KolayuyumGiriş yap

Toprak Sınıflaması Teknik Talimatı

Tebliğ

Tür
Tebliğ
Tarih
31.10.2012
Yürürlük
31.10.2012
Durum
Yürürlükte
Seri
Tebliğler

BİRİNCİ BÖLÜM — Amaç, Kapsam, Yasal Dayanak, Tanımlar

Madde 1 – Amaç

Bu talimatın amacı toprak koruma ve arazi kullanımına yönelik 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ve bu kanun gereği çıkarılan Uygulama Yönetmeliği uyarınca toprak ve arazi sınıflaması yapılmasının usul ve esaslarını düzenlemektir.

Madde 2 – Kapsam

Bu talimat hükümleri 5403 sayılı Kanun uygulamaları kapsamında, toprak ve arazi varlığının belirlenmesi, sınıflandırılması, etüt, analiz ve sınıflama ile ilgili standart oluşturulması konularını kapsamaktadır.

Madde 3 – Hukuksal Dayanak

Bu talimatın hukuksal dayanağı 5403 Sayılı Kanunun 7 nci ve 8 inci maddeleri ile Uygulama Yönetmeliğinin 8 inci ve 14 üncü maddeleridir.

Madde 4 – Tanımlar

Bu talimatta adı geçen:

1- Bakanlık: Tarım ve Köyişleri Bakanlığını,

2- İl Müdürlüğü: Tarım ve Köyişleri Bakanlığı İl Müdürlüğünü,

3- Kanun: 19 Temmuz 2005 tarih ve 25880 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 5403 Sayılı “Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu”nu,

4- Yönetmelik: 15.12.2005 tarih ve 26024 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu Uygulama Yönetmeliği”ni,

5. Önemli tarım arazileri: Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri, örtü altı tarım arazileri ve diğer sulu tarım arazilerini,

6. Toprak Etüdü: İhtiyaçlara göre detaylı, yarı detaylı veya detaysız olarak toprakların fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerini, iklim, topoğrafya, arazi kullanım şekli, ihtiyaç halinde hidroloji, jeoloji gibi diğer arazi verilerini belirlemeye yönelik arazide, büroda ve/veya laboratuarda yapılan çalışmaları,

7. Etüt Raporu: Sınıflama, derecelendirme veya planlama gibi her türlü arazi değerlendirmesi için yapılan arazi ve toprak etütleri sonrası hazırlanan rapor, harita, profil tanımlama kartları, analiz tabloları gibi belgeleri de içeren raporu,

8. Sonda: Arazinin toprak özelliklerini ve sınıfını belirlemek için toprak burguları kullanılarak veya farklı yöntemlerle arazide açılan çeşitli derinliklerdeki çukuru,

9. Numuneli sonda: Toprak numunesi alınan sondayı,

10. Numunesiz sonda: Toprak numunesi alınmadan kontrol için yapılan sondayı,

11. Toprak Numunesi: Belirli bir yerden belirli bir toprak tabakasını temsil etmek üzere usulüne göre ve amaca uygun olarak alınan bir miktar toprağı,

12. Bozulmuş Toprak Numunesi: Alım sırasında doğal yapısı bozulan numuneyi,

13. Bozulmamış Toprak Numunesi: Doğal yapısı bozulmadan alınan numuneyi,

14. Toprak Monoliti: Göz ile inceleme ve tanıma amacı ile alınan fakat daha sonra eğitim ve diğer amaçlarla da kullanılabilen bozulmamış toprak profili numunesini,

15. Tali Numune: Bir horizondaki küçük veya ayrı bir horizon olarak tanımlanamayacak kadar birbirine girmiş yahut normal işlemlerle numunelendirilemeyecek farklılıkları incelemek

için gerekli analizleri yapmak amacı ile alınan numuneyi,

16. Rutin analiz: Bünye ve/veya işba (doygunluk), PH, tuz, kireç, organik madde analizleri ve PH nın 8,5 den büyük çıkması halinde SAR veya ESP analizlerini,

17. Verimlilik analizi: Gübreleme amacıyla toprakta bulunan makro (N,P,K) ve mikro (Zn,Cu,Fe,Mo, vb.) bitki besin elementlerinin tespitine yönelik analizi,

18. Detaylı analiz: Rutin analize ilave olarak geçirgenlik, verimlilik (N,P,K ve diğer bitki besin elementlerini), sututma kapasitesi, katyon değişim kapasitesi ve değişebilir katyonlar, SAR, ESP gibi ihtiyaç duyulan analizlerin bir veya bir kaçının analiz edilmesini ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM — Etüt ve Sınıflamanın Genel Esasları

Madde 5 – Etüt yapma yetkisi, etüt malzemeleri, sınıflama ve onama

Toprak koruma ve arazi değerlendirmelerine yönelik proje ihtiyacı ve her türlü toprak veya arazi sınıflamasına yönelik etütler 6/5/1960 tarihli ve 7472 sayılı Ziraat Yüksek Mühendisliği Hakkında Kanun ve buna bağlı olarak 24/1/1992 tarihli ve 21121 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe konulmuş olan Ziraat Mühendislerinin Görev ve Yetkilerine İlişkin Tüzüğün yetki verdiği teknik elemanların sorumluluğunda yapılır. Ayrıca bu çalışmalar Bakanlık tarafından düzenlenen hizmet içi eğitiminden geçmiş ya da TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası eğitimini tamamlayarak konuya özel belge almış ve birisi toprak konusunda eğitim almış en az iki ziraat mühendisi tarafından da yapılabilir. Sınıflama ve etütler yukarıda belirtilen ilgililer tarafından yapılır, hazırlanan rapor ve haritalar Bakanlık veya Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş uzman elemanı yeterli olan valilikler tarafından onaylanır. Sınıflama yapmak için araziye çıkacak toprak etütçünün yanında bulundurması gerekli malzemeler şunlardır: Toprakçı küreği ve burgusu (tirbişon ve kovan), lastik tokmak, eğim ölçer, arazi çantası, %10'luk HCL asit, profil tanımlama (diskripşin) kartı, spatula, piset, cetvel, silgi, kalemtıraş, kurşun kalem, kırmızı kalem, numune etiketi, numune torbası, pusula, küresel konumlama aleti (GPS), şerit metre, etüt sahasının haritası, numune torbasına etiketi bağlamak için ip.

Arazi sınıflaması ve toprak etütlerinin yapılmasında, ihtiyaç duyulan ölçekte topoğrafik haritalar, hava fotoğrafları, uydu görüntüleri gibi sayısal veya manuel (analog=basılı) kartografik materyal kullanılır. Detaylı etütlerde en küçük 1/10 000 ölçekli harita veya buna eş değer kartografik materyal kullanılır, daha küçük ölçekli kullanılmaz. Yarı detaylı ve detaysız etütlerde 1/25 000 ölçekli harita veya buna eş değer kartografik materyallerde kullanılabilir.

Madde 6 – Toprak Etütlerinin yapılması

Planlama ve koruma amaçlı her türlü arazi değerlendirmelerine yönelik toprak ve arazi sınıflamalarının yapılmasında önceden belirlenmiş standartlara uygun verileri toplamak için toprak etütleri yapılır. Farklı toprak özelliklerini tespit etmek için yeterli sayıda sonda atılır.

Sondalara birden başlayarak numara verilir ve haritaya işaretlenir. Her sonda için profilde gözle görülen bulgular ve arazi kullanım şekilleri profil tanımlama formlarına veya not defterine yazılır. Harita üzerine yazılan numara numuneli sondaya ait ise çift, numunesiz ise tek halka içine alınır. Arazi yüzeyinde topraktaki renk değişiminin, eğim farklılaşmasının, arazi kullanım şeklinde değişikliklerin görüldüğü yerlerde atılan sondaların en az birinden profil katmanlarını (0-30), (30-60), (60-90), ...vb.) temsil edecek şekilde numune alınır. Numuneler, arazinin toprak özelliklerinin değişimini belirlemede veya arazideki problemlerin tespitinde kullanılır. Numuneli sondalar arasındaki uzaklık 500 metreyi geçmemelidir. Arazide sonda atma esnasında her numuneli sonda için bir profil tanımlama formu mutlak a doldurulur. Numunesiz sondalar için ise dikkate değer farklılıklar görülürse doldurulur yoksa not defterine yazılır. Sondadan numune alınmış ise profil tanımlama kartı yanında, birisi numune torbasının içine konmak üzere diğeri de numune torbasının üzerine bağlanmak üzere iki parçadan oluşan numune etiketi doldurulur. Toprak etütlerinde toprağın fiziksel, kimyasal, biyolojik ve diğer genetik özellikleri yanında, verimliliği ve kullanımı olumlu veya olumsuz yönde etkileme oranına göre iklim, hidroloji, jeoloji topoğrafya gibi diğer arazi özellikleri de incelenerek etüt raporuna aktarılır ve sınıflamalarda kullanılır. Arazi ve toprak özelliklerini belirlemeye yönelik yapılacak etüt çalışmalarında kullanılacak standartlara ait semboller ve detaylı toprak bilg ileri EK. 6 ve EK. 7 de yer almaktadır.

Madde 7 – Büro Çalışması

Arazide alınan toprak numuneleri; sonda numaralarına göre, sıra numarası, sonda numarası ve derinliklerin bulunduğu bir liste ile birlikte analiz için laboratuara gönderilir.

Gönderilen numune torbalarının üzerindeki etiketlerin kopmamasına ve sayısına dikkat edilmelidir. Toprak numuneleri laboratuarda rutin analize tabii tutulurlar. Başka bir analiz istenirse (verimlilik, detaylı fiziksel, kimyasal ve biyolojik analiz gibi.) listenin başında belirtilmesi gerekmektedir.

Toprak analiz sonuçları EK 6 da yer alan profil tanımlama formunun (2) ikinci sütünuna, toprak derinliklerine (0-30, 30-60, 60-90, .) göre aşağıdaki gibi sırası ile işlenir laboratuar sonuçları ve arazide tespit edilen ve formlara işlenen verilerle karşılaştırılarak birlikte değerlendirilir.

Derinlik (cm)

Analiz sonuçlarının gelmesini müteakip arazide alınan bilgilerle birlikte her kapalı alan için aşağıdaki formül oluşturulur ve haritaya işlenir.

□ Bünye,

□ Bozulmuş numunede geçirgenlik,

□ Tuz,

□ 1/10 sulandırılmış Ph,

□ Saturasyon çamurunda Ph,

TOPRAK ETÜTLERİ İÇİN STANDART SEMBOLLER

Tarım arazileri önem sınıflaması, AKK sınıfı, SAT sınıfı, Arazi Uygunluk Sınıfı veya Toprak İndeksi tespitine yönelik ekte yer alan standartlara uygun olarak arazi hakkında sınıflama, yorumlama veya amacına uygun değerlendirmeler yapılarak rapora aktarılır. Ayrıca belirlenen formül ve sınıflar harita ve profil izah cetveline de son hali ile işlenir.

Sınıflama sınıf atlatan faktörler gözetilerek yapılır. AKK sınıflamasında arazide bulunan hafif tuzluluk 1, orta tuzluluk 2, çok tuzluluk 3, orta taşlılık 1, çok taşlılık 2, yetersiz drenaj 1, fena drenaj 2, orta alkalilik 1, fazla alkalilik 2, çok fazla alkalilik 3 sınıf arazinin sınıfına eklenir

ve arazinin sınıfı kötüleşir ( Tuzluluk ve alkaliliğin her ikisi de aynı anda varsa bunlardan en fazla sınıfı kötüleştirenin değeri dikkate alınır). Sınıf belirlenirken, sınıf kötüleştiren değerler üst üste eklenerek arazinin sınıfı belirlenir. Profildeki tuzluluk ve drenaj değerleri gibi faktörler varsa ayrı ayrı değerlendirilir ve kendi içinde tahdit değeri fazla olan dikkate alınır ve fazla olan değer üzerinden sınıflama yapılır. Örneğin 0-30 cm. derinlikte az tuzluluk, 30-60 cm. derinlikte orta tuzluluk varsa fazla olan tuzluluk değeri (orta tuzluluk) sınıf belirlemede dikkate alınır. Taşlılık, drenaj, tuzluluk ve alkalilik gibi giderilebilir sınırlayıcı özelliklere sahip arazilerde sınıflama hem arazinin şimdiki durumuna ve hem de sınırlayıcı özellikleri ıslah edilmiş durumuna göre yapılır. Böyle durumda etüt raporuna yapılacak ıslah çalışmalarının niteliği ve ıslah sonrası arazinin dönüşeceği yeni sınıfı detaylı olarak yazılır.

Sınıflamanın tamamlanmasının ardından, detaylı toprak etüt raporu, profil tanımlama formları, laboratuar sonuç tabloları ve paftalar onaylanır. Onaylayanlar hazırlanan rapor ve paftaları, talimatta belirtilen standartlara göre doğru hazırlanıp hazırlanmadığı yönünden inceler ve onaylar. Onay makamı gerek görür ise hazırlanan bilgi ve belgelerin doğruluğunu kontrol için

Alt toprağın geçirgenliği Tuzluluk sınıfı

Alt toprağın bünyesi Tabii toprak drenajı (İç drenaj)

Üst toprağın bünyesi Alt topraktan sonra 2.emniyetli Toprak derinliği katın geçirgenliği 1 H M 2 3 F 2 T2 K F2 B - 2

Sel basması

Meyil sınıfı Halihazır arazi kullanma şekli Erozyonderecesi Taşlılık sınıfı AKK □ Vle (KTA) < Tarım arazisi önem sınıfı arazi incelemesi de yapabilir. Onaya gönderilen belgelerin biri onay makamında kalacağından,

en az 2 nüsha olmak üzere onay makamına her biri ayrı ayrı dosyalanarak gönderilir. Standartta yer alan sembollerin izahı, haritanın hazırlanması ve onay kapağı ile ilgili bilgiler EK 6 da yer almaktadır. Etüt haritalarının sağ alt köşesine onay kapağı uygun büyüklükte çizilir ve harita bu

kapak üstte olacak şekilde katlanır.

Toprak sınıflamasında toprak etüt çalışmalarına ilave olarak, EK 8 de yer alan toprak sınıflamaları için ihtiyaç duyduğu verilerin elde edilmesi ve bu verilerin standardı, harita ölçeği ayrıca belirlenerek uygulanır.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM — Arazi Sınıflamaları Arazi Sınıflaması

Madde 9 – Arazi Sınıflamaları Arazi Sınıflaması

Arazi, arazi kullanımını etkiledikleri ölçüde iklim, rölyef, topraklar, hidroloji ve bitki örtüsünü içeren fiziksel çevreden oluşmaktadır. Diğer taraftan, bir arazi parçası, yeryüzünün coğrafî olarak tanımlanmış, atmosfer, toprak ve altındaki kayalar, topoğrafya, su, bitki ve hayvan popülasyonları ile bu saha üzerinde ve altında düşey olarak yer alan biyosferin, insanın bugünkü ve yarınki kullanımını etkileyen spesifik bir alanıdır. Buna göre arazi toprak ve arazi parçasından daha geniş bir kavram olup, toprak kavramını da içine alır. Toprak ve arazi şekillerindeki değişiklikler çoğunlukla bir sahadaki arazi haritalama birimleri arasındaki farklılıkların nedenidir. Bu nedenle toprak etütleri, arazi haritalama birimlerinin tanımlanmasında ve sınıflamalarda kullanılan temel enstrumandır.

Toprak etüdleri topraklarının yeteneklerinin, sınırlayıcı faktörlerinin ve çeşitli kullanımlar altında göstereceği davranış ve potansiyelin tahmin edilmesi çalışmalarınıda kapsar. Toprak etüd ve haritalama çalışmalarının önemli aşamalarından ve amaçlarından birisini oluşturan yorumlamalar; toprak haritalarının farklı disiplinler tarafından kendi amaçları doğrultusunda kullanılmasını sağladığı gibi değerini de artırmaktadır. Yorumlar bireysel toprak karakteristiklerine dayandırılabileceği gibi, genellikle toprak ve kullanımı ile ilişkili tüm özelliklerin birlikte değerlendirilmesini gerektirmektedir. Yorumlar toprak haritalarının kullanıcı potansiyelini arttıran uygulamaya yönelik en önemli sonucudur. Arazi sınıflamalarıda bu tür yorumlara dayanır.

Arazi sınıflaması ihtiyaçlara göre değişik amaçlarla yapılmaktadır. Coğrafî veya ekonomik anlamda yapılabileceği gibi koruma ve geliştirmeye yönelik pratik gruplandırma şeklinde de yapılır. Bu talimattaki arazi sınıflamaları daha çok koruma ve kullanmaya yönelik pratik gruplamalar olup temel enstrumanı toprak etütleridir.

Madde 10 – Tarım Arazileri Sınıflaması

Tarım arazilerinin tarımsal üretimde doğru kullanımının sağlanması ve giderek artan miktarlarda başka kullanımlara aktarılmasını önlemek için tarım arazilerinin tarımsal kullanımdaki önemine göre sınıflandırılması EK 1 de yer alana standartlara uygun olarak yapılır. Bu sınıflama daha çok Arazi Kullanım Planlarının yapılması ve tarım arazilerinin amaç dışı kullanımının önlenmesi amacıyla geliştirilmiş olup, Kanunda yer alan arazi kullanım planlaması ve tarım arazilerinin amaç dışı kullanımının önlenmesi çalışmalarda bu sınıflama kullanılacaktır.Arazi sınıfları detaylı veya yarı detaylı etütler yapılarak belirlenir.

Madde 11 – Arazi Yetenek Sınıflaması

Arazi Kullanma Kabiliyet Sınıflaması da (AKK) denilen bu sınıflama çoğunlukla arazi kullanım planlarının yapılması çiftlik planlaması ve kullanımdan kaynaklanan erozyonun önlenmesi gibi alanlarda kullanılır. EK 2 ve EK 6 da yer alan standartlara göre yapılır. Bu sınıflamanın amacı, arazilerin toprak bozulması ve erozyonuna yol açmayacak şekilde en yoğun ve uygun tarımsal kullanımını sağlayacak tarımsal kullanım ve koruma önlemlerinin bir kombinasyonunu elde etmeye yarayan bütün verileri bir araya getirmektir.

Kanunda yer alan arazi kullanım planlamalarının yapılmasında bu sınıflamadan da yararlanılabilir. Bu sınıflamada etüdün detayı ihtiyaçlara göre belirlenir.

Madde 12 – Arazi Uygunluk Sınıflaması

Arazi Uygunluk Sınıflaması arazinin belli bir kullanıma uygunluğunun tespitidir. Arazinin şimdiki veya iyileştirmeden sonraki durumu dikkate alınabilir. Bu sınıflama ile ilgili kriterler EK 3 yer almaktadır. Daha çok arazi kullanım planlaması ve tarımsal üretim planlamalarda kullanılan bir sınıflamadır. Kanunda yer alan arazi kullanım planlamalarının yapılmasında bu sınıflamadan da yararlanılabilir. Çalışmada etüdün detayı amaca göre belirlenir.

Madde 13 – Sulu Arazi Tasnifi

Bu sınıflamada arazi sınıfları, spesifik ekolojik alanlardaki üretim ekonomisi ve arazi developmanına dayanır. Bu yüzden, böyle alanlar arasında üretim ve geri ödeme potansiyelleri önemli ölçüde fark eder. Bu sınıflamada arazinin ekonomik olarak toprak ve arazi bozulmalarına neden olmadan sulanabilirliği esas alınır ve EK 4 de yer alan standartlara göre sınıflar belirlenir. Sulama metodu ve arazi özellikleri etüdün detayını belirler.

Madde 14 – Toprak Endeksinin Belirlenmesi

Arazi toplulaştırma çalışmalarında EK 5 te yer alan standartlara uygun olarak toprak etütleri ve endeks tespiti yapılır. Toprağın değerlendirme sırasındaki haliyle, entansif tarıma nispi uygunluk derecesini veya değerini sayısal olarak (100 üzerinden) ifade eder. Derecelendirme sadece toprak karakteristiklerine dayanır ve toprak derinliği, yüzey katının bünyesi, alt toprak karakteristikleri, drenaj, tuzlar, alkali ve rölyef gibi faktörler değerlendirilerek elde edilir. Bir yerde belli bazı ürünleri yetiştirmenin arzu edilip edilmemesini belirleyebilen sulama suyu bulunması, yerel iklim, arazi büyüklüğü ve ulaşım durumu ve pazarlara uzaklık gibi diğer faktörler irdelenmektedir. Dolayısıyla, endeks kendi başına arazi değerinin tek göstergesi olarak mütalaa edilmemelidir. Bununla birlikte, yerel ekonomik ve coğrafi faktörler kullanıcı tarafından bilindiğinde, toprak endeksi arazi parçalarının değer kıyaslamaları bakımından ilave objektif bilgiler sağlayabilir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM — Toprak Sınıflamaları Toprak Sınıflamaları

Madde 15 – Toprak Sınıflamaları Toprak Sınıflamaları

Bir yerden bir yere değişiklik gösteren, her biri kendine özgü karakteristiklere sahip, toprakları sınıflandırmanın amacı toprakların önemli karakteristiklerini hatırlamamıza, topraklar hakkındaki bilgilerimizi birleştirmeye, toprakların birbirleri ve çevre ile ilişkilerini görmeye, özellik ve kullanmaya uygunlukları ile ilgili bilgileri geliştirmeye yardımcı olmaktır.

Toprak sınıflamasında topraklar seçilmiş karakteristik özelliklerine göre gruplara ayrılır, bu gruplamalar tarım ile ilgili olabildiği gibi, coğrafya veya mühendislik ile de ilgili olabilir. Sınıflamada morfolojik ve genetik yaklaşımlar vardır. Bunlar toprağı, sırasıyla, profil özelliklerine ve toprak oluşturucu ve çevresel etkenlere göre sınıflandırır.

Toprakların morfolojik ve genetik özellikleri dikkate alınarak farklı toprak sınıflamaları geliştirilmiştir. Ülkemizde kullanılan sınıflama sistemleri eski Amarikan toprak sınıflama sistemi

olarak bilinen Marbut tarafından geliştirilmiş sistem, yeni ABD sistemi denilen Toprak Taksonomisi ve FAO/UNESGO sistemidir. EK.8 de yer alan bu sistemlere ait sınıflar; detaylı toprak etütleri yapılarak toprağın morfolojik ve genetik özelliklerinin bilimsel olarak belirlenmesi, iklim ve diğer coğrafik verilerden yararlanılarak tespit edilir. Toprak sınıflama sisteminin seçimi ve sınıflamada kullanılacak etüt, sınıflama ve haritalama ölçütleri ayrıca belirlenerek ülke çapında uygulanacaktır.

Madde 16 – İtirazlar

Arazi veya toprak sınıflamalarına yapılan itirazlar Bakanlıkça değerlendirilir.

Madde 17 – Yürürlük

Bu Teknik Talimat .../.. ./2008 tarihte yürürlüğe girer.

Madde 18 – Yürütme

Bu Teknik Talimatı Bakanlık yürütür.