KolayuyumGiriş yap

22-16 Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Taşınmaz Değerleme Yönergesi

Yönerge

Tür
Yönerge
Tarih
26.07.2023
Yürürlük
26.01.2024
Durum
Yürürlükte
Seri
Yönergeler, Ticaret Mevzuatı, Enerji Mevzuatı, Gayrimenkul Mevzuatı

BİRİNCİ BÖLÜM — Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar

Madde 1 – Amaç

(1) Bu Yönergenin amacı, Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi merkez ve taşra teşkilatı tarafından yapılacak taşınmaz değerlemesine ilişkin usul ve esasları belirlemek ve uygulama birliğini sağlamaktır.

Madde 2 – Kapsam

(1) Bu Yönerge, Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi merkez ve taşra teşkilatı tarafından yapılacak taşınmaz değerlemesi ile raporlanmasına ilişkin düzenlemeleri ve yöntemleri kapsar.

Madde 3 – Hukuki dayanak

(1) Bu Yönergenin hukuki dayanağını;

a) 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında KHK,

b) 04/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu,

c) 14/03/2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu

ç) 29/06/2003 tarihli ve 24447 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren

Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Ana Statüsü,

d) 27/11/2018 tarih ve 30608 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren TEİAŞ Taşınmaz Kiraya Verme Yönetmeliği,

e) 30/11/2000 tarihli 24246 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği (EKAT),

f) 11/03/1983 tarihli ve 17984 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Arsa Sayılacak Parsellenmemiş Arazi Hakkında 83/6122 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı,

oluşturur.

Madde 4 – Tanımlar ve kısaltmalar

(1) Bu Yönergede geçen;

a) Arazi: Toprak, iklim, topografya, ana materyal, hidroloji ve canlıların değişik oranda etkisi altında bulunan yeryüzü parçasını,

b) Arsa: Belediye sınırları içinde belediyece parsellenmiş ve imar planı içine alınmış yeryüzü parçası,

c) Bilanço cetveli: Sabit tesislerin, birinci yıldan ekonomik ömür sonuna kadar gelir ve giderlerini gösteren tabloyu,

ç) Bina: Yapıldığı malzeme ve yapılış amacı ne olursa olsun binalar ve ayrı bir ünite olarak düşünülmeyen teferruatı,

d) Brüt üretim değeri (B.Ü.D): Tarım arazisinden elde edilen ortalama takdir yılındaki ortalama birim fiyatla (TL/kg) çarpımı sonucu elde edilen değeri,

e) Ekonomik ömür: Çıplak arazi değerini en yüksek kılacak süreyi,

f) İrtifak hakkı: Hak sahibine bir eşya üzerinde kullanma ve yararlanma ile ilgili yetkilerin bir bölümünü veya tümünü sağlayan ya da malikin mülkiyetle ilgili yetkilerinin bazılarının kullanılmasını, hak sahibi yararına yasaklayan sınırlı ayni hakkı,

g) Kamulaştırma: Devlet ve kamu tüzel kişileri tarafından kamu yararının gerektirdiği hallerde gerçek karşılıklarını peşin ödemek koşuluyla, özel mülkiyette bulunan taşınmazların tamamının veya bir kısmının kanunda gösterilen usullere göre mülk edinilmesi,

ğ) Kapitalizasyon oranı: Taşınmazın yıllık ortalama net geliri ile gerçek satış değeri arasındaki oranı,

h) Kira bedeli: TEİAŞ taşınmazlarının kiralama işlemlerinde; ekonomik durum, piyasa koşulları, vergi değeri, taşınmaz değerleri, taşınmazın kullanım durumu, aylık veya yıllık satış hasılatı (ciro) ile kiralama süresi gibi etkenler dikkate alınarak belirlenecek cari piyasa kirası veya emsal kira bedelini,

ı) Kiracı: Kendisine ihale yapılan istekli veya isteklileri,

i) Kuru tarım arazisi: Tarımı yapılan bitkilerin büyüme devresinde ihtiyaç duyduğu suyun, sadece doğal yağışlarla karşılandığı arazileri,

j) Mera: Hayvanların otlatılması ve otundan yararlanılması için tahsis edilen veya kadimden beri bu amaçla kullanılan yerleri,

k) Münavebe: Aynı tarım alanı üzerinde farklı türlerden kültür bitkilerinin düzenli aralıklarla arka arkaya yetiştirilmesini,

l) Mütemmim cüz: Bölgesel töreye göre bir nesnenin temel öğesi olan o nesne yok edilmedikçe veya parçalanmadıkça veya niteliği bozulmadıkça ondan ayrılmasına olanak bulunmayan parçaları,

m) Net gelir (Rant): Brüt üretim değerinden üretim gideri çıkarılmasından elde olunan değeri,

n) Sabit tesis: Ev, ahır, samanlık, ambar, kuyu gibi yapılar ile dikili ve kapama meyve bahçesi niteliğindeki tarım arazilerini,

o) Sulu tarım arazisi: Tarımı yapılan bitkilerin büyüme devresinde ihtiyaç duyduğu suyun, kaynağından alınarak yeterli miktarda, zamanında ve kontrollü bir şekilde karşılandığı arazileri,

ö) Tarım arazisi: Toprak, topografya ve iklimsel özellikleri tarımsal üretim için uygun olup, hâlihazırda tarımsal üretim yapılan veya yapılmaya uygun olan veya imar, ihya, ıslah edilerek tarımsal üretim yapılmaya uygun hale dönüştürülebilen arazileri,

p) TEİAŞ: Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketini,

r) TÜFE: Tüketici fiyatları endeksini,

s) ÜFE: Üretici fiyatları endeksini,

ş) Üretim gideri (Ü.G): Tarım arazisinden ürün elde edebilmek için yapılan işletme masraflarını (sürüm, tohum, gübre, ilaçlama, aile ve yabancı işgücünün parasal karşılığı, hasat, kasalama, nakliye vb.),

t) Yapı: Karada ve suda, daimi veya muvakkat, resmi ve hususi yeraltı ve yerüstü inşaatı ile bunların ilave, değişiklik ve tamirlerini içine alan sabit ve müteharrik tesisleri,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM — Taşınmaz Değerlemesine İlişkin Usul ve Esaslar

Madde 5 – Değer tespit komisyonu

(1) Merkez teşkilatı tarafından oluşturulacak taşınmaz değer tespit komisyonunda yer alacak kişiler Kamulaştırma Müdürlüğü ve/veya Emlak Müdürlüğü’nün teklifi, Çevre ve Kamulaştırma Dairesi Başkanlığının onayı ile belirlenir.

(2) Taşra teşkilatı tarafından oluşturulacak taşınmaz değer tespit komisyonunda yer alacak kişiler kamulaştırma biriminin teklifi ve bölge müdürünün onayı ile belirlenir.

(3) Değer tespit komisyonu; Harita Mühendisi, Ziraat Mühendisi, Şehir Plancısı, Elektrik Mühendisi, Elektronik Mühendisi, Elektrik ve Elektronik Mühendisi arasından uygun görülenlerden biri başkan olmak üzere en az üç asıl üç yedek ve tek sayıda kişiden teşekkül eder. Gerekli olması halinde komisyona İnşaat Mühendisi, Mimar, Makine Mühendisi, Çevre Mühendisi ve tekniker dahil edilir.

(4) Değer tespit komisyon üyeleri değerleme konusu taşınmazın sahipleri ile bunların eşleri ve üçüncü dereceye kadar olan kan ve ikinci dereceye kadar olan kayın hısımları ile evlatlıkları, evlat edinenleri ve mal sahipleri ile menfaat ortaklıkları olanlardan ayrıca uzlaşma komisyonunda görev alan kişilerden seçilemez.

Madde 6 – Değer Tespit Komisyonu tarafından yapılacak ön çalışmalar ve genel ilkeler

(1) TEİAŞ tarafından mülkiyeti kamulaştrılacak taşınmazların mülkiyet değerleri, üzerinde irtifak hakkı tesis edilecek taşınmazların ise irtifak hakkı değerleri tespit edilirken kadastrosu yapılmış olsun veya olmasın her nevi tarım arazileri için kapitalizasyon faiz oranları ve arazi gelirleri ile arazi üzerindeki mütemmim cüzlerin değerleri; arsa değerleri tespit edilirken gerekli olan norm veri ve piyasa araştırmaları ile taşınmazların bulunduğu mevki ve koşullarına göre kullanımı, belediye ve mücavir alan sınırları içinde veya dışında olması, arsa ve arazi özelliği taşıma durumu esas alınır.

(2) Taşınmazın, ileride uygulanacak imar planı içindeki konumu dikkate alınmaksızın mevcut durumuna göre analiz ve değerleme yapılır.

(3) Kamulaştırma alanındaki/güzergâhındaki taşınmazlar üzerinde bulunan ürünler, meyveli ve meyvesiz ağaçlar ile su kuyusu, sera, özel kanal ve çit gibi diğer varlıkların değerleri, kamulaştırma mevzuatı, bilimsel esaslar ve genel kabul görmüş deneyim ve uygulama esaslarına göre takdir edilir.

(4) Arazi nevileri ve münavebe sistemlerine göre kamulaştırma alanı/güzergâhı içindeki taşınmazların birim değerleri hesaplanır.

(5) Kısmen kamulaştırılan taşınmazlarda, kamulaştırmadan arta kalan kısımların değerlerinde olabilecek kayıplar ve/veya değer artışları araştırılır ve söz konusu parsellerin tamamen kamulaştırılmasının gerekli olup olmadığı tespit edilir.

(6) Taşınmaz değerlemesinde, Kamulaştırma Kanunundaki kriterler esas alınarak gerekli veriler toplanır.

(7) Taşınmazın arsa/arazi olma durumuna göre EK-l’de yer alan Bilgi Toplama Tablosu, yapı var ise EK-2’de yer alan Detaylı Yapı Envanter Bilgi Formu doldurularak analizi ve raporlanması yapılır.

(8) Kamulaştırma alanı/güzergâhındaki taşınmazların arsa veya arazi ayrımları yapılır.

(9) Her nevi tarım arazilerinin kamulaştırma bedellerinin saptanmasına esas teşkil edebilecek kapitalizasyon faiz oranları ve münavebe sistemlerine göre arazilerin yıllık ortalama net gelirlerinin belirlenmesinde kullanılabilecek norm veriler tespit edilir.

(10) Arazi kamulaştırma bedelleri ile irtifak hakkı bedelleri, ağaç, ürün ve varlık bedelleri il, ilçe, köy ve parsel bazında tespit edilir.

(11) Arsaların ortalama alım-satım değerleri üzerinden değerleri tespit edilir.

(12) Varsa yapı ve müştemilatların değerleri tespit edilir.

(13) Kamulaştırma alanı/güzergâhı ile ilgili olarak kamulaştırma yapılacak parsellerin bulunduğu il, ilçe ve köylerde, tarım arazileri ve arsaların gerçek alım-satımın yapan kişiler ve kuruluşların saptanması için, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü İl/İlçe Tapu Müdürlükleri ve ilgili bütün kamu ve özel kuruluşlarla her türlü yazışma yapılarak veri ve belge-bilgi toplama işleri yapılır.

Madde 7 – Taşınmaz değerleme çalışmaları için gerekli yazışmalar

(1) Taşınmaz değerlemesinde kullanılmak üzere,

a) Tarım İl/İlçe Müdürlüklerinden; kapitalizasyon faiz oranı, münavebe durumu, ürün verim maliyet çizelgesi,

b) Tapu Müdürlüklerinden; emsal satış değerleri,

c) Belediyelerden; imar durumu, emlak vergisi beyanları ve belediye hizmetlerinden yararlanma durumu,

ç) Milli Emlak Müdürlüklerinden; emsal satış değerleri,

d) Toprak Mahsulleri Ofisinden; ürün satış fiyatları,

e) Belediyelerin hal müdürlüklerinden; ürün satış fiyatları,

f) Kamulaştırma yapan diğer kamu kurum ve kuruluşlarından; söz konusu bölgede taraflarınca yapılmış kıymet takdir çalışmaları, varsa mahkeme kararları, gibi gerekli asgari veriler ile diğer bilgi ve belgeler temin edilir.

Madde 8 – Arsa ve arazi ayrımı

(1) Belediye ve mücavir alan sınırları içindeki belediye tarafından parselasyonu yapılmış alanlar arsa olarak değerlendirilir. Uygulama imar planı bulunan bu kapsamdaki alanların, arsa niteliğinin tespiti bakımından başka herhangi bir araştırma yapılmaz.

(2) Belediye veya mücavir alanlar içinde ise taşınmaz tapuda tarla olarak kayıtlı olsa dahi;

a) Onaylı imar planı içerisinde olması,

b) Planlı saha içerisinde olmaması durumunda, belediye hizmetlerinden yararlanması, etrafının meskûn olması ve tarımsal faaliyetlerde kullanılmaması koşullarını sağladığı takdirde arsa olarak kabul edilir.

(3) Belediye ve mücavir alanlar dışında ise; taşınmazın sanayi, turistik öneme veya hızlı kentleşme etkilerine sahip olması koşulu ile konut, turistik ya da sanayi tesisi yapılmak üzere parsellenen veya tapuya bu yolda belirtme yapılan araziler, arsa sayılır.

(4) Bunun dışında kalan bütün taşınmazlar, üzerinde yapı olsa bile tarım arazisi olarak değerlendirilir.

(5) Ayrıca, taşınmaz imar planında “tarım alanı” olarak ayrılmış ise taşınmazın yapılaşmaya açılamayacağının göstergesi olarak kabul edilir ve bu parseller arazi olarak değerlendirilir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM — Arazi Niteliğindeki Taşınmazların Değerlemesi

Madde 9 – Arazi değerlemesinde dikkate alınması gereken kriterler

(1) Değerleme yapılacak güzergâha/ sahaya gidilerek aşağıdaki tespitler yapılır:

a) Taşınmazın tali yollara, ana yollara ve en yakın yerleşim yerlerine, köye, ilçeye ve diğer pazarlara uzaklıkları belirlenir, taşınmazın başına mutlaka gidilerek arazinin sınıfı ve toprak yapısı ile ilgili tespitler yapılır. İnceleme sırasında arazinin o andaki fiziksel, topografik, yapısı ile sulu, kuru, taban ve yamaç olma özellikleri hakkında veriler toplanır.

b) Sulu arazilerde, sulama kaynağının yeterlilik durumu, sürekliliği ve sulama mevsimi boyunca suyun mevcut olup olmadığı konusunda inceleme yapılır.

c) Hali hazırda ekilen ürün tespit edilir, muhtar ve çiftçilerden taşınmazın bulunduğu mevkideki münavebe sistemi ile münavebeye giren ürünlerle ilgili ortalama verimler soruşturulur.

ç) Taşınmaz kapama meyveli ve meyvesiz bahçe ise, ağaçların çeşidi, yaşları ve adetleri tespit edilir.

d) Tek yıllık üretim yapılan arazilerde ağaçlar, kuyu, bina, çit vb. varsa bunlarla ilgili binanın cinsi, metrekaresi, kuyunun debisi, ağaçların çeşidi, yaşı ve adetleri gibi bilgiler toplanır.

e) Arazi cins ve türlerine göre geçerli kapitalizasyon oranları araştırılır.

g) Değerleme yapılacak taşınmazın fotoğrafları çekilir.

Madde 10 – Gelir yöntemi

(1) Arazi değerlemesinde, değerleme yapılacak bölgede daha önceden yapılmış çalışmalar sonucu oluşmuş ortalama kapitalizasyon faiz oranı kullanılır. Bu oran, o bölgedeki araziler için baz olarak hareket noktasını oluşturur. Bu ortalama oranın; kent ve kasabaya yakınlığı, ulaşım olanakları, ürünün değerlendirme kolaylığı, arazinin şekli, verimi, yüzölçümü, arazinin tek bir parçadan oluşması, toprağın zemininin düzgün olması, mülk güvenliğinin olması, serbestçe alınıp satılma durumu, arazi sahibinin can güvenliği, kadastrosunun yapılıp yapılmadığı, münavebenin değiştirilebilme durumu, sulu-kuru olması, eğim oranı gibi faktörler dikkate alınarak kıymeti takdir edilen araziye göre düzenlenir.

(2) Senelik geliri olan taşınmazlar için çıplak arazi değeri; arazinin ortalama net gelirinin kapitalizasyon faiz oranına bölünmesi ile bulunur.

D0= R / f formülü kullanılır.

D0= Çıplak arazi değeri

R= Ortalama net gelir

f= kapitalizasyon faiz oranı

(3) Çok yıllık üretimde bulunulan kapama meyve bahçesi ve bağ olan arazilerde, yıllara göre hesaplanan brüt üretim değerlerinden, ilgili yıllarda yapılan tesis ve üretim masrafları çıkarılarak yaşlara göre elde edilen ortalama net gelirler hesaplanır. Yörede meyve bahçesinin yaşma göre belirlenen net gelirler, bileşik faiz formülleri ile ekonomik ömrün sonuna faizleri ile birlikte toplanır. Sürekli plantasyonlar için saptanan sabit periyodik arazi rantı, aşağıda verilen eşitlik kullanılarak kapitalize edilir ve söz konusu plantasyonun çıplak arazi değeri hesaplanır:

D0= ∑R*1/(qn-1) formülü kullanılır.

Do= Çıplak arazi değeri

∑(R)= Yıllara göre net gelirlerin faizleri ile birlikte ekonomik ömrün sonundaki toplamı

n: meyve bahçesinin ekonomik ömrü

q= 1+f

f: kapitalizasyon oranı

(4) Belirli bir t yaşındaki meyve bahçesinin değerinin hesaplanması için meyve bahçesinin ekonomik ömrünün başındaki çıplak arazi değeri, qt ile çarpılarak t yılına getirilir ve bu toplamdan sıfır yılından t yılına kadar olan dönemin net gelirlerinin toplamı çıkartılır.

Dt = Do x qt - ∑ R

Dt = t Yaşındaki Meyveliğin Değerini

D0 = Çıplak Arazi Değeri

qt = Çıplak Arazi Kıymetini Ekonomik Ömür Sonundan Değerlendirme Yılına İndirgeme Faktörünü

∑R-t yılına kadar olan net gelir toplamı

(5) Fidan döneminde kapama meyve bahçesinin çıplak arazi değeri, tek yıllık ürünlerin zemin değeri hesabı gibi bulunur. Zemin değeri, takdir gününe kadar yapılmış olan masraflar ve elde edilemeyen kira bedelleri, birleşik faiz oranı tablosu kullanılarak takdir gününe getirilir ve toplanır. Bulunan değer, fidan dönemindeki meyveliğin değeridir.

Dt = Dox q t_¹+ ∑(M + kira bedeli)

(6) Karışık meyve bahçelerinin değeri bahçede bulunan çeşitlerin yaşlarına göre hesaplanır. Meyvelerin çeşitlerine göre tartılı ortalamaları alınmak suretiyle karışık meyveliğin kapama değeri bulunur.

(7) Münferit meyve ağaçlarının değerlemesi yapılırken meyveli ağaçlarının kapama bahçe değeri bulunur. Bu değerden çıplak arazi değeri çıkarılarak ağaçların değeri bulunur. Bulunan bu değer dekarda bulunan ağaç sayısına bölünerek tek ağaç değeri hesaplanır.

(8) Meyvesiz ağaçların değer tespitinde; ağaçların ekonomik ömrüne göre bilanço cetveli oluşturulur, ekonomik ömür sonunda oluşacak odun miktarı ile odun pazar fiyatı çarpılarak bulunan değerden, birleşik faiz oranı tablosu kullanılarak ekonomik ömür sonuna taşman, yapılmış olan tüm masrafların çıkartılması suretiyle toplam net gelir hesap edilir. Hesap edilen net gelir iki ayrı yöntem ile kapitalize edilerek çıplak arazi değeri bulunur. Birinci yöntemde, periyodik gelirlerin kapitalizasyonu formülü ile ikinci yöntemde ise bulunmuş olan toplam net gelir yıllık net gelire dönüştürüldükten sonra kapitalize edilerek çıplak arazi değeri bulunur.

I) Birinci Yöntem

K=R x 1 / (qn-1)

K = Çıplak arazi değeri

R = Toplam rant

1/(qn-1)=Kapitalizasyon faiz oranı

II) İkinci Yöntem

Rn= R x f / (qn-1) formülü ile yıllık net gelir bulunur.

K= Rn / f ile çıplak arazi değeri bulunur.

K = Çıplak arazi değeri

R = Toplam rant

Rn =Rant (yıllık net gelir)

f = Kapitalizasyon faiz oranı

(9) Arazi üzerindeki ağaçlar kesim yaşında ise çıplak arazi değerine kesim ve nakliye ücreti eklenerek kamulaştırma değeri bulunur.

(10) Ağaçlar henüz fidan döneminde ise çıplak arazi değerine fidan dönemi boyunca yapılmış olan masraflar eklenerek kamulaştırma değeri bulunur.

(11) Fidan dönemini geçirmiş ancak kesim yaşına gelmemiş olan ağaçların kamulaştırma değeri çıplak arazi değerine, kesim yaşı ile kamulaştırma tarihi arasındaki yıllara ait vazgeçilen gelir tazmin edilir. Kesim ve nakliye ücreti eklenir. Bu bedelden enkaz bedeli düşülerek kamulaştırma değeri bulunur.

(12) Seraların değeri tespit edilirken öncelikle toplam sabit periyodik net gelirden (SR) yararlanılarak;

D0= ∑Rx 1/qn-1

çıplak arazi değeri bulunur. Gelir yöntemine göre farklı yıllar için sera değerlerinin saptanmasında gelecek değerler yaklaşımı kullanılır. Gelecek değerler yaklaşımında; “t” yılının içinde bulunduğu ömrün sonundaki “Do ” arazi değerinden hareket edilir ve “D ” değeri “t” yılına getirilir. Böylelikle bulunan değere “t” yılından ekonomik ömrün sonuna (n) kadar elde edilecek olan net gelirlerin “t” yılına biriktirilmesiyle elde edilecek değer eklenir. Bu şekilde öncelikle farklı yıllar için toplam değer (arazi + sera değeri) saptanır, bu değerden arazi değeri çıkarılarak sera değerlerine ulaşılır. “t” yaşındaki cam seranın değeri, aşağıdaki formüle göre hesaplanır. Hesaplanan bu değerden seradan sökülebilecek malzemelerin hurda değerler toplamı düşülerek kamulaştırma bedeli tespit edilir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM — Arsa Niteliğindeki Taşınmazların Değerlemesi

Madde 11 – Arsa değerlemesinde dikkate alınması gereken kriterler

(1) Kamulaştırma alanı/güzergâhındaki arsaların değerlerinin tespitinde, ilgili Tapu Müdürlüğünden, Kadastro Müdürlüğünden, Sanayi ve Ticaret Odalarından, Milli Emlak Müdürlüğünden, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından ve Muhtarlıklardan yöredeki arsa fiyatları ile ilgili bilgi ve belgeler temin edilir. Komşu arsa sahipleri ve yöredeki mahalli emlak alım ve satımı yapan bürolarla görüşme yapılarak gerekli bilgi ve belgeler toplanır.

(2) Arsaların değerleme çalışmalarında, tapu senetleri ve imar çapı incelenerek mevcut durum ile uygunluğu, üzerinde yapı olup olmadığı tespit edilir.

(3) Değerleme konusu taşınmazın, varsa satış değeri yoksa benzer taşınmazların geçmişteki satış değerleri incelenir. Emsal belirlemede mümkün olduğunca aynı mahalde ve benzerlik gösteren satışlar tercih edilir. Kamulaştırma tarihinden önce özel amacı olmayan arsa alım-satım değerlerine göre en az üç emsal oluşturabilecek taşınmaz satışları değerlemede kullanılır. Söz konusu emsal satışlar, satışın geçekleştiği dönemden değerleme zamanına Türkiye İstatistik Kurumunca yayımlanan ÜFE oranları ile güncellenir.

(4) Her taşınmaz özgün koşullara sahip olması nedeniyle, değerlemede özel olarak her taşınmazın incelenmesi ve analizi gerekir. Değerleme konusu taşınmaz ile emsal satışların karşılaştırılmasında;

a) İmar planındaki kentsel fonksiyonu ve mevcut kullanım durumu,

b) Emsal/TAKS/KAKS ve yapı yüksekliğini içeren yapılaşma koşulları,

c) Tapu kütüğünde şerh, ipotek, haciz gibi takyidat bulunup bulunmadığı,

ç) Parselin ada içerisindeki konumu, büyüklüğü, geometrisi, eğimi, cephesi ve derinliği,

d) Parselin hisseli olup olmadığı, hisseli ise malik sayısı,

e) Taşınmazın manzarası,

f) Ana ulaşım aksları ve toplu taşıma istasyonlarına mesafesi,

g) Okul, hastane, park, alışveriş merkezi gibi sosyal donatı alanlarına mesafesi,

ğ) Meskûn mahal içerisinde olup olmadığı, yerleşim birimlerine, kent merkezine, alt merkeze mesafesi,

h) Mezarlık, atık depolama alanı gibi olumsuz faktörlere mesafesi,

ı) Jeolojik sakınca, askeri alan, mevcut irtifak hakkı gibi kısıtlayıcı durumların olup olmadığı,

i) Üzerinde yapı olup olmadığı,

dikkate alınır. Değerleme konusu taşınmaz ile emsal olarak alman satışlar arasındaki farklar dikkate alınarak belirlenen düzeltme katsayısı ile değer düzeltme işlemi yapılır.

(5) Emsal taşınmazların değerleme konusu taşınmazlara göre konumunu gösteren emsal durum haritası tanzim edilir ve emsallere ait fotoğraflar eklenir.

(6) Emsal olarak alınan taşınmazların imar parseli olması ve değerleme konusu taşınmazın imar parseli olmaması nedeniyle düzenleme ortaklık payına karşılık gelecek oranda değer üzerinden düzeltme yapılır.

(7) Değerleme konusu taşınmaz ile emsal taşınmazlar arasında nitelik/nicelik olarak uymayan taşınmazlar ve emsal ortalaması sonucu yapılacak sınır kontrollerine göre aralık dışında kalan taşınmazlar emsal alınmaz. Dikkate alman emsal taşınmazların ortalaması üzerinden veya değerleme konusu taşınmaza en yakın özelliklere sahip olduğu belirlenen emsal satış/satışlar üzerinden birim değer hesaplanır.

(8) Değerleme konusu arsa üzerinde mütemmim cüz bulunması durumunda yönergenin beşinci bölümündeki talimatlara uygun olarak belirlenen yapı değeri bulunur.

(9) Üzerinde yapı bulunmayan emsal satış bulunamaması veya yeteri kadar emsal bulunamaması durumunda çıkarma yöntemi ile değerleme yapılır. Yapı ile birlikte satılmış taşınmazın net yapı maliyeti hesaplanarak varsa amortisman bedeli düşülür ve satış değerinden çıkarılarak arsanın değerine ulaşılır.

(10) Emsal satış bulunamaması veya üç emsalden daha az sayıda emsal bulunması halinde Çevre ve Kamulaştırma Daire Başkanlığından görüş alınır.

BEŞİNCİ BÖLÜM — Zemin Üzerinde Bulunan Yapıların Değerlemesi

Madde 12 – Yapıların değerlemesinde dikkate alınması gereken kriterler

(1) Arsa ve arazilerin üzerindeki yapı ve tesislerin değerlemesinde öncelikle yapıların envanteri hazırlanır ve envantere mutlaka fotoğraf eklenir.

(2) Saha çalışmaları ve ilgili kuramlardan elde edilen bilgiler doğrultusunda yapı bilgileri tablosu hazırlanır.

(3) Değerleme konusu taşınmaza ilişkin gerekçeli raporda yer alan yapı bilgileri tablosundaki veriler dikkate alınarak resmi makamlarca yayımlanan Yapı Yaklaşık Birim Maliyetlerine göre yapının değeri hesaplanır. Bu şekilde bulunan değerden yapının yaşına göre belirlenen yıpranma payı düşülür. Enkazın malike bırakılması ve malik tarafından kabul edilmesi halinde takdir edilen toplam yapı bedelinden enkaz bedeli çıkarılır.

ALTINCI BÖLÜM — İrtifak Hakkı

Madde 13 – İrtifak hakkı bedelinin hesaplanması

(1) Taşınmazın mülkiyetinin kamulaştırılması yerine amaç için yeterli olduğu takdirde, taşınmazın belirli kesimi, yüksekliği, derinliği veya kaynaklar üzerinde kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı tesisi kurulur.

(2) İrtifak hakkı değeri, irtifak hakkı tesisinden önceki taşınmazın değeri ile irtifak hakkı tesisinden sonraki taşınmazın değeri arasındaki fark olarak kabul edilir.

(3) Üzerinde irtifak hakkı tesisi kurulacak taşınmazın arsa olması halinde emsal karşılaştırma yöntemine göre, arazi olması halinde net gelir yöntemine göre mülkiyet bedelinin tespiti yapılır.

(4) Kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı bedelinin tespitinde, kamulaştırma sebebiyle taşınmazda veya kaynakta meydana gelecek kıymet düşüklüğü gerekçeleriyle raporda belirtilir. Meydana gelen kıymet düşüklüğü kamulaştırma bedelidir. Üzerinde irtifak hakkı kurulması nedeniyle taşınmazda oluşabilecek değer düşüklüğü oranının belirlenmesinde, taşınmazın cinsi, kullanım biçimi ile irtifak hakkının kapladığı alan ve kurulacak irtifak hakkının taşınmaz üzerindeki konumu dikkate alınır. Usulünce kanıtlanmış önemli ve özel bir durum söz konusu olmadıkça irtifak hakkından etkilenen alanın mülkiyet değeri; arazilerde en fazla % 35’ini, arsalarda ise en fazla % 50’sini geçmeyecek şekilde aşağıdaki formüle göre hesaplanır.

Değer Düşüklüğü Oranı= (İrtifak Hakkı Alanı x Değer Azalış Oranı) / Taşınmazın alanı

*DDO: Değer düşüklüğü oranı

(5) Değer düşüklüğü oranı tespit edilirken EK-3’teki bir taşınmazdan geçen hattın geçiş şekillerine göre belirlenen aralıklardaki değer azalış oranları dikkate alınır.

(6) İrtifak hakkı bedeli hesaplanırken taşınmaz üzerinde direk yeri var ise bu alan taşınmazın toplam yüzölçümünden düşülür.

(7) Taşınmazda daha önce mevcut bir tesis nedeniyle tesis edilmiş irtifak hakkı var ise bu irtifak hakkından dolayı meydana gelen değer düşüklüğü taşınmazın değerine yansıtılır.

YEDİNCİ BÖLÜM — Devir, Terkin, İrtifak Hakkı ve Kiralama İşlemleri

Madde 14 – Devir, terkin ve irtifak hakkı tesisi işlemlerinde bedel tespiti

(1) Kamulaştırma işlemleri ikmal edilmiş tesislerden TEİAŞ’ın elektrik şebekesi yönünden kullanımına ihtiyaç kalmaması nedeniyle toplatılan veya güzergâhı değiştirilen enerji iletim tesislerinin konumlandığı taşınmazların devri, TEİAŞ adına tesis edilen irtifak haklarının terkini ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının talepleri üzerine TEİAŞ’ın mülkiyetindeki taşınmazların satışı veya bu taşınmazlar üzerine diğer idareler adına tesis edilecek irtifak hakkı işlemlerinde bedel tespiti, kamulaştırma bedelinin tespit edilmesinde uygulanan esaslara göre yapılır.

Madde 15 – Kiralama işlemlerinde bedel tespiti

(1) Taşınmaz Kiraya Verme Yönetmeliğinde geçen komisyon taşınmazın değerleme günündeki kira bedelini, taşınmazı yerinde görerek, inceleyerek ve gerekli piyasa araştırmalarını yaparak en doğru ve sağlıklı biçimde belirler.

(2) Taşınmazın tahmin edilen kira değeri, komisyon tarafından takdir edilir ve karara bağlanır. Komisyon kira bedeli takdirinde; taşınmazın cinsi ve nevi, yüzölçümü, emsal ve/veya gelir değerleri, işletme gelirleri gibi ölçütlerden uygun olanları dikkate alır.

(3) Taşınmazın kiraya verilmesinin en uygun fiyattan yapılabilmesi, bedelin doğru tahmin edilebilmesine bağlı olduğundan, tahmini değer tespit için mahallinde belediye, ticaret odası, sanayi odası, meslek ve ihtisas odaları, bilirkişiler, noter, tapu daireleri, emlak büroları, özel sektör kuruluşlarından fiyat araştırması yapılır.

(4) Bununla birlikte, taşınmazın hitap ettiği hedef kitle ve gelir beklentisi, kira parasının analizinde komisyon tarafından değerlendirilir ve taşınmazın brüt alanı dikkate alınmaksızın hedef kitle ve gelir beklentisine göre de kira parasının tespiti yapılabilir.

(5) Taşınmazın takdir edilen bedeli; kiralama işlemlerinde, taşınmazın emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin % 5’inden az olmamak üzere tespit ve takdir edilen rayiç veya emsal bedelinden az olamaz. Ancak taşınmazın bulunduğu mevkii, taşınmazın bulunduğu bölgedeki personel sayısı, kullanım amacı, iş yapma kapasitesi, kamu yararı olup olmadığı, yüzölçümü dikkate alınır.

(6) Emsal kira bedelinin bulunamaması halinde, kiraya verilecek taşınmazın rayiç bedelinin %10’u kira bedeli olarak kabul edilir.

(7) Büfe, kantin, çay ocağı gibi yerlere ait tespit ve tahmin edilen kira bedeli hesap tutanağı EK-4’de yer alan forma göre düzenlenir.

(8) İkinci ve daha sonraki yıllar için kira bedeli, bir önceki yıla ilişkin bedelin Türkiye İstatistik Kurumunca artışın yapılacağı ayda yayımlanan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) oranında artırılması suretiyle belirlenir.

SEKİZİNCİ BÖLÜM — Raporlama

Madde 16 – Verilerin işlenmesi ve raporlanması

(1) Kamulaştırma alanındaki/güzergâhındaki değerlemesi yapılacak taşınmazların arazi vasfında olması durumunda net gelir yöntemine göre hazırlanan EK-5’teki Gerekçeli Rapor ile taşınmaz m² birim fiyatı, EK-6’daki Arazi Tahmini Bedel Tespit Tutanağı kullanılarak taşınmazın kamulaştırma değeri hesaplanır.

(2) Kamulaştırma alanındaki/güzergâhındaki değerlemesi yapılacak taşınmazların arsa olması durumunda emsal karşılaştırma yöntemine göre hazırlanan EK-7’deki Gerekçeli Rapor ile belirlenen taşınmaz m² birim fiyatı, EK-8’deki Arsa Tahmini Bedel Tespit Tutanağı kullanılarak taşınmazın kamulaştırma değeri hesaplanır.

(3) Devir/terkin amacıyla değerlemesi yapılacak taşınmazların arazi olması durumunda net gelir yöntemine göre hazırlanan EK-9’daki Gerekçeli Rapor ile belirlenen taşınmaz m² birim fiyatı, EK-10’daki Tahmini Bedel Tespit Tutanağı kullanılarak taşınmazın/irtifak hakkının devir/terkin değeri hesaplanır.

(4) Devir/terkin amacıyla değerlemesi yapılacak taşınmazların arsa olması durumunda emsal karşılaştırma yöntemine göre hazırlanan EK-11’deki Gerekçeli Rapor ile belirlenen taşınmaz m² birim fiyatı, EK-10’daki Tahmini Bedel Tespit Tutanağı kullanılarak taşınmazın/irtifak hakkının devir/terkin değeri hesaplanır.

(5) Değerleme konusu taşınmazların m² birim değerlerinin belirlendiği Gerekçeli Raporlar ile kamulaştırma bedellerinin tespit edildiği Tahmini Bedel Tespit Tutanakları Merkezde Çevre ve Kamulaştırma Daire Başkanı, taşra teşkilatında Bölge Müdürü tarafından onaylanır.

DOKUZUNCU BÖLÜM — Son Hükümler

Madde 17 – Yürürlük

(1) Bu Yönerge TEİAŞ Yönetim Kurulu’nun onayladığı tarihten 6 ay sonra yürürlüğe girer.

Madde 18 – Yürütme

(1) Bu Yönerge hükümlerini TEİAŞ Genel Müdürü yürütür.

EKLER

1. Arsa/Arazi Bilgi Toplama Tablosu

2. Detaylı Yapı Envanter Bilgi Formu

3. Değer Azalış Oran aralıklarını gösteren şema

4. Büfe, kantin, çay ocağı gibi yerlere ait Tahmini Kira Bedeli Tespit Tutanağı.

5. Araziler için kamulaştırma amaçlı Gerekçeli Rapor

6. Arazi Tahmini Bedel Tespit Tutanağı

7. Arsalar için kamulaştırma amaçlı Gerekçeli Rapor

8. Arsa Tahmini Bedel Tespit Tutanağı

9. Araziler için devir/terkin amaçlı Gerekçeli Rapor

10. Devir/terkin Tahmini Bedel Tespit Tutanağı

11. Arsalar için devir/terkin amaçlı Gerekçeli Rapor