2025/01 Gıda Kontrol Laboratuvarları Denetim Talimatı
- Tür
- Talimat
- Tarih
- 17.02.2025
- Yürürlük
- 17.02.2025
- Durum
- Yürürlükte
- Seri
- Talimatlar, Gıda Mevzuatı
Madde 1 – Amaç
(1) Bu talimatın amacı, Bakanlık Gıda Kontrol Laboratuvarlarının rutin/şikâyet ve kapsam genişletme denetimleri ile özel gıda kontrol laboratuvarlarının rutin/şikâyet, kuruluş izni ve çalışma izni/kapsam genişletme denetimlerinde izlenecek yol ve uyulması gereken kuralların belirlenmesidir.
Madde 2 – Kapsam
(2) Bu talimat, Bakanlık Gıda Kontrol Laboratuvarlarının rutin/şikâyet ve kapsam genişletme denetimleri ile özel gıda kontrol laboratuvarlarının rutin/şikâyet, kuruluş izni ve çalışma izni/kapsam genişletme denetimlerine ilişkin usul ve esasları kapsar. Bu talimat, ilgili mevzuat veya rehber dokümanların laboratuvarların denetimlerine ilişkin hususlarının uygulanmasını kısıtlamaz.
Madde 3 – Dayanak
(1) Bu Talimat, 18/2/2022 tarih ve 31754 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gıda Kontrol Laboratuvarları Yönetmeliği’ne dayanılarak hazırlanmıştır.
Madde 4 – Tanımlar
(1) 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun 3 üncü maddesinde ve 18/2/2022 tarihli ve 31754 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gıda Kontrol Laboratuvarları Yönetmeliğinin (bundan sonra Yönetmelik olarak ifade edilecek) 4 üncü maddesinde geçen tanımlara ilave olarak aşağıda yer alan tanımlar da geçerlidir.
(2) Bu talimatta geçen;
a) Aday Denetçi: Genel Müdürlüğün laboratuvarlarla ilgili biriminde, Bakanlık Gıda Kontrol Laboratuvar Müdürlüklerinde, Bursa Gıda Kontrol ve Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünde veya Ulusal Gıda Referans Laboratuvar Müdürlüğünde (UGRLM) çalışan, denetim sırasında sadece gözlem yapan ve gerektiğinde denetçilere yardımcı olabilen, denetim raporuna aday denetçi olarak imza atan ancak şerh düşemeyen en az lisans mezunu personeli,
b) Başdenetçi: Denetim sırasında koordinasyonu yapan, denetim raporunun hazırlanması ve Genel Müdürlüğe/UGRLM’ye iletilmesinden sorumlu olan laboratuvar denetçisi niteliğine uygun personeli,
c) Çalışma izni denetimi: Çalışma izni almak amacıyla başvuruda bulunan laboratuvarın dosyasının teknik yönden incelenerek uygun bulunmasının ardından çalışmaların kontrolü için yerinde yapılan planlı denetimi,
ç) Kapsam genişletme denetimi: Kapsam genişleterek çalışma izni almak amacıyla başvuruda bulunan laboratuvarın dosyasının teknik yönden incelenerek uygun bulunmasının ardından çalışmaların kontrolü için yerinde yapılan planlı denetimi,
d) Kuruluş izni denetimi: Özel gıda kontrol laboratuvarının binasının, ortamının ve çalışma koşullarının yönetmeliğe uygunluğunun değerlendirilmesi için yerinde yapılan planlı denetimi,
e) Rutin denetim: Laboratuvarların yönetmelik esaslarına uygun faaliyet gösterip göstermediğinin değerlendirilmesi için iki yılda en az bir defa yerinde yapılan planlı denetimi,
f) Şikâyet denetimi: Şikâyete istinaden şikâyet konusu hususların değerlendirilmesi için yerinde yapılan habersiz denetimi,
g) Takip denetimi: Rutin, şikâyet, kuruluş izni, çalışma izni veya kapsam genişletme denetimlerinde uygunsuzlukların giderilmesi için verilen süre sonunda, eksikliklerin giderilip giderilmediğinin tespiti için yapılan planlı denetimi,
ifade eder.
Madde 5 – Genel Hükümler
(1) Denetim ekibi; denetimin amacı ve kapsamına göre Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (n) bendinde belirtilen kriterleri taşıyan bir başdenetçi, ve en az iki laboratuvar denetçisinden oluşur. Gerek görüldüğü durumda denetim ekibinde aday denetçi görevlendirilebilir.
(2) Başdenetçi gerekli görüldüğü durumlarda laboratuvar denetçisi olarak da görev yapar.
(3) Rutin denetim için, denetimden en az üç iş günü önce Resmi Yazı ile denetlenecek laboratuvara haber verilir. Şikâyet denetimlerinde bildirim yapılmaz.
(4) Genel Müdürlük/UGRLM; denetim öncesi denetlenecek laboratuvara ait bir önceki denetim raporu, varsa askıya alınan analiz bilgisi, yerleşim planı, personel listesi, organizasyon şeması, cihaz/alet ekipman listesi, onaylı faaliyet listesi ve diğer ihtiyaç duyulacak bilgi ve belgeleri başdenetçiye gönderir.
(5) Bir önceki denetim raporu tüm denetim ekibi tarafından denetim öncesi incelenir.
(6) Denetim ekibi, gerek gördüğü durumlarda yerinde denetim öncesi denetlenecek laboratuvardan metot talimatları, validasyon/verifikasyon raporları gibi belgeleri talep edebilir.
(7) Denetlenecek laboratuvarın kapsamına göre denetim ekibinin tamamı aynı zamanda yerinde denetim gerçekleştirebileceği gibi, laboratuvar birimleri art arda gelen farklı günlerde denetlenebilir (Örneğin 1. gün fiziksel analiz birimi ile kimyasal analiz birimi; 2. gün katkı analiz birimi ile kalıntı analiz birimi; 3. gün mikrobiyolojik analiz birimi ile moleküler biyoloji analiz birimi gibi). Farklı günlerde gerçekleştirilecek denetimlerde de her gün için başdenetçi dahil en az 2 denetçi yerinde denetimde bulunmalıdır. Denetimin son günü tüm denetim ekibi hazır bulunarak denetim raporunu imzalar. Denetim sonunda tek denetim raporu hazırlanır.
(8) Denetimde denetimin türüne göre Ek-1 Rutin/Şikâyet Denetim Raporu, Ek-2 Kuruluş İzni Denetim Raporu, Ek-3 Çalışma İzni/Kapsam Genişletme Denetim Raporu doldurulur.
(9) Denetim sırasında laboratuvar yetkilileri/personeli tarafından gerekli kolaylık sağlanmazsa veya engelleme yapılırsa Ek-4 “Denetimin Engellendiğine Dair Tutanak” tutulur ve bu husus denetim raporunda belirtilir.
(10) Aday denetçi sadece rutin/şikayet denetimine ve bu denetimlerin takibine katılabilir.
Madde 6 – Rutin / Şikâyet Denetimi
(1) Rutin/Şikâyet Denetimlerinde denetimin amacı ve kapsamına göre aşağıda belirtilen hususlara özellikle dikkat edilir:
a) Analizde görev alan personelin analiz hakkındaki yetkinliği değerlendirilir.
b) Personelin analizleri yapabilirliği ve metodun gereklerini yerine getirebilme yetkinliği gözlemlenir.
c) Denetimin konusu ile ilgili analizlere ait validasyon/verifikasyon raporları kontrol edilir.
ç) Enstrümantal cihazlarla yapılan analizlerin kontrolünde analiz raporunda yer alan sonuçlar ile cihazlardan elde edilen sonuçların (cihaz sonuç çıktısı, cihaz /ekipman kullanım kayıtları, bilgisayarda tutulan ham verilerin kontrolü vb.) tutarlılığı kontrol edilir.
d) Analizde kullanılan cihazların kalibrasyon ve bakım-onarım kayıtları, kalibrasyon zorunluluğu bulunmayan cihazların doğruluğunun kontrolü vb. kayıtları incelenir
e) Numune analize hazırlanırken öğütme, karıştırma vb. işlemlerinin yapıldığı mikser, değirmen, blender gibi ekipmanlar ile elde edilen karışımlarda gerekli olduğu durumlarda homojenite testlerinin yapılıp yapılmadığı kontrol edilir.
f) Faaliyet listesinde yer alan analiz metotlarının güncelliği, metodun kapsadığı ürün/ürün grubu kontrol edilir. Analizle ilgili varsa metot birlikteliği performans kriterleri tablolarındaki şartlara uygunluk kontrol edilir.
g) Analiz yapılmadan analiz raporu düzenlenip düzenlenmediği, analiz metodu ve numune sayısına göre uygun sürede analiz raporu verilip verilmediği, analiz sayısına uygun sarf malzeme kullanılıp kullanılmadığı, belirli bir süre içinde düzenlenen analiz rapor sayısının cihaz kapasitesi, personel sayısı ve nitelikleri ile tutarlı olup olmadığı kontrol edilir.
ğ) Analiz detay formu ya da defterinin gerektiği gibi doldurulmaması, diğer kayıtlarla tutarsız olması, izlenebilirliği sağlamaması ve sarf malzeme stok verileri ile yapılan analiz sayılarını tutarsız olması analiz yapmadan rapor düzenleme fiilinin göstergesi olabilir. Bu durumlarda analizle ilgili detaylı inceleme yapılarak analiz yapmadan rapor düzenlenip düzenlenmediğine ilişkin karar kesinleştirilir.
h) Laboratuvar denetçileri gerekli gördüğü durumlarda analizin tamamını ve/veya bir bölümünü yaptırır.
ı) En az numune gelen veya hiç numunesi gelmeyen analizin yapılabilirliği özellikle kontrol edilir.
i) Laboratuvar denetçisi gerek gördüğünde denetim sırasında sonucu bilinen, daha önce çalışılmış numunenin, ilk analiz sonucu uygun çıkmış paçal numuneden ayrılmış şahit numunenin ve/veya LAK (laboratuvarlar arası karşılaştırma) numunesinin/yeterlilik testi numunesinin, sertifikalı referans maddenin (CRM) analiz edilmesini ister.
j) Denetimlerde Bakanlığın belirlediği birim fiyat listesine uygun ücret tahsilinin yapılıp yapılmadığı kontrol edilir.
k) Laboratuvarın Bakanlıktan onay aldığı laboratuvar hizmet birimleri ile cihazların ve personelin Yönetmelik kapsamı dışında kullanılıp kullanılmadığına ilişkin inceleme yapılır.
Madde 7 – Kuruluş İzni Denetimi
(1) Özel gıda kontrol laboratuvarınca her bir laboratuvar denetçisi için yerinde denetim ücretini ilgili hesaba yatırmasının ardından denetim ekibi oluşturulur.
(2) Kuruluş İzni Denetimlerinde aşağıdaki belirtilen hususlar dikkate alınır:
a) Laboratuvarın Bakanlığa sunduğu yerleşim planına uygunluğu kontrol edilir.
b) Laboratuvarda inşaat işlerinin, bölmelerin, kontrollü girişlerin, havalandırma sistemlerinin, aydınlatma sistemlerinin tamamlanıp tamamlanmadığı ve özel ortam gerektiren analizler için önlemlerin alınıp alınmadığı kontrol edilir.
c) Varsa mikrobiyoloji laboratuvar birimi ile moleküler biyoloji laboratuvar biriminin toplam alanları ölçülür.
(3) Kuruluş izni yenileme denetimlerinde, değişiklik yapılan birimler/bölümler/alanlar ile ilgili yukarıda belirtilen işlemler uygulanır. Değişiklik yapıldığı bildirilen birimler/bölümler/alanlar dışında yapılan tadilat varsa bu husus denetim raporuna yazılır.
Madde 8 – Çalışma İzni/Kapsam Genişletme Denetimi
(1) Özel gıda kontrol laboratuvarınca her bir laboratuvar denetçisi için yerinde denetim ücretini ilgili hesaba yatırılmasının ardından denetim ekibi oluşturulur.
(2) Denetim sırasında;
a) Analizde görev alacak personelin analiz hakkındaki yetkinliği değerlendirilir.
b) Personelin analizleri yapabilirliği ve metodun gereklerini yerine getirebilme yetkinliği gözlemlenir.
c) Denetimin konusu ile ilgili analizlere ait validasyon/verifikasyon raporları kontrol edilir.
ç) Laboratuvar denetçileri gerekli gördüğü durumlarda analizin tamamını ve/veya bir bölümünü yaptırır.
d) Laboratuvar denetçisi gerek gördüğünde denetim sırasında sonucu bilinen, daha önce çalışılmış numunenin ve/veya LAK (laboratuvarlar arası karşılaştırma) numunesinin/yeterlilik testi numunesinin, sertifikalı referans maddenin (CRM) denetim sırasında analiz edilmesini ister.
(3) Çalışma izni yenileme denetimlerinde, değişiklik yapılan birimler/bölümler/alanlar ile ilgili yukarıda belirtilen işlemler uygulanır.
Madde 9 – Denetimin Gerçekleştirilmesi
(1) Denetlenecek laboratuvara intikal gerçekleştirildikten sonra, laboratuvar yetkilisine denetim ekibi tanıtılarak geliş amacı açıklanır.
(2) Denetim ekibi personeli ilgili laboratuvar birimlerine giderek denetimin amacına göre ilgili Denetim Raporu (Ek-1, Ek-2, Ek-3) soru listesi doğrultusunda denetimlerini gerçekleştirir ve tespitlerini not eder.
(3) Denetim raporundaki “Genel Şartlar” ve “Personel” ile ilgili olan bölümler başdenetçi ve denetim ekibinde varsa kalite yönetim denetçisi tarafından (başdenetçinin belirlediği iş bölümüne göre); “Numune Kabul” ile ilgili bölüm numune kabul denetçisi tarafından; “Analiz Birimleri, Analizlerin Gerçekleştirilmesi-Genel” bölümü, tüm analiz birimi denetçileri tarafından; diğer analiz birimlerine ilişkin bölüm ise birimden sorumlu denetçi tarafından doldurulur. Kalite yönetim denetçisi tüm birim faaliyetlerinin Yönetmelik ve 17025 hükümlerine göre uygunluğu açısından değerlendirerek gördüğü eksiklikleri ilgili denetçilere bildirir.
(4) Tüm bölüm/birimlerdeki denetim tamamlandıktan sonra denetim ekibi başdenetçi başkanlığında toplanır ve tespitler doğrultusunda Denetim Raporu oluşturulur. Denetçiler arasında ihtilaf olduğunda başdenetçi denetçilerin görüşlerini ve şerhlerini denetim raporuna yazmalarını sağlar.
(5) Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar anlaşılır olacak şekilde net ifadelerle ilgili soru alanının altında bulunan “Bulgular” kısmına yazılır. Gizliliğe riayet etmek koşulu ile uygunsuzluğun belgelenmesi amacıyla fotoğraf ve/veya video çekimi yapılabilir, gerekli görülen belgelerin kopyası veya onaylı suretleri alınarak denetim raporuna eklenir. Bulgular kısmına uygunsuzluk tespiti ile ilgili hususlar yanında gerek görülürse uygun olan durumlarla ilgili açıklamalar da yazılabilir.
(6) Denetim raporlarının değerlendirme bölümü:
a) Rutin/Şikâyet Denetim Raporundaki sorulara ilişkin tespit;
i. Uygun ise “D.1: Uygun”;
ii. Eksiklik, yetersizlik vb. ise eksiklikle ilgili süre verilmesi için “D.2: Uygun Değil”;
iii. Analiz güvenliğini tehlikeye düşüren ve/veya ilgili laboratuvarın onay almasına esas teşkil edecek hususun ortadan kalktığı bir durum ise eksiklikle ilgili süre verilmeden analizlerin askıya alınması için “D.3: Kritik Tespit” olarak,
b) Kuruluş İzni Denetim Raporu ve Çalışma İzni/Kapsam Genişletme Denetim Raporundaki sorulara ilişkin tespit;
i. Uygun ise “D.1: Uygun”;
ii. Uygun değil ise “D.2: Uygun Değil” olarak işaretlenerek doldurulur.
(7) Denetim raporundaki aynı soru için hem D2 hem D3 tespitleri yapılmışsa, sorunun bulgular kısmına bulgunun hangi tespit için yazıldığı parantez içerisinde D2 veya D3 yazılarak belirtilir.
(8) Kanun ve Yönetmeliklerde yaptırım öngörülen uygunsuzluklar (analiz yapmadan rapor düzenleme, kapsam dışı analiz, verifikasyonu olmayan analiz vb.) için, tereddüte mahal vermeyecek şekilde net ifadeler yazılır ve somut deliller veya delillere ait kayıtlar alınır. Alınan delil ve kayıtlar denetim raporunda net olarak belirtilir. Alınan belgeler, denetlenen laboratuvara aslı gibidir yaptırılır.
(9) Rutin/şikâyet denetimlerinde D2 tespit edildiği durumlarda, uygunsuzluğun giderilmesi için üç ayı aşmamak üzere süre verilir ve bu süre denetim raporuna mutlaka yazılır. Uygunsuzluğun giderilmesi için verilen süre uygunsuzluk ile tutarlı olacak şekilde üç aydan daha az da olabilir. D3 tespitleri için itiraz süresi beklenmeden ilgili analiz askıya alınır. İtirazın değerlendirilmesi sonucuna göre işlem yapılır. 1 yıl içerisinde eksikliklerin giderilmediği durumlarda ilgili analiz onaylı faaliyet listesinden çıkarılır.
(10) Denetim Raporu oluşturulduktan sonra denetlenen laboratuvar yetkilileri ile kapanış toplantısı gerçekleştirilir. Kapanış toplantısında laboratuvar denetçilerinin tespitleri aktarılır, oluşturulan rapor, denetim ekibine ve denetlenen laboratuvar müdürüne imzalatılır.
(11) Denetim raporu en az üç nüsha halinde düzenlenerek bir nüshası denetlenen laboratuvara teslim edilir, bir nüshası Genel Müdürlüğe/UGRLM’ye gönderilir ve kalan nüsha başdenetçide kalır.
Madde 10 – Takip Denetimi
(1) Rutin, şikâyet, Kuruluş İzni ve Çalışma İzni/Kapsam Genişletme denetimleri sırasında herhangi bir uygunsuzluk (D2) tespit edilmiş ise uygunsuzluğun niteliğine ve gönderilen düzeltici faaliyete göre gerek görülürse takip denetimine gidilir.
(2) Denetlenen laboratuvar rutin/şikayet denetiminde tespit edilen uygunsuzluğun (D2) giderildiğine dair verilen süre içerisinde düzeltici faaliyetleri ile birlikte bildirim yapmışsa, gerek görülürse bildirim tarihinden itibaren en geç on beş gün içerisinde veya verilen süre bitiminden itibaren en geç beş iş günü içerisinde takip denetimine gidilir. D2 uygunsuzlukları için düzeltici faaliyetler aynı anda, başdenetçinin görev yaptığı kuruma gönderilmelidir.
(3) Takip denetiminde, ilk denetimde tespit edilen uygunsuzluklar (D2) ile ilgili denetim yapılır. Rutin veya şikâyet denetimlerinin takip denetimi sonunda ilk denetimde belirlenen uygunsuzlukların giderilmediği tespit edildiğinde eksikliğin giderilmesi için süre verilmez. Uygunsuzlukla ilgili analizler askıya alınır.
(4) Takip denetimi sonrasında üç nüsha olacak şekilde denetim raporu düzenlenir.
(5) Düzeltici faaliyetlerin uygun bulunması ve takip denetimi yapılmasına gerek görülmediği durumlarda, ilk denetimde belirlenen uygunsuzlukların (D2, D3) giderildiğine dair denetim ekibince tutanak/resmi yazı hazırlanarak Genel Müdürlüğe/UGRLM’ye gönderilir.
(6) Askıya alınarak faaliyeti durdurulan laboratuvarın uygunsuzluğun giderildiğine dair Genel Müdürlüğe/UGRLM’ye müracaat etmesi durumunda gerek görülürse bildirim tarihinden itibaren en geç on beş gün içerisinde söz konusu analiz için Çalışma İznine esas denetim yapılır. Özel gıda kontrol laboratuvarı bu denetimle ilgili dosya incelemesi gerekiyorsa verifikasyon dosya inceleme ücreti ve denetçi ücretini ilgili hesaba yatırır. D2 uygunsuzluklarına ilişkin takip denetimi ile D3 uygunsuzluğuna ilişkin Çalışma İznine esas denetim aynı günde yapılabilir. Bu durumda sadece D3 nedeniyle durdurulan analiz için denetçi ücreti yatırılır. Durdurulan analiz ile ilgili eksiklik analizin durdurulduğu tarihten itibaren 1 yıl içerisinde giderilmezse analiz onaylı faaliyet listesinden çıkarılır.
(7) Takip denetimi veya kapsam genişletme denetimi sırasında ilgili denetime konu olmayan ancak analiz güvenilirliğini etkileyecek bir uygunsuzluk görüldüğünde, yeni bir rutin denetim raporu hazırlanıp, tespit edilen husus değerlendirilerek rapor doldurulur ve Genel Müdürlüğe/UGRLM’ye bildirilir.
Madde 11 – Değerlendirme
(1) Denetim ve takip denetimi sonucunda; 5996 sayılı Kanun ve diğer ilgili kanunlar, Gıda Kontrol Laboratuvarları Yönetmeliği, Yönetmelik Uygulama Talimatına göre işlemler yürütülürken aşağıdaki hususlara da dikkat edilir.
a) Analiz Yapmadan Analiz Raporu Düzenleyen Laboratuvarlar için;
i. İdari para cezası her bir rapor/numune için ayrı uygulanır.
ii. Savcılığa suç duyurusunda bulunulur.
iii. GKGM (Gıda Kontrol ve Laboratuvarlar Daire Başkanlığı); TÜRKAK ve ilgili Daire Başkanlıkları (sınır kontrol, yem vb) ile ilgili diğer Genel Müdürlüklere söz konusu analiz raporunun geçersiz/sahte olduğuna dair bildirimde bulunur.
iv. Analiz yapmadan rapor düzenleyen laboratuvar, rapor/sonucun gönderildiği tüm tarafları raporun/sonucun geçersiz olduğuna dair bilgilendirmek zorundadır.
v. Tüm analizler için numune kabulü (resmi kontrol numunesi gönderilmez, özel istek numunesi kabul edilemez) durdurulur. Savcılık sonucu gelene kadar analizler askıda kalır.
vi. Dava sonucu suçun sabit olduğuna karar verilirse ilgili analizler onaylı faaliyet listesinden çıkarılır.
b) Kapsam Dışı Analiz Yapan Laboratuvarlar için;
i. İdari para cezası her bir analiz raporu için ayrı uygulanır.
ii. Genel Müdürlük; TÜRKAK ve ilgili Daire Başkanlıkları ile Genel Müdürlüklere söz konusu analiz raporunun geçersiz olduğuna dair bildirimde bulunur.
iii. Kapsam dışı analiz yapan laboratuvar, raporun gönderildiği tüm tarafları raporun geçersiz olduğuna dair bilgilendirmek zorundadır.
EKLER :
1) Rutin/Şikâyet Denetim Raporu
2) Kuruluş İzni Denetim Raporu
3) Çalışma İzni/Kapsam Genişletme Denetim Raporu
4) Denetimin Engellendiğine Dair Tutanak