194 İç Denetim Yönergesi
- Tür
- Yönerge
- Tarih
- 16.03.2015
- Yürürlük
- 16.03.2015
- Durum
- Yürürlükte
- Seri
- Yönergeler
BİRİNCİ BÖLÜM — Genel Hükümler
Madde 1 – Amaç ve kapsam
(1) Bu Yönergenin amacı, Kalkınma Bakanlığı İç Denetim Birimi Başkanlığının işleyiş ve yönetimine, iç denetçilerin ve Üst Yöneticinin iç denetime ilişkin görev, yetki ve sorumluluklarına yönelik esas ve usulleri düzenlemektir.
(2) Bu Yönerge, Bakanlıkta yürütülen iç denetim faaliyetlerini, Üst Yöneticiyi, İç Denetim Birimi Başkanını, iç denetçileri, denetlenen birimleri ve diğer ilgili birimleri kapsar. İç Denetim Birimi Başkanınca iç denetçilerin görüşleri alınarak hazırlanan Yönerge, Üst Yönetici tarafından onaylanarak yürürlüğe girer. Bu yönerge, mevcut iç denetçiler ile Başkanlığa yeni katılan iç denetçiler tarafından okunup imzalanır.
Madde 2 – Hukuki dayanak
(1) Bu Yönerge İç Denetçilerin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 13 üncü maddesi uyarınca hazırlanmıştır.
(2) Bu Yönergenin hazırlanmasında İç Denetim Koordinasyon Kurulunun 10.09.2013 tarih ve 7 sayılı Kararıyla kabul edilen Kamu İç Denetim Rehberi esas alınmıştır.
Madde 3 – Tanımlar
(1) Bu Yönergede geçen;
a) Kanun: 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununu,
b) Yönetmelik: İç Denetçilerin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliği,
c) Yönerge: Kalkınma Bakanlığı İç Denetim Yönergesini, ç) Kurul: İç Denetim Koordinasyon Kurulunu,
d) Bakanlık: Kalkınma Bakanlığını,
e) Bakan: Kalkınma Bakanını,
f) Üst Yönetici: Kalkınma Bakanlığı Müsteşarını,
g) İç Denetim Birimi Başkanlığı: Kalkınma Bakanlığı İç Denetim Birimi Başkanı ve iç denetçiler ile ihtiyaca göre idari personelden oluşan organizasyonu,
ğ) Başkan: Kalkınma Bakanlığı İç Denetim Birimi Başkanını
h) İç Denetçi: Bu Yönerge ve ilgili mevzuat çerçevesinde iç denetim faaliyetlerini gerçekleştirmek üzere Kalkınma Bakanlığında istihdam edilen iç denetçileri,
ı) Denetim Gözetim Sorumlusu: İç denetim faaliyetinin denetim standartlarına ve Kamu İç Denetim Rehberine uygun olarak yürütülmesini sağlamak amacıyla Başkan tarafından görevlendirilen iç denetçiyi,
i) İç Denetim: Kamu idaresinin çalışmalarına değer katmak ve geliştirmek için kaynakların ekonomiklik, etkililik ve verimlilik esaslarına göre yönetilip yönetilmediğini değerlendirmek ve rehberlik yapmak amacıyla gerçekleştirilen bağımsız ve nesnel güvence sağlama ve danışmanlık faaliyetini
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM — İç Denetimin Amacı, Kapsamı, Uygulanması ve Standartları
Madde 4 – İç denetimin amacı
(1) İç denetim faaliyeti; Bakanlık faaliyetlerinin kalkınma planına, programlara, stratejik planlara, performans programlarına ve mevzuata uygun olarak planlanması ve yürütülmesine; kaynakların etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasına; bilgilerin güvenilirliğine, bütünlüğüne ve zamanında elde edilebilirliğine yönelik katkı sağlamayı amaçlar.
(2) Bu amaca yönelik olarak Başkanlık; güvence ve danışmanlık faaliyetleri vasıtasıyla, Bakanlığın risk yönetimi, iç kontrol ve yönetim süreçlerinin etkinliği ve yeterliliğini geliştirmeye ve bu yolla Kurumun faaliyetlerine değer katmaya odaklanır.
Madde 5 – İç denetim faaliyetinin kapsamı
(1) Bakanlığın merkez ve yurtdışı teşkilatına dahil birimlerinin mali ve mali olmayan tüm süreç ve işlemleri iç denetim faaliyetinin kapsamındadır. Bakanlığa bağlı kuruluşlar ile kalkınma ajansları, iç denetim faaliyetinin kapsamına dahil değildir.
Madde 6 – İç denetimin uygulanması
(1) İç denetim aşağıda belirtilen denetim türlerini kapsar:
a) Uygunluk denetimi: Bakanlığın faaliyet ve işlemlerinin ilgili kanun, tüzük, yönetmelik ve diğer mevzuat ile stratejik plan, performans programı ve temel politika belgelerine uygunluğunun incelenmesi ve değerlendirilmesidir.
b) Mali denetim: Gelir, gider, varlık ve yükümlülüklere ilişkin hesap ve işlemlerin doğruluğunun; mali sistem ve tabloların güvenilirliğinin değerlendirilmesidir.
c) Performans denetimi: Yönetimin bütün kademelerinde gerçekleştirilen faaliyet ve işlemlerin planlanması, uygulanması ve kontrolü aşamalarındaki etkililiğin, ekonomikliğin ve verimliliğin değerlendirilmesidir.
ç) Bilgi teknolojileri denetimi: Birimlerin yönetim bilgi sistemleri ile bu sistemlere ilişkin kontrollerin sürekliliğinin, yeterliliğinin ve güvenilirliğinin değerlendirilmesidir.
d) Sistem denetimi: Denetlenen birimlerin faaliyetlerinin, iç kontrol sisteminin ve organizasyon yapısının birim amaçlarına katkı sağlayıcı bir yaklaşımla analiz edilmesi, eksikliklerinin tespit edilmesi, kalite ve uygunluğunun araştırılması, kaynakların ve uygulanan yöntemlerin yeterliliğinin ölçülmesi suretiyle değerlendirilmesidir.
(2) İç denetim, birinci fıkrada belirtilen denetim türlerinden bir veya birkaçını kapsayacak şekilde risk odaklı olarak yapılır. Ayrıca, bir faaliyet veya bu faaliyetin yerine getirilmesine ilişkin eylemler de tüm ilgili birimleri kapsayacak şekilde denetim programına alınabilir.
(3) Birinci fıkrada sayılan güvence/denetim faaliyetlerine ek olarak Bakanlığın faaliyetlerine değer katmak amacıyla ilgili birimlerin talebi ve Başkanın uygun görmesi halinde danışmanlık faaliyeti de gerçekleştirilir.
Madde 7 – Kamu iç denetim standartları ve meslek ahlak kuralları
(1) İç denetim faaliyetleri, ilgili mevzuat ve Kurul tarafından belirlenen Kamu İç Denetim Standartları ve Kamu İç Denetçileri Meslek Ahlak Kurallarına uygun olarak yürütülür. Açıklık bulunmayan hallerde ise uluslararası denetim standartları ile etik kurallar dikkate alınır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM — İç Denetim Birimi Başkanlığının Yapısı ve Görevlendirme
Madde 8 – İç denetim birimi başkanlığı yapısı
(1) İç Denetim Birimi Başkanlığı; Başkan, iç denetçiler ve idari personelden oluşur.
(2) Başkanlık, idari yönden doğrudan Üst Yöneticiye bağlı olup, diğer makam veya mercilerle ilişkilendirilemez. Başkan ve iç denetçiler görevlerini Üst Yöneticiye karşı sorumlu olarak yürütürler.
Madde 9 – İç denetim birimi başkanının görevlendirilmesi
(1) İç Denetim Birimi Başkanı, iç denetçiler arasından meslekî tecrübe, temsil yeteneği ve liyakat esasları gözetilmek suretiyle Üst Yönetici tarafından görevlendirilir. Görevlendirmeye ilişkin onay İç Denetim Birimi Başkanlığı tarafından hazırlanır. Bu görevlendirme en geç 10 işgünü içinde Kurula bildirilir.
(2) Başkanın yokluğu halinde Başkan tarafından uygun görülen bir iç denetçi Başkana vekâlet eder.
Madde 10 – İdari personel
(1) İdari personel, Başkanın emri altında ve yeter sayıda personelden oluşur. Başkanlıkta, faaliyetlerin gerektirdiği nitelik ve sayıda personel görevlendirilir. İdari görevlerin mahiyeti ve kapsamı ile personelin görev, yetki ve sorumlulukları Başkanlıkça yazılı olarak belirlenir.
(2) İdari personel; rapor, yazışma ve bunlara ilişkin dosyaları, Başkanlığın izni olmadan kimseye veremez, gösteremez ve görev dolayısıyla edindiği bilgileri açıklayamaz. Buna yönelik olarak, idari personel gizlilik beyanını okur ve imzalar.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM — Görev, Yetki ve Sorumluluklar
Madde 11 – Üst yöneticinin görev, yetki ve sorumlulukları
(1) Üst Yöneticinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır:
a) Başkanlık tarafından hazırlanan plan ve programları değerlendirmek ve dahil edilmesini gerekli gördüğü birim ve konuları Başkanlığa bildirmek,
b) Başkanlıkça hazırlanan iç denetim plan ve programlarını onaylamak,
c) Başkanlığın görev ve yetki alanına giren program dışı konulara ilişkin görev vermek,
ç) Başkanlıkça hazırlanan İç Denetim Yönergesi ile Yönerge değişikliklerini onaylamak ve bir örneğini Kurula göndermek,
d) Başkanı görevlendirmek,
e) Başkanlığa iç denetçi olarak atanacak ve iç denetçilik görevinden alınacakları Bakana teklif etmek,
f) Başkanın teklifi üzerine iç denetçilerin sertifika derecelendirmesine ilişkin puanlamayı yapmak,
g) İç Denetim Birimi Başkanlığı ile denetlenen birim yönetimi arasındaki uyuşmazlıkları çözümlemek ve nihai kararı vermek,
ğ) Denetlenen birimlerin yönetici ve personelinden denetim faaliyetinin yürütülmesini engelleyici veya geciktirici fiil ve davranış sergileyenler hakkında gerekli tedbir ve müeyyideleri uygulamak,
h) Hazırlanan denetim raporlarını değerlendirmek ve onaylamak
ı) Başkanlıkça hazırlanan iç denetim yıllık faaliyet raporu ile denetim raporları ve bunlar üzerine yapılan işlemleri Kurula göndermek.
Madde 12 – İç denetim birimi başkanının görev, yetki ve sorumlulukları
(1) Başkan, İç Denetim Biriminin yönetiminden sorumludur.
Buna göre Başkanın görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır;
a) Risk analizlerine dayalı iç denetim plan ve programlarını hazırlamak, geliştirmek ve Üst Yöneticinin onayına sunmak,
b) Onaylanan denetim plan ve programlarının uygulanmasını sağlamak,
c) İç denetim faaliyetleri sırasında tespit edilen veya iç denetim birimine intikal eden inceleme veya soruşturma yapılmasını gerektiren hususları Üst Yöneticinin bilgisine sunmak, ç) İç denetim faaliyetlerinin sonuçlarını izlemek amacıyla bir takip sistemi oluşturmak,
d) İç denetim faaliyetlerinin değerlendirilmesi, kamu iç denetim standartları ve meslek ahlak kurallarına uygun olarak yürütülmesi ve geliştirilmesi amacıyla kalite güvence ve geliştirme programı oluşturmak, uygulamak ve sonuçlarını Üst Yöneticiye sunmak,
e) Yıllık iç denetim faaliyet raporunu, Bakanlık faaliyetlerine ilişkin genel değerlendirmeyi de kapsayacak şekilde hazırlamak ve Üst Yöneticiye sunmak,
f) Başkanlığın görevlerini etkin bir şekilde yerine getirebilecek bilgi, yetenek, tecrübe ve mesleki yeterliliğe sahip iç denetçi kadrosunu Bakanlığın insan kaynakları politikaları ile uyumlu olarak oluşturmak ve bunun için gerekli prosedürleri gerçekleştirmek,
g) İç denetim faaliyetlerinin sonuçları hakkında Üst Yöneticiyi belirli aralıklarla bilgilendirmek, ğ) Denetim raporlarının raporlama standartları ile Kamu İç Denetim Rehberine uygunluğunu kontrol etmek ve bir örneğini iç denetim biriminde muhafaza etmek,
h) Başkanlığı mevzuata, denetim standartlarına ve Kamu İç Denetim Rehberine uygun olarak etkin bir şekilde yönetmek,
ı) Üst Yönetici tarafından talep edilen program dışı işler ile ilgili görevlendirmeleri yapmak,
i) İç denetim raporlarında yer alan öneriler ve eylem planları çerçevesinde denetlenen birimin kaydetmiş olduğu aşama hakkında Üst Yöneticiye dönemsel izleme raporu sunmak,
k) İç denetçilerin görevlerini yaparken bağımsızlık veya tarafsızlıklarının tehlikeye girdiği veya ihlal edildiği durumlarda gerekli tedbirleri almak ve Üst Yöneticiyi bilgilendirmek,
j) İç denetçilerin, meslek içi eğitim programına uygun bir şekilde, bilgi ve becerilerini düzenli olarak arttırmalarını sağlamak ve görevlerindeki performanslarını takip etmek,
l) İç denetim faaliyetlerinin yürütülmesi sırasında gerek görmesi halinde, konunun uzmanından görüş veya yardım alınmasını sağlamak,
m) İç denetimi doğrudan veya dolaylı olarak etkileyen düzenleme ve uygulamalarla ilgili ortaya çıkan tereddütleri Kurulun bilgisine sunmak,
n) Başkanlığın harcama yetkililiğine ve bütçesine ilişkin işlemlerini yürütmek, birim personelinin ihtiyacı olan mesleki araç, gereç ve malzemeyi temin etmek ve gerekli tedbirleri almak,
o) İç denetçilerin sertifika derecelendirmelerine esas puanlamayı Üst Yöneticiye teklif etmek,
ö) İç denetim yönergesi ve işlem süreçlerini Kurulun düzenlemelerine uygun olarak hazırlamak ve geliştirmek,
p) Sayıştay ile İç Denetim Birimi Başkanlığı arasındaki iletişim ve koordinasyonu sağlamak,
s) Bakanlık birimlerine denetim ve danışmanlık kapsamında yazılacak yazıları Üst Yönetici adına imzalamak,
r) Kalkınma Bakanlığı İmza Yetkileri Yönergesiyle verilen yetki çerçevesinde dış yazıları imzalamak ve iç denetçiler ile idari personelin izinlerini onaylamak,
ş) İdari personelin görevlerini belirlemek ve görevin ifasını kontrol etmek,
t) İç denetçilerin tarafsızlıklarını bozabilecek çıkar çatışması durumlarında gerekli tedbirleri almak,
u) İç denetim faaliyeti ve iç denetçilerle ilgili diğer işlemleri yürütmek.
Madde 13 – İç denetçinin görevleri
(1) İç denetçiler:
a) Plan ve programda yer alan denetim ve danışmanlık faaliyetleri ile Başkan tarafından verilen diğer görevleri kamu iç kontrol standartları ve ilgili mevzuat çerçevesinde yerine getirmek.
b) Bakanlığın çalışmalarına değer katmak ve geliştirmek için kaynakların ekonomiklik, etkililik ve verimlilik esaslarına göre yönetilip yönetilmediğini risk odaklı bir yaklaşımla denetlemek ve değerlendirmek,
c) İdarenin hedeflerini gerçekleştirmeye yönelik kurumsal yönetim, risk yönetimi ve iç kontrol süreçleri başta olmak üzere danışmanlık faaliyetlerini yürütmek,
ç) Üst Yönetici tarafından talep edilen ve görev alanına giren program dışı görevleri gerçekleştirmek,
d) Denetim sonuçları çerçevesinde iyileştirmelere yönelik somut önerilerde bulunmak,
e) Denetim sırasında veya denetim sonuçlarına göre soruşturma açılmasını gerektirecek bir duruma rastlanıldığında bu durumu ve konuya ilişkin tespitlerini Başkan kanalıyla Üst Yöneticiye bildirmek,
f) Denetim kapsamında Bakanlık birimlerince üretilen bilgi ve raporların doğruluğunu değerlendirmek görevlerini yürütür.
Madde 14 – İç denetçinin yetkileri
(1) İç denetçinin iç denetim görevinin gerektirdiği tüm yetkileri haizdir. Buna göre iç denetçi;
a) İç denetim faaliyetleriyle ilgili olarak elektronik ortamdakiler dahil her türlü bilgi, belge ve doküman ile nakit, kıymetli evrak ve diğer varlıkların ibrazını talep etmek ve bilgi sistemlerine erişim yetkisi almak,
b) Denetlenen birim çalışanlarından veya yürütülen görevin ilgili olduğu birim personelinden iç denetim faaliyetlerinin gereği olarak yardım almak, yazılı ve sözlü bilgi istemek,
c) İç denetim faaliyetinin gerektirdiği konularda uzman yardımı almak veya görüşünden yararlanmak,
ç) İç denetim faaliyetlerinin gerektirdiği araç, gereç ve diğer imkânlardan yararlanmak,
d) Görevin yürütülmesini engelleyici tutum, davranış ve hareketlerde bulunanları Başkan kanalıyla Üst Yöneticiye bildirmek yetkilerine sahiptir.
Madde 15 – İç denetçinin sorumlulukları
(1) İç denetçi,
a) Mevzuata, denetim standartlarına ve etik kurallara uygun hareket etmekten,
b) Mesleki bilgi ve becerilerini sürekli olarak geliştirmekten,
c) Yetki ve ehliyetini aşan durumlarda Başkanı haberdar etmekten,
ç) Verilen görevin tarafsız ve bağımsız olarak yapılmasına engel olan durumların bulunması halinde durumu derhal Başkana bildirmekten,
d) Denetim raporlarında kanıtlara dayanmak ve değerlendirmelerinde tarafsız olmaktan,
e) Denetim esnasında elde ettiği bilgilerin gizliliğini korumaktan sorumludur.
BEŞİNCİ BÖLÜM — Bağımsızlık, Tarafsızlık ve Mesleki Güvence
Madde 16 – İç denetim faaliyetinin bağımsızlığı ve iç denetçinin tarafsızlığı
(1) İç denetim faaliyeti Bakanlığın rutin işleyişinden bağımsızdır. İç denetçiler görevlerini Kanun, Yönetmelik ve Yönerge kapsamında tam bir bağımsızlık içinde gerçekleştirir.
(2) İç denetim faaliyetinin kapsamı ile denetim uygulamalarına müdahale edilemez ve iç denetçilerin görüşlerini değiştirmeleri istenemez.
(3) İç denetçiler görevlerini yerine getirirken tarafsızlık ilkesiyle hareket eder. İç denetçiler; denetimin belirlenen amaçlarına ulaşılması için denetim faaliyetlerinde gerekli tüm denetim tekniklerini uygular, ihtiyaç duyacağı tüm bilgi ve belgeleri toplar, tarafsız ve yeterli bilgi ve tecrübeye sahip her denetçinin aynı sonuçlara ulaşmasını sağlayacak şekilde bu bilgi ve belgeleri değerlendirir ve başkalarının düşünce ve telkinlerinden etkilenmeden görüşünü oluşturur.
(4) İç denetçiler, görevlerini yürütürken bağımsızlık ve tarafsızlıklarını zedeleyebilecek bir durumla karşılaşmaları halinde, bu durumu derhal Başkana yazılı olarak bildirir.
(5) İç denetçilerin görevlendirilmesinde, tarafsızlığı zedeleyebilecek hususlar Başkan tarafından dikkate alınır.
(6) İç denetçiliğe ilk defa atananlar ile idari görevlerde iken iç denetçiliğe dönenler, daha önce sorumlu oldukları işlerle ilgili olarak bir yıl geçmeden iç denetim faaliyeti yürütemez.
(7) İç denetçiler kurumda oluşturulan icrai nitelikteki kurullara ve çalışma gruplarına gözlemci ve danışman statüsü dışında katılamazlar.
ALTINCI BÖLÜM — İç Denetim Faaliyetlerinin Planlanması ve Yürütülmesi
Madde 17 – Planlama
(1) İç denetim faaliyetlerine ilişkin plan ve programların hazırlanmasında ve uygulanmasında Kurul tarafından yayınlanan Kamu İç Denetim Strateji Belgesi ve Kamu İç Denetim Rehberi esas alınır.
(2) Plan ve programlar hazırlanırken Üst Yöneticinin riskli gördüğü ve öncelik verilmesini istediği hususlar da dikkate alınır.
(3) İç denetim planı Yönetmeliğin 39 uncu maddesine ve iç denetim programı ise Yönetmeliğin 40 ıncı maddesine uygun olarak Başkan tarafından iç denetçilerin de görüşleri alınarak risk odaklı bir yaklaşımla hazırlanır.
(4) Hazırlanan plan ve program, değerlendirme ve onay için Aralık ayı başında Üst Yöneticiye sunulur ve 1 Ocak tarihi itibarıyla da yürürlüğe girer.
Madde 18 – Görevlendirme
(1) İç denetim programı Üst Yönetici tarafından onaylandıktan sonra, görevler programdaki zamanlama da dikkate alınarak Başkan tarafından iç denetçilere yazılı olarak bildirilir.
2) Denetim faaliyetlerinin denetim ekibi tarafından yürütülmesi esastır. Denetim ekibi iç denetçi(ler) ve denetim gözetim sorumlusundan oluşur.
Madde 19 – Denetim gözetim sorumlusu
(1) Başkan, kalite güvence ve geliştirme programı kapsamında her bir denetim görevinin denetim ve raporlama standartları ile rehberlere uygun olarak yürütülmesini sağlamak amacıyla, kıdemli bir iç denetçiyi, “denetim gözetim sorumlusu” olarak görevlendirir.
(2) Denetim gözetim sorumlusu, denetim faaliyetlerini yakından takip eder ve yönlendirir. Denetim gözetim sorumlusu, iç denetçi(ler) ile birlikte denetimin tüm aşamalarından sorumludur. Denetim gözetim sorumlusu olarak görevlendirilenler, başka bir iç denetim faaliyetinde doğrudan denetimle görevlendirilebilir.
Madde 20 – Gözetim faaliyetinin kapsamı
(1) Denetim gözetim sorumluluğu;
a) Çalışma planının yeterli risk analizine dayandırılıp dayandırılmadığı,
b) Görev iş programında belirlenen denetim testlerinin denetim amaçlarının gerçekleştirilmesi için yeterli olup olmadığı,
c) Görev iş programında yer alan testlerin uygulanıp uygulanmadığı ve denetim sonuçlarına dayanak teşkil eden bilgilerin kayıtlı hale getirilip getirilmediği,
d) İç denetçi tarafından göreve ilişkin risklerin doğru olarak tanımlanıp tanımlanmadığı ve risklere ilişkin kontrollerin yeterlilik ve etkinliğinin değerlendirilip değerlendirilmediği,
e) Denetim sonucunda varılan kanaatleri destekleyecek bulguların yeterli olup olmadığı, değerlendirmelerin nesnel unsurlar taşıyıp taşımadığı ve ilave inceleme yapılmasına gerek olup olmadığı,
f) Raporda uygulanabilir önerilere ve eylem planlarına yer verilip verilmediği,
g) Denetim faaliyetinin, sonuçları ve önerileri itibariyle tutarlı olup olmadığı hususlarında değerlendirme yapmak ve gerekli düzeltmelerin yapılmasını istemek görev ve yetkisini kapsar.
(2) İç denetçi ile denetim gözetim sorumlusu arasında doğan görüş aykırılıkları Başkan tarafından çözüme kavuşturulur.
Madde 21 – Denetim görevinin bildirilmesi, ön çalışma ve açılış toplantısı
(1) Başkan, denetim görevinin yürütüleceği birimlere denetimin amacını, kapsamını, tarihini, görevlendirilen denetim ekibini, birimden beklenenleri ve gerek görülen diğer hususları içeren bir yazılı bildirim yapar.
(2) Gizlilik veya nakit ve diğer kıymetli evrakların sayımını gerektiren hallerde ise bu bildirimin yapılması zorunlu değildir.
(3) Denetim faaliyeti esnasında görevli iç denetçiler, ön çalışma yapılması ve çalışma planının hazırlanması süreçlerini Kamu İç Denetim Rehberine uygun olarak yürütür.
(4) Denetim ekibi, ön çalışma esnasında belirlenen kapsamı, denetimin amacını, denetim yöntemlerini, denetimin tahmini sürelerini, denetlenen birimden beklentileri, denetlenen birimle paylaşmak ve onların da görüşlerini almak amacıyla açılış toplantısı düzenler. Açılış toplantısında denetlenen birimin üst düzey katılımının sağlanmasına yönelik gerekli tedbirler alınır.
Madde 22 – Denetimin yürütülmesi
(1) Denetimin yürütülmesi sırasında uygulanacak testler, iç kontrol uygulamalarının yeterliliğine dair değerlendirme yapılabilmesine de imkân verecek şekilde tasarlanır ve en riskli alanlara öncelik verilir.
(2) Gerçekleştirilen testlerin tamamı; izlenen yöntem, yapılan gözlem, incelenen belge, gerçekleştirilen görüşme ve diğer adımlar da belirtilmek suretiyle “Çalışma Kâğıtları” ile belgelendirilir.
(3) Gerekli olması halinde çalışma kâğıtlarına konuyu destekleyici belgeler eklenebilir. Testlerden elde edilen bilgi ve kanıtları değerlendirmek suretiyle, iç denetçiler olumlu veya olumsuz kanaate ulaşırlar.
(4) İç denetçiler tarafından olumsuz sonuçlanan testler gözden geçirilerek bulgu formları oluşturulur. Bulgu formları asgari olarak, mevcut durum (tespit), neden, risk ve etkileri, kriter ve öneri unsurlarından oluşur.
(5) Test edilen alanın risk düzeyi, risklerin olası etkileri, uygulanan kontrollerin yeterliliği ve etkinliği, söz konusu alanın Bakanlık açısından önemliliği gibi kriterler, bulgunun önem düzeyinin kritik, yüksek, orta veya düşük olmasını belirler.
(6) İç denetçi, mevcut bilgi ve kanıtlar ile Kamu İç Denetim Rehberindeki açıklamaları da dikkate alarak bulgunun önem düzeyine karar verir.
(7) Denetimin tamamlanması aşamasında tespit edilen bulgular ve öneriler değerlendirilmek üzere eylem planı formu ile birlikte yedi iş günü içinde cevaplandırılmak üzere denetlenen birime iletilir. Bulgulara yönelik geliştirilen önerilerin gerçekleştirilmesinin belli bir süre gerektirmesi durumunda bu husus denetlenen birim tarafından eylem planında gösterilir.
Madde 23 – Kapanış Toplantısı
(1) Yapılan denetime ilişkin tespit ve öneriler denetlenen birimin bunlara cevapları gerçekleştirilecek kapanış toplantısında ele alınır. Bu toplantıda denetlenen birim yöneticilerinin ve çalışanların görüşleri alınır ve önemli bir değerlendirme eksikliği olup olmadığı belirlenir. Toplantıda yapılan görüşmeler ve yöneticilerin varsa aykırı görüşleri toplantı tutanağına bağlanır.
(2) Denetlenen birimin bulguya veya bulgudaki bazı hususlara katılmaması halinde, gerekçeleri denetim ekibince haklı bulunursa bulgu veya ilgili hususlar çıkarılır.
(3) Denetlenen birimin bulgu ile ilgili katılmadığı hususlar denetim ekibince uygun görülmez ise, söz konusu hususlar nihai kararı vermek üzere Üst Yöneticiye aktarılır.
(4) Denetim raporunun Başkana sunulduğu tarih, denetimin fiili olarak tamamlandığı tarihtir.
Madde 24 – Denetim Görüşünün Oluşturulması
(1) Denetim ekibi, denetim esnasında elde edilen bilgi ve kanıtlar baz alınarak görevin amaç ve kapsamına uygun bir şekilde denetim konusu hususlarla ilgili genel bir kanaate ulaşır. Yeterli, güvenilir ve ilgili bilgilere dayanan denetim görüşü, Üst Yönetici ve denetlenen birim yöneticisine denetim alanı ile ilgili genel değerlendirme sunma amaçlıdır.
(2) Denetim görüşü, “başlangıç”, “sınırlı/sistematik olmayan”, “gelişime açık”, “yeterli” ve “gelişmiş” olmak üzere beş kategoriden oluşur ve yürütülen denetim sonrası ulaşılan genel kanaati belirtir.
(3) Denetim görüşü, denetim raporunun nihai hale getirilmesi aşamasında denetimi yürüten iç denetçi(ler) tarafından Kamu İç Denetim Rehberinde yer alan açıklamalar ve kurallar çerçevesinde oluşturulur. Denetlenen faaliyetle ilgili olarak;
- İki veya daha fazla kritik önem düzeyine sahip bulgunun olması halinde “Başlangıç” değerlendirmesi,
- Bir kritik veya iki ve daha fazla yüksek önem düzeyine sahip bulgunun olması halinde “sınırlı/sistematik olmayan” değerlendirmesi,
- Kritik önem düzeyine sahip bulgu bulunmaması ve en fazla bir yüksek önem düzeyine sahip bulgunun olması halinde “gelişime açık” değerlendirilmesi,
- Yüksek veya orta düzeyde bir bulgunun bulunmaması halinde “yeterli” değerlendirmesi,
- Her hangi bir bulgunun bulunmaması halinde ise “gelişmiş” değerlendirmesi yapılır.
(4) Kamu İç Denetim Rehberinde yer alan açıklamalar ve kurallar, denetlenen birimin yapısı ve işleyişi ile iç denetimin değer katma misyonu da göz önünde bulundurularak asıl vurgu değişmeyecek şekilde farklı dilde kaleme alınabilir.
Madde 25 – Denetim raporlarının sunulması
(1) Oluşturulan bulgu ve önerileri, denetlenen birimce verilen cevapları, eylem takvimini, uzlaşmaya varılamayan hususları ve bunlara ilişkin denetim ekibinin görüşünü içeren rapor Başkan tarafından Üst Yöneticiye sunulur. Bu konularda Üst Yönetici tarafından yapılan değerlendirme çerçevesinde alınan karar rapora yansıtılır.
(2) Üst Yönetici tarafından onaylanan raporlar gereği için raporda belirtilen birimlere ve bilgi için Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığına gönderilir.
Madde 26 – Denetim raporlarının izlenmesi
(1) Raporda belirtilen ve bir takvime bağlanan eylemlerin gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği altı aylık dönemler itibariyle Başkan ya da görevlendireceği bir iç denetçi tarafından izlenir. Başkan izleme sonuçlarını Üst Yöneticiye raporlar.
(2) İzleme süreci, denetim ve danışmanlık raporunun onaylanmasını takiben ilgili birimlere gönderilmesiyle başlar ve bulgunun kapatılmasıyla sona erer.
(3) Başkanlıkça bulgulara ilişkin gerçekleşme bilgileri ve belgeler denetlenen ilgili birimden yazılı olarak talep edilir. Gerçekleşmelere ilişkin gönderilen belgelerden eylem planında belirtilen hususların yerine getirilip getirilmediği kanaatine varılır. Test yapılmasının gerekli görülmesi halinde faaliyetin niteliğine göre uygun test yöntemi belirlenerek eyleme ilişkin gerçekleşme seviyesi ölçülür.
(4) Denetlenen birim tarafından eylemlerin tamamlanmaması ve süre uzatımı talebinde bulunulması halinde, bir defaya mahsus olmak üzere süre uzatımı verilir.
(5) İzleme faaliyetleri, denetim plan ve programlarının hazırlanması esnasında göz önünde bulundurulur.
YEDİNCİ BÖLÜM — Danışmanlık ve Diğer Faaliyetler
Madde 27 – Danışmanlık faaliyetleri
(1) Danışmanlık ve benzeri faaliyetler; bir idari sorumluluk üstlenmeksizin yürütülen, icrai konularla ilgili görüş, eğitim, analiz, değerlendirme, performans göstergelerinin tespiti ve proje görevleri gibi idari faaliyetlere değer katmak, kolaylaştırmak, geliştirmek ve yol göstermek amaçlarıyla gerçekleştirilen hizmetlerdir.
(2) Danışmanlık faaliyetleri; Bakanlığın risk yönetimi, iç kontrol sistemi, yönetişim sistemi ile süreçlerin tasarımı ve geliştirilmesi gibi hususlar üzerinden yürütülür.
(3) Danışmanlık faaliyetleri; acil ve özel durumları da kapsayan yazılı ve yazılı olmayan faaliyetler olarak gerçekleştirilir.
a) Yazılı danışmanlık faaliyetleri; bir süreç ve sonuç içeren, tanımlanmış bir iş programına dayanan ve yazılı olan resmi nitelikli faaliyetlerdir. Bu tür danışmanlık faaliyetleri sonucu bir rapor hazırlanır ve gerekli görülmesi halinde Üst Yöneticiye de sunulur.
b) Yazılı olmayan danışmanlık faaliyetleri; sözlü görüş, tavsiye ve benzeri nitelikte olup, yazılı bir süreç ve sonuç içermeyen faaliyetlerdir.
(4) Üst Yöneticinin danışmanlık faaliyetlerine ilişkin talepleri, Başkan tarafından değerlendirilir ve gerekli görevlendirme yapılır.
Madde 28 – Danışmanlık faaliyetlerinin yürütülme esasları
(1) İç denetçiler tarafından yürütülecek danışmanlık ve araştırma faaliyetlerinde aşağıdaki hususlar dikkate alınır:
a) Danışmanlık faaliyeti iç denetçinin bağımsızlık ve tarafsızlığını etkilememelidir.
b) Daha önce yürütülen danışmanlık faaliyetleriyle ilgili olarak bir yıl geçmeden aynı iç denetçi tarafından denetim yapılamayacağı hususunda hem Başkan hem de iç denetçi gerekli özeni gösterir.
c) Yürütülen bu faaliyetlerin sonuçları Başkan tarafından danışmanlık talep eden birime ve Üst Yöneticiye bildirir.
(2) Danışmanlık ve araştırma faaliyetleriyle ilgili olarak iç denetçinin herhangi bir icrai sorumluluğu yoktur. Danışmanlık faaliyetleri sonucunda Bakanlık birimlerince yapılacak uygulamaların sorumluluğu ilgili birimlerin yöneticilerine aittir.
Madde 29 – Program dışı görevler
(1) Üst yönetici tarafından verilen program dışı danışmanlık ve benzeri görevler İç Denetim Birimince insan kaynağı ve görevin niteliği de değerlendirilerek yerine getirilir. Program dışı görevin aciliyet arz etmesi durumunda söz konusu göreve öncelik verilir ve Başkan tarafından mevcut işleyişi bozmayacak şekilde görevlendirme yapılır. Gerekli hallerde mevcut denetim veya danışmanlık işlemlerine ara verilerek söz konusu görev ifa edilir.
(2) Eğitim, çalıştaylara katılım, proje ve kontrol tasarımına yönelik danışmanlık gibi faaliyetler için gelen talepler Başkanlıkça değerlendirilir ve insan kaynağı uygunsa gerekli görevlendirme yapılır. Bu tür faaliyetlerin denetim görevinin yürütülmesini engellememesine dikkat edilir.
(3) Program harici danışmanlık ve benzeri görevler için ayrılacak kaynak toplam insan kaynağının yüzde 15’ini geçemez.
Madde 30 – Yolsuzluk ve usulsüzlüklere ilişkin incelemeler
(1) İç denetçi, suiistimal ve usulsüzlüklere ilişkin delilleri tespit edebilecek bilgi, beceri ve donanıma sahip olarak denetim faaliyetini yürütür.
(2) Denetim görevi sırasında iç denetçiler tarafından bir yolsuzluk veya usulsüzlük bulgusuna ulaşıldığında, tespitler ve elde edilen deliller düzenlenen bir raporla ivedilikle Başkan kanalıyla Üst Yöneticiye intikal ettirilir.
(3) Üst Yönetici veya İç Denetim Birimine gelen ihbar ve şikâyetler, denetim yönünden değerlendirilir ve risk analizlerinde dikkate alınarak iç denetim plan ve programının hazırlanmasında göz önünde bulundurulur. İç denetçilerin görev alanına girmeyen ihbar ve şikâyetler ise Üst Yönetici aracılığıyla Bakanlığın ilgili birimlerine iletilir.
SEKİZİNCİ BÖLÜM — İç Denetim Kaynaklarının Yönetimi ve Geliştirilmesi
Madde 31 – İç denetim kaynaklarının yönetimi
(1) İç denetim kaynaklarının yönetiminden Başkan sorumludur. Başkan, denetimin ihtiyacı olan uygun niteliklere sahip personel de dâhil olmak üzere, tüm kaynakların temin edilmesi hususunda gerekli çalışmalarda bulunur.
Madde 32 – Mesleki yeterliliğin geliştirilmesi ve eğitim
(1) Başkan, iç denetçilerin Yönetmeliğin 31 ve 32 nci maddelerinde belirtilen mesleki niteliklerini geliştirmeleri için uygun ortamı hazırlar.
(2) İç denetçilere, üç yıllık süreçte asgari yüz saat meslek içi eğitim sağlanır. Üç yıllık süreçte Başkanlıkça sağlanacak yurt dışı ve yurt içi meslek içi eğitim mümkün olduğunca her yıla dağıtılır. Meslek içi eğitim konularında, Bakanlıktaki gelişme ve değişmelere yönelik hususlara da yer verilir.
(3) Başkanlık, gerektiğinde mesleki kuruluşlar, üniversiteler ve bilimsel alanda etkinlikte bulunan diğer kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapmak suretiyle kurs, seminer ve benzeri etkinliklerde bulunur. Meslek içi eğitim etkinliklerine iç denetim plan ve programında yer verilir.
(4) İç denetçilere, performanslarını artırmak, hizmet kalitesini yükseltecek mesleki ve bilimsel gelişmeleri takip etmek, Üst Yönetici tarafından uygun görülecek konularda araştırmalar yapmak ve kendilerini geliştirmek amacıyla yurtdışında eğitim ve staj yaptırılabilir.
Madde 33 – İç Denetçilikte Derecelendirme
(1) İç denetçilikte derecelendirme, Yönetmeliğin 22 nci maddesine ve Kurulun konuya ilişkin düzenlemelerine uygun olarak yapılır. Bu derecelendirme yapılırken kalite ve güvence programı kapsamında yapılan değerlendirme sonuçları da dikkate alınır.
(2) Kamu iç denetçi sertifikası; kıdem ve kadro şartları yanında iç denetçinin yeterliliği, mesleki bilgi birikimi ve temsil yeteneği dikkate alınarak Üst Yöneticinin teklifi ile Kurul tarafından derecelendirilir. Sertifika derecelendirmesine ilişkin puanlama Başkanın teklifi üzerine Üst Yönetici tarafından yapılır. Başkan, Kurulun düzenlemelerine uygun olarak iç denetçilerin çalışmalarını, hizmet içi eğitim etkinliklerine katılımını ve başarı durumunu dikkate alarak değerlendirmelerini yapar.
(3) Kıdem sırası ve kadro şartlarının oluşmasına rağmen derecelendirme yapılmaması durumunda, buna ilişkin gerekçeler ilgili iç denetçiye ve Kurula yazılı olarak bildirilir.
Madde 34 – Sertifika derecesine uygun görevlendirme
(1) Bakanlığın iç denetime tabi tutulacak faaliyetlerinin hangi sertifika derecesindeki denetçi tarafından yürütüleceği, Kamu İç Denetim Genel Tebliğinin 15. Maddesinde yer alan hükümler çerçevesinde yapılır. İç denetçilerin denetim alanlarının üç yılda bir değiştirilmesi esastır.
(2) Danışmanlık faaliyeti, danışmanlığın mahiyetine göre her sertifika düzeyindeki iç denetçi tarafından yerine getirilebilir.
(3) Yapılacak denetim faaliyetinin birden fazla alanı kapsaması veya görev alanının birden fazla iç denetçinin çalışmasını gerektirecek ölçüde geniş olması halinde denetim, farklı sertifika derecesine sahip iç denetçilerden oluşan bir ekip tarafından ifa edilebilir.
Madde 35 – Kalite güvence ve geliştirme programı
(1) İç denetim faaliyetlerinin tüm yönleriyle değerlendirilmesi ile kamu iç denetim standartları ve meslek ahlak kurallarına uygun olarak yürütülmesinin sağlanması için Kurulun ilgili düzenlemeleri çerçevesinde kalite güvence ve geliştirme programı Başkan tarafından oluşturulur.
DOKUZUNCU BÖLÜM — Diğer Hususlar
Madde 36 – Denetlenen birimlerin sorumluluğu
(1) Faaliyet ve işlemlere ilişkin her türlü kayıt, bilgi ve belgeler, Bakanlık birimleri tarafından düzenli olarak muhafaza edilir ve iç denetim faaliyetlerinin yürütülmesi sırasında, iç denetçiler tarafından talep edilmesi halinde ibraz edilir.
(2) Denetlenen faaliyete yönelik testlerin yürütülmesi esnasında iç denetçilere gerekli kolaylık birim yöneticileri ve çalışanlarınca sağlanır.
(3) Denetim ekibinin belirlenen kişi ve gruplarla görüşme yapabilmesi için denetlenen birim gerekli kolaylığı sağlar.
Madde 37 – Kurul ile ilişkiler
(1) İç denetim faaliyetlerinde Kurul tarafından belirlenen standart, rehber, esas ve usuller ile diğer düzenlemelere uyulur.
(2) İç denetim faaliyetinin fonksiyonel bağımsızlığının sağlanması ve sürdürülmesi, bilgi paylaşımı, görüş ayrılıklarının giderilmesi, iyi uygulama örneklerinin yaygınlaştırılması ve Kurul kararlarının uygulanmasının izlenmesi gibi konularda Kurul ile işbirliği sağlanır.
(3) Üst yönetici tarafından onaylanan denetim ve danışmanlık raporları, raporlara ilişkin izleme sonuçlarının kesinleşmesinin ardından izleme sonuçları ile birlikte en geç 2 ay içerisinde Kurula gönderilir.
Madde 38 – İç Denetim Otomasyon Programı
(1) Başkanlıkta yürütülen denetim ve denetimin yönetimi faaliyetleri İç Denetim Otomasyon Programı (İçDen) üzerinden gerçekleştirilir.
Madde 39 – Dış denetim ve diğer denetim birimleri ile ilişkiler
(1) Denetimin planlanması ve koordinasyonu, mükerrer denetimin önlenmesi, denetimde verimliliğin artırılması, ortak eğitim olanakları gibi hususlar ile karşılıklı olarak denetim faaliyetine ilişkin bilgi ve belgelere ulaşılması konularında, Başkan tarafından Kurulun belirlediği politikalar çerçevesinde dış denetimle gerekli işbirliği sağlanır.
(2) İç Denetim Birimi Başkanlığı ve Sayıştay arasındaki ilişkiler aşağıda belirtilen çerçevede yürütülür:
a) Sayıştay ile Başkanlık arasındaki iletişim ve koordinasyon Başkan tarafından sağlanır.
b) İçeriklerinin hassas olma ihtimali nedeniyle, Başkanlığın çalışma kâğıtları ancak Sayıştay Başkanı tarafından talep edildiği takdirde Sayıştay’a verilir.
c) Başkanlık tarafından hazırlanarak Üst Yöneticiye sunulan raporların sorumluluğu Üst Yöneticiye aittir. Sayıştay tarafından bu tür raporlara erişim talep edildiğinde, bu talep doğrudan Üst Yöneticiye yönlendirilir.
Madde 40 – Haberleşme, yazışmalar ve dosya düzeni
(1) İç denetçiler, görevleriyle ilgili konularda Başkan aracılığıyla yazışma yaparlar.
(2) Onaylanan denetim raporları ile danışmanlık raporları, geçici görev yolluğu bildirimi, görevlendirmeler ile İç Denetim Birimi Başkanlığınca veya diğer birimlerce gönderilen yazılar, iç denetçilerce Başkanlık arşivinde dosyalarında saklanır.
Madde 41 – Yönergenin gözden geçirilmesi
(1) Bu yönerge, Başkanlık tarafından her yıl gözden geçirilir. İhtiyaçlar doğrultusunda yapılan değişiklikler Kurulun uygun görüşü alındıktan sonra onay için Üst Yöneticiye sunulur.
Madde 42 – Hüküm bulunmayan haller
(1) Bu yönergede hüküm bulunmayan hallerde, Kanun, Yönetmelik ve Kurul tarafından çıkarılmış veya çıkarılacak düzenlemelere uyulur.
Madde 43 – Yürürlük
(1) Bu Yönerge, Üst Yönetici tarafından onaylandığında yürürlüğe girer.
Madde 44 – Yürütme
(1) Bu yönerge hükümleri, Üst Yönetici ile İç Denetim Birimi Başkanlığı tarafından birlikte yürütülür.