KolayuyumGiriş yap

Atık Getirme Merkezlerinin Kurulması ve İşletilmesi ile Sıfır Atık Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar

Tebliğ

Tür
Tebliğ
Tarih
31.12.2021
Yürürlük
31.12.2021
Durum
Yürürlükte
Seri
Tebliğler, Çevre Mevzuatı

BİRİNCİ BÖLÜM — Amaç, Kapsam ve Dayanak

Madde 1 – Amaç

(1) Bu Usul ve Esasların amacı; sıfır atık yönetim sistemi uygulamaları ile geri kazanılabilir atıkların diğer atıklarla karıştırılmadan kaynağında ayrı biriktirilmesine ve ayrı toplanmasına, geri kazanım ve/veya bertarafa gönderilmek üzere bırakılabilmesi için oluşturulan atık getirme merkezlerine ilişkin idari ve teknik hususları belirlemektir.

Madde 2 – Kapsam

(1) Bu Usul ve Esas; sıfır atık yönetim sistemi uygulamaları ile bu uygulamalar kapsamında; evlerden ya da içerik veya yapısal olarak benzer olan ticari, endüstriyel işletmeler ile kurumlardan kaynaklanan tehlikesiz nitelikteki geri kazanılabilir atıkların kaynağında ayrı biriktirilmesi ve ayrı toplanması ile Ek-1’de yer alan atıkların geri kazanım ve/veya bertarafa gönderilmek üzere bırakılabilmesi için atık getirme merkezlerinin kurulmasına ve işletilmesine ilişkin esasları kapsar.

Madde 3 – Dayanak

(1) Bu Usul ve Esaslar, 2/4/2015 tarihli ve 29314 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Atık Yönetimi Yönetmeliğine ve 12/7/2019 tarihli ve 30829 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sıfır Atık Yönetmeliğine dayanılarak hazırlanmıştır.

Madde 4 – Tanımlar

(1) Bu Usul ve Esasta geçen;

a) Atık getirme merkezi: Ayrı biriktirilen atıkların geri kazanıma ve/veya bertarafa gönderilmesi amacıyla bırakıldığı merkezleri,

b) Bakanlık: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığını,

c) Biriktirme ekipmanı: Atıkların türlerine göre biriktirildiği kumbara, konteyner ve benzeri ekipmanları,

ç) Geri kazanılabilir atık aktarma merkezi: Sıfır atık yönetim sistemi kapsamında; evlerden ya da içerik veya yapısal olarak benzer olan ticari, endüstriyel işletmeler ile kurumlardan kaynaklanan tehlikesiz nitelikteki geri kazanılabilir kağıt/karton, cam, metal, plastik, kompozit, tekstil atıkların atık işleme tesislerine ulaştırılmadan önce biriktirilmesi amacıyla mahalli idareler tarafından kurulan/kurdurulan, işletilen/işlettirilen merkezleri,

d) İl müdürlüğü: Çevre, şehircilik ve iklim değişikliği il müdürlüğünü,

e) Mobil atık getirme merkezi: Belirli süreler içerisinde farklı noktalara hizmet vermek amacıyla kullanılan gerektiğinde yeri değiştirilebilen taşınabilir özellikte, farklı tür atıkları ayrı ayrı toplamak amacıyla birden fazla biriktirme ekipmanının birlikte bulunduğu atık toplama noktasını ve/veya atık getirme merkezine bağlı olarak kullanılan atık toplama taşıtlarını,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM — Genel Esaslar

Madde 5 – Sıfır atık sistemine ilişkin genel ilkeler

(1) Sıfır atık yönetim sisteminin kurulması ve işletilmesinden; kamu kurum ve kuruluşları, OSB’ler, serbest bölgeler, sanayi siteleri, sanayi tesisleri, havalimanları, terminaller, limanlar, AVM’ler, iş merkezi ve ticari plazalar, eğitim kurumu ve yurtlar, sağlık kuruluşları, konaklama tesisleri, hane ve siteler, zincir marketler, akaryakıt istasyonları ve dinlenme tesisleri, tüzel kişiliğe sahip kuruluşlar, kafeterya ve restoranlar, kargo şirketleri, 27/11/2014 tarihli ve 29188 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği kapsamında ambalajlı ürün satışı yapan yerler gibi bina ve yerleşkeler ile mahalli idareler sorumludur.

(2) Mahalli idareler ile bina ve yerleşkeler Sıfır Atık Yönetmeliği’nde verilen uygulama takvimi doğrultusunda sıfır atık sistemini kurarlar.

(3) Bu maddenin birinci fıkrasında yer alan sıfır atık sisteminin kurulması ve işletilmesinden sorumlu bina ve yerleşkeler, sıfır atık yönetim sisteminde oluşan atıklar için asgari ikili biriktirme sistemi oluşturarak kağıt/karton, cam, metal, plastik ve kompozit atıklarını diğer atıklardan ayrı biriktirir.

(4) Sıfır atık yönetim sistemini kurarak belge alan bina ve yerleşkelerde ayrı biriktirilen atıklar sıfır atık belgesini alan mahalli idarelerin toplama sistemine veya çevre lisanslı atık işleme tesislerine birbirleriyle karışmayacak şekilde asgari ikili olarak teslim edilir.

(5) Mahalli idarelerce, hizmet alanlarının tamamını kapsayacak şekilde, ayrı biriktirilen geri kazanılabilir atıkların diğer atıklarla karıştırılmadan toplanması için asgari ikili toplama sistemi kurulur.

(6) Sıfır atık bilincinin ve farkındalığının artırılması ve uygulamanın yaygınlaştırılması için mahalli idareler tarafından süreli kampanyalar düzenlenir, vatandaşın atıklarını ayrı biriktirmesini teşvik edici organizasyonlar yapılır. Bu çalışmalar, çevre ve atık ile ilgili ulusal ve/veya uluslararası düzeyde kabul görmüş özel gün ve haftalar başta olmak üzere mahalli idare tarafından belirlenecek zamanlarda yapılır, yapılmadan önce vatandaşa duyurulur ve katılımı teşvik edilir. Sıfır atığı teşvik edici faaliyetlerde mahalli idareler, kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları ve özel sektör kuruluşlarıyla işbirliği yapabilir.

(7) Mahalli idareler, vatandaşları atıklarını ayırmaya ve ayrı biriktirmeye teşvik eder. Ayrı biriktirilecek atık türleri, bu atıkların biriktirileceği biriktirme ekipmanları ve yerleri, atık türlerine göre toplama yöntemi ve gün/saatleri, toplama güzergâhları, atık getirme merkezleri ve yerleri ile mobil (seyyar) atık getirme merkezi programı vatandaşlara duyurulur. Sistemin etkinliği sürekli takip edilir, gerekli iletişim kanalları kullanılarak vatandaşlara yönelik bilgilendirme çalışmaları tekrarlanır. Sıfır atık yönetim sistemi dâhilinde ihtiyaçlara hızlı cevap verilmesi ve hizmet kalitesinin artırılması için ayrı bir mobil iletişim hattı kurulur, bu iletişim hattı vatandaşlara duyurulur. Ayrıca Bakanlıkça hazırlanan mobil uygulamalara dâhil olunur.

(8) Yeni yapıların yapı kullanma izin belgelerini alabilmeleri için yapı ruhsatı aşamasında diğer atıkların ve geri kazanılabilir atıkların toplanması amacıyla belediyenin uygun gördüğü konum, sayı ve nitelikte ikili biriktirme ekipmanı belirlenmesi ve inşaat tamamlanmadan önce montajın yapılması için parsel sınırlarının kullandırılması sağlanır. Biriktirme ekipmanı bulunmayan mevcut yapılardan ekipman teşkili için ilgili belediyesince katılım payı alınabilir.

(9) Milli Eğitim Bakanlığı tarafından koordine edilen eğitim kurumlarında sıfır atık yönetim sisteminin kurulması çalışmaları kapsamında “sıfır atık öğrenci kulüpleri” oluşturulur ve farkındalığın artırılmasına yönelik faaliyetler düzenlenir.

Madde 6 – Atık Önleme ve Azaltım Esasları

(1) Sıfır atık sisteminde atık oluşumunun önlenmesi ve atık azaltımına ilişkin gerekli tedbirler alınır. Kullanılmayan ürünlerin veya bileşenlerinin, uygun olması halinde onarımına ve/veya yeniden kullanımına öncelik verilir, ürünlerin kullanım ömrü uzatılarak atık oluşumu azaltılır ve kaynakların verimli kullanımı sağlanır. Mahalli idareler ile bina ve yerleşkelerde atık önleme ve azaltımla ilgili olarak Bakanlıkça hazırlanan sıfır atık uygulama kılavuzları esas alınır. (https://sifiratik.gov.tr/)

(2) Değer zincirinin her aşamasında tüketilebilir gıdanın ihtiyaç sahiplerine gıda bankacılığı aracılığıyla ulaştırılması, planlı üretimin yaygınlaştırılmasıyla kaynakta gıda kaybının önlenmesi, gıda israfının azaltılması, tüketime elverişli olmayan ürünlerin ekonomiye kazandırılması, oluşan fazla gıdanın paylaşılması sağlanır.

(3) Atık oluşumunun ve israfın önlenmesi amacıyla tek kullanımlık bardak ile içecek temin eden kafeterya, lokanta, restoran gibi yerler, yeniden kullanılabilir (çok kullanımlık) bardak seçeneğinin müşterilerine öncelikli sunulmasını, paket ve gel-al siparişler dışında çok kullanımlık bardak kullanımına öncelik verilmesini, yanlarında getirdikleri çok kullanımlık bardak/termos ile içeceklerini almak isteyen müşterilerin taleplerinin karşılanmasını, bu uygulamayı teşvik edici düzenlemelerde bulunulmasını ve tüketicilere duyurulmasını sağlar. Bu Usul ve Esasın 5’inci maddesinin üçüncü fıkrasına uygun şekilde sistem kurar.

(4) Kafeterya, lokanta, restoran gibi yiyecek-içecek hizmeti sunan yerler, mekan içerisinde alınan hizmetlerde tek kullanımlık tabak, çatal, bıçak, kaşık, bardak gibi malzemeler yerine çok kullanımlık olanların tercih edilmesini, pipet ve ıslak mendil gibi malzemelerin sadece müşteriler tarafından talep edilmesi halinde verilmesini, paket siparişlerde ise müşteri tarafından talep edilmemesi durumunda tek kullanımlık tabak, çatal, bıçak, kaşık, bardak, pipet, ıslak mendil gibi atık oluşumuna sebep olacak malzemelerin gönderilmemesini sağlar.

(5) Kargo şirketleri ile 27/11/2014 tarihli ve 29188 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği kapsamında ambalajlı ürün satışı yapan yerler, tüketici ve ambalajlanan ürün için gerekli güvenlik ve sağlık düzeyini sağlamaya yeterli olandan fazla hacim ve ağırlıkta ambalaj kullanılmamasını, paketlemede kullanılan malzemelerin yeniden kullanıma ve/veya geri kazanıma uygun olmasını, plastik kullanımının azaltılmasına yönelik gerekli tedbirlerin alınmasını sağlar.

(6) Kullanılmış tekstil ürünlerinin kullanım ömrünün uzatılması amacıyla toplanarak ihtiyaç sahiplerine ulaştırılması ve yeniden kullanımının sağlanması esastır.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM — Atıkların Kaynağında Ayrı Biriktirilmesi ve Toplanması

Madde 7 – Atıkların ayrı biriktirilmesi

(1) Sıfır atık yönetim sisteminde atıklar; kağıt (kağıt/karton kutular, yazı ve çizim kağıtları, gazeteler vb.), cam (cam içecek şişeleri, cam gıda kavanozları vb.), metal (içecek kutuları, konserve kutuları vb.), plastik (PET içecek şişeleri, gıda kapları, şampuan şişeleri, kova vb.) ve kompozit (süt kutusu, meyve suyu kutusu, cips paketi vb.) atıklar mavi renkli veya mavi etiketli, üzerinde okunaklı şekilde “Geri Kazanılabilir Atıklar” yazılı biriktirme ekipmanlarında beraber biriktirilebilir. Geri kazanılabilir atık ekipmanına atılması uygun olmayan; mutfak atıkları, ıslak havlu ve mendiller, seramik ve porselen vb. eşya atıkları gibi atıklar koyu gri renkli veya koyu gri etiketli, üzerinde okunaklı şekilde “Diğer Atıklar” yazılı biriktirme ekipmanında biriktirilir.

(2) Boyalar, kimyasallar, flüoresanlar, piller, atık elektrikli ve elektronik eşyalar, atık ilaçlar, hacimli atıklar, bitkisel atık yağlar vb. farklı kategorilerdeki atıklar birinci fıkrada tanımlanan ikili sistemden ayrı olarak biriktirilir ve atık getirme merkezlerine/toplama noktalarına götürülür. Kullanılmış flüoresanlar, öncelikle orijinal ürün ambalajında muhafaza edilir ve kırılmasını engelleyecek özellikte biriktirme ekipmanlarına yerleştirilir, flüoresanların kazara kırılması durumunda cıva buharının yayılmasını önlemek için gerekli tedbirler alınır.

(3) Bina ve yerleşkeler tarafından biriktirme ekipmanı ihtiyacının (adet ve hacimsel olarak) ve yerleştirileceği konumların belirlenmesi için oluşan atık türleri, miktarı, atıkların oluşma sıklığı tespit edilir. Kişi sayısı ile hareketli nüfus (günlük/haftalık/dönem/mevsim bazlı) değerlendirilerek uygun hacim ve sayıdaki biriktirme ekipmanları hizmet verilen alanların tamamını kapsayacak şekilde ve kişilerin kolay ulaşabileceği uygun konumlara yerleştirilir.

(4) Cadde, sokak ve kamusal alanlarda atıkların ayrı biriktirilmesi için mahalli idarelerce yerleştirilecek biriktirme ekipmanlarının hacmi, sayısı ve yerleştirilecekleri noktalar belirlenirken, hizmet alanı içerisindeki cadde ve sokakların, kamu kurum kuruluşlarının, konut ve ticari alanların, meydan, piknik, mesire alanı gibi yerlerin sayıları, konumları ve nitelikleri dikkate alınır. Bu alanlardaki hareketli nüfus (günlük/haftalık/dönem/mevsim bazlı), sosyoekonomik özellikler, tüketim alışkanlıkları, atıkların kaynağı, türü ve miktarı, yol genişlikleri, araç ve yaya trafiği ile insanların yürüme mesafesi esas alınarak değerlendirme yapılır. Cadde ve sokaklardaki mevcut konteynerlerin yanma geri kazanılabilir atıklar için biriktirme ekipmanlarının yerleştirilmesi sağlanır.

(5) Geri kazanılabilir atıklar, diğer atıklar, tekstil atıkları, bitkisel atık yağlar, atık elektrikli ve elektronik eşyalar gibi farklı atık türleri için biriktirme ekipmanları, vatandaşların farklı türdeki atıklarını aynı alanda bırakabilmesini teminen ayrı ayrı alanlar yerine tercihen tek bir toplama noktasına yerleştirilir veya mobil atık getirme merkezi tercih edilir. Atık türü özelinde ayrı ayrı ekipman yerleştirilmesi durumunda ekipman tasarımlarından kaynaklanacak görsel kirliliğin önlenmesine ilişkin tedbirler alınır.

(6) Mahalli idareler ile bina ve yerleşkeler tarafından ikili biriktirme sistemine ilave olarak yemek hazırlama aşamasında oluşan atıklar, meyve-sebze atıkları, çay ve kahve posaları, park ve bahçe kaynaklı atıklar gibi biyo-bozunur atıkların ayrı biriktirileceği üçlü sistem kurulabilir.

(7) Mahalli idarelerce toptancı hallerinde ve pazar yerlerinde, gıda israfının önlenmesi ve oluşan gıda atıklarının kaynağında ayrı biriktirilmesi ve geri kazanımının sağlanmasına yönelik sistem oluşturulur. Bu alanlarda “Geri Kazanılabilir Atıklar”, “Biyobozunur Atıklar” ve “Diğer Atıklar” olmak üzere en az üçlü ayrı biriktirme sistemi teşkil edilir. Mahalli idarelerce yerleştirilecek biriktirme ekipmanlarının hacmi, sayısı ve yerleştirilecekleri noktalar belirlenirken, toptancı hali ve pazar alanının büyüklüğü, atık miktarı ve çeşitliliği ile pazarcıların kolay erişim sağlayabilmesi dikkate alınır.

(8) Bina veya yerleşkede oluşan atıkların verildiği lisanslı tesislerin kabul prosedürü veya mahalli idarenin toplama sisteminin uygun olması halinde “Geri Kazanılabilir Atıklar” birden fazla grupta da biriktirilebilir. Cam atıklarının diğer geri kazanılabilir atıklarla aynı ekipmanda toplanması hem toplama hem de ayrıştırma süreçlerinde operasyonel zorluklara yol açması ve geri kazanım verimini düşürmesi nedeniyle atık camlar için yeşil renkli ayrı biriktirme ekipmanı yerleştirilebilir, camlar renklerine göre ayrı ayrı da biriktirilebilir, cam atıkların ayrı biriktirilmesi amacıyla cam kumbaralarının kullanımı yaygınlaştırılır.

(9) Atıkların ayrı biriktirilmesine ilişkin uyarıcı ve yönlendirici bilgilendirmeler sıfır atık sisteminden sorumlu kişi/birimler tarafından yapılır. Sistemin etkinliği takip edilerek uygulamaya katılımın teşvik edilmesi ve farkındalığın artırılmasını teminen gerekli iletişim kanalları kullanılarak bilgilendirme çalışmaları tekrarlanır.

(10) Site, apartman ve villa tipi müstakil konutlar tarafından geri kazanılabilir atıklar için ayrı ekipman bulundurulur. Bu ekipmanların temininde belediyelerle işbirliği yapılabileceği gibi bu ekipmanlar diğer bina veya yerleşkeler ile ortak olarak da kullanılabilir. Blok, site, kat düzeyinde ortalama hane büyüklüklerine göre ekipman ihtiyacı tespit edilir, ekipmanların yerleştirileceği yerler hizmet verilen alanların tamamının erişimine uygun ve kişilerin kolay ulaşabileceği şekilde belirlenir.

(11) Zincir marketler ile 400 m2 ve üzeri kapalı satış alanına sahip satış noktaları, tüketiciler tarafından getirilen tehlikesiz nitelikteki kâğıt, cam, metal, plastik atıklar ile satışı yapılması durumunda pil, elektrikli küçük ev aletleri veya tekstil atıklarının ayrı olarak biriktirilmesi için rahatlıkla görülebilecek ve erişilebilecek yerlerde atık miktarına ve atığın özelliğine göre biriktirme ekipmanı yerleştirerek toplama noktaları oluşturur. Tüketiciler tarafından getirilen elektrikli küçük ev aletleri ile tekstil atıklar için biriktirme ekipmanı yerleştirilebileceği gibi zincir market tarafından bu atıklar teslim alınmak suretiyle de toplama noktası oluşturulabilir. Satış noktaları, uygun iletişim kanallarıyla oluşturdukları toplama noktalarına ilişkin olarak tüketicileri (mağaza içi duyum, sosyal medya hesapları gibi) bilgilendirerek teşvik eder. Çevresel tedbirlerin alınması, mevzuata uygun ekipman tercih edilmesi durumunda toplama noktasında bitkisel atık yağların biriktirilmesi için de ekipman yerleştirilebilir.

(12) Zincir market ve 400 m2 ve üzeri kapalı satış alanına sahip satış noktalarında kâğıt, cam, metal, plastik atıklar için oluşturulacak toplama noktalarına;

- Her bir atık türü için ayrı ekipman veya,

- Kâğıt, cam, metal, plastik atıklar için tek bir ekipman,

- Atık oluşumuna göre farklı gruplandırmalar yapılarak ekipmanlar(örneğin cam atıklar için ayrı, kâğıt-metal-plastik için ayrı ekipman),

yerleştirilebilir.

(13) Atık getirme merkezine sahip alışveriş merkezinde kurulu bulunan zincir marketler ile 400 m2 ve üzeri satış alanı bulunan satış noktalarında bu maddenin onbirinci ve onikinci bentlerinde yer alan toplama noktası kurma zorunluluğu aranmaz.

(14) Sıfır atık sisteminden sorumlu kişi/birimler tarafından gerekli izleme çalışmaları yapılır, biriktirme ekipmanlarının hacim, doluluk oranı, sayı ve konumları değerlendirilir ve ihtiyaç duyulması halinde değişiklik yapılarak sistemin etkinliği ve optimizasyonu sağlanır.

(15) Sıfır atık yönetim sisteminin kurulması, işletilmesi ve izlenmesine yönelik olarak Bakanlıkça hazırlanan kılavuzlar esas alınır. (https://sifiratik.gov.tr/)

Madde 8 – Biriktirme ekipmanlarının özellikleri

(1) Bu Usul ve Esasların 7’nci maddesinin birinci fıkrası gereğince geri kazanılabilir atıklar için mavi, diğer atıklar için gri renkli biriktirme ekipmanı yerleştirilir. Atığın miktarına ve toplama sıklığına göre atık türü bazında da kağıt/karton, cam, metal, plastik ve kompozit atıklar için ayrı biriktirme sistemi kurulabilir. Bu atıklardan kağıt/karton atıklar için mavi, cam için yeşil, metal atıklar için gri ve plastik atıklar için sarı renkli ayrı biriktirme ekipmanı yerleştirilebilir, biyobozunur atık yönetiminin sağlandığı yerlerde bu atıklar ayrı olarak kahverengi ekipmanda biriktirilir. Kompozit atıkların ayrı biriktirilmesi/toplanması halinde turkuaz renkli ekipman kullanılır.

(2) Atık elektrikli ve elektronik eşyaların biriktirilmesi için kullanılacak biriktirme ekipmanlarında mor renk, bitkisel atık yağ biriktirme bidonlarında koyu mavi renk, tekstil biriktirme ekipmanlarında pembe renk ve evlerden kaynaklanan atık ilaç biriktirme ekipmanlarında beyaz renk kullanılır.

(3) İsrafın önlenmesi ve kaynakların verimli kullanılması için mevcut durumda kullanılan biriktirme ekipmanları atık türüne uygun renkte etiketleme, giydirme ve/veya renklendirme yapılarak kullanılabilir.

(4) Biriktirme ekipmanlarının üzerinde atık türünü belirten yazılar okunaklı, görünebilir boyutta ve farkındalık oluşturabilecek özellikte olmalıdır. Ekipmanların ağız kısmı, vatandaşların atığını rahat bırakabileceği genişlikte olmalıdır. Ancak başta çocuklar olmak üzere insanların ekipmanın içerisine girmesini engelleyecek ve atıkları bırakırken insanların ellerine zarar vermeyecek nitelikte tasarlanmalıdır. Biriktirme ekipmanları tercihen ek poşet kullanımı gerektirmeyecek nitelikte olmalıdır.

(5) Biriktirme ekipmanlarında sıfır atık logosu kullanılır, logonun renk ve etiketlemeleri için https://sifiratik.gov.tr/kutuphane/kurumsal-kimlik adresinde yer alan hususlara uyulur. Sıfır atık logosunun tek renk olarak kullanılması durumunda yüksek yoğunluklu olmalı, ekipman rengi ile aynı renkte veya renk tonunda olmamalıdır.

Madde 9 – Geçici depolama

(1) Bina ve yerleşkelerdeki biriktirme ekipmanları ve toplama noktalarından alınan atıkların lisanslı tesise gönderilinceye veya mahalli idarenin toplama sistemine teslim edilinceye kadar bekletileceği geçici depolama alanı teşkil edilir.

(2) Geçici depolama alanı teşkilinde toplama, taşıma sıklığı, atıkların miktarı ile bina ve yerleşkenin fiziki şartları dikkate alınır.

(3) Bina veya yerleşkede bulunan kişi sayısının ve atık miktarının az olması ve/veya bina veya yerleşkenin fiziki alanının küçük olması durumunda; geçici depolama alanı, belediye veya lisanslı firma araçlarının atıkları alabileceği uygun bir alana yerleştirilen konteyner tipi biriktirme ekipmanlarından teşkil edilebilir.

(4) Prosesten kaynaklanan tehlikeli atıklar haricinde sadece idari faaliyetleri, bakım onarım vb. işlemleri sonucu veya revir ve diğer yönetim binalarından kaynaklı tehlikeli atıkların geçici depolanması faaliyetinde bulunanların Tehlikeli Maddeler ve Tehlikeli Atık Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası yaptırma zorunluluğu bulunmamaktadır.

Madde 10 – Atıkların ayrı toplanması

(1) Mahalli idareler tarafından hizmet alanlarının tamamını kapsayacak şekilde kaynağında ayrı biriktirilen atıkların birbirleriyle karıştırılmadan toplanmasına yönelik aşağıda belirtilen esaslar doğrultusunda altyapı oluşturulması sağlanır/sağlattırılır:

a) Cadde, sokak ve kamuya açık alanlarda ikili biriktirme sisteminde ayrı biriktirilen geri kazanılabilir atıklar ve diğer atıklar birbiriyle karışmadan toplanır. Ancak üçlü toplama sistemini kuran mahalli idarelerde ikili biriktirme sistemine ilave olarak biyo-bozunur atıklar da ayrı toplanır.

b) “Geri Kazanılabilir Atıklar” ekipmanında biriktirilen atıkların, “15 01 06 - Karışık ambalaj atığı” koduyla , “Diğer Atıklar” ekipmanında biriktirilen atıkların ise “20 03 01- Karışık belediye atığı” koduyla yönetimi sağlanır.

c) Cam kumbaralarında ayrı olarak biriktirilen cam atıklarının diğer atıklardan ayrı olarak toplanması sağlanır.

ç) Tekstil/giysilerin toplanarak ihtiyaç sahiplerine ulaştırılması, yeniden kullanıma kazandırılması veya geri kazanımı amacıyla biriktirme ekipmanı yerleştirilmesi sağlanır.

d) Evlerden kaynaklanan atık ilaçların toplanması için ilaç satışı yapılan yerlerde (eczanelere) ve il sıfır atık yönetim planında belirlenen yerlerde atık ilaç biriktirme ekipmanlarının bulundurulması ve biriktirilen atık ilaçların yönetimi sağlanır. Sağlık kuruluşlarından kaynaklanan atık ilaçlar için Atık Yönetimi Yönetmeliği 18'inci bölüm altındaki atık ilaç kodları kullanılmakta olup, bu atıkların yönetiminden ilgili sağlık kuruluşları (hastaneler, eczaneler, ecza depoları, vb) sorumludurlar. Diğer yandan, hane halkından kaynaklanan atık ilaçlar için 20'ncı bölüm altındaki atık ilaç kodları kullanılır ve söz konusu atıkların yönetiminden belediyeler sorumludurlar.

e) Toptancı hallerinde ve pazar yerlerinde, “Geri Kazanılabilir Atıklar”, “Biyobozunur Atıklar” ve “Diğer Atıklar” için olmak üzere en az üçlü ayrı grupta biriktirilen atıklar farklı türlerdeki atıklarla karışmayacak şekilde toplanarak yönetimi sağlanır.

(2) Mahalli idareler tarafından geri kazanılabilir atıkların ayrı toplanması amacıyla, cadde ve sokakların yapısına, genişliğine göre ikili biriktirme ekipmanlarının (geri kazanılabilir atıklar-diğer atıklar) kullanılması esas olmakla birlikte geri kazanılabilir atıklar ile diğer atıklar dönüşümlü toplama yöntemiyle belirlenen günlerde toplanabilir veya kapıdan kapıya toplama yöntemiyle geri kazanılabilir atıkların ayrı toplanması sağlanabilir. Toplama programı vatandaşa duyurulur, vatandaşın sisteme katılımı desteklenir ve istikrarlı bir ayrı toplama programı uygulanır.

(3) Mahalli idarelerce sıfır atık sisteminin veriminin artırılması için izleme çalışmaları yürütülerek sistemin etkinliği ve optimizasyonunun sağlanması amacıyla gerekli iyileştirmeler yapılır.

(4) Toplama/taşıma araçlarında sıfır atık logosu kullanılır, renk ve etiketlemeleri için https://sifiratik.gov.tr/kutuphane/kurumsal-kimlik adresinde yer alan hususlara uyulur. Ayrıca toplama/taşıma araçlarında “Sıfır Atık Toplama Aracı” ibaresi bulunur.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM — Atık Getirme Merkezleri

Madde 11 – Atık getirme merkezlerinin kurulmasına ilişkin esaslar

(1) Mahalli idareler tarafından; Ek-1’de yer alan, belediye atıkları ile benzer ticari ve kurumsal atıkların diğer atıklarla karıştırılmadan ayrı toplanması ve atık işleme tesislerine gönderilmek üzere bırakılabilmesinin sağlanması amacıyla atık getirme merkezlerinin kurulması/kurdurulması zorunludur.

(2) Karşılıklı mutabakat sağlanması durumunda birden fazla mahalli idare tarafından ortak kullanmak üzere atık getirme merkezi/merkezleri kurulabilir/kurdurulabilir. Ancak bu durumda vatandaşların kolay erişebileceği konum/konumlarda, atık getirme merkezlerine bağlı olarak mobil atık getirme merkezleri kurulması/kurdurulması zorunludur.

(3) Ek-1’de yer alan atık listesindeki tüm atıkları kabul edebilecek şekilde atık getirme merkezinin asgari 1000 m2 alana tesis edilmesi esastır.

(4) Atık getirme merkezinin teşkil edilmesi için asgari 1000 m2 alan bulunamaması durumunda;

a) Nüfusu 20.000’e kadar olan mahalli idarelerde 1 adet en az 300 m2 alana sahip atık getirme merkezi kurulur.

b) Nüfusu 20.000'den 100.000’e kadar olan mahalli idarelerde her biri 300 m2'den az olmamak kaydıyla toplamda en az 600 m2’yi sağlayacak şekilde atık getirme merkezi/merkezleri kurulur.

c) Nüfusu 100.000’den 300.000’e kadar olan mahalli idarelerde her biri 300 m2'den az olmamak kaydıyla toplamda en az 1000 m2,yi sağlayacak şekilde atık getirme merkezi/merkezleri kurulur.

ç) Nüfusu 300.000’den fazla olan mahalli idarelerde her biri 300 m2’den az olmamak kaydıyla toplamda en az 1200 m2,yi sağlayacak şekilde atık getirme merkezi/merkezleri kurulur.

(5) Belediye sınırı ve mücavir alanları dışında yer alan yerleşim alanlarındaki atıkların atık getirme merkezlerine getirilmesi, ilgili mevzuat hükümlerine göre il özel idarelerinin sorumluluğundadır.

(6) Kurulan atık getirme merkezleri için bağlı bulunduğu ilin İl Müdürlüğünden bu Usul ve Esaslarda belirtilen şartların sağlandığına dair onay yazısı alınır. Seyyar (mobil) atık getirme merkezleri için onay yazısı aranmaz.

Madde 12 – Atık getirme merkezlerinin teknik özellikleri

(1) Mahalli idareler tarafından kurulan atık getirme merkezlerinin asgari olarak aşağıdaki şartları sağlaması zorunludur:

a) Vatandaşların kolay ulaşabileceği konumda olmalıdır.

b) Tesis sahasının zemini beton veya asfalt ile kaplı olmalıdır.

c) Atık getirme merkezini tanıtıcı ve atık üreticisini bilgilendirici, yönlendirici işaretler bulunmalıdır.

ç) Aydınlatma sistemi bulunmalıdır.

d) Yangın riskine ilişkin gerekli tedbirler alınmalıdır.

e) Temiz ve bakımlı olmalı, koku, haşere oluşumuna engel olacak şekilde dezenfekte edilmelidir.

f) Atıklar, gruplarına göre ayrı olarak, türlerine uygun biriktirme ekipmanlarında biriktirilmeli, ilgili mevzuata uygun olarak çevresel kirliliğe yol açmayacak şekilde gerekli tedbirler alınmalıdır.

g) Ayrı biriktirme ekipmanları, biriktirilecek atığın ilgili mevzuatında tanımlanan kriterlere uygun olarak tasarlanmalıdır.

ğ) Gelen ve giden atıklara ait bilgilerin elektronik ortamda kaydedildiği veri kayıt sistemi bulunmalıdır.

h) İş sağlığı ve güvenliği mevzuatında yer alan ilgili hükümlere uygun olmalıdır.

ı) Kullanılacak biriktirme ekipmanlarının üzerinde veya ekipmanların bulunduğu bölmelerde biriktirilecek atık türlerine ve kodlarına ilişkin yazı ve şekil bilgileri bulunmalı, ayrı atık gruplarındaki atıklar aynı biriktirme ekipmanında biriktirilmemelidir.

i) Atık getirme merkezi içerisinde yönetim binası, giriş kontrol noktası bulunmalı, atık depolama alanına sahip olmalı ve tesis kapasitesine uygun kantar bulundurulmalıdır. Atık getirme merkezlerinin bu Usul ve Esasın 9 uncu maddesinin dördüncü fıkrasına göre parçalı şekilde teşkil edilmesi durumunda İl müdürlüğünün uygun görüşü doğrultusunda ortak kantar kullanımı sağlanabilir.

j) Tesis etrafı dışardan izinsiz girişleri engelleyecek şekilde çevrili olmalıdır.

k) Atıkların depolandığı alanların üzeri rüzgar, yağmur, güneş gibi meteorolojik koşullara karşı koruma sağlayacak şekilde kapalı olmalıdır.

l) Toplama kanalları ile ızgara sistemine sahip olmalı, toplanan atık suların ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak bertarafı sağlanmalıdır.

m) Ek-1’de belirtilen inşaat ve yıkıntı atıklarının en fazla 2 ton atık kapasiteli biriktirme ekipmanlarında biriktirilmesi sağlanmalıdır.

n) Sıfır atık konusunda farkındalık oluşturulması amacıyla öğrenciler başta olmak üzere vatandaşlara yönelik eğitim ve bilgilendirme bölümü oluşturulabilir.

o) Mahalli idare bünyesinde bulunan çevre görevlisi mahalli idarenin atık getirme merkezinden de sorumludur.

Madde 13 – Atık getirme merkezlerinin işletilmesine ilişkin esaslar

(1) Atık getirme merkezleri ile seyyar (mobil) atık getirme merkezlerine bu Usul ve Esasların ek-1’inde tanımlanan atıklar dışında atık kabul edilmez. Sanayi kuruluşları ile ticari işletmeler faaliyetleri sonucu ortaya çıkan atıklarının yönetimini Atık Yönetimi Yönetmeliğinin 9 uncu maddesi doğrultusunda sağlarlar.

(2) Atık getirme merkezlerinde;

a) Ek-1’de yer alan atıkların, Ek-2’de verilen gruplama örnekleri dikkate alınarak diğer gruplarla karıştırılmadan ayrı biriktirilmesi sağlanır. Gruplar dışında kalan Ek-l’de yer alan atıklar ise ilgili mevzuata uygun olarak aynı bölme içerisinde ayrı ekipmanlarda biriktirebilir. Örneğin Ek-2’de 14 üncü grupta verilen evlerden kaynaklanan tehlikeli atıkların da yer aldığı atıklar, atık getirme merkezinde aynı bölmede ayrı biriktirme ekipmanlarında veya çevre ve insan sağlığına zarar vermemek kaydıyla kendi ambalajlarında biriktirilebilir.

b) Atık getirme merkezlerinin bu Usul ve Esasların 11’inci maddesinin dördüncü fıkrasında belirtildiği şekilde parçalı olarak yapılması durumunda mahalli idarenin hizmet alanı içerisinde Ek-1’de yer alan tüm atıkların kabul edilmesini sağlayacak şekilde atık getirme merkezleri teşkil edilir. Her bir atık getirme merkezinde Ek-l’de yer alan hangi atıkların kabul edileceği vatandaşlara duyurulur.

c) Havanın, toprağın, yüzey ve yeraltı sularının kirlenmesi ile koku ve gürültü gibi çevre üzerindeki olası olumsuz etkilerin ve insan sağlığı açısından doğrudan risk oluşturan kirlilik kaynaklarının önlenmesi ve/veya azaltılması zorunludur.

ç) Yetkili kişiler dışında atık getirme merkezine girişlerin önlenmesi için gerekli tedbirler alınır.

d) Atığın tesise kabulünde, biriktirilmesinde ve farklı türdeki atıkların atık işleme tesislerine sevki sırasında ilgili mevzuatta belirtilen tedbirler alınır.

e) Atıkların biriktirilme süresi, atıkların miktarına bakılmaksızın ilgili mevzuatta belirtilen süreleri geçemez.

f) Atıklar ile ilgili olarak hacim küçültme ve/veya paketlemeye/depolamaya uygun hale getirmeye yönelik fiziksel işlemler hariç herhangi bir fiziksel, kimyasal veya biyolojik geri dönüşüm ve geri kazanım veya bertaraf işlemi yapılamaz.

(3) Mahalli idareler tarafından kurulan atık getirme merkezlerinde belirlenen alanlarda, yeniden kullanılabilir durumdaki mobilya, yatak, giysi gibi ürünlerin tamir, bakım, onarım ve benzeri işlemlerden geçirilerek aynı amaçlı kullanılmak üzere ikinci el ürün olarak yeniden piyasaya sunulması amacıyla tamir atölyesi, ikinci el ürün teşhir alanı tesis edilebilir. Tamir, bakım ve onarım işleminden kaynaklanacak atıkların yönetimi ilgili mevzuatına göre yapılır.

(4) Atık getirme merkezleri Bakanlığın çevrimiçi programlarına kayıt olmak ve merkeze gelen ve atık işleme tesislerine gönderilen atıklara ilişkin bilgileri bu program üzerinden bildirmekle yükümlüdür.

(5) Merkezlerin tanıtılması, faaliyetleri ve seyyar (mobil) atık getirme merkezlerinin bulunduğu noktalar ile seyyar (mobil) atık getirme merkezlerinin toplama programları konusunda halkın bilgilendirilmesi amacıyla yazılı/görsel bilgilendirme yapılır.

Madde 14 – Atık getirme merkezlerinin denetimi ve onayı/iptali

(1) Mahalli idareler ile alışveriş merkezleri tarafından kurulan atık getirme merkezlerinin bu Usul ve Esaslara uygunluğu il müdürlükleri tarafından değerlendirilir, uygun bulunması durumunda Ek-3’de formatı bulunan onay yazısı düzenlenir. Düzenlenme sonrası Bakanlığın çevrimiçi programına İl Müdürlüğü tarafından kaydedilmesi gerekmektedir.

(2) Bu Usul ve Esaslar kapsamında kurulan atık getirme merkezi faaliyetlerinin, ilgili mevzuata uygun olarak yapılıp yapılmadığı Bakanlıkça/il müdürlüğünce izlenir, kontrol edilir ve denetlenir.

(3) Bu Usul ve Esaslar kapsamındaki faaliyetlere ilişkin olarak yapılan izleme, kontrol ve denetim sonucunda uygunsuzluk tespit edilmesi halinde atık getirme merkezi onayı iptal edilir ve atık getirme merkezinin faaliyeti, kısmen veya tamamen, süreli veya süresiz durdurulur, mevcut atıklar atık işleme tesislerine gönderilir.

Madde 15 – Mobil atık getirine merkezleri

(1) Atık getirme merkezlerine tüm vatandaşların erişim durumu değerlendirilerek ayrı toplama etkinliğinin artırılmasını teminen hizmet alanı içerisinde farklı konumlarda toplama noktalarının oluşturulması amacıyla mobil atık getirme merkezleri kurulabilir/kurdurulabilir ve ayrıca seyyar (mobil) atık getirme merkezi olarak taşıtlar kullanılarak sistem desteklenebilir.

(2) Alışveriş merkezleri, bu maddede yer alan hükümlere uygun şekilde mobil atık getirme merkezi kurarlar.

(3) Mobil atık getirme merkezlerinde aşağıdaki şartlar sağlanır:

a) Ek-2’ de yer alan 1’den 12’ye kadar olan gruptaki (12. grup hariç olmak üzere) atıklar arasından en az yedi ayrı kategoride (kağıt, cam, metal, plastik atıklar, atık elektrikli ve elektronik eşyalar ve atık piller zorunlu olmak üzere) toplama yapmak üzere farklı bölmelerden/haznelerden oluşur. Kağıt, cam, metal ve plastik atıklar “Geri Kazanılabilir Atıklar” bölmesinde birlikte toplanabilir. Cam ayrı olmak üzere kağıt, metal ve plastik “Geri Kazanılabilir Atıklar” bölmesinde birlikte toplanabilir.

b) Bölmelerin/haznelerin ağız kısmı, vatandaşların atığını rahat bırakabileceği genişlikte olmalıdır. Ancak başta çocuklar olmak üzere insanların ekipmanın içerisine girmesini engelleyecek ve atıkları bırakırken insanların ellerine zarar vermeyecek nitelikte tasarlanmalıdır. Atık atıldıktan sonra yetkililer dışında atıkların tekrar alınmasının engellenmesi için kilitli olarak tasarlanması sağlanabilir.

c) Bitkisel atık yağ kumbaralarının ağız genişliği yağın kabıyla atılabilmesine imkân tanıyacak genişlikte olmalı veya bitkisel atık yağın konteynere boşaltılması durumunda boş kabının bırakılabileceği bir bölme/alan olmalıdır.

ç) Yangın riskine ilişkin gerekli tedbirler alınmalıdır.

d) Fonksiyonel kullanımı için meydan, pazar yeri, siteler, okul bölgesi gibi nüfus yoğunluğu olan bölgeler seçilerek uygun güzergahlara yerleştirilmelidir.

e) Vatandaşların kolay ulaşabileceği konumda olmalıdır. İstenmesi halinde taşınmaya uygun olarak tesis edilir.

1) Mobil Atık getirme merkezini tanıtıcı ve atık üreticisini bilgilendirici, yönlendirici işaretler bulunmalıdır.

(4) Seyyar (mobil) atık getirme merkezi olarak kullanılan taşıtlarda aşağıdaki şartlar sağlanır:

a) Ek-1’de yer alan tüm atıklar toplanır.

b) Görünüş, koku, toz, sızdırma ve benzeri faktörler yönünden çevreyi kirletmeyecek şekilde hizmet vermek üzere tasarlanır.

c) Taşman atıklar özellikleri niteliğiyle risk yaratmayacak ve birbirleri ile reaksiyona girmeyecek, kontaminasyona sebep olmayacak şekilde gerekli tedbirler alınarak ayrı kap, bölüm, kutu, konteynerler ve benzeri ekipmanlar/bölmeler içerisinde taşınır.

BEŞİNCİ BÖLÜM — Geri Kazanılabilir Atık Aktarına Merkezi

Madde 16 – Geri kazanılabilir atık aktarına merkezlerinin kurulumu ve özellikleri

(1) Sıfır atık yönetim sistemi kapsamında; evlerden ya da içerik veya yapısal olarak benzer olan ticari, endüstriyel işletmeler ile kurululardan kaynaklanan tehlikesiz nitelikteki geri kazanılabilir kağıt, cam, metal, plastik, kompozit, tekstil atıkların atık işleme tesislerine ulaştırılmadan önce biriktirilmesi amacıyla mahalli idareler tarafından geri kazanılabilir atık aktarma merkezi/merkezleri kurulabilir/kurdurulabilir, işletilebilir/işlettirilebilir.

(2) Geri kazanılabilir atık aktarma merkezinin;

a) Etrafının çevrili olması ve atıkların bekletildiği alanın üzerinin kapalı olması,

b) Zemininin beton veya asfalttan yapılmış olması,

c) Toplama kanalları ile ızgara sistemine sahip olması, toplanan atık suların ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak bertarafının sağlanması,

zorunludur.

(3) Aktarma merkezlerinde sadece biriktirme yapılır, ayırma faaliyeti gerçekleştirilmez. Çevre ve insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde gerekli tedbirler alınır.

(4) İl Sıfır Atık Yönetim Planı kapsamında toplanan ve aktarma merkezlerinde biriktirilen geri kazanılabilir atıklar çevre lisanslı toplama ayırma tesislerine, malzeme cinsine göre ayrı toplanmış geri kazanılabilir atıklar ise çevre lisanslı atık işleme tesislerine gönderilir.

(5) Bu merkezler İl Sıfır Atık Yönetim Planına dahil edilir.

(6) Kurulan aktarma merkezleri, aktarma merkezini oluşturan mahalli idarenin onayı doğrultusunda diğer mahalli idarelerle ortaklaşa kullanılabilir.

ALTINCI BÖLÜM — Çeşitli ve Son Hükümler

Madde 17 – Mevcut atık getirme merkezleri ile ambalaj atığı aktarma merkezleri

(1) Bu Usul ve Esasların yayımı öncesinde faaliyette olan atık getirme merkezleri, mobil atık getirme merkezleri ile ambalaj atığı aktarma merkezleri İl Sıfır Atık Yönetim Sistemi Planına dahil edilerek faaliyetlerine devam ederler.

Madde 18 – Sıfır atık uygulamalarına ilişkin özel hükümler

(1) Sıfır atık belgesine sahip satış noktaları, ticari işletmeler ve sanayi kuruluşları malzeme türlerine göre (kağıt/karton, plastik, ahşap vb.) ayrı biriktirdikleri tehlikesiz nitelikteki; ürün veya hammadde ambalajlan ile nakliye ambalajlarını ilgili kurumların mevzuat hükümlerine uymak kaydıyla sıfır atık yönetim sistemini kurarak belge alan depolarında biriktirebilirler. Bu alanlarda çevre ve insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde gerekli tedbirler alınır, sadece biriktirme yapılır, makine/ekipman kullanılarak ayırma, boyut küçültme, presleme, balyalama gibi faaliyetler gerçekleştirilmez. Biriktirilen tehlikesiz nitelikteki; ürün veya hammadde ambalajları ile nakliye ambalajları toplama ayırma faaliyeti konulu çevre lisanslı atık işleme tesislerine gönderilir.

Madde 19 – İdari yaptırım

(1) Bu Usul ve Esaslara aykırı hareket edenler hakkında 2872 sayılı Çevre Kanununda öngörülen müeyyideler uygulanır.

Madde 20 – Yürürlük

(1) Bu Usul ve Esaslar yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Madde 21 – Yürütme

(1) Bu Usul ve Esas hükümlerini Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı yürütür.