Bankalararası Para Piyasası Uygulama Talimatı
- Tür
- Tebliğ
- Tarih
- 09.07.2007
- Yürürlük
- 09.07.2007
- Durum
- Yürürlükte
- Seri
- Tebliğler, Bankacılık Mevzuatı
Madde 52
Banka, para politikasının hedefleri çerçevesinde, para arzının ve ekonominin likiditesinin etkin bir şekilde düzenlenmesi amacıyla, Türk Lirası karşılıgında menkul kıymet kesin alım satımı, geri alım vaadi ile satım ve geri satım vaadi ile alım işlemleri, menkul kıymetlerin ödünç alınıp verilmesi, Türk Lirası depo alınması ve
verilmesi gibi açık piyasa işlemlerini yapabilir ve bu işlemlere aracılık edebilir. Bankaca başvurulacak açık piyasa işlemleri ile bu işlemlerle ilgili usul ve esaslar, açık piyasa işlemlerine konu olacak yüksek likiditeye sahip ve az riskli araçlar Bankaca belirlenir.
Banka, açık piyasa işlemleri çerçevesinde kendi nam ve hesabına vadesi 91 günü aşmayan, ikincil piyasada alınıp satılabilen likidite senetleri ihraç edebilir. Ancak, likidite senetlerinin devamlı bir alternatif yatırım aracı olma niteligi kazanmasının engellenmesi, ihraçlarının sadece açık piyasa işlemlerinin etkinliginin artırılması amacıyla sınırlı tutulması hususları göz önünde bulundurulur. Bankanın geri alım vaadi ile satım ve geri satım vaadi ile alım işlemleri ile Türk Lirası depo işlemlerinin anlaşma süresi 91 günü aşamaz, sürenin başlangıcı işlemlerin valör tarihidir.
Banka, bu madde kapsamına giren işlemlerle ilgili kurum ve kuruluşları; bankalar ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa göre belirlenen aracı kurumlar arasından işlemin özelligini göz önünde bulundurarak tespit etmeye yetkilidir.
Açık piyasa işlemleri, yalnızca para politikası amaçları için yürütülür ve Hazineye, kamu kurum ve kuruluşları ile diger kurum ve kuruluşlara kredi amacıyla yapılamaz.”
Madde 56
Banka, Hazine ile kamu kurum ve kuruluşlarına avans veremez ve kredi açamaz, Hazine ile kamu kurum ve kuruluşlarının ihraç ettigi borçlanma araçlarını birincil piyasadan satın alamaz.
Banka, bu Kanunla yetki verilen işlemler dışında avans veremez ve kredi açamaz, verecegi avans ve açacagı kredi teminatsız veya karşılıksız olamaz, her ne şekilde olursa olsun kefil olamaz ve dogrudan kendisi ile ilgili işlemler dışında teminat veremez.”
Madde 40
I-a) Banka, nihai kredi mercii sıfatıyla ödeme sisteminde aksamalara sebep olabilecek geçici likidite sıkışıklıklarını ve finansal piyasaların etkin bir şekilde çalışmasını engelleyebilecek teknik kaynaklı ödeme sorunlarını gidermek amacıyla, sisteme, teminat karşılıgında gün içi veya gün sonu kredi imkanı saglayabilir.”
Bu talimatta;
Merkez Bankası: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasını,
Hazine Müsteşarlıgı: T.C. Başbakanlık Hazine Müsteşarlıgını,
Banka: 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’na tabi mevduat bankaları ve katılım bankaları ile kalkınma ve yatırım bankalarını,
YTL Depo Işlemleri: Bankaların, Merkez Bankasının ilan ettigi faiz oranlarından YTL borç alma ve borç verme işlemlerini,
YTL Depo Alım Ihalesi Işlemleri: Merkez Bankasının ihale yöntemi ile gerçekleştirdigi YTL borç alma işlemlerini,
Geç Likidite Penceresi (GLP) Işlemleri: Merkez Bankasının nihai kredi mercii sıfatıyla gecelik vadede (LON) gerçekleştirdigi gün sonu YTL borç verme ve borç alma işlemlerini,
Gün Içi Limit (GIL) Işlemleri: Merkez Bankası tarafından bankalara gün sonunda geri ödenmek üzere, gün içinde saglanan borçlanma imkanını,
Bankalararası Para Piyasası: Merkez Bankası bünyesinde faaliyet gösteren ve katılımcı bankaların Merkez Bankası ile YTL depo, YTL depo alım ihalesi, GLP ve GIL işlemlerini gerçekleştirdikleri piyasayı,
Borç Alabilme Limiti (BAL): Merkez Bankasının her banka için ayrı ayrı belirledigi ve bankanın Bankalararası Para Piyasasında Merkez Bankasından borç alabilecegi en yüksek tutarı,
Geleneksel (Çoklu Fiyat) Ihale Yöntemi: Ihaleyi kazanan bankaların işlemlerinin kendi teklif ettikleri faiz oranlarından gerçekleştirildigi ihale türünü,
Elektronik Fon Transfer (EFT) Sistemi: Katılımcıları arasında Yeni Türk Lirası aktarımı ve mutabakatının elektronik ortamda, kaydi ve gerçek zamanlı olarak yapılmasını ve bu işlemlere ilişkin gerekli belge ve raporların üretilmesini saglayan sistemi,
Elektronik Menkul Kıymet Transfer (EMKT) Sistemi: Katılımcıları arasında menkul kıymet aktarımı ve mutabakatının elektronik ortamda, kaydi ve gerçek zamanlı olarak yapılmasını ve bu işlemlere ilişkin gerekli belge ve raporların üretilmesini saglayan sistemi,
Bankalararası Para Piyasası Teminat Deposu (903 numaralı depo): EMKT Sistemine üye olan bankaların bu sistemde, EMKT Sistemine üye olmayanların ise Merkez Bankasının Istanbul ve veya Ankara ?ubeleri nezdinde açtırdıkları ve YTL depo ve GIL işlemleri için tesis ettikleri teminatların tutuldugu hesabı,
Bankalararası Para Piyasası GLP Teminat Deposu (019 numaralı depo): EMKT Sistemine üye olan bankaların bu sistemde, EMKT Sistemine üye olmayanların ise Merkez Bankasının Istanbul ve veya Ankara ?ubeleri nezdinde açtırdıkları ve GLP işlemleri için tesis ettikleri teminatların tutuldugu hesabı,
Likidite Senetleri: Merkez Bankasının açık piyasa işlemleri çerçevesinde, vadesi 91 günü geçmeyecek şekilde kendi nam ve hesabına ihraç ettigi senetleri,
DEPO-AKTR: Banka tarafından EMKT Merkezine gönderilen, bankanın ISIN kodunu ve miktarını belirttigi kıymetin kendisine ait bir depodan yine kendisine ait başka bir depoya aktarmak istedigini belirten mesajı,
HABR-PARA: Merkez Bankası tarafından Bankalararası Para Piyasasında borç veren bankaya işlem bazında gönderilen teyit mesajını,
HABR-GENL: Merkez Bankası tarafından Bankalararası Para Piyasasında işlem saatleri sona erdikten sonra gönderilen ve bankanın tüm işlemlerini kapsayan teyit mesajını,
HABR-TKLF: Merkez Bankası tarafından yapılan ihaleler için teklif göndermek isteyen banka tarafından kullanılan mesajı,
MERB-PAR1: Bankalararası Para Piyasasında borç veren bankanın işlem gününde, borç alan bankanın ise geri ödeme gününde ilgili tutarı Merkez Bankasına iletmek için kullandıgı mesajı,
MERB-PAR2: Merkez Bankası tarafından Bankalararası Para Piyasasında borç alan bankaya valör tarihinde, borç veren bankaya ise vade tarihinde faiziyle birlikte fon aktarımı amacıyla kullanılan mesajı,
YETK-OLUR: Merkez Bankasından EMKT Merkezine gönderilen, ilgili depolar arası kıymet aktarımı için yetkinin verildigini bildiren mesajı,
LONA: GLP’den gecelik vadede borç almış olan banka tarafından geri ödeme sırasında kullanılan referans kodunu,
LONS: GLP’de gecelik vadede borç vermek isteyen banka tarafından kullanılan referans kodunu
ifade eder.
Merkez Bankasınca Bankalararası Para Piyasasında gerçekleştirilecek para piyasası işlemlerine taraf olmak isteyen bankaların;
1) Merkez Bankasınca hazırlanmış bulunan ve banka yetkililerince imzalanan Bankalararası Para Piyasası Taahhütnamesi’ni (Ek:1),
2) Ana sözleşmelerinin yayımlandıgı Ticaret Sicili Gazetesi’nin aslı veya noter onaylı örnegini,
3) Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından verilen kuruluş ile faaliyet izin yazılarının aslı veya noter onaylı örnegini,
4) Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından verilen kuruluş ile faaliyet izinlerinin yayımlandıgı Resmi Gazete’nin aslı veya noter onaylı örnegini,
5) Işlem yapmaya yetkili birimlerinin adı, adresi, telefon ve faks numaraları ile işlem yapmaya yetkili elemanlarının isim ve ünvanlarını içerecek şekilde doldurulmuş Ek: 2’de yer alan Banka Tanıtım Formu’nu Merkez Bankası Idare Merkezi Para Piyasaları Müdürlügüne göndermeleri,
6) Merkez Bankası Ankara ?ubesinde Vadesiz Serbest Mevduat Hesabı açtırmaları,
7) EFT-EMKT Sistemine üye olan bankaların bu sistemde, üye olmayan bankaların ise Merkez Bankasının Ankara veya Istanbul ?ubelerinden en az birinde Devlet Iç Borçlanma Senetleri (DIBS) Serbest Deposu ile Bankalararası Para Piyasası Teminat Deposu Hesabı açtırmaları
gerekir.
Bu talimat çerçevesinde Merkez Bankası ile gerçekleştirilecek para piyasası işlemleri aşagıdadır:
• Yeni Türk Lirası (YTL) Depo Işlemleri,
• Geç Likidite Penceresi (GLP) Işlemleri,
• Yeni Türk Lirası (YTL) Depo Alım Ihalesi Işlemleri,
• Gün Içi Limit (GIL) Işlemleri
Bankalararası Para Piyasasında işlemler aşagıda belirtilen esaslara göre yürütülür:
1) Işlemler teminat karşılıgı yapılır.
2) Işlemlerin vadesi 91 günü aşamaz.
3) YTL depo ve GLP işlemleri Merkez Bankasının ilan etmiş oldugu faiz oranlarından gerçekleştirilir. GIL işlemleri ise faizsiz ancak komisyon karşılıgında gerçekleştirilir.
4) Faiz hesaplamalarında 1 yıl 360 gün olarak kabul edilir.
5) Işlemlere ilişkin çalışma saatleri ve işlem yapabilme alt limitleri Merkez Bankasınca belirlenir.
6) Bankalar, GLP işlemleri hariç, Merkez Bankasınca kendilerine tanınan BAL dahilinde işlem yapabilirler. Söz konusu limitler, bankalara ayrı ayrı bildirilir.
7) Bankaların, Bankalararası Para Piyasasında işlem yapma yetkisi verdikleri kişiler, işlem yapma yetkilerinin kaldırıldıgı Merkez Bankası Para Piyasaları Müdürlügüne yazılı olarak bildirilmedikçe, limitleri dahilinde her türlü işlemi talimatımızca belirlenen esaslar çerçevesinde yapabilirler.
8) Her işlem çeşidi için belirlenen işlem saatleri dışında işlem yapılmaz.
9) Işlem yapmak isteyen bankalar, Para Piyasaları Müdürlügünü telefonla arayarak, borç almak veya vermek istedikleri tutarları bildirirler. Sistemin daha hızlı işlemesini saglamak amacıyla bankaların işlem detaylarını aşagıda belirtilen sıra ile bildirmeleri gerekir:
a) EFT Kodu,
b) Banka Adı,
c) Yetkili Adı,
d) Vade Türü,
e) Talep Teklif,
f) Faiz Oranı,
g) Tutar
10) Bankalara işlemlerle ilgili bilgi iletimi, Reuters Sistemindeki Merkez Bankasına ait CBTC, CBTD, CBTY ve CBTZ sayfaları aracılıgıyla yapılır. Herhangi bir arıza ya da iletimde gecikme olması durumunda Para Piyasaları Müdürlügündeki son bilgiler geçerlidir.
11) Borç almak isteyen bankaların, limitleri dahilinde ve yeterli teminatları bulunması koşuluyla talepleri karşılanır. Her bir işlem için bankaların limit ve teminat durumları takip edilir. Bankaların aldıkları borç tutarları, borç alabilme limitlerinden düşülür. Işlem gerçekleştikten sonra Merkez Bankası tarafından borç alan bankaya MERB-PAR2 mesajı ile borçlandıgı tutar gönderilir. EFT Sistemi üyesi olmayan bankanın ise Merkez Bankası Ankara ?ubesi nezdindeki Vadesiz Serbest Mevduat Hesabı borçlandıgı tutar kadar alacaklandırılır.
12) Bankaların borçlarının vadesinin yeni borç alacakları tutarın valörüne rastlaması durumunda, önceki borcun faizinin ödenmesi ve işlem sırasında talep edilmesi koşuluyla O N ve GIL’in O N’a, LON’un LON’a mahsup edilebilmesi mümkündür.
13) Merkez Bankası şubeleri, EFT Sistemine üye olmayan bankaların havalelerini, saat 16:30’a kadar başvurmaları durumunda aynı gün valör ile gerçekleştirirler.
14) Borç vermek isteyen bankalar, borç vermek istedikleri tutarı, Merkez Bankasının Ankara ?ubesi nezdindeki para piyasası işlemleri için kullandıkları hesaba MERB-PAR1 mesajı ile önceden gönderebilirler ve veya teminatlarının o günkü degeri üzerinden grup ve tranşlara göre belirlenen fazla bulundurma oranları dikkate alınarak hesaplanan ve serbest kalan kısmı kadar tutarı Merkez Bankasına borç verebilirler. Işlem gerçekleştikten sonra Merkez Bankası tarafından borç veren bankaya HABR-PARA mesajı ile gerekli bilgiler gönderilir.
15) EFT-EMKT Sistemine üye olmayan bir banka, Merkez Bankası Ankara Şubesindeki Vadesiz Serbest Mevduat Hesabı’nda bulundurdugu tutarı ve buna ek olarak serbest teminatlarının o günkü degeri üzerinden grup ve tranşlara göre belirlenen fazla bulundurma oranları dikkate alınarak hesaplanan tutarı borç verebilir.
16) EFT Sistemine üye olan bankalar borç verdikleri tutarı işlemin valöründe, borç aldıkları tutarı ise işlemin vadesinde anapara ve faizi ile birlikte MERB-PAR1 mesajı ile Merkez Bankasına gönderirler. Borç veren bankanın vadede alacagı tutar ilgili bankaya faizi ile birlikte Merkez Bankası tarafından MERB-PAR2 mesajı ile ödenir. Ödemeler tek seferde ya da parçalı olarak yapılabilir.
17) Bankalarca EFT Sistemi ile gönderilmiş ancak işlem yapılmamış tutarlar, gün içinde bankanın şubeye yapacagı talep üzerine ya da gün sonunda talebe gerek olmaksızın MERB-PAR2 mesajı ile iade edilir.
Gün Sonunda Yapılacak Işlemler
18) Gerçekleştirilen işlemlerin teyitleri işlem anında, işlem saatleri sona erdikten sonra ise gerçekleştirilen tüm işlemleri kapsayacak şekilde topluca telefonla yapılır. Teyit mesajları gün sonunda EFT Sistemi HABR-GENEL mesajı ile, EFT Sistemine üye olmayan bankalara ise faks ile gönderilir. Gönderilen teyit mesajlarında aşagıdaki bilgiler yer alır:
- Borç alana
a) Tutar,
b) Faiz oranı,
c) Işlem tarihi,
d) Valör,
e) Vade,
f) Deponun ödenecegi hesabınız,
g) Vade sonunda ödeme yapacagınız hesabınız
- Borç verene
a) Tutar,
b) Faiz oranı,
c) Işlem tarihi,
d) Valör,
e) Vade,
f) Depoyu ödeyeceginiz hesabınız,
g) Vade sonunda deponun ödenecegi hesabınız
19) EFT-EMKT mesajlarının kullanımına ilişkin her türlü sorumluluk bankalara ait olup, tüm mesajlarda EFT-EMKT Sistemi Kullanım Kuralları kılavuzunda belirtilen esaslara uyulması ve veri alanlarının dogru ve eksiksiz doldurulması gerekir.
20) Merkez Bankası Ankara ?ubesince, işlemlere taraf olan bankalara, Ankara Şubesi nezdindeki hesaplarıyla ilgili borçlandırma ve alacaklandırma işlemleri için dekont gönderilir.
21) Bankaların, işlemlerin gerçekleşmesini ve teyitlerini takiben, olası sorunların daha süratli çözümlenmesi için, havale ve hesap mutabakatları konusunda Merkez Bankası Ankara ?ubesinin ilgili servisleri ile temasa geçmeleri gerekir.
Işlemlerle Ilgili Vergi ve Komisyonlar
22) Bankalararası Para Piyasasında işlemlerden alınacak komisyon oranları Merkez Bankasınca belirlenir. GIL işlemleri için anapara üzerinden milyonda kırksekiz (% 0,0048) komisyon alınırken, diger işlemler için komisyon oranı sıfır (% 0,0) olarak belirlenmiştir.
23) Yapılacak işlemlerde faiz geliri üzerinden hesaplanan Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV) faiz geliri elde eden (borç veren) tarafın yükümlülügünde olup, söz konusu verginin ilgili vergi dairesine faiz geliri elde eden tarafından yatırılması gerekir. Diger taraftan, GIL işlemlerinden alınan komisyon üzerinden hesaplanan BSMV, Merkez Bankasınca GIL kullanan bankadan tahsil edilerek ilgili vergi dairesine yatırılır.
24) Bankaların, para piyasası işlemleri nedeni ile yapacakları havale, virman ve EFT-EMKT mesaj tutarları üzerinden, Merkez Bankası Tarifeler
Yönetmeligi’nin ilgili maddelerinde belirlenmiş tutar ve oranlarda komisyon ve ücret alınır.
Yükümlülügün Yerine Getirilmemesi Durumu
25) Bankalar, Bankalararası Para Piyasasında gerçekleştirdikleri işlemlerle ilgili yükümlülüklerini EFT Sisteminin kapanış saatine kadar yerine getirmek zorundadırlar. Bankaların yükümlülüklerini belirlenen saate kadar yerine getirmemeleri halinde, talimatlarımız ve bankalarca imzalanmış bulunan Bankalararası Para Piyasası Taahhütnamesi çerçevesinde işlem yapılır.
26) Merkez Bankasından borç alan bir banka borcun vadesinde EFT Sistemi kapanış saatine kadar borcunu faiziyle birlikte geri ödememesi, borç veren bir banka ise borcun valör tarihinde verdigi borç tutarını EFT Sistemi kapanış saatine kadar ilgili hesabında bulundurmaması halinde temerrüde düşer. Bu durumda Merkez Bankası, bankanın Merkez Bankası nezdindeki tüm YTL ve döviz hesaplarına (döviz ve efektif depo teminatları dahil) el koyarak borcu tahsil eder. Söz konusu tutarların borcu karşılamaması halinde;
a) Merkez Bankası, kalan borca cezai faiz uygulayarak bankadan ertesi iş günü saat 11:30’a kadar yükümlülügünü yerine getirmesini ister ve söz konusu borç ve cezai faizi karşılıgında, bu talimatın teminatlar bölümünde açıklanan 3. tranştan hesaplanan tutar kadar teminatına bloke koyar. Merkez Bankası, gerek görürse bloke konulacak teminat tutarını 3. tranşa göre belirlenen tutarın üzerine çıkarabilir. Bankanın Merkez Bankası nezdindeki Bankalararası Para Piyasası teminat hesaplarında yeterli teminat bulunmaması halinde, Merkez Bankası nezdindeki tüm hesaplarına gerekli tutarda bloke konur.
b) Ertesi iş günü saat 11:30’a kadar borcun faiziyle birlikte ödenmemesi halinde, Merkez Bankası, bankanın bloke konulan teminatlarını nakde çevirerek yükümlülügün yerine getirilmesini saglar.
c) Merkez Bankası, teminatları öncelikle üçüncü şahıslara satarak nakde çevirmeye çalışır. Üçüncü şahıslara satışta teminatların bedeli Merkez Bankasınca belirlenir.
d) Merkez Bankası, teminat olarak alınmış olan DIBS ve likidite senetlerinin, üçüncü şahıslara satışının mevcut piyasa koşullarında uygun olmadıgına karar vermesi halinde bu kıymetleri kendisi satın alabilir. Bu durumda, söz konusu kıymetlerin bedeli, Merkez Bankası Açık Piyasa Işlemleri Müdürlügü işlemlerindeki temerrüt hali için belirlenen ilkelere göre hesaplanır.
e) Teminatların tamamının aynı gün nakde çevrilememesi halinde, cezai faiz uygulaması, yeteri kadar teminatın nakde çevrilerek borcun ödenmesine kadar, borcun tahsil edilemeyen kısmı için devam eder.
f) Bankalardan tahsil edilecek cezai faiz tutarı, zorunlu karşılıklara uygulanan cezai faiz esasları dahilinde belirlenir. Buna göre, mevcut durumda bu tutar, yükümlülüklerin yerine getirilmedigi tarihte Merkez Bankasının ilan ettigi en yüksek gecelik borç verme faiz oranının 1,5 katsayıyla çarpımı sonucu bulunacak oran üzerinden hesaplanır.
g) Cezai faiz uygulamasına ek olarak, Merkez Bankası bünyesindeki piyasaların herhangi birinde yükümlülügünü yerine getiremeyen kuruluşun, söz konusu piyasaların tümünde işlem yapma yetkisi geçici veya sürekli olarak kaldırılabilir.
a) Yeni Türk Lirası (YTL) Depo Işlemleri
Bu işlemler, Merkez Bankasının belirli vadeler için gün içinde ilan ettigi faiz oranlarından YTL borç almak veya borç vermek isteyen bankaların Merkez Bankası ile gerçekleştirdikleri mevduat işlemlerini ifade eder. Söz konusu işlemlere ilişkin esaslar aşagıda yer almaktadır:
1) YTL depo işlemleri gün içinde 10:00-12:00 ile 13:00-16:00 saatleri arasında gerçekleştirilir. Söz konusu işlemlere uygulanacak faiz oranları, Merkez Bankası tarafından belirlenerek Reuters Sisteminin CBTC sayfasında ilan edilir. Bu sayfada faiz oranlarının yanı sıra depo işlemlerinin valör ve vade tarihleri ile gerçekleşen işlem hacimleri de yer alır.
2) Bankalar, kendilerine tahsis edilen BAL çerçevesinde, yeterli teminat bulundurmak kaydıyla Merkez Bankasından YTL borçlanabilir, belirli bir limit sınırlaması olmaksızın teminatları dahilinde veya EFT Sistemi ile para göndermek suretiyle Merkez Bankasına YTL borç verebilirler. Bankaların borç alabilecekleri tutarlar, limitlerinin üzerinde teminat bulundursalar bile BAL’larını aşamaz.
3) EFT Sistemi ile para göndererek Merkez Bankasına borç vermek isteyen bankaların, MERB-PAR1 mesajının referans bölümüne “ * ” işareti koymaları, borç alan bankaların ise borçlarını, vade tarihinde faiziyle birlikte MERB-PAR1 mesajının referans bölümüne “BALB” yazarak ödemeleri gerekmektedir.
4) YTL depo işlemlerinde en az işlem yapma tutarı 100 bin YTL ve katlarıdır.
5) Borç alan bankanın teminatlarına işlem tarihinde, vadede yükümlülügünü yerine getirinceye kadar, anapara tutarı üzerinden grup ve tranşlara göre belirlenen fazla bulundurma oranları dikkate alınarak blokaj konur.
6) Borç veren bankanın teminatlarına ise işlem tarihinde, borç verdigi tutarı Merkez Bankasına ödeyinceye kadar, anapara tutarı üzerinden grup ve tranşlara göre belirlenen fazla bulundurma oranları dikkate alınarak blokaj konur.
b) Geç Likidite Penceresi (GLP) Işlemleri
GLP işlemleri, Merkez Bankasının gün sonunda; (i) nihai kredi mercii sıfatıyla ödeme sisteminde ortaya çıkabilecek sorunların önlenmesi amacıyla geçici nitelikteki likidite ihtiyaçlarının karşılanması için bankalara sagladıgı borçlanma imkanı ile (ii) likidite fazlalarını degerlendirebilmeleri için bankalara sagladıgı borç verme imkanını kapsar.
1) GLP işlemleri gün sonunda 16:00-17:00 saatleri arasında, zorunlu karşılıkların tesis süresinin son iş gününde ise 16:00-17:15 saatleri arasında gecelik vadede (LON) gerçekleştirilir. Bu işlemlere uygulanacak faiz oranları, Merkez Bankası tarafından belirlenerek Reuters Sisteminin CBTC sayfasında ilan edilir. Bu işlemlere ilişkin borçlanma faiz oranı 10:00-16:00 saatleri arasında ilan edilen gecelik vadeli borçlanma faiz oranından düşük, borç verme faiz oranı ise 10:00-16:00 saatleri arasında ilan edilen gecelik vadeli borç verme faiz oranından yüksek olarak belirlenir. CBTC sayfasında LON işlemlerinin valör ve vade tarihleri ile gerçekleşen işlem hacimleri de yer alır.
2) Bankalar, Bankalararası Para Piyasası GLP Teminat Deposu’nda yeterli teminat bulundurmak koşuluyla söz konusu LON kotasyonlarından limitsiz olarak Merkez Bankasından borçlanabilirler. Aynı şekilde, yeterli teminat bulundurmak veya EFT Sistemi ile para göndermek suretiyle limitsiz olarak Merkez Bankasına borç verebilirler.
3) GLP işlemlerinin Merkez Bankasının nihai kredi mercii sıfatıyla gerçekleştirdigi işlemler oldugu dikkate alınarak, bankaların bu imkanı sürekli bir borçlanma kaynagı olarak degil, istisnai bir finansman kaynagı olarak görmeleri gerekmektedir. GLP’den borç almak isteyen banka, borçlanmak istedigi tutarın mevcut BAL’ını aşması durumunda, söz konusu borçlanmaya ihtiyaç duymasının gerekçesini Merkez Bankasına yazılı olarak bildirir. Merkez Bankası, gerekli görmesi halinde, borçlanan bankanın GLP işlemleri konusunda ilgili kamu otoritelerini bilgilendirir ve bankayı önceden bilgilendirmek kaydıyla GLP’den borçlanma imkanını sınırlandırabilir.
4) GLP işlemlerinde en az işlem yapma tutarı 100 bin YTL ve katlarıdır.
5) Borç alan bankanın teminatlarına işlem tarihinde, vadede yükümlülügünü yerine getirinceye kadar, anapara tutarı üzerinden bulundugu grubun 3. tranşı için belirlenen fazla bulundurma oranları dikkate alınarak blokaj konur.
6) Borç veren bankanın teminatlarına ise işlem tarihinde, borç verdigi tutarı Merkez Bankasına ödeyinceye kadar, anapara tutarı üzerinden bulundugu grubun 3. tranşı için belirlenen fazla bulundurma oranları dikkate alınarak blokaj konur.
7) EFT Sistemi ile para göndermek suretiyle borç vermek isteyen bankanın işlemi yapmadan önce, teminatlarını kullanarak borç veren bankanın da işlemin valöründe
söz konusu tutarı MERB-PAR1 mesajı ile referans bölümünde “LONS” kodunu kullanarak, borç alan bankanın ise bu tutarı faizi ile birlikte vadesinde MERB-PAR1 mesajı ile “LONA” referans kodunu kullanarak göndermesi gerekir.
c) Yeni Türk Lirası (YTL) Depo Alım Ihalesi Işlemleri
Merkez Bankasının ihale yöntemi ile gerçekleştirdigi YTL depo alım işlemlerine ilişkin esaslar aşagıda yer almaktadır:
1) Ihalelere, Bankalararası Para Piyasası işlemlerine taraf olan tüm bankalar katılabilirler.
2) Ihale duyurusu Reuters Sisteminin CBTY, ihale sonucu ise CBTZ sayfasında ilan edilir.
3) Ihaleye teklif verme süresi, Merkez Bankasınca ihalenin duyuruldugu CBTY sayfasında ilan edilen süre ile kısıtlıdır.
4) Ihaleler esas olarak geleneksel (çoklu fiyat) ihale yöntemi ile gerçekleştirilir. Merkez Bankası gerekli gördügü durumlarda önceden duyurarak farklı ihale yöntemleri de kullanabilir.
5) Ihaleye katılmak isteyen bankalar tekliflerini, EFT Sistemi üzerinden, ihale numarası, teklif türü, faiz oranı ve tutar bilgilerini içerecek şekilde HABR-TKLF mesajı ile Merkez Bankasına iletirler. Söz konusu ihaleler için ihale kodu alanına “ 7 ” rakamı girilmelidir.
6) EFT Sistemi üyesi olmayan ve ihaleye katılmak isteyen bankalar, ihale numarası, faiz oranı ve teklif tutarı bilgilerini içeren tekliflerini, ihale saatleri içinde Para Piyasaları Müdürlügüne telefonla bildirebilirler.
7) Ihale teklifleri en az 1 milyon YTL ve katları üzerinden verilir.
8) Ihalede teklif edilecek faiz oranları, yıllık bazda tam, tamın yüzde biri ve katları (Örn: XX.01, XX.02, XX.03 vb.) şeklinde tanımlanır ve bunlar dışında küsurat kullanılmaz.
9) Geleneksel ihale yönteminde, ihalenin kesildigi faiz oranında birden fazla teklif olması halinde dagıtım oransal olarak yapılır. Çıkan tutarlar 100 bin YTL ve katları olarak aşagı yuvarlanır.
10) EFT mesajındaki bilgilerin yanlış olmasından, yanlış alana girilmesinden veya başka yanlışlardan dogacak sonuçlardan bankalar sorumludur. EFT Sistemi ile alınacak ihale tekliflerinde;
• Ihale kodu ve veya numarasının yanlış olması,
• Teklif türünün yanlış olması,
• Teklif tutarının en az işlem tutarı ve katlarında olmaması,
• Teklif faizlerinin tam, tamın yüzde biri ve katları dışında küsuratlı olması,
• Ihale saatleri içinde gönderilmemesi halinde teklifler degerlendirmeye alınmaz.
11) Mükerrer teklif gönderilmesi durumunda ayrım yapılmaksızın, tekliflerin hepsi degerlendirmeye alınır. EFT Sistemi ile gönderilen tekliflere ilişkin olarak daha sonra yapılacak düzeltme talepleri kabul edilmez.
12) Ihaleye katılmak isteyen EFT Sistemi üyesi bankalar, kendi EFT sistemlerinde ya da EFT Merkezinde bir sorun olması ve bunun EFT Merkezince teyit edilmesi durumunda tekliflerini, ihale saatleri içinde Merkez Bankası Para Piyasaları Müdürlügüne telefonla bildirebilirler.
13) Ihale sonuçlarına göre ihaleyi kazanan kuruluşlara işlemlere ilişkin teyit bilgileri, Merkez Bankası tarafından EFT Sistemi ya da faks aracılıgıyla gönderilir.
14) Ihalede kazanan bankalar ihale bedellerini, işlem valöründe en geç EFT Sistemi kapanış saatine kadar MERB-PAR1 mesajı, “IHL” referansı ve “Inter-Ihale Bedeli” açıklaması ile Merkez Bankasına ödemekle yükümlüdürler.
d) Gün Içi Limit (GIL) Işlemleri
GIL işlemleri, bankacılık sisteminde gün içinde oluşan acil fon ihtiyaçlarının karşılanabilmesi ve ödeme sisteminde oluşabilecek tıkanıklıkların giderilebilmesi amacıyla Merkez Bankasınca bankalara, limitleri ve teminatları dahilinde, komisyon karşılıgında, gün sonunda geri ödenmek üzere, gün içinde saglanan borçlanma imkanıdır. Bu işlemlere ilişkin esaslar aşagıda yer almaktadır:
1) Bankalararası Para Piyasası işlemleri için bankalara tahsis edilen BAL’lar GIL işlemleri için de geçerlidir. Diger bir ifade ile, bankalara GIL işlemleri için ilave limit tanınmamaktadır.
2) Bankalar, GIL imkanından 9:00-15:00 saatleri arasında yararlanabilirler.
3) GIL uygulamasında en az işlem yapma tutarı 100 bin YTL ve katlarıdır.
4) GIL kullanımı karşılıgında bankaların para piyasası işlemleri için Merkez Bankası nezdinde tesis ettikleri teminatlarına, anapara tutarı üzerinden grup ve tranşlara göre belirlenen fazla bulundurma oranları dikkate alınarak blokaj konur. Banka GIL borcunu ödediginde teminatları serbest bırakılır.
5) GIL kullanan bankaların borçlarını, gün sonunda en geç EFT Sistemi kapanış saatine kadar MERB-PAR1 mesajı ve “GIL” referansı ile Merkez Bankasına ödemeleri gerekmektedir.
Bankalararası Para Piyasasında işlem yapma yetkisi olan bankalar, Merkez Bankası tarafından grup ve tranşlara ayrılır. Bankalar, kendileri için belirlenen grup ve tranş tutarları çerçevesinde, Ek:3’te belirtilen fazla bulundurma oranlarını göz önüne alarak;
a) Döviz depolarını,
b) Merkez Bankası Ankara ve veya Istanbul ?ubeleri nezdinde kendi adlarına açtırdıkları efektif depolarını,
c) Vade yapıları ve özellikleri Merkez Bankası Idare Merkezince degerlendirilerek kabul edilen yabancı devlet ve hazinelerince ihraç edilmiş bono ve tahvilleri,
d) Merkez Bankası likidite senetlerini,
e) DIBS’leri (YTL, döviz ve dövize endeksli),
f) Hazine Müsteşarlıgınca ihraç edilmiş Eurobond’ları teminat olarak tesis edebilirler.
1) Bankalararası Para Piyasasında para piyasası işlemi yapacak bankalar, yukarıda belirtilen teminat çeşitlerinden istediklerini bu talimatta belirtilen koşullar dogrultusunda Merkez Bankasına teminat olarak verirler.
2) Teminat olarak verilen kıymetler karşılıgında bankaların, kendilerine tanınan limitler çerçevesinde borçlanabilecekleri ve borç verebilecekleri tutarlar, içinde bulundukları grup ve tranşlar ile teminat çeşitlerine göre Merkez Bankasınca belirlenen fazla bulundurma oranları ve blokaj sırası dikkate alınarak hesaplanır.
3) Borç alan ve veya teminatını kullanarak borç veren bankanın teminatlarına, Ek:3’te yer alan tablodaki sıraya göre ve vadeye kalan gün sayısı en az olandan başlanarak blokaj konur.
4) Bankalar borçlanmalarına karşılık, kullandıkları borç tutarının en az yüzde 50’si oranında DIBS cinsinden teminat bulundurmak zorundadırlar.
5) Teminat olarak getirilen DIBS ve likidite senetlerinin teminat degeri hesaplanırken Merkez Bankasınca ilan edilen Resmi Gazete fiyatları esas alınır.
6) Döviz üzerinden tesis edilen teminatların YTL’ye çevrilmesinde Merkez Bankası tarafından ilan edilen gösterge niteligindeki döviz alış kurları, efektif olarak alınan teminatların YTL’ye çevrilmesinde ise Merkez Bankası tarafından ilan edilen gösterge niteligindeki efektif alış kurları esas alınır.
7) Bankaların borçlanmalarına karşılık bulundurdukları teminatların degerlerinde fiyat hareketleri veya kupon ödemeleri gibi nedenlerden dolayı degişiklikler olması durumunda, teminatları borçlanmalarını tam olarak karşılamayan bankalardan, ilave teminat veya YTL getirmesi istenir. Bu yükümlülügü kendisine bildirilen süre içerisinde yerine getiremeyen bankalar temerrüde düşmüş kabul edilir ve söz konusu bankalara temerrüde düşme halinde uygulanan kurallar dahilinde işlem yapılır.
a) Döviz Depoları
1) Bankalar, teminat olarak tesis ettikleri döviz depolarına ait dövizleri, Merkez Bankasınca seçilmiş olan Merkez Bankasının yurt dışı muhabirlerine yatırırlar.
2) Teminat olarak verilen dövizler Merkez Bankasınca uluslararası para piyasalarında degerlendirilir, saglanan faiz gelirleri masraflar düşüldükten sonra ilgili bankalara ödenir.
3) Döviz depoları, esas olarak ABD Doları (USD) ve Euro (EUR) üzerinden tesis edilir. Merkez Bankası gerekli görürse diger döviz cinslerini de teminat olarak kabul edebilir. Döviz depolarının vadeleri 1 aydan kısa olmamak üzere bankalarla mutabık kalınmak suretiyle belirlenir.
4) Tesis edilen döviz depoları, ilgili dövizler vade sonunda anapara ve birikmiş faiziyle birlikte geri alınmak üzere kapatılabilir ya da vadeleri uzatılabilir. Döviz depolarının teminat olarak kullanılabilmesi için vade başlangıcından, uzatma isteminde ise vade sonundan 2 iş günü önce Para Piyasaları Müdürlügüne telefon ve yazı ile başvurulması gerekmektedir. Uzatma talep edilmedigi taktirde, söz konusu depolar vade sonundan 2 iş günü önce teminat olma özelligini yitirirler.
b) Efektif Depoları
1) Bankalar, ABD Doları (USD) ve Euro (EUR) cinsi efektiflerini teminat olarak Merkez Bankasının Ankara ve veya Istanbul ?ubelerinde kendi adlarına açtıracakları Efektif Deposu Hesabı’na yatırabilirler. Söz konusu depo hesaplarına Merkez Bankasınca faiz tahakkuk ettirilmez.
2) Merkez Bankası gerekli görürse belirleyecegi diger para birimlerinden efektifleri de teminat olarak kabul edebilir.
3) Bankaların, Bankalararası Para Piyasasına teminat olarak vermek istedikleri efektiflerin cins ve tutarlarını Para Piyasaları Müdürlügüne telefon ve yazı ile bildirmeleri gerekir.
4) Teminat olarak getirilen efektifler cinslerine göre ayrılmış kupürlerden oluşur, bu kupürler temiz, yıpranmamış, deste halinde, sayılmış ve bandrollü olarak, kupür dökümünü içeren bir liste ekinde Merkez Bankasının Ankara ve veya Istanbul ?ubelerine teslim edilir. ?ubelerce sayımı tamamlanan efektifler bankanın Efektif Deposu Hesabı’na aktarılır ve teminat olarak kullanılmaya başlanır.
5) Bankaların Döviz ve Efektif Piyasaları için imzaladıkları Serbest Efektif Deposu Taahhütnamesi ve çalışma esasları Bankalararası Para Piyasası işlemleri için de geçerlidir.
c) Yabancı Devlet Bono ve Tahvilleri ile Eurobond’lar
1) Bankalar, vade yapıları ve özellikleri Merkez Bankasınca degerlendirilerek kabul edilen yabancı devlet ve hazinelerince ihraç edilmiş olan bono ve tahviller ile Hazine Müsteşarlıgınca ihraç edilmiş olan Eurobond’ları Merkez Bankasının yurt dışı muhabirleri nezdindeki senet muhafaza hesaplarına teminat olarak yatırabilirler.
2) Teminata uluslararası menkul kıymet getirecek bankaların kendilerine ait bir senet muhafaza hesabı bulundurmaları, bu hesap numaralarını Merkez Bankası Para Piyasaları Müdürlügüne yazılı olarak bildirmeleri, teminat işlemlerinin saglıklı yürütülebilmesi amacıyla aynı senet muhafaza hesabını kullanmaları gerekir.
3) Uluslararası menkul kıymetlerin teminata kabul edilebilmesi için; bankalar, kıymetin tanımını, ISIN kodunu, nominal degerini, döviz cinsini, Merkez Bankası hesabına aktaracakları valör tarihini, kupon faizi ve faiz dönemi bilgilerini, kıymetin teslim edilecegi hesap numarasını Para Piyasaları Müdürlügüne telefon ve yazı ile valör tarihinden en az 3 iş günü önce bildirirler. Söz konusu kıymetlere ilişkin teminat çıkış ve kupon ödemesi işlemleri için de aynı şekilde en az 3 iş günü önce Para Piyasaları Müdürlügüne başvurulması gerekir.
4) Bu kıymetlerin günlük degerleri, piyasa degerleri takip edilerek Merkez Bankasınca belirlenir ve talep edildiginde bu konuda ilgili bankalara bilgi verilir.
5) Eurobond’lar ile yabancı devlet ve hazine bono ve tahvilleri vadelerine 1 hafta kaldıgında teminat olma özelliklerini yitirirler.
6) Bu hususlara uyulmaması halinde Merkez Bankasınca katlanılan masraflar ilgili bankalara yansıtılır.
7) Söz konusu kıymetlerin kupon getirileri teminat sahibi bankalara aktarılır.
d) Devlet Iç Borçlanma Senetleri (DIBS) ve Likidite Senetleri
1) Bankalar, Merkez Bankasınca ihraç edilen likidite senetlerini, Hazine Müsteşarlıgınca ihraç edilen YTL, döviz ve dövize endeksli DIBS’leri Bankalararası Para Piyasasına teminat olarak getirebilirler.
2) EFT-EMKT Sistemi üyesi olan bankalar, DIBS ve likidite senetlerini Bankalararası Para Piyasasına teminat olarak getirebilmek için öncelikle EMKT Sisteminde Bankalararası Para Piyasası Teminat Deposu açtırırlar ve getirmek istedikleri kıymetleri bu depoya aktarırlar.
3) EFT-EMKT Sistemi üyesi olmayan bankalar ise teminat olarak getirmek istedikleri DIBS ve likidite senetlerini, Merkez Bankasının Istanbul ve veya Ankara Şubesinde açtırdıkları Bankalararası Para Piyasası Teminat Deposu’na yatırırlar.
4) EMKT Sisteminde yer alan kıymetlerin (DIBS ve likidite senetleri) Bankalararası Para Piyasası teminat sistemine her türlü giriş ve çıkışları için bankalar taleplerini DEPO-AKTR mesajı ile Merkez Bankasına iletirler. Kıymetlerin Bankalararası Para Piyasası Teminat Deposu’na giriş ve çıkışları, Para Piyasaları Müdürlügü yetkilileri tarafından YETK-OLUR onayı ile gerçekleştirilir.
5) EFT-EMKT Sistemi üyesi olmayan bankalar ise, DIBS ve likidite senetlerinin Merkez Bankası şubeleri nezdinde bulunan Bankalararası Para Piyasası Teminat Deposu’na her türlü giriş ve çıkışları için, Merkez Bankası Para Piyasaları Müdürlügüne ve ilgili şubeye telefon ve yazı ile başvururlar.
6) DIBS ve likidite senetleri vadelerine 1 iş günü kaldıgında teminat olma özelligini yitirirler.
7) Işlem yapan bankaların teminat deposuna teslim ettikleri DIBS ve likidite senetlerine, diger koşullar aynı kalmak üzere vadeye en yakın olandan başlanarak blokaj konur.
8) Bankaların para piyasası işlemleri nedeniyle EFT-EMKT Sisteminde ya da EFT-EMKT Sistemi üyesi olmayanlar için Merkez Bankası şubelerinde açılan Bankalararası Para Piyasası Teminat Depoları’ndan muhafaza ücreti alınmaz.
9) EFT-EMKT Sistemine üye olan bankaların teminat olarak getirdikleri kuponlu devlet tahvillerinin kupon ödemesi EFT Sistemi ile dogrudan bankaya yapılır.
10) EFT-EMKT Sistemine üye olmayan bankaların Merkez Bankasının Ankara ve veya Istanbul ?ubelerine teminat olarak getirdikleri kuponlu devlet tahvillerinin kupon ödemelerine ilişkin mali servis işlemlerinden ilgili bankalar sorumludur.
11) YTL cinsinden ihraç edilen DIBS’ler için geçerli olan kurallar, Hazine Müsteşarlıgınca yurt içinde ihraç edilen döviz dövize endeksli DIBS’ler için de uygulanır.
12) Bankaların Açık Piyasa Işlemleri için imzaladıkları DIBS Serbest Depo Taahhütnamesi ve çalışma esasları Bankalararası Para Piyasası işlemleri için de geçerlidir.
Bu talimat 9 Temmuz 2007 tarihinden itibaren yürürlüge girer.
Bankalararası Para Piyasası işlemleri ile ilgili bilgi ve danışma için; PARA PIYASALARI MÜDÜRLÜUÜ
Telefonlar:
Para piyasası işlemleri için: (312) 309 19 40-47
Teminat işlemleri için: (312) 309 19 48-49 Fax:
(312) 311 62 20
Bankalararası Para Piyasası işlemleri ile ilgili şube baglantılı konularda bilgi ve danışma için;
ANKARA ÇUBESI, CARI HESAPLAR BANKALAR VE ZORUNLU KARÇILIKLAR (TAKAS) SERVISI
Telefonlar:
(312) 309 15 93-94 - 310 55 36
(312) 310 36 46 26 76 - 20 54 - 20 25 - 20 46 - 20 30 - 20 54
Fax:
(312) 311 52 23 - 310 56 71
IX. BANKALARARASI PARA PIYASASI IÇLEMLERINDE KULLANILAN FORMÜLLER VE ÖRNEKLER
A. YTL DEPO VE GÜN IÇI LIMIT (GIL) IÇLEMLERINDE LIMIT HESAPLAMA VE BLOKAJ SISTEMI
ÖRNEK: 1
Aşagıdaki örnekte, 1. Grup ve 3. Tranşta yer aldıgı ve saptanan borç alabilme limitinin (BAL) 15.000.000 YTL oldugu varsayılan bir bankanın Ek:3’teki teminat çeşitlerinin tranşlara göre fazla bulundurma oranları dikkate alınarak toplam kullanılabilir limit tutarı hesaplanmıştır. Bankanın teminat deposunda bulunan kıymetlerin bugünkü degerler toplamının 32.467.520 YTL oldugu varsayılmıştır.
1. GRUP | 1. TRANS 5.000.000 | 2. TRANS 10.000.000 | 3. TRANS 15.000.000 Fazla Bulundurma | | | Oranları : | | | DİBS < 1 YIL | % 10 | % 12.5 | % 15 DİBS > 1 YIL | % 20 | % 25 | % 30 EUROBOND | % 20 | % 25 | % 30
Teminat Deposunda Bulunan Kıymetlerin Bugünkü Değerleri (YTL): 1 yıldan kısa vadeli DİBS : | 7.750.000 1 yıldan uzun vadeli DİBS : | 3.750.000 Eurobond : | 20.967.520 Toplam : | 32.467.520
Toplam Kullanılabilir Limit Tutarının Hesaplanması:
Örnekteki banka için kullanılabilir toplam limit, Ek:3’te yer alan teminat blokaj sıralaması dikkate alınarak hesaplanmıştır.
1. Tranş için 5.000.000 x (1,10) = 5.500.000 YTL (1 yıldan kısa vadeli DIBS blokajı)
7.750.000 - 5.500.000 = 2.250.000 YTL (1 yıldan kısa vadeli DIBS’ten kalan bugünkü deger)
2. Tranş için 2.250.000 (1,125) = 2.000.000 YTL (1 yıldan kısa vadeli DIBS’ten hesaplanan limit)
5.000.000 2.000.000 = 7.000.000 YTL (1. Tranştan 5.000.000 YTL, 2. Tranştan
2.000.000 YTL)
10.000.000 - 7.000.0000 = 3.000.000 YTL (2. Tranştan kalan limit tutarı)
3.000.000 x (1,25) = 3.750.000 YTL (1 yıldan uzun vadeli DIBS blokajı)
3. Tranş için 20.967.520 (1,30) = 16.128.861 YTL (Eurobond’dan hesaplanan limit)
TOPLAM KULLANILABILIR LIMIT :
5.000.000 2.000.000 3.000.000 16.128.861 = 26.128.861 YTL
Banka, % 50 DIBS teminat bulundurma koşulu aranmaksızın teminatlarından hesaplanan toplam kullanılabilir limiti kadar (26.128.861 YTL) işlem katlarına göre borç verebilir.
Diger yandan banka, saptanan BAL’ını ve toplam kullanılabilir limitini aşmamak koşuluyla, DIBS teminatlarından hesaplanan limitin (5.000.000 2.000.000 3.000.000 =
10.00.00 YTL) iki katına kadar borç alabilir. Bu örnekte banka, DIBS teminatlarından hesaplanan limitin iki katı 10.000.000 x 2 = 20.000.000 YTL olmasına ragmen, saptanan BAL’ının 15.000.000 YTL olması nedeniyle en fazla 15.000.000 YTL borç alabilir.
ÖRNEK: 2
Aşagıdaki örnekte, 1. Grup ve 3. Tranşta yer aldıgı ve saptanan borç alabilme limitinin (BAL) 15.000.000 YTL oldugu varsayılan bir bankanın 14.000.000 YTL tutarında borç kullanması durumunda; Ek:3’teki teminat çeşitlerinin tranşlara göre fazla bulundurma oranları dikkate alınarak, borç tutarının en az % 50’si kadar DIBS teminat bulundurması koşuluyla, teminatlarına konulan blokaj tutarı hesaplanmıştır. Bankanın teminat deposunda bulunan kıymetlerin bugünkü degerler toplamının 32.467.520 YTL oldugu varsayılmıştır.
1. GRUP | 1. TRANS 5.000.000 | 2. TRANS 10.000.000 | 3. TRANS 15.000.000 Fazla Bulundurma Oranları : | | | DİBS < 1 YIL | % 10 | % 12.5 | % 15 DİBS > 1 YIL | % 20 | % 25 | % 30 EUROBOND | % 20 | % 25 | % 30
Teminat deposunda bulunan kıymetlerin bugünkü değerleri (YTL): 1 yıldan kısa vadeli DİBS : | 7.750.000 1 yıldan uzun vadeli DİBS : | 3.750.000 Eurobond : | 20.967.520 Toplam : | 32.467.520
Blokaj tutarının hesaplanması :
Örnekteki banka için blokajlar, Ek:3’te yer alan teminat blokaj sıralaması dikkate alınarak hesaplanmıştır.
1. Tranş için 5.000.000 x (1,10) = 5.500.000 YTL (1 yıldan kısa vadeli DIBS blokajı)
7.750.000 - 5.500.000 = 2.250.000 YTL (1 yıldan kısa vadeli DIBS‘ten kalan bugünkü deger)
2. Tranş için blokaj 2.250.000 (1,125) = 2.000.000 YTL (1 yıldan kısa vadeli DIBS‘ten hesaplanan limit)
5.000.000 2.000.000 = 7.000.000 YTL (1. Tranştan 5.000.000 YTL, 2. Tranştan
2.000.000 YTL)
14.000.000 YTL borç alan bankanın borcunun % 50’sini oluşturan 7.000.000 YTL’lik kısmı için 1 yıldan kısa vadeli DIBS teminatlarına 7.750.000 YTL (5.500.000 2.250.000) tutarında blokaj konmuştur. Bankanın kalan 7.000.000 YTL’lik borcu için blokaj sırasına göre 1 yıldan uzun vadeli DIBS teminatına blokaj konacaktır.
10.000.000 - 7.000.0000 = 3.000.000 YTL (2. Tranştan kalan limit tutarı)
3.000.000 x (1,25) = 3.750.000 YTL (1 yıldan uzun vadeli DIBS blokajı)
7.000.000 - 3.000.000 = 4.000.000 YTL (1 yıldan uzun vadeli DIBS blokajı sonrası kalan borç tutarı)
Bankanın 1 yıldan uzun vadeli DIBS teminatları kalan borcunu karşılamadıgından
4.000.000 YTL’lik tutar için Eurobond teminatlarına blokaj konacaktır.
3. Tranş için 4.000.000 x (1,30) = 5.200.000 YTL (Eurobond blokajı)
TOPLAM BLOKAJ TUTARI :
5.500.000 2.250.000 3.750.000 5.200.000 = 16.700.000 YTL
B. GEÇ LIKIDITE PENCERESI (GLP) IÇLEMLERINDE LIMIT HESAPLAMA VE BLOKAJ SISTEMI
ÖRNEK: 1
Aşagıdaki örnekte, 2. Grup ve 2. Tranşta yer aldıgı ve saptanan borç alabilme limitinin (BAL) 37.000.000 YTL oldugu varsayılan bir bankanın teminatlarından, Ek:3’teki blokaj sırasına göre, her teminatın 3. Tranşı için belirtilen fazla bulundurma oranları dikkate alınarak toplam kullanılabilir limit tutarı hesaplanmıştır. Bankanın teminat deposunda bulunan kıymetlerin bugünkü degerler toplamının 82.450.000 YTL oldugu varsayılmıştır.
2. GRUP | 1. TRANS 20.000.000 | 2. TRANS 37.000.000 | 3. TRANS Fazla Bulundurma Oranları : YABANCI BONO TAHVİL | % 10 | % 13 | % 17 DİBS < 1 YIL | % 10 | % 12.5 | % 15
Teminat Deposunda Bulunan Kıymetlerin Bugünkü Değerleri (YTL) : Yabancı bono : | 11.700.000 1 yıldan kısa vadeli DİBS : | 5.750.000 1 yıldan uzun vadeli DİBS : | 65.000.000 Toplam | 82.450.000
Toplam Kullanılabilir Limit Tutarının Hesaplanması :
11.700.000 (1,17) = 10.000.000 YTL (yabancı bonodan hesaplanan limit)
5.750.000 (1,15) = 5.000.000 YTL (1 yıldan kısa vadeli DIBS’ten hesaplanan limit)
65.000.000 (1,30) = 50.000.000 YTL (1 yıldan uzun vadeli DIBS’ten hesaplanan limit)
TOPLAM KULLANILABILIR LIMIT :
10.000.000 5.000.000 50.000.000 = 65.000.000 YTL
Banka, % 50 DIBS teminat bulundurma koşulu aranmaksızın teminatlarından hesaplanan toplam kullanılabilir limiti kadar (65.000.000 YTL) borç verebilir.
Diger yandan banka, DIBS teminatlarından hesaplanan limitinin % 50 DIBS teminat bulundurma koşulunu saglaması nedeniyle yine toplam kullanılabilir limiti kadar (65.000.000 YTL) borç alabilir.
ÖRNEK: 2
Aşagıdaki örnekte, 2. Grup ve 2. Tranşta yer aldıgı ve saptanan borç alabilme limitinin (BAL) 37.000.000 YTL oldugu varsayılan bir bankanın 50.000.000 YTL tutarında LON borç kullanması durumunda; Ek:3’teki teminat çeşitlerinin 3. Tranşa göre fazla bulundurma oranları dikkate alınarak, borç tutarının en az % 50’si kadar DIBS teminat bulundurması koşuluyla, teminatlarına konulan blokaj hesaplanmıştır. Bankanın teminat deposunda bulunan kıymetlerin bugünkü degerler toplamının 82.450.000 YTL oldugu varsayılmıştır.
2. GRUP | 1. TRANS 20.000.000 | 2. TRANS 37.000.000 | 3. TRANS Fazla Bulundurma Oranları : YABANCI BONO TAHVİL | % 10 | % 13 | % 17 DİBS < 1 YIL | % 10 | % 12.5 | % 15 DİBS > 1 YIL | % 20 | % 25 | % 30
Teminat Deposunda Bulunan Kıymetlerin Bugünkü Değerleri (YTL): Yabancı bono : | 11.700.000 1 yıldan kısa vadeli DİBS : | 5.750.000 1 yıldan uzun vadeli DİBS : | 65.000.000 Toplam | 82.450.000
Blokaj Tutarının Hesaplanması :
Bankanın kullanmış oldugu borcun % 50’sinin DIBS teminatı olması koşulu aranarak, Ek:3’te yer alan tablodaki sıraya göre bankanın teminatlarına blokaj konur. Söz konusu blokajda LON işlemi olması nedeniyle 3. Tranşa uygulanan oranlar kullanılır.
11.700.000 (1,17) = 10.000.000 YTL (Yabancı bonodan hesaplanan limit)
50.000.000 - 10.000.000 = 40.000.000 YTL (Yabancı bono teminatı yetmedigi için kalan borç tutarı)
5.750.000 (1,15) = 5.000.000 YTL (1 yıldan kısa vadeli DIBS’ten hesaplanan limit)
40.000.000 - 5.000.000 = 35.000.000 YTL (1 yıldan kısa vadeli DIBS yetmedigi için kalan borç tutarı)
35.000.000 x (1,30) = 45.500.000 YTL (1 yıldan uzun vadeli DIBS blokajı)
TOPLAM BLOKAJ TUTARI :
11.700.000 5.750.000 45.500.000 = 62.950.000 YTL
LON işlemi olması nedeniyle banka, % 50 DIBS teminat bulundurma koşulunu sagladıgından BAL tutarı olan 37.000.000 YTL’ye bakılmaksızın teminatlarından hesaplanan limiti kadar borç kullanabilir. Bu örnekte, borçlanmış oldugu 50.000.000 YTL karşılıgında bankanın teminatlarına 62.950.000 YTL tutarında blokaj konur.
ÖRNEK:
Aşagıdaki örnekte, saptanan borç alabilme limitinin (BAL) 15.000.000 YTL oldugu varsayılan bir bankanın 14.000.000 YTL tutarında kullandıgı O N borç tutarını faizi ile birlikte vadesinde EFT Sistemi kapanış saatine kadar ödeyemedigi varsayılmıştır.
Bankanın O N vadede % 22,50 faiz oranından 14.000.000 YTL borçlanması durumunda ödeyecegi faiz tutarı,
Faiz Tutarı = Anapara * Faiz Oranı * Gün Sayısı 36000 formülünden,
Faiz Tutarı = 14.000.000 * 22,50 * 1 36000 = 8.750 YTL olarak hesaplanır.
Banka toplam borç tutarı olan 14.008.750 YTL’ yi vadesinde EFT Sistemi kapanış saatine kadar ödeyemediginde temerrüde düşmekte ve Merkez Bankasının gecelik vadede ilan ettigi en yüksek borç verme faiz oranının 1,5 katsayı ile çarpımı sonucu bulunan oran üzerinden cezai faiz ödemektedir.
Merkez Bankasının gecelik vadede ilan ettigi en yüksek borç verme faiz oranının
% 25,50 oldugu ve bankanın toplam borcunu cezai faizi ile birlikte ertesi sabah saat 11:30’a kadar ödedigi varsayıldıgında 1 gecelik gecikme ile,
Cezai Faiz Oranı = % 25,50 * 1,5 = % 38,25
Cezai Faiz Tutarı = (Anapara Faiz Tutarı) * Cezai Faiz Oranı *Gün Sayısı 36000
Cezai Faiz Tutarı = 14.008.750 * 38,25 * 1 36000 = 14.884,30 YTL
Toplam Borç Tutarı = 14.008.750 14.884,30 = 14.023.634,30 YTL olmaktadır.
Bu durumda banka, 14.023.634,30 YTL’lik ödemeyi yaparak borcunu kapatmaktadır. Ancak, bankanın belirtilen süre içinde söz konusu ödemeyi yapamaması durumunda bloke edilen teminatları nakde çevrilir. Teminatların nakde çevrilmesine kadar geçen süre için de cezai faiz tahsil edilir.