Seri: V, No: 34 Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliği
- Tür
- Tebliğ
- Resmi Gazete
- 26.06.1998 / Sayı 23384
- Yürürlük
- 26.06.1998
- Son değişiklik
- 20.03.2015 · R.G. 29301
- Durum
- Yürürlükte
- Seri
- Tebliğler, Sermaye Piyasası Mevzuatı
Madde 1 – Amaç ve kapsam
Bu Tebliğ'in amacı, 28/7/1981 tarihli ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun değişik 31 ve 34 üncü maddeleri çerçevesinde, aracı kurumların sermayelerine ve sermaye yeterliliğine ilişkin esasları düzenlemektir.
Madde 2 – Tanımlar
Bu Tebliğ'de geçen;
Kanun: 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nu,
Kurul: Sermaye Piyasası Kurulu'nu,
Aracı Kurum: Kanun'un değişik 30 uncu maddesinde sayılan sermaye piyasası faaliyetlerinden (a) ve (b) bendlerinde belirtilenlerden en az birinde faaliyet göstermek üzere Kurul'dan yetki belgesi almış kurumları,
Değerleme Günü: Bu Tebliğ uyarınca düzenlenmesi zorunlu raporların düzenleme gününü,
Muhasebe Tebliğleri: Kurul'un 31/1/1992 tarihli ve 21128 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Seri:V, No:6 sayılı “Aracılık Faaliyetinde Belge ve Kayıt Düzeni Hakkında Tebliğ″, 29/1/1989 tarihli ve 20064 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Seri:XI, No:1 sayılı “Sermaye Piyasasında Mali Tablo ve Raporlara İlişkin İlke ve Kurallar Hakkında Tebliğ″, 26/7/1989 tarihli ve 20233 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Seri:XI, No:3 sayılı “Sermaye Piyasasında Ara Mali Tablolara İlişkin İlke ve Kurallar Hakkında Tebliğ″, 29/12/1989 tarihli ve 20387 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan “Sermaye Piyasasında Mali Tablo ve Raporlara İlişkin İlke ve Kurallar Hakkında Tebliğe Ek Tebliğ”, 31/1/1992 tarihli ve 21128 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Aracı Kurum Hesap Planı ve Planın Kullanım Esasları Hakkında Tebliğ”ini,
Cari Değer: Mali tablo kalemlerinin bu Tebliğ’in 5 inci maddesinde belirlenen esaslara göre değerlemeye tabi tutulması sonucu bulunan tutarlarını,
Yatırım Yapabilme Derecesi: Borçlanmayı temsil eden sermaye piyasası araçlarının ana para ve faiz ödemelerinin ihraçcısı tarafından taahhüt edilen zamanda ve tutarda yapılmama riskinin bir göstergesi olarak, Kurul tarafından belirlenen derecelendirme kuruluşları tarafından verilen dereceleri,
Risk Karşılığı: Pozisyon riski, karşı taraf riski, yoğunlaşma riski ve döviz kuru riski olarak bu Tebliğ hükümleri çerçevesinde hesaplanan tutarın toplamını,
Opsiyon Deltası: Opsiyon sözleşmesinin dayalı olduğu kıymetin cari değerindeki yüzde bir oranındaki değişmenin, opsiyonun sözleşme fiyatında meydana getirdiği yüzde değişmeyi,
ifade eder.
BİRİNCİ BÖLÜM — ÖZSERMAYE VE SERMAYE YETERLİLİĞİ TABANI
Madde 3 – Özsermaye
Aracı kurumların özsermayesi, bu Tebliğ'de getirilen değerleme hükümleri çerçevesinde, değerleme günü itibariyle hazırlanmış bilançolarında yer alan ve aracı kurumun net aktif toplamının ortaklık tarafından karşılanan kısmını ifade eden tutarların yer aldığı grubu oluşturur.
Madde 4 – Sermaye yeterliliği tabanı
Son değişiklik: 20.03.2015 · R.G. 29301 · Seri: V, No: 135 Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ
Aracı kurumların sermaye yeterliliği tabanı, bu Tebliğ'in 3 üncü maddesi uyarınca hesaplanan özsermayelerinden aşağıda sayılan varlık kalemlerinin indirilmesi suretiyle bulunan tutarı ifade eder:
a) Duran varlıklar;
1) Maddi duran varlıklar (net),
2) Maddi olmayan duran varlıklar (net),
3) Borsalarda ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem görenler hariç olmak üzere, değer düşüklüğü karşılığı ve sermaye taahhütleri düşüldükten sonra kalan finansal duran varlıklar,
4) Diğer duran varlıklar,
b) Müşteri sıfatı ile olsa dahi, personelden, ortaklardan, iştiraklerden, bağlı ortaklıklardan ve sermaye, yönetim ve denetim açısından doğrudan veya dolaylı olarak ilişkili bulunulan kişi ve kurumlardan olan teminatsız alacaklar ile bu kişi ve kurumlar tarafından ihraç edilmiş ve borsalarda ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem görmeyen sermaye piyasası araçları.
Bu maddenin birinci fıkrasının (a) bendinin (3) numaralı alt bendi çerçevesinde yapılacak finansal duran varlıklarla ilgili hesaplamalarda Borsa İstanbul A.Ş. ve İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş.’nde sahip olunan payların nominal tutarları kadar olan bölümü indirime konu edilmez.
Aracı kurumların sermaye yeterliliği tabanının hesaplanmasında, bu maddenin birinci fıkrasında yer alan kalemlere ek olarak, aracı kurumların kaldıraçlı alım satım işlemlerine ilişkin olarak, değerleme günü itibariyle müşteri bazında hesapladıkları müşterilerine karşı yükümlülükleri toplamının %5 i, bu Tebliğin 3 üncü maddesi uyarınca hesaplanan özsermayelerinden indirilir.
Bu madde uyarınca sermaye yeterliliği tabanı olarak hesaplanan tutar; bu Tebliğin 7 nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca belirlenen asgari özsermaye tutarlarının %60’ından düşük olamaz.
Ek fıkra: Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (R.G.-20/03/2015/29301) m.1
Madde 5 – Özsermaye ve sermaye yeterliliği tabanının hesaplanmasında kullanılacak değerleme ilkeleri
Son değişiklik: 20.03.2015 · R.G. 29301 · Seri: V, No: 135 Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ
Özsermaye ve sermaye yeterliliği tabanı hesaplamalarında, aşağıda belirtilen varlıklar ve yükümlülükler bu maddede belirtilen şekilde hesaplanan cari değerleri dikkate alınarak değerlenir:
a) Borsalarda ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem gören sermaye piyasası araçları ve kıymetli madenler:
Geçici olarak iktisap edilen, borsalarda ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem gören borçlanma araçları dahil sermaye piyasası araçları ve kıymetli madenler, değerleme gününde ilgili borsalarda oluşan ağırlıklı ortalama fiyatlar veya oranlar üzerinden; gün içinde iki seans uygulanan borsalarda ikinci seansta gerçekleşen ağırlıklı ortalama fiyat veya oranlar üzerinden; borsalarda ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem görmekle birlikte değerleme gününde borsalarda alım satıma konu olmayan sermaye piyasası araçları ve kıymetli madenler ise son işlem tarihindeki ağırlıklı ortalama fiyatlar veya oranlar üzerinden,
b) Borsalarda ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem görmeyen uluslararası ticarete konu kıymetli madenler:
Borsalarda ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem görmeyen uluslararası ticarete konu kıymetli madenler, değerleme günündeki normal alım satım fiyatları üzerinden,
c) Dövizler:
Dövizler, varsa borsalarda ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda oluşan fiyatlar, bu şekilde oluşan fiyatların bulunmaması halinde ise Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından ilan edilen döviz kurları üzerinden, bu şekilde ilan edilmiş bir kuru bulunmayan yabancı paralar, uluslararası piyasalarda oluşan çapraz kurlar dikkate alınarak,
d) Borsalarda ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem gören türev araç sözleşmeleri:
Borsalarda ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem gören vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri ile diğer türev araçlar, değerleme günündeki uzlaşma fiyatı veya takas kurumunca belirlenen diğer göstergeler esas alınarak; bu şekilde bir fiyat veya göstergenin bulunmaması halinde, piyasalarda oluşan ağırlıklı ortalama fiyat; böyle bir fiyatın bulunamaması halinde söz konusu sözleşmelerin en son işlem gördüğü günde oluşan ağırlıklı ortalama veya uzlaşma fiyatı; değerleme gününden önceki 5 iş günü içinde yukarıda belirtilen şekilde bir fiyatın elde edilememesi halinde rayiç bedel dikkate alınarak; borsalarda ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem görmeyen vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri ile diğer türev araçlar için ise Kurulun muhasebe standartları uyarınca belirlenen değer ile,
e) Borsalarda veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem gören veya aktif bir piyasası olan diğer varlıklar ve yükümlülükler:
Yukarıda belirtilenlerin dışında kalmakla beraber, borsalarda veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem gören veya aktif bir piyasası olan diğer varlıklar ve yükümlülükler, değerleme gününde ilgili piyasada oluşan ağırlıklı ortalama fiyatlar ve oranlar dikkate alınarak,
f) Alacak ve borçlar:
Vadesi bir aydan daha uzun olup da, yukarıda değerleme hükmü getirilmemiş borçlanma araçları dahil tüm alacak ve borçlar, alacağın veya borcun vadesine en yakın vadeye sahip devlet iç borçlanma senetleri için değerleme gününde borsalarda ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda oluşan faiz oranlarının ortalaması dikkate alınarak, bileşik faiz esaslarına göre,
Türk Lirası dışındaki bu neviden borç ve alacaklar ise ilgili ülkenin hazinesi tarafından ihraç edilmiş borçlanma araçları için borsalarda ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda oluşan faiz oranları dikkate alınarak,
değerlemeye tabi tutulur.
Bu maddede değerleme hükmü getirilmemiş varlıklar veya yükümlülükler, Kurulun muhasebe standartlarında yer alan esaslar çerçevesinde değerlemeye tabi tutulur. Sermaye yeterliliği tabanı hesaplamalarında indirilen kalemler, bu Tebliğde ve Kurulun muhasebe standartlarında yer alan hükümler çerçevesinde değerlemeye tabi tutulmayabilir.
Bu madde uyarınca yapılan değerleme sonucu oluşan farklar dönem karı ile ilişkilendirilir; dönem karı üzerinden ödenmesi gereken vergiler için karşılık ayrılır. Vergi karşılığı, gerçekleşmesi halinde vergi mevzuatı çerçevesinde vergiden muaf veya istisna tutulacak olanlar hariç, tüm gelir unsurları dikkate alınarak ve vergi mevzuatı çerçevesinde gerçekleşmiş kabul edilerek hesaplanır.
Repo ve ters repo işlemlerine ilişkin bu Tebliğ’de belirtilen özel değerleme hükümleri saklıdır.
Bu Tebliğ uyarınca yapılacak hesaplamalarda, işlem tarihleri ve takas tarihleri farklı olan işlemler, takas tarihleri itibariyle dikkate alınır.
Değişik bent: Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (R.G.-20/03/2015/29301) m.2
Madde 6 – Repo ve ters repo işlemlerine ilişkin özel değerleme hükümleri
Repo ve ters repo işlemi çerçevesinde tahakkuk eden faizler ve bu işleme konu olan sermaye piyasası araçlarının cari değerinde meydana gelen değişmeler, bu maddede belirtilen esaslar çerçevesinde değerlemeye tabi tutulur.
Aracı kurumların yaptıkları her bir repo işlemindeki satış tutarı ve her bir ters repo işlemindeki satın alma tutarına, işlem tarihinden değerleme gününe kadar geçen sürede repo ve ters repo işlemindeki hükümler çerçevesinde, bileşik olarak hesaplanmış şekliyle işlemiş faizin eklenmesi suretiyle bulunan tutar, repo ve ters repo işleminin sözleşme fiyatıdır.
Repo işlemine konu olan sermaye piyasası aracının bu Tebliğ uyarınca hesaplanmış cari değeri sözleşme fiyatından düşükse, aradaki fark net dönem karından indirilir. Tersi durumda aradaki fark net dönem karına ilave edilir.
Ters repo işlemi nedeniyle aktifte bulundurulan sermaye piyasası araçlarının bu Tebliğ uyarınca hesaplanmış cari değerinin sözleşme fiyatından fazla olması durumunda aradaki fark net dönem karından indirilir. Tersi durumda aradaki fark net dönem karına ilave edilir.
Bu Tebliğ'in 1 numaralı ekindeki tabloda yer alan “repo″ ve “ters repo″ kalemleri, bu madde uyarınca net dönem karı ile ilişkilendirilen tutarlarının karşılığını oluşturur.
İKİNCİ BÖLÜM — YÜKÜMLÜLÜKLER
Madde 7 – Asgari özsermaye yükümlülüğü
Son değişiklik: 20.03.2015 · R.G. 29301 · Seri: V, No: 135 Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ
Dar yetkili aracı kurumların 2.000.000 TL, kısmi yetkili aracı kurumların 10.000.000 TL ve geniş yetkili aracı kurumların 25.000.000 TL asgari özsermayeye sahip olması gerekir.
Bu maddenin birinci fıkrasında yer alan asgari özsermaye yükümlülüklerine ek olarak kaldıraçlı alım satım işlemlerinde, müşterilerden gelen emirlerin doğrudan kabul edilmesi ve/veya gerçekleştirilmesi faaliyetini yürütmek isteyen aracı kurumlar, alım satım aracılığı faaliyeti için sahip olunması gereken özsermaye tutarının 10 katı kadar, müşterilerden gelen emirlerin temsilci sıfatıyla kabul edilmesi ve bu emirlerin gerçekleştirilmek üzere başka kuruluşlara yönlendirilmesi faaliyetini yürütmek isteyen aracı kurumlar ise alım satım aracılığı faaliyeti için sahip olunması gereken özsermaye tutarının 3 katı kadar özsermaye bulundurmak zorundadır.
Bu maddeye göre belirlenen asgari özsermaye tutarları, Maliye Bakanlığı’nca ilan edilen yeniden değerleme oranının %20 sinin altına inmemek kaydıyla her yıl Kurul’ca belirlenir. Aracı kurumlar, belirlenen yeni özsermaye tutarlarını ilgili yılın en geç 6 ncı ayının sonu itibarıyla sağlamak zorundadır.
Ancak, bu şekilde hesaplanmış özsermayenin en az %25 inin ödenmiş veya çıkarılmış sermaye olarak sağlanması zorunludur.
Sermaye Piyasası Kurulu’nun 30/12/2025 Tarih ve 68/2461 Sayılı Kararı Uyarınca Yapılan Duyuru (31.12.2025 - Resmi Gazete Dışı Kaynak)
Madde 8 – Sermaye yeterliliği tabanı yükümlülüğü
Son değişiklik: 20.03.2015 · R.G. 29301 · Seri: V, No: 135 Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ
Aracı kurumların sermaye yeterliliği tabanları;
a) Sahip oldukları yetki belgelerine tekabül eden asgari özsermayeleri,
b) Risk karşılığı,
c) Değerleme gününden önceki son üç ayda oluşan faaliyet giderleri,
kalemlerinin herhangi birinden az olamaz.
Mülga bent: Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (R.G.-20/03/2015/29301) m.4
Madde 9 – Genel borçlanma sınırı
Aracı kurumların, bu Tebliğ’in 15 inci maddesi çerçevesinde aracılık yüklenimi nedeniyle oluşan borçları veya taahhütleri, takas kurumlarına ve müşterilere olan borçları dahil, bilançoda yer alan tüm kısa ve uzun vadeli borçları toplamı, sermaye yeterliliği tabanlarının 15 katını aşamaz. Borçların tutarının belirlenmesinde, bunların cari değerleri dikkate alınır.
Madde 10 – Likidite yükümlülüğü
Likidite yükümlülüğü, aracı kurumların en az kısa vadeli borçları kadar bu maddede belirtilen şekilde hesaplanmış dönen varlık bulundurmasını ifade eder.
Bu madde uygulamasında dönen varlıklar, cari değerleri ile dikkate alınır. Ancak sermaye yeterliliği tabanı hesaplamasında indirilen kalemler ile pozisyon riski veya karşı taraf riski %100 olarak belirlenen kalemler dönen varlık olarak dikkate alınmaz.
Madde 11 – Sermayenin güçlendirilmesine ilişkin özel hükümler
Son değişiklik: 20.03.2015 · R.G. 29301 · Seri: V, No: 135 Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ
Birden fazla aracı kurumun ilgili mevzuat çerçevesinde birleşme yoluyla oluşturdukları yeni aracı kurumlar ve bir veya birden fazla aracı kurumu devralan aracı kurumlar için aşağıdaki hükümler uygulanır:
a) Bu Tebliğ'in 15 inci maddesinin birinci fıkrasındaki hükümler çerçevesinde, taahhüdün başladığı tarihten satış süresinin sonuna kadar satılamayan sermaye piyasası araçlarında pozisyon riski için %0,5 oranında karşılık ayrılır.
b) Bu Tebliğ’in 9 uncu maddesinde yer alan genel borçlanma sınırı, sermaye yeterliliği tabanının 30 katı olarak uygulanır.
c) Kurulumuzun sermaye piyasası araçlarının kredili alım, açığa satış ile ödünç alma ve verme işlemleri ile ilgili düzenlemeleri uyarınca belirli bir anda kullandırdıkları kredilerin toplam tutarı ile müşterileri ve/veya kendi hesaplarına açığa sattıkları hisse senetlerinin değerinin toplamı, özsermayenin 4 katı, bir müşteriye açılabilecek kredi tutarı ise özsermayenin %30’u olarak uygulanır.
Şu kadar ki bu aracı kurumlar devir ve birleşmeyi takiben birinci fıkrada belirtilen şartlardan yararlanabilirler. Ancak, bu şartların devamı için hukuken devir ve birleşmenin tamamlandığı tarihi izleyen bir yıl sonunda, 4.500.000 TL tutarında özsermayeye, iki yıl sonunda 9.000.000 TL tutarında özsermayeye sahip olmaları zorunludur. 9.000.000 TL tutarında özsermayeye sahip olan aracı kurumlar için de yukarıdaki (a), (b) ve (c) bendlerinde belirtilen hükümler uygulanır.
4.500.000 TL tutarında özsermayeye sahip olan aracı kurumlar için, bu maddenin (a) bendindeki pozisyon riski oranı %1, (b) bendindeki borçlanma sınırı 20 kat, (c) bendindeki belirli bir anda kullandırdıkları kredilerin toplam tutarı ile müşterileri ve/veya kendi hesaplarına açığa sattıkları hisse senetlerinin değerinin toplam tutarına ilişkin oran 3 kat, bir müşteriye açılabilecek kredi tutarı ise özsermayenin %20’si olarak uygulanır.
Değişik bent: Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (R.G.-20/03/2015/29301) m.5
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM — RİSK KARŞILIĞI
Madde 12 – Risk karşılığı
Aracı kurumlar, gerek bilançoda gerekse bilanço dışında izlenen kalemler ile ilgili olarak bu Tebliğ’de ve 1 numaralı ekinde belirtilen oranlar çerçevesinde risk karşılığı hesaplarlar. Risk karşılığı, pozisyon riski, karşı taraf riski, yoğunlaşma riski ve döviz kuru riski olarak bu Tebliğ hükümleri çerçevesinde hesaplanan tutarların toplamını ifade eder.
Madde 13 – Pozisyon riski
Son değişiklik: 20.03.2015 · R.G. 29301 · Seri: V, No: 135 Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ
Pozisyon riski; varlıkların ihraçcısından veya bu varlıkların işlem gördüğü piyasalarda oluşan fiyat dalgalanmaları ile alacak ve borçların cari değerlerindeki değişmelerden kaynaklanan riskleri ifade eder. Aracı kurumlar bu risk için Tebliğ'in 1 numaralı ekindeki tabloda belirtilen oranlarda, bu Tebliğ’de belirtilen özel hükümleri de dikkate alarak karşılık hesaplarlar. Pozisyon riski hesaplamalarında, hesaplama yapılacak varlık ve yükümlülüklerin net pozisyonu dikkate alınabilir.
Pozisyon riski, aracılık yüklenimi çerçevesinde satın alınanlar dahil sermaye piyasası araçları, borçlar ve alacaklar, altın ve kıymetli madenler, dövizler, vadeli işlemlere konu emtia, opsiyon ve vadeli işlem sözleşmeleri ile diğer türev araçlar, ödünç alınan ve verilen menkul kıymetler, repo sözleşmesi çerçevesinde satılan sermaye piyasası araçları için hesaplanır. Ters repo işlemi çerçevesinde satın alınmış sermaye piyasası araçları için pozisyon riski hesaplanmaz.
Pozisyon riski, sermaye yeterliliği tabanı hesaplanmasında özsermayeden tamamı indirilen kalemler için hesaplanmaz.
Değişik fıkra: Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (R.G.-20/03/2015/29301) m.6
Madde 14 – Net pozisyon
Son değişiklik: 20.03.2015 · R.G. 29301 · Seri: V, No: 135 Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ
Net pozisyon, aracı kurumların sermaye piyasası aracı, döviz, kıymetli maden gibi yükümlülüklerinin aynı cinsten olmak üzere varlıklar içerisinde yer alması durumunda, bunların birbirlerinden mahsup edilmesi sonucunda bulunan tek kalem varlık veya borcu ifade eder. Aracı kurumların net pozisyon hesaplaması yapması ihtiyaridir.
Pozisyon riski, mahsup sonucu bulunan tutarın aktif veya pasif karakterli olduğuna bakılmaksızın bu şekilde belirlenmiş tutarlar üzerinden hesaplanır.
Net pozisyon, ilgili kalemlerin bu Tebliğ’de öngörülen şekilde değerlenmiş tutarları dikkate alınarak hesaplanır.
Net pozisyon hesaplamasının yapılması, karşı taraf, yoğunlaşma ve döviz kuru riski için ayrıca karşılık ayrılmasını engellemez.
Ters repo işlemi ile alınan sermaye piyasası araçlarının repoya konu edilmesi durumunda, repo ve ters repo vadelerinin aynı olması şartıyla, repoya konu sermaye piyasası araçları için net pozisyon hesaplaması yapılabilir. Bu hesaplamada repo ve ters repoya konu sermaye piyasası araçlarının cari değerleri esas alınır.
Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinde ve diğer türev araçlarda net pozisyon hesaplamalarına ilişkin özel hükümler saklıdır.
Değişik fıkra: Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (R.G.-20/03/2015/29301) m.7
Madde 15 – Aracılık yükleniminde pozisyon riski
Pozisyon riskinin hesaplanmasında, aracılık yüklenim sözleşmesindeki hükümler çerçevesinde, ilgili sermaye piyasası araçlarının belirli bir fiyattan satın alma taahhüdünün başladığı gün itibariyle, aracılık yüklenimi çerçevesinde satın alınması taahhüt edilen sermaye piyasası araçları varlık, bunlar karşılığında ödenmesi taahhüt edilen tutarlar ise yükümlülük olarak dikkate alınır. Bu tarih, yüklenim karşılığında ödemenin yapılacağı zamandan bağımsız olarak, aracılık yüklenim sözleşmesindeki hükümler çerçevesinde, ilgili sermaye piyasası aracının geri dönülemez olarak satın alınmasının taahhüt edildiği zaman olarak belirlenir. Pozisyon riski hesaplamasında bakiyeyi yüklenim, tümünü yüklenim gibi işleme tabi tutulur. En iyi gayret aracılığında, sözleşmeye konu varlık ve yükümlülükler bir bilanço kalemi olarak dikkate alınmaz.
Bu maddenin birinci fıkrasındaki hükümler çerçevesinde taahhüdün başladığı tarihten satış süresinin sonuna kadar satılamayan sermaye piyasası araçlarında pozisyon riski için % 2 oranında karşılık ayrılır.
Satış süresi bittikten sonra sermaye piyasası araçlarının satılamayan kısmı için aşağıda yer alan oranlarda pozisyon riski hesaplanır.
Satış süresini takip eden,
a) İlk günde % 10,
b) 2 nci ve 3 üncü günlerde % 25,
c) 4 üncü günde % 50,
d) 5 inci günde % 75,
e) 6 ncı ve sonraki günlerde % 100
İlgili sermaye piyasası araçlarının borsada işlem görmeye başlaması durumunda, yukarıdaki süre ve oranlar dikkate alınmadan, pozisyon riski için Tebliğ'in 1 numaralı ekinde yer alan tablodaki oranlar üzerinden karşılık hesaplanır.
Halka arza aracılık faaliyeti dışında, halka arz edilen sermaye piyasası araçları satın alındığı takdirde, sözkonusu araçlar için pozisyon riski, bu maddede belirtilen süreler ile sınırlı olarak, yukarıda belirtilen oranlar üzerinden hesaplanır.
Madde 15A – Saklama hizmetinde pozisyon riski
Son değişiklik: 01.07.2014 · R.G. 28704 · SERİ: V, NO: 134 Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliği (Seri: V, No: 34)’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ
Aracı kurumların portföy saklama hizmeti dahil olmak üzere saklama hizmeti sundukları sermaye piyasası araçlarının toplam değerinin 0,001’i (binde biri) oranında pozisyon risk karşılığı hesaplanır. Bu hesaplamada, halka açık şirketlerin halka kapalı kısımlarına ilişkin müşteriler adına saklanan ve müşteriler tarafından bloke konulan paylar dikkate alınmaz.
Ek kenar başlığı: Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliği (Seri: V, No: 34)’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (R.G.-11/07/2013/28704) m.2
Madde 16 – Türev araç sözleşmelerinde pozisyon riski
Son değişiklik: 20.03.2015 · R.G. 29301 · Seri: V, No: 135 Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ
Aracı kurumların türev araç sözleşmelerindeki pozisyonları ile ilgili olarak bu maddede belirtilen şekilde pozisyon riski hesaplanır.
a) Borsalarda ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem gören vadeli işlem sözleşmeleri, kısa pozisyon opsiyon sözleşmeleri ve diğer türev araç sözleşmeleri için takas kurumuna verilmiş teminatlar kadar,
b) Borsalarda ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem görmeyen vadeli işlem sözleşmeleri ve diğer türev araç sözleşmeleri için, sözleşmeye dayanak teşkil eden varlık veya göstergelerin cari değerleri üzerinden bu Tebliğin 1 numaralı ekinde söz konusu varlıklar için öngörülmüş oranlar uygulanmak suretiyle,
pozisyon riski hesaplanır.
Birinci fıkrada belirtilmeyen kısa ve uzun pozisyon opsiyon sözleşmelerinde, sözleşmeye konu varlıkların cari değerinin opsiyonun deltası ile çarpılması suretiyle bulunan tutar üzerinden ilgili varlıklar için bu Tebliğin 1 numaralı ekinde öngörülen oranda pozisyon riski hesaplanır. Şu kadar ki, uzun pozisyon opsiyon sözleşmeleri için hesaplanan pozisyon riski, opsiyonun priminden daha fazla olamaz.
Varantların pozisyon riski karşılığı opsiyonlarla ilgili hükümler esas alınarak hesaplanır.
Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri ile diğer türev araçlarla ilgili olarak bu Tebliğde öngörülen şekilde net pozisyon hesaplaması yapılabilir. Bu hesaplamalarda, vadeli işlem sözleşmesi ile diğer türev araç sözleşmelerine konu olan varlıkların cari değeri; opsiyon sözleşmelerine konu varlıkların ise cari değerinin delta oranları ile çarpılması suretiyle bulunan tutarı dikkate alınır.
Değişik kenar başlığı: Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (R.G.-20/03/2015/29301) m.8
Madde 17 – Karşı taraf riski
Karşı taraf riski, karşılığında yeterli teminat bulunmadan borç verilmesi, diğer taahhütlerde bulunulması, varlıkların ödünç, emanet veya teminat olarak tevdi edilmesi gibi nedenlerle, varlıkların geri alınmasında ortaya çıkan riskleri ifade eder. Aracı kurumlar bu riskler için bu Tebliğ’de belirtilen şekilde karşılık hesaplarlar. Karşı taraf riski müşterilerden emanet olarak alınmış varlıkların yukarıdaki şekilde tevdi edilmesi durumunda da hesaplanır.
Karşı taraf riski, teminat açığı dikkate alınarak hesaplanır. Teminat açığı, bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen karşı taraf riski hesaplamalarına konu varlık ya da taahhüdün cari değerinin, teminat olarak karşı taraftan alınan varlıkların cari değerlerinin, bu Tebliğ’de öngörülen pozisyon riski kadar azaltılmış tutarından fazla olan kısmı olarak hesaplanır. Bu Tebliğ'de teminat olarak kabul edilen varlıklar dışında kalan varlıklar teminat olarak kabul edilmezler. Banka teminat mektubu gibi pozisyon riski hesaplamalarına konu olmayan araçların teminat olarak alınması durumunda bunlar üzerinden ayrıca bir indirim yapılmaz. Sermaye yeterliliği tabanı hesaplamalarında tamamı indirilen kalemler için karşı taraf riski hesaplanmaz.
Teminat açığı her bir kişi veya kurum bazında hesaplanır. Aracı kurumların kurucusu veya yöneticisi olduğu yatırım fonları ile ilgili işlemlerde ortaya çıkan teminat açığı için karşı taraf riski hesaplanmaz.
Teminat açığının belirlenmesinde, alacaklar ve teminatlar müşteriler itibariyle ayrı ayrı dikkate alınır; bir müşteri varlığı, başka bir müşteriden olan alacağın teminatı olarak değerlendirilemez.
Karşı taraf riski hesaplamasında Bu Tebliğ'in 18, 19, 20 ve 21 inci maddelerinde belirtilen özel hükümler dikkate alınır.
Madde 18 – Karşı taraf riski için karşılık ayrılması
Türkiye’de kurulmuş bankalar, aracı kurumlar, sigorta şirketleri, yatırım fonları ve yatırım ortaklıklarından olan alacaklar nedeniyle oluşan teminat açığının %5 i, yurt içinde ve yurt dışında kurulmuş olan takas kurumları ve merkez bankaları ile yapılan işlemler nedeniyle oluşan teminat açığının %(0) ı karşı taraf riski olarak dikkate alınır.
Bu maddenin ilk fıkrası dışında kalan kişi ve kuruluşlar için bu oran %100 olarak uygulanır.
Yurt dışında kurulmuş olup da ihraç ettiği sermaye piyasası araçları uluslararası kabul gören derecelendirme şirketlerinden yatırım yapabilme derecesi almış olan mali kuruluşlardan alacaklar nedeniyle oluşan teminat açığı ile ilgili olarak, bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen bankalar, aracı kurumlar, sigorta şirketleri, yatırım fonları ve yatırım ortaklıkları için öngörülen oran uygulanır. Bu fıkrada belirtilenler dışında kalan yurt dışında kurulmuş kuruluşlarla ilgili olarak ortaya çıkan teminat açığının %100 ü oranında karşı taraf riski hesaplanır.
Madde 19 – Menkul kıymetlerin ödünç alma ve verme işlemlerinde karşı taraf riski
Her bir menkul kıymet ödünç verme işleminde, ödünç verilen menkul kıymetin cari değerinin, alınan teminatların cari değerinden büyük olması durumunda aradaki fark ile her bir menkul kıymet ödünç alma işleminde verilen teminatların cari değerinin, ödünç alınan menkul kıymetlerin cari değerinden büyük olması durumunda aradaki fark teminat açığı olarak hesaplanır. Bu tutar üzerinden bu Tebliğ’in 18 inci maddesindeki hükümler çerçevesinde karşılık ayrılır.
Madde 20 – Repo ve ters repo işlemlerinde karşı taraf riski
Her bir repo işleminde repo konusu sermaye piyasası aracının cari değerinin, reponun sözleşme fiyatından fazla olan kısmı ve her bir ters repo işleminde de ters reponun sözleşme fiyatının, ters repo konusu sermaye piyasası aracının cari değerinden fazla olan kısmı teminat açığı olarak dikkate alınır. Bu tutar üzerinden bu Tebliğ’in 18 inci maddesindeki hükümler çerçevesinde karşılık ayrılır.
Repo işlemi çerçevesinde satılan sermaye piyasası araçlarının aracı kurumun emanetinde bırakılması durumunda karşı taraf riski hesaplanmaz.
Madde 21 – Teminatlar
Son değişiklik: 20.03.2015 · R.G. 29301 · Seri: V, No: 135 Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ
Bu Tebliğ çerçevesinde teminat olarak kabul edilebilecek varlıklar, bu Tebliğ’in 17 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen işlemler nedeniyle karşı taraftan alacakların tahsil edilmesi veya varlıkların geri alınması çerçevesinde hemen veya ihtarname keşidesi gibi belirli hukuki prosedürlerin tamamlanmasını takiben aracı kurum tarafından kullanılabilecek durumda bulunması kaydıyla:
a) Borsalarda ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem gören sermaye piyasası araçları,
b) Borsalarda ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem görsün veya görmesin devlet tahvili, hazine bonosu gibi kamu menkul kıymetleri,
c) Yatırım fonu katılma payları,
d) Varlığa dayalı menkul kıymet, banka bonosu ve banka garantili bono,
e) Hazine Müsteşarlığı'nca belirlenen rafineriler tarafından işlenmiş ve uluslararası ticarete konu olan altın ve diğer kıymetli madenler,
f) Nakit, konvertibl yabancı para ve banka teminat mektubundan,
ibarettir.
Bu varlıklar, cari değerleri üzerinden bu Tebliğ’de belirtilen şekilde pozisyon riski kadar karşılık düşüldükten sonra kalan tutarları itibariyle dikkate alınırlar.
Değişik bent: Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (R.G.-20/03/2015/29301) m.9
Madde 22 – Yoğunlaşma riski
Yoğunlaşma riski, aracı kurumun belirli bir varlık veya yükümlülüğünün, sermaye yeterliliği tabanının önemli bir oranını oluşturması halindeki riski ifade eder.
Bir ihraçcıya ait sermaye piyasası araçlarının veya bir kişi veya kurumdan olan alacak toplamının veya bu Tebliğ uyarınca pozisyon riski hesaplanması öngörülen kalemlerin herhangi birisinin sermaye yeterliliği tabanının;
a) % 40 ını aşması ve % 60 ına kadar olması halinde, aşan kısım için bu Tebliğ'in 1 numaralı ekinde pozisyon riski için öngörülen oranın 3 katı,
b) % 60 ını aşması ve % 80 ine kadar olması halinde, aşan kısım için bu Tebliğ’in 1 numaralı ekinde pozisyon riski için öngörülen oranın 4 katı,
c) % 80 ini aşması ve % 100 üne kadar olması halinde, aşan kısım için bu Tebliğ’in 1 numaralı ekinde pozisyon riski için öngörülen oranın 5 katı,
d) % 100 ünü aşması ve % 250 sine kadar olması halinde, aşan kısım için bu Tebliğ’in 1 numaralı ekinde pozisyon riski için öngörülen oranın 6 katı,
e) % 250 sini aşması halinde, aşan kısım için bu Tebliğ’in 1 numaralı ekinde pozisyon riski için öngörülen oranın 9 katı,
kadar ayrıca yoğunlaşma riski için karşılık ayrılır.
Bu maddenin uygulanmasında, birlikte hareket eden kişi ve kurumlardan olan alacaklarla, birbirleri ile sermaye, yönetim ve denetim bakımından ilişkili kurumların ihraç ettiği sermaye piyasası araçları topluca dikkate alınır.
Halka arz süresi ve bu süreyi takip eden 6 gün içerisinde, aracılık yüklenimi çerçevesinde satın alınmış sermaye piyasası araçları için yoğunlaşma riski hesaplanmaz.
Yoğunlaşma riskinin hesaplanmasında varlıkların net pozisyonu dikkate alınabilir. Sermaye yeterliliği tabanı hesaplamasında tümüyle indirilen kalemler için ayrıca yoğunlaşma riski hesaplanmaz.
Madde 23 – Ayrılabilecek azami risk karşılığı
Bir kalemle ilgili olarak hesaplanan risk karşılıklarının toplamı, ilgili kalemin cari değerinden fazla olamaz.
Madde 24 – Döviz kuru riski
Son değişiklik: 27.08.2011 · R.G. 28038 · Seri: V, No: 124 Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ
Aracı kurumların döviz kuru riski her bir döviz cinsi itibariyle hesaplanacak net açık pozisyonlarının toplamından oluşur. Dövizle ilgili net açık pozisyon aşağıdaki şekilde hesaplanır:
a) Vadelerine bakılmaksızın, her bir döviz cinsi itibariyle varlıklardan yükümlülüklerin düşülmesiyle bulunan tutarlar,
b) Vadelerine bakılmaksızın, her bir döviz cinsi itibariyle vadeli işlem sözleşmeleri ve benzeri diğer sözleşmeler ile kaldıraçlı alım satım işlemleri çerçevesinde tutulmakta olan açık uzun ve kısa pozisyonların netleştirilmesi sonucu bulunan tutarlar,
c) Döviz üzerine düzenlenmiş opsiyon sözleşmelerinin cari değerinin, opsiyonun deltası ile çarpılması sonucu bulunan tutarlar.
Bu maddenin birinci fıkrasında yapılan hesaplamalar sonucunda her bir döviz cinsi itibari ile bulunan açık pozisyonlar Tebliğin 5 inci maddesinde yer alan hükümler çerçevesinde Türk Lirasına çevrilir. Döviz cinsine bakılmaksızın pozisyonlar uzun ve kısa olmak üzere ayrı ayrı toplanır. Döviz kuru riski hesaplamalarında, söz konusu net açık uzun ve net açık kısa pozisyon toplamından büyük olan tutar dikkate alınır. Bu şekilde bulunan toplamın aracı kurumun sermaye yeterliliği tabanının %2 sini aşması halinde, aşan kısmın %8 i döviz kuru riski olarak dikkate alınır.
Döviz kuru riski hesaplamaları, bu hesaplamaya konu varlıklar ile ilgili olarak yapılan risk hesaplamalarına ilave olarak ayrıca yapılır. Sermaye yeterliliği tabanı hesaplamalarında tamamı indirilen varlıklar döviz kuru riski hesaplamalarında dikkate alınmaz.
Değişik fıkra: Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (R.G.-27/08/2011/28038) m.3
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM — HESAPLAMA GÜNÜ, KURULA BİLDİRİM, BAĞIMSIZ DENETİM VE YÜKÜMLÜLÜKLERE AYKIRILIKLAR
Madde 25 – Hesaplama günü ve Kurula bildirim yükümlülüğü
Son değişiklik: 20.03.2015 · R.G. 29301 · Seri: V, No: 135 Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ
Aracı kurumlar, bu Tebliğde öngörülen risk karşılığını, bu Tebliğin 1 numaralı ekinde yer alan Risk Karşılıkları Hesaplama Tablosunu; özsermaye ve sermaye yeterliliği tabanı yükümlülüğünü, Tebliğin 2 numaralı ekinde yer alan Sermaye Yeterliliği Tabanı Hesaplama Tablosunu; likidite yükümlülüğünü Tebliğin 3 numaralı ekinde yer alan Likidite Yükümlülüğü Hesaplama Tablosunu; döviz kuru riskini Tebliğin 6 numaralı ekinde yer alan Döviz Kuru Riski Hesaplama Tablosunu kullanarak hesaplarlar. Bu tablolar bu Tebliğe ve bu Tebliğin 4 numaralı ekindeki açıklamalara uygun olarak hazırlanır.
Aracı kurumlar sözkonusu tabloları, Kurul’ca belirlenen hesaplama periyodunda hazırlamak, öngörülen süre içinde Kurul’a göndermek ve merkezlerinde dosyalamak zorundadır. Sermaye yeterliliği tabanının, özsermayenin veya likidite yükümlülüğünün bu Tebliğ’de belirtilen asgari tutarların altında kalması veya borçlanma oranının bu Tebliğ’de öngörülenden fazla olması durumunda, sözkonusu tablolar Kurulca belirlenen süre beklenmeksizin, derhal Kurul’a iletilir.
Kurul, bu Tebliğ'de yer alan yükümlülüklerle ilgili tabloların hesaplama ve Kurul'a gönderilme zamanını değiştirebilir.
Kurul, gerekli görmesi halinde, yükümlülüklerinden bir ya da daha fazlasını karşılayamadığı tespit edilmiş olan aracı kurumlardan, bu Tebliğ uyarınca hesaplanarak Kurul'a bildirilmesi öngörülen tabloları daha sık periyodlarda talep edebilir.
Aracı kurumlar ve portföy yönetim şirketleri, her ay sonu itibariyle Kurul’ca belirlenen hesap detayında hazırlayacakları aylık mizanlarını, aracı kuruluş ve portföy yönetim şirketleri ise bu Tebliğ’in 5 numaralı ekinde yer alan tablolarını, Tebliğ'in Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihten sonraki her ayı takip eden beş işgünü içinde Kurul’a gönderirler.
Değişik fıkra: Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (R.G.-20/03/2015/29301) m.10
Madde 26 – Tabloların bağımsız denetimi
Son değişiklik: 29.06.2002 · R.G. 24800 · Seri:V No:56 Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ
Aracı kurumlar mali tablolarını denetlemekle yükümlü bağımsız denetleme kuruluşlarından, altışar aylık ara dönem ve yıl sonu itibarıyla hazırlayacakları risk karşılığı, sermaye yeterliliği tabanı ve likidite yükümlülüğü hesaplama tablolarının, bu Tebliğde getirilen hükümlere uygun olarak hazırlanıp hazırlanmadığına ilişkin görüş almak zorundadırlar. Bu görüşler, her dönemi takip eden 5 iş günü içinde Kurul'a gönderilir. Ayrıca, bağımsız denetimden geçmiş yıllık mali tablolar esas alınarak hazırlanan sermaye yeterliliği tablolarına ilişkin bağımsız denetim raporları Seri:XI, No: 1 sayılı Sermaye Piyasasında Mali Tablo ve Raporlara İlişkin İlke ve Kurallar Hakkında Tebliğin 48 inci maddesinde belirtilen süre içinde, bağımsız denetimden geçmiş ara mali tablolar esas alınarak hazırlanan sermaye yeterliliği tablolarına ilişkin bağımsız denetim raporları ise Seri:XI, No:3 sayılı Sermaye Piyasasında Ara Mali Tablolara İlişkin İlke ve Kurallar Hakkında Tebliğin 10 uncu maddesinde belirtilen süre içinde Kurul'a gönderilir. Kurul gerekli gördüğünde söz konusu tabloların tüm aracı kurumlar veya belirli aracı kurumlar itibarıyla daha kısa aralıklarla bağımsız denetlemeye tabi tutulmasını isteyebilir.
Bağımsız denetim kuruluşlarınca tablolar hakkındaki görüşün oluşturulmasında ve buna ilişkin sözleşmelerin yapılmasında, Kurul'un 4/3/1996 tarihli ve 22570 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Seri:X, No:16 sayılı ‘‘Sermaye Piyasasında Bağımsız Denetim Hakkında Tebliğ″indeki hükümlere uyulur.
Değişik fıkra: Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (R.G.-29/06/2002/24800) m.1
Madde 27 – Yükümlülüklere aykırılıklar
Bu Tebliğ'in 25 inci maddesi uyarınca tablolarını belirtilen süreler içinde Kurul’a göndermeyen aracı kurumlar için Kanun’un 47 nci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendinin 5 inci alt bendi ve Kurul'un 1/3/1995 tarih ve 22217 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Seri:V, No:19 sayılı “Aracılık Faaliyetleri ve Aracı Kuruluşlara İlişkin Esaslar Tebliği″nin 57 nci maddelerindeki hükümler uygulanır.
Asgari özsermaye, sermaye yeterliliği tabanı ve likidite yükümlülüklerinden herhangi birini karşılayamayan veya borçlanma sınırını aşan aracı kurumlar hakkında, Kurul’un Seri:V, No:19 sayılı “Aracılık Faaliyetleri ve Aracı Kuruluşlara İlişkin Esaslar Tebliği″nin 57 nci maddesindeki hükümler çerçevesinde bu Tebliğ'in 28, 29 ve 30 uncu maddelerindeki hükümler uygulanır.
Kurul, aracı kurumun mali durumunu veya birden fazla yükümlülüğün birlikte sağlanamamasını dikkate alarak, sözkonusu maddelerde belirtilen süreleri kısaltabilir veya belirtilen sürelere ve oranlara bağlı olmaksızın aracı kurumların faaliyetlerini geçici olarak durdurabilir veya yetki belgelerini iptal edebilir.
Madde 28 – Sermaye yeterliliği tabanı yükümlülüğüne aykırılık
Son değişiklik: 20.03.2015 · R.G. 29301 · Seri: V, No: 135 Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ
Sermaye yeterliliği tabanının bu Tebliğin 4 üncü maddesinin son fıkrası ile 8 inci maddesinde öngörülen tutarın altında gerçekleşmesi durumunda aşağıda belirtilen tedbirler uygulanır:
a) Sermaye yeterliliği tabanının bu Tebliğ’de öngörülen asgari tutarın altında fakat %75 i ve daha fazlası olması halinde, aracı kuruma sözkonusu eksikliğin yıl içinde ilk kez gerçekleşmesi durumunda 30 işgünü, ikinci kez gerçekleşmesi durumunda 20 işgünü süre verilir.
b) Sermaye yeterliliği tabanının, bu Tebliğ’de öngörülen asgari tutarın %75 inden az fakat %40 ı ve daha fazlası olması halinde, aracı kuruma sözkonusu eksikliğin yıl içinde ilk kez gerçekleşmesi durumunda 20 işgünü, ikinci kez gerçekleşmesi durumunda 10 işgünü süre verilir.
c) Sermaye yeterliliği tabanının, bu Tebliğ’de öngörülen asgari tutarın %40 ından az olması halinde, aracı kuruma 10 işgünü süre verilir.
Verilen bu süre zarfında, sermaye yeterliliği tabanını bu Tebliğ’de öngörülen düzeye getirmeyen aracı kurumların faaliyetleri geçici olarak durdurulur veya yetki belgelerinin bir kısmı veya tamamı iptal edilir. Sermaye yeterliliği tabanının, yıl içinde birinci fıkranın (a), (b) ve (c) bendlerinde belirtilen sayıdan daha fazla olmak üzere asgari tutarın altına düşmesi durumunda aracı kurumlara ayrıca süre verilmez; faaliyetleri geçici olarak durdurulur veya yetki belgelerinin bir kısmı veya tamamı iptal edilir. Sermaye yeterliliği tabanının, bu Tebliğ'in 8 inci maddesinde öngörülen asgari tutarın altına, yıl içinde birden fazla ve farklı oranlarda düşmesi durumunda verilecek süre, sermaye yeterliliği tabanının gerçekleştiği en düşük oranın, birinci fıkranın (a), (b) ve (c) bendlerinde belirtilen oranlar içinde karşılık geldiği hal dikkate alınarak belirlenir ve önceki eksikliklerin bu oran üzerinden gerçekleştiği varsayılır.
Değişik fıkra: Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (R.G.-20/03/2015/29301) m.11
Madde 29 – Borçlanma sınırlarına uyulmaması
Aracı kurumun borçlarının sermaye yeterliliği tabanına oranının, bu Tebliğ’de belirtilen oranlardan fazla olması durumunda aşağıdaki tedbirler uygulanır:
Borçların, sermaye yeterliliği tabanının 15 katından;
a) %30 oranına kadar fazla olması halinde, aracı kuruma sözkonusu aykırılığın yıl içinde ilk kez gerçekleşmesi durumunda 30 işgünü, ikinci kez gerçekleşmesi durumunda 20 işgünü süre verilir.
b) %30 ile %100 oranı arasında fazla olması halinde, aracı kuruma sözkonusu aykırılığın yıl içinde ilk kez gerçekleşmesi durumunda 20 işgünü, ikinci kez gerçekleşmesi durumunda 10 işgünü süre verilir.
c) %100 oranında veya üzerinde fazla olması halinde, aracı kuruma 10 işgünü süre verilir.
Verilen bu süre zarfında, borçlanma sınırlarını bu Tebliğ’de öngörülen düzeye getirmeyen aracı kurumların faaliyetleri geçici olarak durdurulur veya yetki belgelerinin bir kısmı veya tamamı iptal edilir. Borçlanma sınırlarının, yıl içinde ikinci fıkranın (a), (b) ve (c) bendlerinde belirtilen sayıdan daha fazla olmak üzere aşılması durumunda aracı kurumlara ayrıca süre verilmez; faaliyetleri geçici olarak durdurulur veya yetki belgelerinin bir kısmı veya tamamı iptal edilir. Borçlanma sınırının yıl içinde birden fazla farklı oranlarda aşılması durumunda verilecek süre, en yüksek aşımın olduğu hal dikkate alınarak belirlenir ve önceki aşımların bu oran üzerinden gerçekleştiği varsayılır.
Madde 30 – Likidite yükümlülüğüne aykırılık
Aracı kurumların likidite yükümlülüklerini bu Tebliğ'de belirtilen şekilde sağlamamaları durumunda aşağıda yer alan tedbirler uygulanır.
a) Likidite oranının 1'den az ve 0.8 veya daha fazla olması halinde, aracı kuruma sözkonusu aykırılığın yıl içinde ilk kez gerçekleşmesi durumunda 30 işgünü, ikinci kez gerçekleşmesi durumunda 20 işgünü süre verilir.
b) Likidite oranının 0.8 den az ve 0.5 veya daha fazla olması halinde, aracı kuruma sözkonusu aykırılığın yıl içinde ilk kez gerçekleşmesi durumunda 20 işgünü, ikinci kez gerçekleşmesi durumunda 10 işgünü süre verilir.
c) Likidite oranının 0.5 den az olması halinde, aracı kuruma 10 işgünü süre verilir.
Verilen bu süre zarfında, likidite yükümlülüklerini bu Tebliğ'de öngörülen düzeye getirmeyen aracı kurumların faaliyetleri geçici olarak durdurulur veya yetki belgelerinin bir kısmı veya tamamı iptal edilir. Likidite yükümlülüklerinin, yıl içinde birinci fıkranın (a), (b) ve (c) bendlerinde belirtilen sayıdan daha fazla olmak üzere sağlanamaması durumunda aracı kurumlara ayrıca süre verilmez; faaliyetleri geçici olarak durdurulur veya yetki belgelerinin bir kısmı veya tamamı iptal edilir. Likidite yükümlülüğünün yıl içinde birden fazla farklı oranlarda sağlanamaması durumunda verilecek süre, sözkonusu oranın en düşük olduğu hal dikkate alınarak belirlenir ve önceki aykırılıkların bu oran üzerinden gerçekleştiği varsayılır.
Madde 31 – Bilanço dışı işlemler
Aracı kurumların aktif varlıkları üzerinde, ipotek de dahil olmak üzere her türlü takyidat tesis edilmesi ve aracı kurumlarca başkasının borcunu taahhüt edici işlemlerde bulunulması halinde, bu işlemler Kurul tarafından bu Tebliğ’e ilişkin düzenlemelerde ayrıca dikkate alınır.
Madde 32 – Teminat mektubu ve nakit blokajı
Son değişiklik: 20.03.2015 · R.G. 29301 · Seri: V, No: 135 Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ
Aracı kurumların sermaye yeterliliği tabanının, bu Tebliğ'in 8 inci maddesinde belirtilen yükümlülüklerin altına düşmesi halinde, bu eksikliklerin giderilmesi için şekli ve içeriği Kurul'ca belirlenen teminat mektubu veya nakit blokajı kullanılabilir.
Teminat mektubu, sermaye yeterliliği tabanı yükümlülüğünün yerine getirilmesine kadar, İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş.'nde bloke edilir. Ancak teminat mektubunun blokaj süresi 3 ayı geçemez. Aracı kurumlarca sermaye yeterliliği taban açığının kapatılması amacıyla işlemlere başlanmış olmakla birlikte söz konusu işlemlerin aracı kurumlardan kaynaklanmayan nedenlerle 3 aylık süre içerisinde tamamlanamaması halinde, aracı kurumların başvurularına bağlı olarak söz konusu süre 3 ay daha uzatılabilir.
Değişik kenar başlığı: Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (R.G.-11/06/2008/26903) m.1
BEŞİNCİ BÖLÜM — KALDIRILAN HÜKÜMLER, YÜRÜRLÜK VE YÜRÜTME
Madde 33 – Kaldırılan hükümler
a) 31/7/1992 tarihli ve 21301 Mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Seri:V, No:7 sayılı Menkul Kıymetlerin Geri Alma Veya Satma Taahhüdü İle Alım Satımı Hakkında Tebliğ’in 14 üncü maddesinin ikinci fıkrası, 1/3/1995 tarihli ve 22217 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Seri:V, No:19 sayılı Aracılık Faaliyetleri ve Aracı Kuruluşlara İlişkin Esaslar Tebliği’nin 9 uncu maddesinin (a) bendi, 10 uncu maddesinin (a) bendi, 11 inci maddesinin birinci fıkrası ile 8/1/1994 tarihli ve 21812 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Seri:V, No:12 sayılı Aracı Kuruluş, Portföy Yönetim ve Yatırım Danışmanlığı Şirketlerinin Kurul’a Gönderecekleri Tablolara İlişkin Esaslar Tebliği yürürlükten kaldırılmıştır.
b) 1/3/1995 tarihli ve 22217 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Seri:V, No:19 sayılı Aracılık Faaliyetleri ve Aracı Kuruluşlara İlişkin Esaslar Tebliği’nin 44 üncü maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.
Geçici madde 1
Aracı kurumların aktiflerinde bulunan gayrimenkuller, sermaye yeterliliği tabanı hesaplamalarında 1/1/2000 tarihine kadar % 0 olarak dikkate alınır. Gayrimenkuller Kurul’un muhasebe tebliğleri çerçevesinde değerlemeye tabi tutulur.
Geçici madde 2
Bu Tebliğ’in yürürlük tarihini takip eden ilk ayın sonundan başlamak üzere aracı kurumlarca 25 inci maddenin birinci fıkrasında belirtilen tablolar, ay sonları itibariyle hazırlanır ve her ayı takip eden beş işgünü içinde Kurul’a gönderilir.
Madde 34 – Yürürlük
Bu Tebliğ'in 25 inci maddesinin 5 inci fıkrası ve 33 üncü maddesinin (a) bendi yayımı tarihinde, 33 üncü maddesinin (b) bendi ile diğer maddeleri 30/9/1998 tarihinde yürürlüğe girer.
Madde 35 – Yürütme
Bu Tebliği Sermaye Piyasası Kurulu yürütür.
Değişik: Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (R.G.-20/03/2015/29301) m.17