KolayuyumGiriş yap

75935942-050.01.04-[01/314] Faizsiz Finans Denetim Standardı (FFDS) 3 - Bağımsız Denetim Sözleşmesinin Şartları

Kurul Kararı

Tür
Kurul Kararı
Resmi Gazete
14.12.2019 / Sayı 30978
Yürürlük
14.12.2019
Durum
Yürürlükte
Seri
Kurul Kararları, Muhasebe ve Raporlama Standartları

Konu: Faizsiz Finans Denetim Standardı 3 Bağımsız Denetim Sözleşmesinin Şartları’nın Yayımlanması

660 sayılı KHK’nın 9’uncu maddesi ve uyarınca; uluslararası standartlarla uyum sağlamak üzere, İslami Finans Kuruluşları Muhasebe ve Denetim Kuruluşu (AAOIFI) tarafından “Auditing Standard No. (3) Terms of Audit Engagement” başlığıyla yayımlanan Standardın mevzuata kazandırılması amacıyla Faizsiz Finans Denetim Standardı 3 Bağımsız Denetim Sözleşmesinin Şartları'nın yayımlanmasına karar verilmiştir.

FAİZSİZ FİNANS DENETİM STANDARDI 3

BAĞIMSIZ DENETİM SÖZLEŞMESİNİN ŞARTLARI

Giriş

1. Bu Faizsiz Finans Denetim Standardının (FFDS) amacı, Fıkhî ilke ve kurallara uygun olarak faaliyet gösteren bir finansal kuruluşun finansal tablolarını denetlemek için bir denetçinin görevlendirilmesi (seçilmesi) hakkında standartlar oluşturmak ve rehberlik sağlamaktır.

Ana hususlar şunlardır:

(a) Faizsiz finans kuruluşuyla (müşteri) denetim sözleşmesinin şartları üzerinde anlaşmaya varılması,

(b) Müşterinin, denetim sözleşmesinin şartlarını daha düşük güvence düzeyi sağlayan bir şartla değiştirme talebine denetçinin yanıtı.

Bu FFDS’de geçen “denetim” terimi “bağımsız denetimi”, “denetçi” terimi ise “bağımsız denetçi”yi ifade eder.

Bu FFDS’de, aynı numaralı paragraflarda, T kodlu paragraflar (örneğin 5 ve 5T) ülkemizde geçerli olan uygulamayı (Türkiye uygulamasını) göstermekte olup Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (Kurum) tarafından getirilen ilâve yükümlülükleri belirtmektedir. Söz konusu ilâve yükümlülükler, aynı numaralı paragrafta belirtilen alternatifleri azaltabilir, uygulama kapsamını genişletebilir veya denetçinin ilâve çalışma ile raporlama yapmasını gerektirebilir. T kodlu olmayan aynı numaralı paragraflar, Faizsiz Finans Denetim Standartlarının çevirisi olup denetçilerin uluslararası uygulamaya ilişkin farkındalıklarını korumak amacıyla aynen bırakılmıştır.

2. Denetçi ve müşteri, denetim sözleşmesinin şartları üzerinde anlaşmaya varır. Üzerinde mutabık kalınan şartlar, bir denetim sözleşmesiyle veya uygun şekle sahip başka bir sözleşmeyle kayıt altına alınır.

3. Bu FFDS’nin amacı, faizsiz finans kuruluşlarının finansal tablolarının denetimlerine ilişkin denetim sözleşmelerinin hazırlanmasında denetçiye rehberlik sağlamaktır. Bu standart, ilgili hizmetlere de uygulanabilir. Vergi, muhasebe ve yönetim danışmanlığı gibi diğer hizmetlerin sağlanması durumunda, bağımsız denetimi diğer hizmetlerden açık bir şekilde ayırmak için ayrı sözleşmeler düzenlenmesi uygun olabilir.

4. Bazı ülkelerde, denetimin amaçları ve kapsamı ile denetçinin sorumlulukları mevzuatla düzenlenmektedir. Bu durumlarda dahi denetçi, denetim sözleşmelerinde söz konusu hususlara yer vererek müşterilerini bilgilendirebilir.

Denetim Sözleşmeleri

5. Denetime başlamadan önce yazılı bir denetim sözleşmesinin yapılması, denetimle ilgili yanlış anlamaları önleme bakımından müşteri ve denetçinin yararınadır.

5T. Denetim sözleşmesi yazılı olarak yapılır. Denetime başlamadan önce yazılı bir denetim sözleşmesinin yapılması, denetimle ilgili yanlış anlamaları önleme bakımından müşteri ve denetçinin yararınadır.

Denetim sözleşmesinin temel içeriği

6. Denetim sözleşmesi; denetçinin denetimi kabulünü, denetimin amacı ve kapsamını, denetçinin müşteriye karşı sorumluluklarının kapsamını ve denetçi tarafından sunulacak raporun şeklini belgeler ve teyit eder.

6T. Denetim sözleşmesi; denetçinin denetimi kabulünü, denetimin amaçları ve kapsamını, denetçinin müşteriye karşı sorumluluklarının kapsamını, müşterinin sorumluluklarının kapsamını ve denetçi tarafından sunulacak raporun şeklini belgeler ve teyit eder.

Finansal tabloların denetiminin amacı

7. Finansal tabloların denetiminin amacı; denetçinin, finansal tabloların, tüm önemli yönleriyle faizsiz finans kuruluşunun faizsiz finans danışma komitesi (danışma komitesi) tarafından yayımlanan fetva, karar ve yönergelere, Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (Kurum) tarafından yayımlanan Faizsiz Finans Muhasebe Standartlarına (FFMS’ler), ulusal muhasebe standartları ile uygulamalara ve faizsiz finans kuruluşunun faaliyet gösterdiği ülkede uygulanan mevzuata uygun olarak hazırlanıp hazırlanmadığına ilişkin olarak bir görüş vermesini sağlamaktır. Denetçinin görüşünü belirtmek için finansal tabloların, yukarıda belirtilenlere uygun olarak “doğru ve gerçeğe uygun bir görünüm sağlamaktadır/sağlamamaktadır” ifadesi kullanılır.

Yönetimin finansal tablolara ilişkin sorumluluğu

8. Finansal tablolar; etkin bir iç kontrol sisteminin sürdürülmesi, işlemlerin muhasebe kayıtlarına uygun bir şekilde kaydedilmesi, varlıkların korunması ve finansal tabloların genel sunumunun doğru ve gerçeğe uygun olmasından da sorumlu olan faizsiz finans kuruluşunun yönetiminin sorumluluğundadır.

9. Denetçi raporu, finansal tabloların ve finansal kuruluşun Fıkhî ilke ve kurallara uygun olarak faaliyet göstermesi yükümlülüğünün finansal kuruluşun yönetiminin sorumluluğunda olduğuna dair bir açıklama içerir. Denetçi, yönetimin faizsiz finans kuruluşunun danışma komitesi tarafından yayımlanan fetva, karar ve yönergelere uyup uymadığını doğrulamaktan sorumludur.

10. Faizsiz finans kuruluşunun yönetimi, kuruluşun danışma komitesi tarafından yayımlanan tüm fetva, karar ve yönergeleri ile diğer ilgili belgeleri (örneğin faizsiz finans kuruluşunun danışma komitesi raporları) denetçiye sağlar.

Yönetim beyanı

11. Denetçi, finansal tablolarda yer alan beyanlar ve finansal raporlama sürecine yönelik iç kontrolün işleyişi hakkında yönetimi sorgular. Denetçi, kendisine sözlü olarak yapılan beyanlara ilişkin müşteriden beyan mektubu alır. Denetçi, yönetimin kendisine tam, doğru ve zamanında bilgi sağlamasını bekler.

Denetimin Kapsamı

12. Denetimin kapsamı, FFDS’ler ile ulusal standartlar veya uygulamalara atıfları ve denetçinin yapacağı çalışmanın açıklanmasını içerir. Denetim sözleşmesinde genellikle atıfta bulunulan hususlar şunlardır:

• Denetim, FFDS’lere uygun olarak yürütülür. FFDS’lerde yer almayan hususlar için, Fıkhî ilke ve kurallara aykırı olmadığı sürece, Kurum tarafından yayımlanan Bağımsız Denetim Standartları (BDS’ler) uygulanır.

• Denetçi, finansal tabloların hazırlanmasının dayanağı olan muhasebe sisteminin yeterliliğini değerlendirmek amacıyla, muhasebe sistemi hakkında kanaat edinir.

• Denetçinin makul sonuçlara varmasını sağlayacak ihtiyaca uygun ve güvenilir denetim kanıtı elde etmesi gerekir.

• Denetçinin uygulayacağı prosedürlerin niteliği ve kapsamı, iç kontrol sistemine ilişkin yapacağı değerlendirmeye göre farklılık gösterir.

• Denetçi, finansal tablolarda veya muhasebe kayıtlarında olabilecek hata, aykırılık veya hile kaynaklı önemli yanlışlıkların tespit edilmesine ilişkin makul bir beklenti içerisinde denetimini planlar.

• Muhasebe ve iç kontrol sisteminin yapısal kısıtlamalarının yanı sıra, denetimin test esasına dayalı olması ve diğer yapısal kısıtlamaları sebebiyle kaçınılmaz olarak bazı önemli yanlışlıkların tespit edilememe riski vardır.

Raporların Şekli

13. Denetim sözleşmesi, muhasebe ve iç kontrol sistemlerinde tespit edilen veya gözlemlenen önemli zayıflıklara ilişkin yönetime sunulacak bir rapor gibi pay sahiplerine sunulacak yasal raporların yanı sıra denetçi tarafından düzenlenecek raporların veya denetimin sonuçlarına ilişkin olarak yapılacak diğer bildirimlerin şekline atıfta bulunur.

14. Denetim sözleşmesinde, denetçinin denetimle bağlantılı olarak talep ettiği tüm kayıtlar, belgeler ve diğer bilgilere kısıtlama olmaksızın erişim imkânına sahip olması gerektiği hususu yer alır. Denetim sözleşmesi ayrıca denetçinin, yönetimden denetimle bağlantılı olarak yaptığı açıklamalarla ilgili yazılı teyit alma beklentilerini de belirtir.

Ücretler

15. Denetim sözleşmesi, ücretlerin hesaplanmasında kullanılan esasları ve -varsa- faturalandırmaya ilişkin hususları belirtir.

Denetim Sözleşmesinin Şartları Üzerinde Anlaşmaya Varılması

16. Denetim sözleşmesi, müşteriden; denetim sözleşmesini almayı kabul ederek sözleşme şartlarını teyit etmesini talep eder.

16T. Denetim sözleşmesinde, müşteri ve denetçinin denetim sözleşmesinin şartlarını anladığı ve kabul ettiği belirtilir.

Diğer Hususlar

17. Denetçi ayrıca, diğerlerinin yanı sıra sözleşmeye aşağıdakileri de dâhil etmek isteyebilir:

(a) Denetimin planlanmasına ilişkin düzenlemeler,

(b) Denetçinin müşteriye sunmayı beklediği diğer sözleşme veya raporlara ilişkin açıklama,

(c) Müşterinin danışma komitesiyle yapılacak istişarelere ilişkin düzenlemeler,

(ç) Uygun hâllerde, aşağıdaki hususlara da yer verilebilir:

• Denetimin bazı alanlarına başka denetçilerin ve uzmanların katılımıyla ilgili kararlaştırılan hususlar,

• Müşterinin diğer çalışanlarının ve başka denetçilerin denetime katılımına ilişkin olarak kararlaştırılan hususlar,

• Denetçinin ilgili işletmede ilk defa denetim yapıyor olması durumunda, - varsa- önceki denetçiyle yapılacak olan görüşme ve işlemlere ilişkin olarak kararlaştırılan hususlar,

• Denetçinin yükümlülüğünün sınırlandırılması ihtimalinin bulunması durumunda, bu tür sınırlandırmaların belirtilmesi,

• Denetçi ile müşteri arasındaki her tür ilave anlaşmaya yapılacak atıflar.

Ek 1’de denetim sözleşmesi örneği yer almaktadır.

Topluluğa bağlı birimlerin denetimi

18. Bir ana ortaklık faizsiz finans kuruluşu denetçisinin aynı zamanda bağlı ortaklığının, şubesinin veya bölümünün (topluluğa bağlı birim) denetçisi olması durumunda, denetçinin topluluğa bağlı birimle ayrı bir denetim sözleşmesi yapıp yapmamaya ilişkin kararını etkileyecek etkenler aşağıdakileri içerir:

• Topluluğa bağlı birim denetçisini kimin seçtiği,

• Topluluğa bağlı birim için ayrı bir denetçi raporunun düzenlenip düzenlenmeyeceği,

• Yasal yükümlülükler,

• Başka denetçiler tarafından yapılan herhangi bir işin kapsamı,

• Ana ortaklığın sahiplik derecesi,

• Topluluğa bağlı birim yönetiminin bağımsızlığının düzeyi.

Müteakip Denetimler

19. Birbirini takip eden dönemlerde denetim yapılması durumunda denetçi, denetim sözleşmesi şartlarının içinde bulunulan durum ve şartlara göre revize edilmesinin gerekli olup olmadığını ve denetim sözleşmesinin mevcut şartlarının müşteriye tekrar hatırlatılmasına ihtiyaç olup olmadığını değerlendirir.

20. Denetçi, her dönem yeni bir denetim sözleşmesi yapmamaya karar verebilir. Ancak aşağıdaki etkenler, yeni bir sözleşme yapmayı uygun hâle getirebilir:

• Müşterinin, denetimin amacını ve kapsamını yanlış anladığına dair herhangi bir göstergenin varlığı,

• Denetim sözleşmesinin revize edilmiş şartlarının veya özel şartlarının bulunması,

• Yakın bir tarihte kıdemli yöneticiler, pay sahipleri, yönetim kurulu üyeleri veya ortaklık yapısında (faizsiz finans kuruluşunun sahiplik yapısında olduğu gibi) değişiklik olması,

• Müşterinin ticari faaliyetlerinin niteliği veya büyüklüğünde önemli bir değişiklik olması,

• Yasal yükümlülükler.

Denetim Sözleşmesindeki Değişikliğin Kabulü

21. Denetimin tamamlanmasından önce, denetçiden denetim sözleşmesini daha düşük güvence düzeyi sağlayan bir denetim sözleşmesiyle değiştirmesinin istenmesi hâlinde, denetçi böyle bir değişikliği yapmanın uygunluğunu değerlendirir.

22. Müşterinin, denetimin tamamlanmasından önce denetim sözleşmesinin şartlarına ilişkin olarak denetçiden talep ettiği değişiklikler;

• Denetim hizmeti ihtiyacını etkileyen şartlardaki bir değişiklikten,

• İlk başta talep edilen denetimin veya ilgili hizmetin niteliğine ilişkin bir yanlış anlamanın varlığından veya

• Müşteri yönetimi tarafından veya diğer şartlar sebebiyle denetimin kapsamının kısıtlanmasından,

kaynaklanabilir.

Denetçi, denetimin kapsamındaki bir kısıtlamanın etkileri başta olmak üzere, değişiklik talebinin gerekçelerini değerlendirir.

23. Müşterinin denetim sözleşmesinin şartlarının değiştirilmesi talebinin, faizsiz finans kuruluşunun yükümlülüklerini etkileyen şartlardaki değişikliklerden veya ilk başta talep edilen denetimin niteliğine ilişkin yanlış anlamadan kaynaklanması durumunda, bu değişiklik talebi genelde makul olarak değerlendirilir. Ancak müşterinin, kendisi tarafından sağlanan yanlış, eksik veya tatmin edici olmayan bir bilgiyle ilgili gözüken bir değişiklik talebi, makul olarak değerlendirilmez.

24. FFDS’lere uygun olarak denetim yürütmek üzere seçilmiş bir denetçi, denetimi ilgili bir hizmete (sınırlı denetim gibi) dönüştürmeyi kabul etmeden önce, yukarıda belirtilen hususlara ek olarak değişikliğin yasal veya sözleşmeye bağlı yansımalarını değerlendirir.

25. Denetçinin, denetim sözleşmesinin şartlarının değiştirilmesi için makul bir gerekçe olduğuna dair bir sonuca varması ve yürütülen denetim çalışmasının FFDS’lere uygun olarak yapılması durumunda düzenlenmesi gereken rapor, dönüştürülen yeni denetim sözleşmesinin şartlarına uygun olacaktır. Finansal tablo kullanıcılarının yanılmasını önlemek için raporda aşağıdaki hususlara atıfta bulunulmaz:

• Başlangıçta düzenlenen denetim sözleşmesi veya

• Denetim sözleşmesinin, üzerinde mutabık kalınan prosedürler sözleşmesine dönüştürüldüğü, dolayısıyla uygulanan prosedürlere yapılan atfın raporun normal bir parçası olduğu hâller dışında, başlangıçta düzenlenen denetim sözleşmesi uyarınca gerçekleştirilmiş olabilecek her türlü prosedür.

26. Denetim sözleşmesinin şartlarında değişiklik olması hâlinde denetçi ve müşteri, bu şartlar üzerinde anlaşmaya varır.

27. Denetçi, makul bir gerekçe olmadıkça denetim sözleşmesinin şartlarında değişiklik yapılmasını kabul etmez. Denetçinin alacak hesaplarıyla ilgili yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edememesi sonucunda müşterinin, denetçinin sınırlı olumlu görüş vermesini veya görüş vermekten kaçınmasını engellemek için denetim sözleşmesini sınırlı denetim sözleşmesine dönüştürme talebinde bulunması, bu duruma örnek olarak verilebilir.

28. Denetçinin denetim sözleşmesi şartlarında yapılan bir değişikliği kabul etmesinin mümkün olmaması ve başlangıçtaki denetim sözleşmesine göre denetimin devam etmesine izin verilmemesi hâlinde denetçi, denetimden çekilir ve sözleşme gereğince veya diğer sebeplerle çekilmeyi gerektiren bu durumu, yönetim kurulu veya pay sahipleri gibi diğer taraflara rapor etme yükümlülüğünün olup olmadığını değerlendirir.

Yürürlük Tarihi

29. Bu FFDS, 1 Ocak 2020 tarihinde ve sonrasında başlayacak hesap dönemlerinin denetiminde uygulanmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Ek (A)

Ek (B)