KolayuyumGiriş yap

Bankalarda Bağımsız Denetim Kuruluşlarınca Gerçekleştirilecek Bilgi Sistemleri Denetimine İlişkin Rapor Formatı Hakkında Tebliğ (mülga)

Tebliğ

Tür
Tebliğ
Resmi Gazete
05.12.2006 / Sayı 26367
Yürürlük
05.12.2006
Son değişiklik
13.01.2010
Durum
Yürürlükten kalktı (13.01.2010)
Seri
Yürürlükten Kalkan Tebliğ Hükümleri, Bankacılık Mevzuatı, Muhasebe ve Raporlama Standartları

Madde 1 – Amaç ve kapsam

(1) Bu Tebliğin amacı, 16/5/2006 tarihli ve 26170 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bankalarda Bağımsız Denetim Kuruluşlarınca Gerçekleştirilecek Bilgi Sistemleri Denetimi Hakkında Yönetmelik kapsamında hazırlanacak olan denetim raporunun içerik ve şekline ilişkin usul ve esasların düzenlenmesidir.

Madde 2 – Dayanak

(1) Bu Tebliğ, Bankalarda Bağımsız Denetim Kuruluşlarınca Gerçekleştirilecek Bilgi Sistemleri Denetimi Hakkında Yönetmeliğin 28 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca düzenlenmiştir.

Madde 3 – Tanımlar ve kısaltmalar

(1) Bu Tebliğde yer alan;

a) BT: Bilgi Teknolojilerini,

b) COBIT: Bilgi Sistemleri Denetim ve Kontrol Birliği (ISACA) Bilgi Sistemleri Yönetişim Enstitüsü (ITGI) tarafından yayınlanmış olan Bilgi Teknolojilerine İlişkin Kontrol Hedefleri’nin (COBIT) güncel versiyonunu,

c) Denetçi: Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde tanımlanan denetçiyi,

ç) Denetlenen: Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde tanımlanan denetleneni,

d) Detaylı kontrol hedefi: COBIT’te kontrol hedeflerinin altında tanımlanan detay kontrol hedeflerini,

e) Kanun: 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanununu,

f) Kontrol: İş hedeflerinin gerçekleştirilmesi; beklenmeyen olayların önlenmesi, tespit edilmesi ve düzeltilmesi hususunda makul bir güvence vermek için oluşturulmuş politikalar, prosedürler, uygulamalar ve organizasyon yapılarının bütününü,

g) Kontrol alanı: COBIT’in BT aktivitelerini 4 alana ayırarak genel bir süreç modeli olarak tanımladığı ve Yönetmeliğin 14, 15, 16 ve 17 nci maddelerinde açıklanan genel kontrol alanlarını,

ğ) Kontrol hedefi: Belirli bir BT aktivitesi içinde kontrol prosedürleri oluşturarak istenen bir sonucun veya bir amacın gerçekleştirilmesini sağlayan COBIT’teki kontrol hedeflerini,

h) Kurul: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunu,

ı) Kurum: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunu,

i) Yönetmelik: Bankalarda Bağımsız Denetim Kuruluşlarınca Gerçekleştirilecek Bilgi Sistemleri Denetimi Hakkında Yönetmeliği,

ifade eder.

Madde 4 – Rapor hazırlanırken uyulması gereken ilkeler

(1) Denetçi, raporun tam, doğru, objektif, inandırıcı ve konunun müsaade ettiği ölçüde açık ve öz olmasına özen gösterir.

(2) Denetçi, raporun tam olmasını raporda denetim amaçlarının tamamını karşılayan bilgilere yer vererek; raporlanmış hususları, bu hususların yeterli ve doğru bir şekilde anlaşılmasını sağlayacak biçimde sunarak ve raporun içeriğine ilişkin bu Tebliğde ifade edilen gereksinimleri sağlayarak temin eder.

(3) Denetçi, raporun doğru olmasını; sunulan bulguların gerçekten var olmasıyla ve

bu bulguların doğru bir şekilde sunulmasıyla temin eder. Raporun doğruluğu ve güvenilirliği, raporda sunulan bütün bulguların doğru bir şekilde okuyucuya aktarılmasıyla sağlanır. Raporda sadece denetçinin çalışma kağıtlarında konuyla alakalı yeterli delille desteklenen bilgi, bulgu ve yargılara yer verilir. Denetim açısından önemli görülen verilerden bazılarının denetlenmemesi veya denetlenememesi durumunda denetçi bunu raporunda açıkça belirtir, varsa verinin kısıtlamalarını rapora ekler ve bu konuya ilişkin raporda herhangi bir yargıda bulunmaz.

(4) Denetçi, raporun objektif olmasını, raporun içeriğinde yer alan unsurları dengeli bir şekilde sunarak ve sunum yaklaşımında tarafsız bir duruş sergileyerek sağlar. Raporun inandırıcılığı açısından rapordaki delillerin tarafsız bir şekilde sunulması ve okuyucunun gerçeklerle ikna edilmesi gereklidir. Denetçi, raporun tarafsız olmasını ve yanıltıcı olmamasını sağlamakla yükümlüdür. Denetçi, raporunu karar vericilerin raporda yer alan bulgulara dayanarak hareket edebilecekleri bir yaklaşımla sunar. Denetçi raporunda savunmaya ya da suçlamaya yönelik bir dil kullanmamaya özen gösterir.

(5) Denetçi, raporunun inandırıcı olmasını; denetim sonuçlarının denetim amaçlarını karşılaması, bulguların ikna edici bir şekilde sunulması ve raporda yer verdiği yargıların gerçekler tarafından iyi bir şekilde desteklenmesi ile sağlar. Denetçi, raporunda bulgularının geçerliliği ve yargılarının makullüğü hakkında yeterli ve ikna edici bilgilere yer verir.

(6) Denetçi, raporunun açık olmasını, akıcı ve anlaşılır ifadeler kullanarak temin eder. Raporda herhangi bir şeyi saklamayan, açık, yalın ve mümkün olduğunca teknik olmayan bir dil kullanılır. Teknik terimlerin veya kısaltmaların kullanıldığı durumlarda, bu terimler ayrıca açıklanır ve kullanılan kısaltmalara ilişkin bilgilere raporda ayrı bir bölümde yer verilir. Raporda kısa ve etken fiilli cümleler kullanılmasına özen gösterilir. Denetçi raporda gerekli gördüğü yerlerde konunun daha iyi anlaşılmasını sağlamak amacıyla grafik, tablo ve resim gibi görsel araçlardan faydalanır.

(7) Denetçi raporunda ifade etmek istediklerini mümkün olduğunca kısa ve öz bir şekilde ifade eder, vermek istediği mesajı gölgeleyebilecek gereksiz detaylardan ve tekrarlardan kaçınır.

İKİNCİ BÖLÜM — Genel Kavramlar

Madde 5 – Yeterlilik ve etkinlik

Son değişiklik: 05.11.2007 · R.G. 26691 · Bankalarda Bağımsız Denetim Kuruluşlarınca Gerçekleştirilecek Bilgi Sistemleri Denetimine İlişkin Rapor Formatı Hakkında Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ

(1) Bir kontrolün tasarımının etkin olarak kabul edilebilmesi için, bu Tebliğ’in 6 ncı maddesinde tanımlanan "tasarımdaki kontrol eksikliği"nin bu kontrol bünyesinde bulunmaması veya bulunsa dahi önemli kontrol eksikliğine sebebiyet vermemesi gerekir.

(2) Bir kontrolün işletiminin etkin olarak kabul edilebilmesi için, bu Tebliğ’in 6 ncı maddesinde tanımlanan "işletimdeki kontrol eksikliği"nin bu kontrol bünyesinde bulunmaması veya bulunsa dahi önemli kontrol eksikliğine sebebiyet vermemesi gerekir.

(3) Bilgi sistemleri ile finansal veri üretimine ilişkin süreç ve sistemler üzerindeki kontrollerin etkin ve yeterli olduğuna dair görüş verilebilmesi için, bu kapsama giren ve önemlilik ilkesi çerçevesinde denetime tabi tutulan tüm kontrollerin, tasarım ve işletiminin etkinliğinin test edilmesi gerekir.

(4) Bilgi sistemleri ile finansal veri üretimine ilişkin süreç ve sistemler üzerindeki kontrollerin yeterli olması,

a) Önemlilik ilkesi çerçevesinde denetime tabi tutulan tüm kontrollerin tasarımlarının etkin olduğunu,

b) Bu kontrollerin; iş hedefleri, Kanun ve bu Kanuna istinaden yayımlanan alt düzenlemeler ve talimatlar çerçevesinde kendilerinden beklenen sonucu üretebilecek ve maruz kalınabilecek riskleri telafi edebilecek şekilde tasarlandıklarını

ifade eder.

(5) Bilgi sistemleri ile finansal veri üretimine ilişkin süreç ve sistemler üzerindeki kontrollerin etkin olması,

a) Önemlilik ilkesi çerçevesinde denetime tabi tutulan tüm kontrollerin işletimlerinin etkin olduğunu,

b) Bu kontrollerin, kendilerinden beklenen işlevleri ve kontrol hedeflerini layıkıyla yerine getirdiklerini

ifade eder.

(6) Denetçi, tasarım ve işletim etkinliğini test edeceği kontrollerin kapsamını, önemlilik ilkesini gözeterek ve test edeceği kontrol kümesinin bilgi sistemleri ile finansal veri üretimine ilişkin süreç ve sistemler üzerindeki kontrollerin bütününün yeterliliği ve etkinliği hakkında kendisine makul bir güvence sağlayacağı şekilde belirler.

Değişik madde: Bankalarda Bağımsız Denetim Kuruluşlarınca Gerçekleştirilecek Bilgi Sistemleri Denetimine İlişkin Rapor Formatı Hakkında Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (R.G.-05/11/2007/26691) m.1

Madde 6 – Önemlilik

Son değişiklik: 05.11.2007 · R.G. 26691 · Bankalarda Bağımsız Denetim Kuruluşlarınca Gerçekleştirilecek Bilgi Sistemleri Denetimine İlişkin Rapor Formatı Hakkında Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ

(1) Önemlilik kavramı mesleki tecrübeye dayalı bir yargı konusudur ve önemlilik, kontrol zayıflıkları sonucu ortaya çıkan hataların, ihmallerin, prosedürlere aykırılıkların ve yasa dışı fiillerin, bankaların finansal verilerini raporlamalarına, güvenli ve kesintisiz hizmet sağlamalarına olan etkisinin değerlendirilmesidir. Bilgi sistemleri denetimi sürecinde önemlilik kavramı, denetimin planlanması, gerekli alanlarda yoğunlaştırılması, bulguların değerlendirilmesi ve raporlanması için kullanılabilir. Finansal verilerin bütünlüğü, tutarlılığı, güvenilirliği, gereken durumlarda gizliliği ve faaliyetlerin sürekliliği önemlilik kavramı kapsamında dikkate alınması gereken temel unsurlardır. Finansal raporları etkileyen kontrollerin değerlendirilmesinde, süreç veya sistem tarafından yürütülen finansal işlemin değeri, işlem sıklığı gibi öğeler kullanılırken, finansal işlemlere ilişkin olmayan kontrollerin değerlendirilmesinde ise iş sürecinin kritikliği, sistem ve operasyonların maliyeti, hataların muhtemel sonuçlarının büyüklüğü, bir zaman aralığında gerçekleşen işlem/sorgu sayısı, tutulan dosyaların ve üretilen raporların niteliği, zamanlaması ve kapsamı, hizmet seviyesi anlaşmalarının gerekleri ve ceza maddelerindeki para cezası tutarları gibi öğeler kullanılır.

(2) Denetçi, raporu hazırlarken kontrol zayıflık ve eksikliklerini önemlilik kavramına göre tasnif etmede aşağıda belirtilen kriterleri kullanır:

a) Kontrol zayıflığı: Bir kontrolün tasarımının veya işletilmesinin, hataları zamanında önleme ve tespit etmeye olanak sağlamaması durumudur.

1) Tasarımdaki kontrol eksikliği, bir kontrol hedefinin gerçekleşmesini sağlayacak kontrolün bulunmamasından kaynaklanabileceği gibi, var olan bir kontrolün tasarlandığı şekilde çalışıyor olsa bile tasarımındaki hatalardan dolayı kendisinden beklenen kontrol hedefini gerçekleştirememesinden de kaynaklanabilir.

2) İşletimdeki kontrol eksikliği, düzgün tasarlanmış bir kontrolün tasarlandığı şekilde çalışmamasından kaynaklanabileceği gibi, kontrolü gerçekleştiren personelin, kontrolün etkin bir şekilde yerine getirilmesi için gerekli yetki ve yeterliliğe sahip olmamasından da kaynaklanabilir.

b) Kayda değer kontrol eksikliği: Bankanın finansal verilerinin bütünlüğünün, tutarlılığının, güvenilirliğinin ve gereken durumlarda gizliliğinin sağlanmasına, faaliyetlerinin devamlılığının teminine olumsuz etki yapması muhtemel bir kontrol zayıflığı veya birkaç kontrol zayıflığının bir araya gelmesi sonucu oluşan önemsiz sayılamayacak eksiklik olarak tanımlanır. Banka finansal verilerinin güvenilir bir şekilde genel kabul görmüş muhasebe standartlarına uygun olarak kaydedilmesi, kayıtların yetkilendirilmesi, işlenmesi veya raporlanması sırasında oluşan hataların ve ihmallerin önlenmesine olumsuz etki yapması muhtemel eksiklikler de bu kapsamda değerlendirilir.

c) Önemli kontrol eksikliği: Bankanın dönemsel olarak yaptığı finansal raporlamalarında önemli bir yanlışlığın önlenmesini veya düzeltilmesini engelleyecek veya banka bünyesinde yürütülen süreçlerin ve bu süreçlere ilişkin bilgilerin bütünlüğünün ve tutarlılığının, güvenilirliğinin, devamlılığının ve gereken durumlarda gizliliğinin sağlanmasına önemli olumsuz etki yapması kuvvetle muhtemel, bir veya birkaç kayda değer kontrol eksikliğinin bir araya gelmesidir.

(3) Denetçi, denetim çalışmasının sonunda, tespit ettiği her bir kontrol zayıflığını ayrı ayrı inceler ve bu zayıflıkları hem tek başlarına, hem de birlikte oluşturacakları farklı kombinasyonlarla değerlendirerek bunların kayda değer kontrol eksikliği veya önemli kontrol eksikliği olarak sınıflandırılmasını nitel ve nicel yöntemler kullanarak gerçekleştirir.

(4) Denetçi, kontrol zayıflıklarını değerlendirirken temel olarak; bu zayıflıkların birlikte veya ayrı ayrı bulunması suretiyle;

a) Finansal tablolar veya verilerde önemli bir yanlış beyana neden olup olmadığını ve

b) Sebep olabileceği yanlışlıkların önemini

göz önünde bulundurur.

(5) Denetçi, denetim esnasında aşağıdaki alanlardan herhangi birinde kontrol zayıflığı ile karşılaşması durumunda bunları en azından kayda değer kontrol eksikliği olarak kabul eder:

a) Türkiye Muhasebe Standartlarının uygulanmasına ilişkin politikalar,

b) Kanun ve bu Kanuna istinaden yayımlanan alt düzenlemeler ve talimatların gereğinin yerine getirilmesine ilişkin kontroller,

c) Sahteciliği önleyen kontroller veya programlar,

ç) Rutin veya sistematik olmayan işlemler ve

d) Yılsonu finansal raporlama süreci.

(6) Denetçi aşağıdaki durumlardan herhangi biriyle karşılaşması halinde bunları en azından kayda değer kontrol eksikliği olarak kabul eder ve önemli kontrol eksikliğine güçlü birer işaret olarak algılar:

a) Hata veya sahtecilik nedeniyle, denetlenenin varlık ve yükümlülüklerinin farklı şekilde yansıtılarak mevzuatta tanımlanan ve yasal yükümlülükler bakımından denetlenen ile ilgili alınması gereken kararları veya sağlıklı bir finansal değerlendirme yapılmasını etkileyecek şekilde, önceden yayımlanmış olan finansal tablolar üzerinde düzeltmeler yapılması,

b) Cari döneme ait finansal tablolarda veya verilerde denetlenenin iç kontrol birimlerince önceden fark edilmemiş olan önemli bir yanlış beyanın denetim esnasında denetçi tarafından tespiti,

c) Denetlenenin farklı birimlerinden aynı hususa ilişkin olarak gelen bilgi, belge ve veriler arasında tutarsızlık olduğunun tespit edilmesi,

ç) Denetlenenin yönetimi tarafından denetim öncesi denetçiye verilen beyanlarda kasıt içermese dahi önemli bir yanlış beyanın denetim esnasında tespit edilmesi,

d) Denetlenenin profili dikkate alınarak iç denetim ve risk yönetim fonksiyonlarının etkin bir iç kontrol ortamının tesis edilmesi için gerekli olduğunun düşünüldüğü durumlarda, bilgi sistemlerine yönelik söz konusu fonksiyonların bulunmaması veya etkin olmaması,

e) Bilgi sistemleri ile finansal veri üretimine ilişkin süreç ve sistemler kapsamında mevzuata uyum kontrolünü sağlayacak bir birimin/fonksiyonun bulunmaması veya etkin olmaması,

f) Yönetici veya yöneticilerin dahil olduğu küçük dahi olsa bir sahteciliğin tespit edilmesi,

g) Yöneticilere iletilmiş olan kayda değer bir kontrol eksikliğinin makul bir süre geçmesine rağmen hala düzeltilmemiş olması ve

ğ) Etkin bir iç kontrol ortamının tesis edilmemiş olması.

Ek fıkra: Bankalarda Bağımsız Denetim Kuruluşlarınca Gerçekleştirilecek Bilgi Sistemleri Denetimine İlişkin Rapor Formatı Hakkında Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (R.G.-05/11/2007/26691) m.2

Madde 7 – Anahtar kontroller

(1) Anahtar kontroller, bir sürecin sahibine kontrol hedeflerinin karşılandığına dair en fazla güvence veren kontrollerdir. Bir kontrolün anahtar kontrol olup olmadığı değerlendirilirken aşağıdaki kriterler kullanılabilir:

a) Anahtar kontroller genellikle, önemli riskleri azaltmak ve ilişkili kontrol hedeflerini gerçekleştirmek için yönetim açısından önemlilik arz eden politika, prosedür, uygulama ve organizasyon yapısı gibi unsurları içerir.

b) Anahtar kontroller genellikle birden fazla kontrol hedefini destekleyen kontrollerdir.

c) Önemli risklere hitap eden veya bir kontrol hedefinin gerçekleşmesini doğrudan sağlayan kontroller genellikle anahtar kontrollerdir.

ç) Bir hatayı veya riski gerçekleştikten sonra tespit etmek yerine gerçekleşmeden önce tespit etmeye yönelik olan kontroller genellikle anahtar kontrollerdir.

Madde 8 – İş akış diyagramları

(1) İş akış diyagramları, denetlenen tarafından hazırlanan ve iş akış süreçlerinde;

a) Süreç adımlarının,

b) Otomatik/manuel kontrollerin,

c) Sürecin özel durumlarını da gösteren alternatif akış yollarının ve özelleşmiş süreçlerin,

ç) Paralel işleyen adımların,

d) Aktörlerin,

e) Anahtar kontrollerin,

gösterildiği diyagramlardır. Bu diyagramlar oluşturulurken, diyagramların anlaşılır olmasına, farklı akış yollarının gösterilmesine ve gerekli yerlerde referansların belirtilmesine özen gösterir.

Madde 9 – Bulgular

(1) Denetçi, yeterli ve uygun denetim kanıtlarıyla desteklenecek şekilde ve 6 ncı maddenin ikinci fıkrasının (b) ve (c) bentlerinde belirtilen kayda değer kontrol eksikliklerini ve önemli kontrol eksikliklerini, sınıflandırarak raporunda yer verir.

(2) Denetçi, bulguları ifade ederken, denetim amaçlarının gerektirdiği kadarıyla bu bulgulara dair kriter, durum, sebep ve etki gibi unsurlara yer verir.

a) Kriter: Bulgunun ilişkili olduğu alanla/faaliyetle ilgili olarak bu faaliyetin/alanın olması gerektiği durumu veya bu faaliyetten/alandan ne beklendiğini,

b) Durum: Bulgunun ilişkili olduğu alanın/faaliyetin mevcut uygulanma şekli veya durumunu,

c) Sebep: Kriter ile durum arasındaki farkın temel sebeplerini,

ç) Etki: Kriter ile durum arasındaki farklılıkların potansiyel etkisini,

ifade eder.

(3) Tek başına önemlilik arz etmeyen bulgular, başka bulgularla birleştiğinde de önemlilik arz etmiyorsa, denetçi bu bulguları denetlenenin yetkililerine yazı ile iletir ve böyle bir yazının denetlenenin yetkililerine iletildiği ifadesine raporunda yer verir.

(4) Denetçi, topladığı denetim kanıtlarına dayanarak sahtecilik, kanun dışı uygulamalar, sözleşme ihlali, suiistimal, çift kayıt sistemi veya mükerrer bilgi sistemleri gibi hallerden bir veya birkaçının bulunduğu kanaatine varırsa, bunları raporda bulgu olarak ifade eder.

Madde 10 – Denetlenenin görüşleri

(1) Denetçi bulgular, sonuçlar ve varsa planlanan düzeltme çalışmaları hakkında denetlenenin görüşlerini raporlar.

(2) Denetlenenin görüş bildiremediği veya görüş bildirmeyi reddettiği durumlara, nedenleriyle birlikte raporunda yer verir.

Madde 11 – Bulgularla ilgili sonuç değerlendirmesi

(1) Denetçi, raporda denetim amaçları, denetim bulguları ve varsa denetlenenin görüşlerini yorumlayarak kendi çıkarımları ve görüşleri doğrultusunda değerlendirmelere yer verir. Bu değerlendirmelerde denetimde ortaya çıkan bulgulara kendi gözlemlerini de katarak ve bulguların aynen tekrarından kaçınarak, bulguların nasıl anlaşılması gerektiği hakkında yorum yapar.

(2) Denetçi, denetlenenin görüşlerine katılmadığı veya planlanan düzeltme çalışmalarının uygun olmadığını düşündüğü takdirde buna sonuç değerlendirmesinde ayrıca yer verir. Denetçi, denetlenen tarafın görüşlerini haklı bulması halinde, raporda ilgili düzeltmeleri yapar.

(3) Herhangi bir bulgunun düzeltildiğine dair bir beyanın rapor tarihinden önce denetlenen tarafından denetçiye ulaşması durumunda, tespit edilen her bir bulgu için birer defaya mahsus olmak koşuluyla, denetçi denetlenenin beyanını doğrulamak için bu bulgunun son durumunu tahlil eder, bulgunun ortadan kalktığı kanaatine ulaşırsa bulgunun düzeltildiğine dair yargısına raporun bulguya ilişkin sonuç değerlendirmesi bölümünde yer verir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM — Rapor İçeriği

Madde 12 – İçerik

(1) Denetçinin hazırlayacağı rapor aşağıdaki unsurları içerecek şekilde düzenlenir :

a) Başlık,

b) Raporun sunulduğu merci,

c) Denetim mektubu,

ç) Yönetici özeti,

d) İçindekiler,

e) Denetim metodolojisi,

f) Denetlenenin bilgi sistemleri hakkında genel bilgi,

g) Denetlenenin iç kontrol ve iç denetim yapısına ilişkin değerlendirme,

ğ) Uygulama kontrolleri denetimi bölümü,

h) Genel kontroller denetimi bölümü,

ı) Denetim ekibi ve süresi,

i) Kısaltmalar,

j) Sözlük.

Madde 13 – Denetim mektubu

Son değişiklik: 05.11.2007 · R.G. 26691 · Bankalarda Bağımsız Denetim Kuruluşlarınca Gerçekleştirilecek Bilgi Sistemleri Denetimine İlişkin Rapor Formatı Hakkında Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ

(1) Yönetmeliğin 28 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca bilgi sistemleri denetimi raporunu imzalamaya yetkili kişiler, yapılan denetim sonucunda herhangi bir önemli kontrol eksikliğinin bulunmaması ve denetim kapsamında herhangi bir kısıtlama ya da engelleme ile karşılaşılmaması durumunda, kendilerine bağlı bağımsız denetim ekiplerinin de görüşlerini alarak, ek-5’te yer alan örneğe uygun olarak olumlu görüş bildirirler.

(2) Yönetmeliğin 28 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca bilgi sistemleri denetimi raporunu imzalamaya yetkili kişiler, kendilerine bağlı bağımsız denetim ekiplerinin de görüşlerini alarak;

a) Yapılan bilgi sistemleri denetimi sonucunda en az bir önemli kontrol eksikliğiyle karşılaşmalarına rağmen, bu eksikliklerin denetlenenin bilgi sistemleri ile finansal veri üretimine ilişkin süreç ve sistemlerinin bütününü veya büyük bir kısmını etkilemediğini düşündükleri durumda veya,

b) Görüş bildirmekten kaçınmayı gerektirecek önemde olmamakla birlikte, bilgi sistemleri denetim faaliyetlerini sınırlayan herhangi bir hususun varlığı veya yeni tesis edilmiş bir sistem veya süreç hakkında yeterince bilgi edinememeleri durumunda

ek-6’da yer alan örneğe uygun olarak şartlı görüş bildirirler.

(3) Yönetmeliğin 28 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca bilgi sistemleri denetimi raporunu imzalamaya yetkili kişiler, yapılan bilgi sistemleri denetimi sonucunda denetlenenin bilgi sistemleri ile finansal veri üretimine ilişkin süreç ve sistemlerinin bütününü veya büyük bir kısmını etkileyen en az bir önemli kontrol eksikliğiyle karşılaşmaları durumunda, kendilerine bağlı bağımsız denetim ekiplerinin de görüşlerini alarak, ek-7’de yer alan örneğe uygun olarak olumsuz görüş bildirirler.

(4) Yönetmeliğin 28 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca bilgi sistemleri denetimi raporunu imzalamaya yetkili kişiler, bağımsız denetim çalışmalarında karşılaşılan belirsizlik ve sınırlamaların görüş belirtilmesini engelleyecek derecede önemli olduğunu düşündükleri durumlarda, kendilerine bağlı bağımsız denetim ekiplerinin de görüşlerini alarak, bilgi sistemleri ile finansal veri üretimine ilişkin süreç ve sistemler üzerindeki kontroller hakkında görüş bildirmekten kaçınabilirler. Bu durumda denetim mektubu ek-8’de yer alan örneğe uygun olarak düzenlenir. Görüş bildirmekten kaçınma durumunda düzenlenecek raporda, kaçınmaya yol açan nedenlere ilişkin denetçi görüşlerine yer verilmesi şarttır.

(5) Bankalarda ve konsolidasyona tabi ortaklıklarında gerçekleştirilen bilgi sistemleri denetimi sonucunda bu Tebliğin 5 inci ve 6 ncı maddelerinde belirtilen hükümler ile bu maddede belirtilen görüş çeşitleri çerçevesinde; olumlu, şartlı veya olumsuz görüşe varılması hallerinde, sırasıyla ek-9, ek-10, ek-11 de yer alan örneklere uygun olarak denetim mektubu düzenlenir. Görüş bildirmekten kaçınmayı gerektirecek şartların varlığı halinde ise, denetim mektubu ek-12’de yer alan örneğe uygun olarak düzenlenir.

(6) Bilgi sistemleri ile finansal veri üretimine ilişkin süreç ve sistemler üzerindeki kontroller, kontrol hedeflerinin gerçekleştirilmesine dair mutlak bir güvence veremezler. Söz konusu kontroller, içinde insan faktörünü ve insan muhakemesini barındırdığından hatalara açıktır. Kontrollerin doğasında bulunan bu gibi kısıtlar dolayısıyla bilgi sistemleri ile finansal veri üretimine ilişkin süreç ve sistemler üzerinde kontrol zayıflıkları bulunabilir ve zamanında tespit edilemeyebilir. Bu hususlar iç kontroller için doğal kısıtlar olarak kabul edilmekle birlikte, iç kontrolleri etkin bir şekilde tasarlayarak ve işleterek bu riskleri azaltmak mümkündür.

Değişik madde: Bankalarda Bağımsız Denetim Kuruluşlarınca Gerçekleştirilecek Bilgi Sistemleri Denetimine İlişkin Rapor Formatı Hakkında Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (R.G.-05/11/2007/26691) m.3

Madde 14 – Yönetici özeti

(1)Yönetici özeti aşağıda belirtilen şekilde hazırlanır:

a) Denetçi, bu bölümde denetimin amaçlarını tanımlar ve bu denetim amaçlarına erişmek için uyguladığı denetimin kapsam ve metodolojisini özet olarak açıklar.

1) Denetçi, neden bu görevi üstlendiğini ve bu raporun hazırlanış amacını içerecek şekilde, denetim amaçlarını açık ve net olarak ifade eder.

2) Denetçi, denetim çalışmasının önemlilik kavramı çerçevesinde belirlenen kapsamını açık ve net bir şekilde ifade eder. Denetim kapsamı ifade edilirken, denetçiyi bu kapsamı seçmeye zorlayan herhangi bir sınırlama varsa, bu sınırlamalar da açık bir şekilde ifade edilir.

b) Yapılan denetim çalışmasına ilişkin olarak genel bir değerlendirmeye yer verilir.

c) Denetçinin tespit ettiği bulgular arasından öne çıkanlar ve bu bulguların taşıdıkları iş risklerine yer verilir.

ç) Uygulama kontrollerine ve yapıldıysa genel kontrol alanlarına ilişkin denetim sonucunda ortaya çıkan bulgular da dikkate alınarak, denetlenenin durumu hakkında genel bir değerlendirmeye yer verilir.

d) Denetim dönemi içerisinde genel kontrol alanları denetimi yapılmışsa, Yönetmeliğin 14, 15, 16 ve 17 nci maddelerinde açıklanan genel kontrol alanlarının her biri için denetlenenin bir önceki yıla ait denetiminde tespit edilen olgunluk seviyeleri ile karşılaştırmalı olarak ek-1’de tanımlanan şekliyle olgunluk seviyesi grafiği hazırlanarak, bu bölüme eklenir.

Madde 15 – Denetim metodolojisi

(1) Denetçi, denetim amaçlarını gerçekleştirmek için yapılan denetim çalışmasını, kanıt toplama ve analiz tekniklerini de ihtiva edecek şekilde ve raporu okuyanların hangi denetim amaçlarının hangi yöntemlerle karşılandığını anlayabileceği detayda, açık ve net bir şekilde denetim metodolojisi başlığı altında ifade eder. Bu çerçevede denetim metodolojisi bölümü asgari olarak aşağıdaki hususları içerir:

a) Denetim çalışması yürütülürken dikkate alınan önemli varsayımlar,

b) Denetim sırasında kullanılan denetim kanıtı toplama ve analiz teknikleri,

c) Örneklemenin kullanıldığı durumlarda; kullanılan örnekleme yöntemi, neden bu yöntemin kullanıldığı ve kullanılan bu örnekleme yöntemi sonucunda elde edilen bulguların popülasyonun bütününe genellenip genellenemeyeceği hakkında bilgi.

Madde 16 – Denetlenenin bilgi sistemleri hakkında genel bilgi

(1) Bilgi sistemlerinin değerlendirilmesi kısmı aşağıdaki hususları içerir:

a) BT bölümü çalışan profili hakkında bilgi,

b) BT bölümünün organizasyon yapısına dair bilgi,

c) Ana bankacılık faaliyetlerinin yürütülmesinde kullanılan uygulamalar/sistemler/ araçlar hakkında genel bilgi,

ç) Denetlenenin bilgi sistemi mimarisi hakkında özet bilgi,

d) Denetlenenin ağ altyapısının anlatılması ve ağ topolojisi,

e) Ana bankacılık faaliyetleri ile ilgili yazılımların ve araçların bilgi sistemleri mimarisi üzerinde gösterimi,

f) Genel kontrol alanları denetimi yapılmışsa, değişiklik yönetimi, güvenlik yönetimi vb. gibi kritik kontrol hedeflerini destekleyen araçlar hakkında özet bilgi.

Madde 17 – Denetlenenin iç kontrol ve iç denetim yapısına ilişkin değerlendirme

(1) Denetçi, raporun bu bölümünde aşağıdaki hususlara yer verir:

a) İç denetim biriminin, finansal raporlama sistemlerine ilişkin iç kontrollerinin denetimi kapsamında yapmış olduğu planlamaların, faaliyetlerin ve denetim sonuçlarının takibinin değerlendirilmesi,

b) Yönetimin finansal raporlama sistemlerine ilişkin iç kontrollerin tesis edilmesi ve sağlıklı bir şekilde işletilmesine verdiği önem, söz konusu kontrollerin yeterliğini ve etkinliğini ölçmedeki performansının değerlendirilmesi,

c) Yöneticilerin finansal raporlama sistemlerine ilişkin iç kontrollerle ilgili risk değerlendirme sürecinin değerlendirilmesi.

(2) Denetçi, BT denetim ekibiyle ilgili olarak:

a) Ekibin profilini,

b) Faaliyetlerini,

c) Yapmış oldukları denetim çalışmalarını,

ç) Organizasyon içerisindeki yerlerini,

raporunda belirtir.

(3) Denetçi, bu bölümün sonunda bu bölüm kapsamında tespit ettiği her bir bulguya ilişkin; bulgunun içerdiği iş risklerine, denetlenenin görüşüne ve sonuç değerlendirmesine yer verir.

Madde 18 – Uygulama kontrolleri denetimi

(1) Bu madde kapsamında kullanılan denetçi kavramı Yönetmeliğin 12 nci maddesinin üçüncü fıkrasında bahsi geçen yetkili meslek personelini ve bilgi sistemleri denetçisini ifade eder.

(2) Denetçi, uygulama kontrollerinin etkinliği ve yeterliliğine ilişkin yaptığı denetim sırasında kullandığı önemlilik değerlendirmesini ve bu değerlendirme sonucunda hangi süreçleri seçtiğini ve seçim nedenlerini açık ve net bir şekilde ifade eder.

(3) Denetçi, önemlilik kriterini kullanarak seçtiği her bir sürecin denetimi aşamasında kullandığı metodolojiyi açıklar. Denetçi bu metodolojiyi açıklarken, örneklem boyutunun belirlenmesine, örneklem seçiminde kullandığı yönteme, test yöntemine, denetimi gerçekleştirdiği denetlenenin birimlerine, sistemlerine ve bu birim veya sistemlerin seçiminde kullanılan kriterlere yer verir.

(4) Denetçi, seçtiği süreçlerde tespit ettiği anahtar kontrollere ilişkin yapmış olduğu test çalışmasını, bu çalışmanın denetim metodolojisinde ifade ettiği test tekniklerine uygunluğunun anlaşılmasını sağlayacak şekilde, açıklar.

(5) Denetçi, süreçlere ilişkin bütün bulguları ve bu bulguların taşıdıkları iş risklerini özetleyerek bir liste halinde verir.

(6) Denetçi, seçtiği her bir süreç için aşağıda belirtilen adımları gerçekleştirir:

a) Süreç sahibini raporunda belirtir.

b) İş akış diyagramlarını raporuna ekler.

c) Bu iş akışlarını destekleyen her bir uygulama için uygulama kontrolleri tablolarını ek-2’de belirtildiği şekilde doldurarak bu tablolara raporunda yer verir.

ç) Süreç üzerinde bulgu tespit ettiği anahtar kontrollerin her biri için ek-3’te yer alan tabloyu doldurarak, raporuna ekler.

d) Sürece ilişkin bütün bulgulara, sürece ilişkin bölümün sonunda bir liste halinde yer verir. Süreç üzerinde olması gerektiği halde bulunmayan kontrolleri tespit etmesi durumunda, denetçi bu kontrolleri de kontrol eksiklikleri olarak bu listeye ekler. Bu listede her bir bulguya ilişkin olarak; bulguların içerdikleri iş risklerine, denetlenenin görüşüne ve denetçinin sonuç değerlendirmesine yer verir.

e) Süreç üzerindeki kontrollerin, kendilerinden beklenen işlevleri layıkıyla yerine getirme durumlarının değerlendirmesine yer verir.

f) Sürecin bütününün etkinliğine ve yeterliliğine ilişkin değerlendirmelerine yer verir.

(7) Denetçi bir önceki yıl yapılan uygulama kontrolleri denetiminde yer alan bütün bulguları değerlendirir, bu bulguların son durumlarına ve devam edip etmediklerine ilişkin açıklamalara uygulama kontrolleri bölümünün sonunda yer verir. Denetçi ayrıca, bu bulguların son hallerine ilişkin varsa denetlenenin görüşlerini belirtir ve denetlenenden alınan bu görüşlerin doğruluğunu kontrol ederek, sonuç değerlendirmesini raporunda ifade eder.

Bu hükmün yürürlük tarihi: 01.01.2007

Madde 19 – Uygulamalara ilişkin risk matrisinin hazırlanması

(1) 18 inci maddede tanımlanan şekliyle denetçi, denetlenenin faaliyetlerinde kullandığı uygulamalara ait riskleri derecelendirmek ve bu uygulamalardan kaynaklanan net riski tespit etmek için bir risk matrisi oluşturur. Uygulamalardan kaynaklanan risklere ait bu matriste uygulamaların önemlilik derecesi, uygulamalarla bütünleşik riskler, genel kontrol alanlarının ve uygulama kontrollerinin etkinliği, yeterliliği, olgunluk seviyeleri ve denetlenenin uygulamalardan kaynaklanan net riski gibi hususlar değerlendirilir. Bu maddede açıklanan risk matrisinin hazırlanmasına ilişkin usul ve esaslar Kurulca belirlenir.

Madde 20 – Genel kontrol alanları denetimi

(1) Denetçi, genel kontrol alanları denetiminde kullandığı önemlilik değerlendirmesini ve bu değerlendirme sonucunda hangi kontrol hedeflerini seçtiğini ve seçim nedenlerini açık ve net bir şekilde ifade eder.

(2) Denetçi, önemlilik kriterini kullanarak seçtiği kontrol hedeflerinin denetiminde kullandığı metodolojiyi açıklar. Bu metodolojiyi açıklarken, örneklem boyutunun belirlenmesinde ve örneklem seçiminde kullandığı yöntem ve test yöntemine ilişkin açıklamalara yer verir.

(3) Denetçi, bu kapsam dahilinde seçilen kontrol hedeflerine ilişkin denetlenenin durumuna ve yapmış olduğu denetim çalışmasına ilişkin bir genel değerlendirme yapar. Ayrıca, denetlenenin BT bölümünde COBIT veya varsa diğer standartlara uyum için yapmış olduğu çalışmalar hakkında bilgi verir.

(4) Denetçi, Yönetmeliğin 14, 15, 16 ve 17 nci maddelerinde açıklanan genel kontrol alanlarının her biri için aşağıdaki bilgilere raporunda yer verir:

a) Kontrol alanına ilişkin denetlenenin durumu hakkında genel bir değerlendirme,

b) Geçmiş dönemlerde yapılan denetimlerdeki seviye ile karşılaştırma ve değerlendirme,

c) Geçmiş dönemlerdeki bulgulardan halen devam edenler ile çözülmüş olanların değerlendirilmesi ve bu bulgulara ilişkin denetlenenin görüşü,

ç) Kontrol alanına ait bulguların, bu bulguların içerdiği BT ile iş risklerinin ve bu bulguların ait oldukları kontrol hedefinin belirtildiği bir liste.

(5) Denetçi, kontrol alanlarının altında yer alan ve önemlilik kriterine göre seçtiği her bir kontrol hedefi için aşağıda yer alan unsurlara raporunda yer verir:

a) Seçilen kontrol hedefinin ismi,

b) Kontrol hedefinin sorumlusu,

c) Kontrol hedefini sağlamaya yönelik oluşturulmuş süreç veya süreçlerin tümünün değerlendirilmesiyle elde edilen, kontrol hedefine ilişkin olgunluk seviyesi,

ç) Denetçi tarafından belirlenen olgunluk seviyesinin, denetlenen tarafından nasıl ve hangi kontrollerle sağlandığı ve/veya hangi kontrollerin eksik olduğu.

(6) Denetçi, önemlilik kriterine göre seçtiği her bir kontrol hedefine ait bütün detaylı kontrol hedefleri için ek-4’de yer alan tabloya raporunda yer verir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM — Çeşitli ve Son Hükümler

Madde 21 – Yürürlük

(1) Bu Tebliğin 18 inci maddesinin altıncı fıkrasının (b) bendi 1/1/2007 tarihinde, diğer hükümleri yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Madde 22 – Yürütme

(1) Bu Tebliğ hükümlerini Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu Başkanı yürütür.

Ek: Bankalarda Bağımsız Denetim Kuruluşlarınca Gerçekleştirilecek Bilgi Sistemleri Denetimine İlişkin Rapor Formatı Hakkında Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (R.G.-05/11/2007/26691) m.4