamlı metot validasyonu). Mümkün olduğunda, belirli bir metot dahilinde uygulanan tüm işlemler (aşamalar) doğrulanmalıdır.

G2 Çoklu ve tekli kalıntı metotlarını valide etmek için temsili matriksler kullanılabilir. Ek A’da tanımlandığı gibi her ürün grubundan en az bir temsili ürünün, metodun amaçlanan kapsamına bağlı olarak geçerli kılınması zorunludur. Metot daha geniş matriks çeşitliliğine uygulandığında, tamamlayıcı validasyon verileri elde edilmelidir (örneğin rutin analizler esnasında devam eden QC’lerden). EK’A’da validasyon prosedürüne pratik bir yaklaşım örneği gösterilmiştir.

G3 Metodun; hassasiyet, ortalama geri kazanım (gerçeklik veya hata ölçümü olarak), kesinlik (tekrarlanabilirlik RSDr olarak) ve metot-LOQ’nun değerlendirilmesi için test edilmesi zorunludur. Metodun raporlama limitinde veya hedef LOQ’da, ve en az bir başka daha yüksek düzeyde, örneğin, 2-10xLOQ veya MRL’de minimum 5 tekrar (geri kazanım ve kesinliği kontrol etmek için) gerekmektedir. Kalıntı tanımında iki veya daha fazla sayıda analitin yer aldığı durumlarda metot mümkün olduğunda, kalıntı tanımında yer alan tüm analitler için doğrulanmalıdır.

G4 Eğer analiz metodu geri kazanım tayinine olanak tanımıyor ise (örneğin, sıvı numunelerin doğrudan analizi, SPME veya headspace analizi) kesinlik, kalibrasyon standartlarının tekrarlı analizi yoluyla tayin edilir. Gerçekte durum böyle olmamakla birlikte hata (bias) genellikle sıfır varsayılır. SPME’de ve headspace analizinde kalibrasyonun gerçekliği ve kesinliği analitin numune matriksine göre dengeye gelme düzeyine bağlı olabilir. Metotların dengeye bağlı olduğu yerlerde, bu durumun metot geliştirme esnasında gösterilmesi zorunludur.

Metot performans kabul kriterleri

G5 Kantitatif analitik metotların, hem ilk validasyonda hem de kapsam genişletme validasyonlarında, her bir spike seviyesinde ve her ilgili gruptan en az bir temsili üründe (bakınız Ek 1) kabul edilebilir ortalama geri kazanım değerlerini sağladığı gösterilmelidir. Metot kapsamındaki tüm bileşikler için, tekrarlanabilirlik RSDr < %20 olmak üzere, kabul edilebilir geri kazanımlar %70-120 aralığındadır. Metot-LOQ, bu metot performans kabul kriterlerini karşılayan, validasyonun en düşük spike düzeyidir. Bazı durumlarda ve genellikle çoklu kalıntı metotlarında, bu aralığın dışında kalan geri kazanımlar kabul edilebilir. Geri kazanımın düşük fakat tutarlı olduğu (yani iyi düzeyde kesinlik sağladığı) ve bunun da başarılı şekilde gerekçelendirilebildiği (örneğin, ayırmada pestisit dağılımından dolayı) istisnai bazı durumlarda %70’ten düşük ortalama geri kazanım kabul edilebilir. Bununla birlikte, mümkünse daha doğru bir metot kullanılmalıdır. Rutin analizlerdeki, devam eden QC verilerinden belirlenen laboratuvar-içi tekrarüretilebilirlik (RSDwr), numunenin heterojenliğinden kaynaklanan herhangi bir etki dışında, < %20 olmalıdır.

Tarama metotları

G6 Tarama metotları, özellikle otomatik MS bazlı tespitleri kapsayanlar, laboratuvarlara analitik kapsamlarını örneklerde bulunma olasılığı düşük olan analitlere genişletmeleri için uygun maliyetli bir vasıta sunmaktadır. Daha sık bulunan analitler, valide edilmiş kantitatif ÇKY’leri kullanarak aranmaya ve ölçülmeye devam edilmelidir.

G7 Tarama metotları için bir analitin belirli bir konsantrasyon düzeyinde tespit edilmesinin güvenirliği kanıtlanmalıdır. Bu, kantitatif metodun validasyonundaki RL’nin tarama metotlarında kullanılması veya kalitatif metodun validasyonundaki tarama tespit limitinin (SDL) tarama metotlarında kullanılması ile gerçekleştirilebilir.

G8 Tarama metotları kullanılırken, serideki tüm numunelerinin analizi boyunca, analitlerin tespit edilebilir düzeyde kalmasını sağlamak için RL veya SDL’ye karşılık gelen kalibrasyon standart çözeltileri, en azından numune serisinin başlangıç ve bitişine konulmalıdır. Bir pestisit tespit edildiğinde, bu sadece kesin olmayan bir şekilde rapor edilebilir. Güvenilir kalitatif bir sonuç rapor edilmeden önce, uygun bir kalibrasyon prosedürünü içeren valide edilmiş kantitatif bir metot kullanılarak müteakip doğrulama analizinin uygulanması zorunludur. Eğer analit tespit edilmediyse, sonucun <SDL mg/kg veya <RL mg/kg olarak rapor edilmesi zorunludur.

G9 SDL’ye dayanan bir tarama metodunun validasyonu tespit edilebilirliğe odaklandırılabilir. Her ürün grubu için (Bakınız Ek 1), kalitatif bir yöntemin geçerli kılınması, öngörülen SDL’de spike edilmiş en az 20 adet örneğin analizini kapsamalıdır. Seçilen örnekler, her bir ürün kategorisi için minimum 2 farklı numuneyle, ürün grubundan çoklu ürün kategorilerini ve laboratuvarın amaçlanan kapsamını temsil edebilmelidir. Devam eden AQC-verisi ve rutin analizler sırasındaki metot performans doğrulamalarından ek geçerli kılma verileri toplanabilir.

Metot performans kabul kriterleri

G10 Tarama metodu sadece kalitatif metot olarak kullanılması amaçlanıyorsa, analitlerin geri kazanımları ile ilgili herhangi bir gereklilik bulunmamaktadır. Seçiciliği belirlemek için, yanlış tespitlerin varlığı, “spike” edilmemiş örnekler (tercihen “blank” örnekleri) kullanılarak doğrulanmalıdır. Tarama metoduyla kesin olmayan şekilde tespit edilen analitler, uygun yöntemin kullanılmasıyla, örneğin ikinci analizi ile tanımlanıp doğrulandığı sürece, yanlış tespitlerin sayısına yönelik kesin bir kritere ihtiyaç yoktur. Kalitatif tarama metodunun SDL’si, bir analitin, örneklerin en az %95’inde (kabul edilebilir yanlış-negatif oranı %5) tespit edilebildiği (MS-tanımlama kriterlerini zorunlu olarak karşılamayan) en düşük düzeydir.

G11 Başlangıç veya devam eden metot validasyonuna dahil edilmeyen analitler için belirli kalıntı seviyesindeki tespitin güven aralığı bilinemeyecektir. Dolayısıyla, her ne kadar validasyon işleminin kapsamı dışında kalan analitler bu yöntemi kullanarak tespit edilebilse de hiçbir SDL belirlenemez.

G12 Kalitatif tarama metodu kullanıldığında, sadece valide edilmiş analitler laboratuvarın rutin kapsamına eklenebilir.

H. Ek tavsiyeler

Kontaminasyon

H1 Numunelerin laboratuvara taşınmaları ve laboratuvarda depolanmaları esnasında birbirlerinden ve diğer potansiyel kontaminasyon kaynaklarından ayrı tutulmaları zorunludur. Bu durum, yüzey kalıntıları veya tozlu kalıntılar ya da uçucu analitler için özellikle önemlidir. Bu tür kalıntıları taşıdığı bilinen veya düşünülen numuneler polietilen veya naylon torbalarda ağzı sıkıca kapatılarak mühürlenmeli ve ayrı taşınıp işlemden geçirilmelidir.

H2 Balon, pipet ve şırınga gibi volümetrik ekipmanların özellikle de yeniden kullanılmaları için titizlikle temizlenmesi zorunludur. Çapraz kontaminasyonun önlenmesi için standartların ve numune ekstraktların mümkün olduğu ölçüde cam vb. malzemelere konmaları gerekmektedir. Yüzeyi aşırı çizilmiş veya aşınmış camların kullanılmasından kaçınılmalıdır. Fumigant kalıntıların analizinde kullanılan çözücüler analit içermediklerinden emin olmak üzere kontrolden geçirilmelidir.

H3 Bir iç (internal) standardın kullanıldığı hallerde ekstrakt veya analiz çözeltilerinin iç standartla istenmeyen kontaminasyonunun veya tersinin önlenmesi zorunludur.

H4 Analitin doğal yollardan numunelerin içinde ortaya çıktığı veya numunelerden üretildiği (örneğin, tüm mallarda inorganik bromür; toprakta sülfür; veya Brassicaceae’den üretilen karbon disülfür) hallerde düşük düzeydeki pestisit kalıntıları doğal düzeylerden ayırt edilemez. Sonuçların yorumlanması esnasında doğal yollardan ortaya çıkan bu analitlerin dikkate alınmaması zorunludur. Kauçuk maddelerin belirli türlerinde ditiyokarbamatlar, etilentiyoüre veya difenilamin ortaya çıkabilir ve bu tür kontaminasyon kaynaklarının önlenmesi zorunludur.

Girişim (interferans)

H5 Ekipmanlar, kaplar, çözücüler (su dâhil), reaktifler, filtreleme aletleri vb olası girişim kaynakları olarak kontrol edilmelidir. Kauçuk ve plastik nesneler (örneğin, septumlar, koruyucu eldivenler, yıkama şişeleri), cilalar ve yağlayıcılar en sık rastlanan girişim kaynaklardır. Vial septumları PTFE-kaplamalı olmalıdır. Ekstraktlar özellikle de delme işleminden sonra, örneğin, vialler dik tutularak septumlarla temasları engellenmelidir. Eğer tekrar analiz ihtiyacı varsa vial septumlarının delme işleminden sonra hızla değiştirilmesi gerekebilir. Reaktif blanklerin analizinde kullanılan ekipman veya malzemelerle girişim kaynakları tanımlanmalıdır.

H6 Numunelerin doğal bileşenlerinden matriks etkisi veya matriks girişimi sıkça karşılaşılan bir durumdur. Girişim, kullanılan tayin sistemine özgü olabilir, ortaya çıkış ve konsantrasyon açısından çeşitlilik gösterebilir ve niteliği itibariyle belirsiz olabilir. Eğer girişim, analitin cevabıyla örtüşen bir biçim taşıyor ise farklı bir temizleme veya tayin sistemine ihtiyaç duyulabilir. Tayin sisteminin cevabını baskılayan veya artıran matriks etkisi biçimlerine C22. paragrafta değinilmektedir. Eğer matriks etkisini ortadan kaldırmak veya matriks uyumlu kalibrasyonla kompanse edilmesi pratik açıdan mümkün değil ise analizin toplam doğruluğu (yanlılığı) ve kesinliği yine de C45. ve E6. paragraflarda belirtilen kriterlerle uyumlu olmalıdır.

1Codex Alimentarius Commission Guideline CAC/GL 59-2006 (Guidelines on estimation of uncertainty of results)

2 Lutz Alder et al. Estimation of Measurement Uncertainty in Pesticide Residue Analysis. Journal of AOAC International. Vol 84, No 5, 2001, 1569-1577

3 EURACHEM/CITAC Guide, Quantifying uncertainty in analytical measurement, 3rd Edition, 2012, http://www.eurachem.org/images/stories/quides/pdf/QUAM2012 P1.pdf

4 EURACHEM/CITAC Guide, Use of uncertainty information in compliance assessment (1st Ed., 2007)