75935942-050.01.04-[01/141] Bağımsız Denetim Standardı (BDS) 720 - Bağımsız Denetçinin Diğer Bilgilere İlişkin Sorumlulukları
- Tür
- Kurul Kararı
- Resmi Gazete
- 16.08.2018 / Sayı 30511
- Yürürlük
- 16.08.2018
- Son değişiklik
- 31.12.2023 · R.G. 29.12.2023/32414
- Durum
- Yürürlükte
- Seri
- Kurul Kararları, Muhasebe ve Raporlama Standartları
Kararın Konusu: Bağımsız Denetim Standardı (BDS) 720 Bağımsız Denetçinin Diğer Bilgilere İlişkin Sorumlulukları’nın Yayımlanması
660 sayılı KHK’nın 9’uncu maddesi uyarınca; ülkemiz mevzuatına ve uluslararası standartlara uyum sağlamak üzere, Uluslararası Bağımsız Denetim ve Güvence Denetimi Standartları Kurulu tarafından "ISA 720 the Auditor’s Responsibilities Relating to Other Information" başlığıyla yayımlanan Standardın mevzuata kazandırılması amacıyla Bağımsız Denetim Standardı (BDS) 720 Bağımsız Denetçinin Diğer Bilgilere İlişkin Sorumlulukları’nın yayımlanmasına oy birliği ile karar verilmiştir.
BAĞIMSIZ DENETİM STANDARDI 720
BAĞIMSIZ DENETÇİNİN DİĞER BİLGİLERE İLİŞKİN SORUMLULUKLARI
GÜNCELLEMELER VE YÜRÜRLÜK TARİHLERİ
• BDS 720 Bağımsız Denetçinin Denetlenmiş Finansal Tabloları İçeren Dokümanlardaki Diğer Bilgilere İlişkin Sorumlulukları Standardının ilk sürümü, 1/1/2013 tarihinde ve sonrasında başlayacak hesap dönemlerinin denetiminde uygulanmak üzere 14/03/2014 tarihli ve 28941 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
Bağımsız Denetim Standardı (BDS) 720 “Bağımsız Denetçinin Diğer Bilgilere İlişkin Sorumlulukları”, BDS 200 “Bağımsız Denetçinin Genel Amaçlan ve Bağımsız Denetimin Bağımsız Denetim Standartlarına Uygun Olarak Yürütülmesi” ile birlikte dikkate alınır.
Giriş
Kapsam
1. Bu Bağımsız Denetim Standardı (BDS), bir işletmenin yıllık faaliyet raporunda yer alan finansal veya finansal olmayan (finansal tablolar ve bu tablolara ilişkin denetçi raporu dışındaki) diğer bilgilere ilişkin denetçinin sorumluluklarını düzenler. Bir işletmenin yıllık faaliyet raporu tek bir belge olabileceği gibi, aynı amaca hizmet eden belgelerin bir bileşimi de olabilir.
Bu BDS’de, aynı numaralı paragraflarda, T kodlu paragraflar (örneğin 2 ve 2T ya da b ve bT) ile köşeli parantez içinde koyu renkle yazılmış ifadeler ülkemizde geçerli olan uygulamayı (Türkiye uygulamasını) göstermekte olup Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartların Kurumu tarafından getirilen ilâve yükümlülükleri belirtmektedir. Söz konusu ilâve yükümlülükler, aynı numaralı paragrafta belirtilen alternatifleri azaltabilir, uygulama kapsamını genişletebilir veya denetçinin ilâve çalışma ile raporlama yapmasını gerektirebilir. T kodlu olmayan aynı numaralı paragraflar, Uluslararası Denetim Standartlarının çevirisi olup denetçilerin uluslararası uygulamaya ilişkin farkındalıklarını korumak amacıyla aynen bırakılmıştır.*
* T kodlu bir paragrafın uygulanmasında, aynı numaralı paragrafa ilişkin -varsa- “Açıklayıcı Hükümler ve Uygulama” bölümünde yer alan paragraflar) da rehberlik sağlayabilir.
2. Bu BDS, bir bağımsız denetçinin finansal tabloları denetlemesine yönelik olarak hazırlanmıştır. Dolayısıyla, denetçinin bu BDS’de belirtilen amaçları, BDS 2001’ün 11 inci paragrafında düzenlenen denetçinin genel amaçları bağlamında anlaşılmalıdır. Bu BDS’nin hükümleri, denetçinin BDS’lerde belirtilen amaçlara ve böylece denetçinin genel amaçlarına ulaşmasını sağlayacak şekilde düzenlenmiştir. Denetçinin finansal tablolara ilişkin verdiği görüş diğer bilgileri kapsamadığı gibi, bu BDS, denetçinin finansal tablolara ilişkin görüş oluşturması için gerekenden başka denetim kanıtı elde etmesini de zorunlu tutmaz.
1 BDS 200, “Bağımsız Denetçinin Genel Amaçları ve Bağımsız Denetimin Bağımsız Denetim Standartlarına Uygun Olarak Yürütülmesi”
2T. Diğer bilgilerin denetimi sonucunda 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) çerçevesinde ayrı bir rapor (Yönetim Kurulunun Yıllık Faaliyet Raporuna İlişkin Denetçi Raporu) düzenlenir. Denetçi, yıllık faaliyet raporunun denetimini BDS’lere uygun olarak yürütür. Yıllık faaliyet raporuna ilişkin denetçi raporunda, yıllık faaliyet raporunda yer alan finansal bilgilerin ve işletmenin durumu hakkındaki irdelemelerin denetlenen tam set finansal tablolarla ve bağımsız denetim sırasında elde edilen bilgilerle tutarlı olup olmadığı ve gerçeği yansıtıp yansıtmadığı hakkında bir görüş bildirilir. Denetçi, bu BDS’nin 11T-20 inci paragraflarındaki prosedürleri uygulamanın yanı sıra diğer BDS’lerde belirtilen prosedürleri de kıyasen uygulamak suretiyle diğer bilgiler hakkında vereceği görüşe dayanak oluşturacak yeterli ve uygun denetim kanıtı elde eder. Tam set finansal tabloların bağımsız denetimini yürütmekle görevlendirilmiş denetçi, diğer bilgilerin denetimini de bu BDS’ye uygun olarak gerçekleştirir.
3. Diğer bilgilerin finansal tablolarla veya denetçinin denetim sırasında elde ettiği bilgilerle önemli ölçüde tutarsız olması, finansal tablolarda önemli bir yanlışlığın olduğuna ya da diğer bilgilerin önemli bir yanlışlık içerdiğine işaret edebilir. Her iki durumun da finansal tabloların ve bu tablolara ilişkin denetçi raporunun güvenilirliğini zedeleyebilmesi sebebiyle bu BDS, denetçinin diğer bilgileri incelemesini ve değerlendirmesini [denetlemesini] zorunlu kılar. Söz konusu önemli yanlışlıklar, denetçi raporunun kullanıcılarının alacakları ekonomik kararları da uygun olmayan biçimde etkileyebilir.
4. Bu BDS denetçinin;
- Önemli düzeyde yanlış veya yanıltıcı beyan içerdiğini,
- Dikkatsizce sunulmuş beyan veya bilgi içerdiğini veya
- Gerekli bilgileri göz ardı ettiğini veya gizlediğini, dolayısıyla yanıltıcı mahiyette olduğunu,
düşündüğü bilgilerle bilerek ilişkilendirilmemesini gerektiren etik hükümlere2 uymasında da yardımcı olabilir.
2 Kurum tarafından yayımlanan “Bağımsız Denetçiler için Etik Kurallar (Bağımsızlık Standartları Dâhil)” (Etik Kurallar), A111.2 paragrafı
5. Diğer bilgiler, finansal tablolardaki tutar veya diğer kalemlerle ya da denetçinin denetim sırasında hakkında bilgi elde ettiği diğer tutar veya kalemlerle;
• Aynı olması,
• Bunları özetlemesi veya
• Bunlar hakkında daha fazla ayrıntı sunması,
beklenen tutar veya diğer kalemleri içerebilir. Bunlar haricinde başka hususlar da diğer bilgilere dâhil edilebilir.
6. Denetçinin diğer bilgilere ilişkin (mevcut raporlama sorumlulukları dışındaki) sorumlulukları, denetçinin diğer bilgileri denetçi raporu tarihinden önce veya sonra elde etmiş olduğuna bakılmaksızın uygulanır.
7. Bu BDS aşağıdakiler için uygulanmaz:
(a) Onaylanmadan önce ilan edilen finansal bilgiler veya
(b) İzahnameler dâhil, halka arzlarda kullanılan belgeler.
8. Denetçinin bu BDS kapsamındaki sorumlulukları, diğer bilgilere ilişkin bir güvence denetimi teşkil etmez veya denetçiye diğer bilgiler hakkında güvence elde etme yükümlülüğü getirmez.
8T. TTK uyarınca yapılan yıllık faaliyet raporunun bağımsız denetiminde denetçi diğer bilgilerin bir bütün olarak önemli bir yanlışlık içerip içermediği konusunda makul güvence elde etmekle yükümlüdür.
9. Bununla birlikte mevzuatla denetçiye, diğer bilgilere ilişkin olarak bu BDS’nin öngördüğünün dışında ilâve yükümlülükler getirilebilir.
Yürürlük Tarihi
10. Bu BDS 1/1/2017 tarihinde ve sonrasında başlayacak hesap dönemlerinin denetiminde uygulanmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Amaçlar
11. Diğer bilgileri inceleyen denetçinin amaçları:
(a) Diğer bilgiler ile finansal tablolar arasında önemli bir tutarsızlık olup olmadığını değerlendirmek,
(b) Diğer bilgiler ile denetçinin denetim sırasında elde ettiği bilgiler arasında önemli bir tutarsızlık olup olmadığını değerlendirmek,
(c) Bu tür önemli tutarsızlıkların varlığına işaret eden durumları tespit etmek veya diğer bilgilerin önemli ölçüde yanlışlık içerdiğine işaret eden durumların farkına varması hâlinde uygun karşılığı vermek ve
(ç) Bu BDS’ye uygun olarak raporlama yapmaktır.
11T. Diğer bilgileri denetleyen denetçinin amaçları;
(a) Diğer bilgiler ile finansal tablolar arasında önemli bir tutarsızlık olup olmadığını değerlendirmek,
(b) Diğer bilgiler ile denetçinin denetim sırasında elde ettiği bilgiler arasında önemli bir tutarsızlık olup olmadığını değerlendirmek,
(c) Diğer bilgilerin gerçeği yansıtıp yansıtmadığını değerlendirmek,
(ç) Önemli tutarsızlıkların veya önemli yanlışlıkların varlığına işaret eden durumları tespit etmesi hâlinde uygun karşılığı vermek,
(d) Yukarıda sayılan amaçlara ulaşmak için uyguladığı prosedürler sonucunda elde ettiği denetim kanıtlarını değerlendirerek bu BDS’ye uygun olarak bir görüş oluşturmak ve oluşturduğu bu görüşü ayrı bir raporda bildirmektir.
Tanımlar
12. Aşağıdaki terimler BDS’lerde, karşılarında belirtilen anlamlarıyla kullanılmıştır:
(a) Yıllık faaliyet raporu: Yönetim veya üst yönetimden sorumlu olanlar tarafından mevzuat veya genel uygulamalar uyarınca genellikle yıllık olarak hazırlanan ve ortaklara (veya benzeri paydaşlara) işletmenin faaliyetleri ve finansal sonuçları ile finansal durumu hakkında -finansal tablolarda gösterildiği şekliyle- bilgi sunma amacı taşıyan bir belge veya belge bileşimidir. Yıllık faaliyet raporu finansal tabloları ve bu tablolara ilişkin denetçi raporunu içerir veya bunlara eşlik eder. Ayrıca yıllık faaliyet raporu; genellikle işletmedeki gelişmeleri, işletmenin gelecekteki görünümü, riskleri ve belirsizlikleri hakkındaki bilgileri, işletmenin üst yönetim organının beyanını ve kurumsal yönetimle ilgili hususların yer aldığı raporları içerir (Bkz.: A1-A5 paragrafları).
(aT) Yıllık faaliyet raporu: Yönetim veya üst yönetimden sorumlu olanlar tarafından mevzuat veya genel uygulamalar uyarınca genellikle yıllık olarak hazırlanan ve ortaklara (veya benzeri paydaşlara) işletmenin faaliyetleri ve finansal sonuçları ile finansal durumu hakkında -finansal tablolarda gösterildiği şekliyle- bilgi sunma amacı taşıyan bir belge veya belge bileşimidir. Yıllık faaliyet raporu finansal tabloları ve bu tablolara ilişkin denetçi raporunu içerir veya bunlara eşlik eder. Ayrıca yıllık faaliyet raporu; genellikle işletmedeki gelişmeleri, işletmenin gelecekteki görünümü, riskleri ve belirsizlikleri hakkındaki bilgileri, işletmenin üst yönetim organının beyanını ve kurumsal yönetimle ilgili hususların yer aldığı raporları içerir (Bkz.: A1-A5 paragrafları). Bu kapsamda, TTK ve Şirketlerin Yıllık Faaliyet Raporunun Asgari İçeriğinin Belirlenmesi Hakkında Yönetmelik** uyarınca düzenlenen, şirketin ilgili yıla ilişkin faaliyetlerinin akışı ile her yönüyle finansal durumunun doğru, eksiksiz, dolambaçsız, gerçeğe uygun ve dürüst bir şekilde yansıtıldığı, şirketin gelişmesinin ve karşılaşılması muhtemel risklerin belirtildiği rapordur.
(b) Diğer bilgilerdeki yanlışlık: Diğer bilgilerin yanlış bir biçimde beyan edildiği veya başka herhangi bir şekilde yanıltıcı olduğu durumlardaki (diğer bilgilerde açıklanan bir hususun doğru bir şekilde anlaşılması için gereken bilgilerin ihmal edilmesi veya gizlenmesi dâhil) yanlışlıktır (Bkz.: A6-A7 paragrafları).
(bT) Diğer bilgilerdeki yanlışlık: Diğer bilgilerin yanlış bir biçimde beyan edildiği veya başka herhangi bir şekilde yanıltıcı olduğu durumlardaki (diğer bilgilerde açıklanan bir hususun doğru bir şekilde anlaşılması için gereken bilgilerin ihmal edilmesi veya gizlenmesi dâhil) yanlışlıktır (Bkz.: A6-A7 paragrafları). TTK uyarınca diğer bilgilerin, finansal tablolarla ve denetçinin denetim sırasında elde ettiği bilgilerle tutarlı olmaması veya gerçeğe uygun olmaması da yanlışlık kapsamında değerlendirilir.
(c) Diğer bilgiler: Bir işletmenin yıllık faaliyet raporunda yer alan finansal bilgiler veya finansal olmayan (finansal tablolar ve bu tablolara ilişkin denetçi raporu dışındaki) bilgilerdir (Bkz.: A8-A10 paragrafları).
(cT) Diğer bilgiler: İşletmenin durumu hakkındaki yönetim kurulunun irdelemeleri dâhil, bir işletmenin yıllık faaliyet raporunda yer alan finansal bilgiler ile finansal olmayan (finansal tablolar ve bu tablolara ilişkin denetçi raporu dışındaki) bilgilerdir (Bkz.: A8-A10 paragrafları).
** Bkz.: 28/8/2012 tarihli ve 28395 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Şirketlerin Yıllık Faaliyet Raporunun Asgari İçeriğinin Belirlenmesi Hakkında Yönetmelik”
Ana Hükümler
Diğer Bilgilerin Elde Edilmesi
13. Denetçi (Bkz.: A11-A22 paragrafları):
(a) Yönetimle müzakere etmek suretiyle hangi belgelerin yıllık faaliyet raporunu oluşturduğunu ve bu tür belgelerin planlanan yayımlanma biçimini ve zamanını belirler,
(b) Yıllık faaliyet raporunu oluşturan belgelerin nihai hâlini vakitlice ve mümkünse, denetçi raporu tarihinden önce elde etmek amacıyla yönetimle birlikte uygun bir program yapar ve
(c) (a) bendinde belirlenen belgelerin bir bölümünün veya tamamının denetçi raporu tarihinden sonra erişilebilecek olması hâlinde, bu BDS uyarınca zorunlu kılınan prosedürleri tamamlayabilmek amacıyla, yönetimden; belgeler nihai hâline erişilebilir olduğunda ve bunlar işletme tarafından yayımlanmadan önce denetçiye verileceğine dair yazılı beyan talep eder (Bkz.: A22 paragrafı).
Diğer Bilgilerin İncelenmesi ve Değerlendirilmesi
14. Denetçi diğer bilgileri inceler ve bunu yaparken (Bkz.: A23-A24 paragrafları):
(a) Diğer bilgiler ile finansal tablolar arasında önemli bir tutarsızlık olup olmadığını mütalaa eder. Bu mütalaaya dayanak oluşturmak ve söz konusu tutar veya diğer kalemlerin tutarlılığını değerlendirmek amacıyla, diğer bilgilerden seçilen tutar veya diğer kalemleri (finansal tablolardaki tutarlar veya diğer kalemlerle aynı olması, bunları özetlemesi veya bunlar hakkında daha fazla ayrıntı sunması beklenenleri) finansal tablolardaki tutar veya diğer kalemlerle karşılaştırır (Bkz: A25-A29 paragrafları) ve
(b) Diğer bilgiler ile denetçinin denetim sırasında elde ettiği bilgiler arasında önemli bir tutarsızlık olup olmadığını, elde edilen denetim kanıtları ve denetimde ulaştığı sonuçlar bağlamında mütalaa eder (Bkz.: A30-A36 paragrafları).
Diğer Bilgilerin Denetlenmesi
14T. Denetçi diğer bilgileri denetlerken, finansal tabloların ve diğer bilgilerin denetimi sırasında edindiği bilgilere dayanarak:
(a) İlâve bilgi ya da kanaat edinilmesinin gerekli olup olmadığını mütalaa eder.
(b) Diğer bilgilere uygulanan mevzuat hakkında ve işletmenin bu mevzuata nasıl uyduğu hakkında kanaat edinir.
(c) Diğer bilgilerden seçilen tutar veya diğer kalemleri (finansal tablolardaki tutarlar veya diğer kalemlerle aynı olması, bunları özetlemesi veya bunlar hakkında daha fazla ayrıntı sunması beklenenler dâhil) finansal tablolardaki tutar veya diğer kalemlerle karşılaştırarak bunlar arasında önemli bir tutarsızlık olup olmadığı hakkında denetim kanıtı elde eder (Bkz: A25-A29 paragrafları).
(ç) Diğer bilgiler ile denetçinin denetim sırasında elde ettiği bilgiler arasında önemli bir tutarsızlık olup olmadığını, elde edilen denetim kanıtları ve denetimde ulaştığı sonuçlar bağlamında mütalaa eder (Bkz.: A30-A36 paragrafları).
(d) Diğer bilgilerin gerçeği yansıtıp yansıtmadığı hakkında denetim kanıtı elde eder. Bu kanıtı elde etmek için denetçi,
(i) Diğer bilgilerin, işletmenin ilgili hesap dönemine ait iş ve işlemlerinin akışını, her yönüyle finansal durumunu, işletmenin hak ve yararını da gözetecek şekilde, doğru, eksiksiz, dolambaçsız, gerçeğe uygun ve dürüst bir şekilde yansıtıp yansıtmadığını,
(ii) Yönetimin, diğer bilgilerde; yanıltıcı, abartılı ve yanlış kanaat uyandırıcı, gerçeğe aykırı ifadelere yer verip vermediğini,
(iii) Yönetimin, işletmenin finansal performansı ile finansal durumunun genel özellikleri ve karşı karşıya bulunduğu temel riskler hakkında diğer bilgilerde yaptığı değerlendirmenin gerçeği yansıtıp yansıtmadığını,
mütalaa eder.
15. Denetçi, 14 üncü paragraf [14T paragrafı] uyarınca diğer bilgileri incelerken [denetlerken], finansal tablolarla veya denetim sırasında elde ettiği bilgilerle ilişkili olmayan diğer bilgilerin önemli yanlışlık içerdiğine işaret eden durumlara karşı dikkatli olur (Bkz.: A24, A37-A38 paragrafları).
Önemli Bir Tutarsızlığın Olduğuna veya Diğer Bilgilerin Önemli Bir Yanlışlık İçerdiğine İşaret Eden Durumlara Karşılık Verilmesi
16. Önemli bir tutarsızlığın olduğuna işaret eden durumları tespit etmesi (veya diğer bilgilerin önemli yanlışlık içerdiğine işaret eden durumların farkına varması) hâlinde denetçi, bu hususu yönetimle müzakere eder ve gerekliyse;
(a) Diğer bilgilerin önemli bir yanlışlık içerip içermediğine,
(b) Finansal tabloların önemli bir yanlışlık içerip içermediğine ya da
(c) İşletme ve çevresine ilişkin edindiği kanaatin güncellenmesinin gerekip gerekmediğine,
dair sonuca varmak amacıyla diğer prosedürleri uygular (Bkz.: A39-A43 paragrafları).
16T. Diğer bilgilerin önemli yanlışlık içerdiğine işaret eden durumların farkına varması (önemli bir tutarsızlığın olduğuna işaret eden durumları tespit etmesi dâhil) hâlinde denetçi, bu hususu yönetimle müzakere eder ve BDS 330 Bağımsız Denetçinin Risk Olarak Değerlendirilmiş Hususlara Karşı Yapacağı İşler Standardındaki hükümleri kıyasen uygulayarak bu durumlara karşılık verir (Bkz.: A39-A43 paragrafları).
Denetçinin Diğer Bilgilerin Önemli Bir Yanlışlık İçerdiği Sonucuna Varması Durumunda Karşılık Verilmesi
17. Diğer bilgilerin önemli bir yanlışlık içerdiği sonucuna varması durumunda denetçi, yönetimden diğer bilgileri düzeltmesini talep eder. Yönetimin:
(a) Düzeltme yapmayı kabul etmesi hâlinde denetçi, düzeltmenin yapılıp yapılmadığını belirler veya
(b) Düzeltme yapmayı reddetmesi hâlinde denetçi, bu hususu üst yönetimden sorumlu olanlara bildirir ve söz konusu düzeltmenin yapılmasını talep eder.
18. Denetçi raporu tarihinden önce elde edilen diğer bilgilerin önemli bir yanlışlık içerdiği sonucuna varması ve konunun üst yönetimden sorumlu olanlara bildirilmesinden sonra da diğer bilgilerin düzeltilmemesi hâlinde denetçi, aşağıdakiler de dâhil olmak üzere uygun adımları atar (Bkz.: A44 paragrafı):
(a) Önemli yanlışlığın, denetçi raporuna olan etkilerini değerlendirir ve denetçi raporunda nasıl ele alınacağına ilişkin planını üst yönetimden sorumlu olanlara bildirir (Bkz.: 22(d)(ii) paragrafı veya A45 paragrafı).
(b) Mevzuata göre mümkün olması durumunda denetimden çekilir (Bkz.: A46-A47 paragrafları).
18T. Diğer bilgilerin önemli bir yanlışlık içerdiği sonucuna varması ve konunun üst yönetimden sorumlu olanlara bildirilmesinden sonra da diğer bilgilerin düzeltilmemesi hâlinde denetçi, aşağıdakiler dâhil olmak üzere uygun adımları atar (Bkz.: A44 paragrafı):
(a) Önemli yanlışlığın, denetçi raporuna ve yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporuna ilişkin denetçi raporuna olan etkilerini değerlendirir ve bu raporlarda nasıl ele alınacağına yönelik planını üst yönetimden sorumlu olanlara bildirir (Bkz.: A45 paragrafı).
(b) Diğer bilgiler hakkında bu BDS uyarınca olumlu görüş dışında bir görüş verir veya mevzuata göre mümkün olması durumunda denetimden çekilir (Bkz.: A46-A47 paragrafları).
19. Denetçi raporu tarihinden sonra elde edilen diğer bilgilerin önemli bir yanlışlık içerdiği sonucuna varması durumunda denetçi:
(a) Diğer bilgilerin düzeltilmesi hâlinde, içinde bulunulan şartlar altında gerekli olan prosedürleri uygular veya (Bkz.: A48 paragrafı)
(b) Üst yönetimden sorumlu olanlara bildirilmesinden sonra diğer bilgilerin düzeltilmemesi hâlinde, sahip olduğu yasal hak ve yükümlülükleri göz önünde bulundurarak -düzeltilmemiş önemli yanlışlığın, denetçi raporunun kullanıcılarının dikkatine uygun şekilde sunulmasını sağlamak üzere- uygun adımları atar (Bkz.: A49-A50 paragrafları).
Finansal Tabloların Önemli Bir Yanlışlık İçerdiği veya Denetçinin İşletme ve Çevresine İlişkin Edindiği Kanaatin Güncellenmesinin Gerektiği Durumlarda Karşılık Verilmesi
20. 14[14T]-15 inci paragraflardaki prosedürlerin uygulanması sonucunda, finansal tabloların önemli bir yanlışlık içerdiği veya işletme ve çevresine ilişkin edindiği kanaatin güncellenmesinin gerekli olduğu sonucuna varması hâlinde denetçi, diğer BDS’ler uyarınca uygun bir şekilde karşılık verir (Bkz.: A51 paragrafı).
Raporlama
21. Denetçi raporu tarihinde:
(a) Borsada işlem gören bir işletmenin finansal tablolarının denetimine ilişkin, denetçinin diğer bilgileri elde etmiş veya elde etmeyi bekliyor olması veya
(b) Borsada işlem görmeyen bir işletmenin finansal tablolarının denetimine ilişkin, denetçinin diğer bilgilerin bir kısmını veya tamamını elde etmiş olması (Bkz.: A52 paragrafı),
hâlinde denetçi, raporunda “Diğer Bilgiler” başlığı veya uygun bir başlık altında ayrı bir bölüme yer verir.
21T. Denetçi diğer bilgilerin denetimi sonucunda yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporuna ilişkin bağımsız denetim raporu düzenler [Bkz.: 2T paragrafı].
22. 21 inci paragraf uyarınca denetçi raporunun “Diğer Bilgiler” bölümünü içermesi durumunda, söz konusu bölümde (Bkz.: 2T ve A53 paragrafları):
(a) Yönetimin diğer bilgilerden sorumlu olduğuna dair bir açıklama yer alır,
(b) Aşağıdakiler belirtilir:
(i) Varsa, denetçi raporu tarihinden önce denetçi tarafından elde edilmiş olan diğer bilgiler,
(ii) Borsada işlem gören bir işletmenin finansal tablolarının denetimine ilişkin, varsa denetçi raporu tarihinden sonra elde edilmesi beklenen diğer bilgiler,
(c) Denetçi görüşünün diğer bilgileri kapsamadığı ve dolayısıyla denetçinin bunlara ilişkin bir denetim görüşü veya herhangi bir güvence sonucu bildirmediği (veya bildirmeyeceği) açıklanır,
(ç) Bu BDS uyarınca diğer bilgilerin incelenmesi, değerlendirilmesi ve raporlanmasına ilişkin olarak denetçinin sorumlulukları açıklanır ve
(d) Diğer bilgilerin denetçi raporu tarihinden önce elde edilmiş olması hâlinde:
(i) Denetçinin, diğer bilgilerin önemli bir yanlışlık içermediği sonucuna varması durumunda, raporlanacak herhangi bir hususun bulunmadığına ilişkin bir açıklama eklenir.
(ii) Denetçinin diğer bilgilerin düzeltilmemiş önemli bir yanlışlık içerdiği sonucuna varması durumunda ise, diğer bilgilerdeki düzeltilmemiş yanlışlığa ilişkin bir açıklama eklenir.
22T. Diğer bilgilerin denetimi sonucunda düzenlenen -2T paragrafında belirtilen- raporun aşağıdaki unsur ve açıklamaları içerecek şekilde hazırlanması gerekir:
(a) “Yıllık Faaliyet Raporunun Denetimine İlişkin Bağımsız Denetçi Raporu” başlığı.
(b) Duruma göre sözleşmede veya mevzuatta belirtilen muhatap.
(c) Görüş bölümü. Bu bölümde;
i. Denetlenen işletme,
ii. Diğer bilgilerin denetlenmiş olduğu,
iii. Diğer bilgilerin kapsadığı dönem,
iv. Diğer bilgilerin, finansal tablolar ve denetim sırasında elde edilen bilgilerle tutarlı olup olmadığı ve gerçeği yansıtıp yansıtmadığı hakkında oluşturulan görüş ve bu görüşün türü,
belirtilir.
(ç) Görüşün dayanağı bölümü. Bu bölüme, denetçinin diğer bilgilerin düzeltilmemiş önemli bir yanlışlık ya da tutarsızlık içerdiği sonucuna varması durumunda söz konusu yanlışlığa ilişkin bir açıklama dâhil edilir.
(d) Diğer bilgileri denetlenen işletmenin finansal tabloları hakkındaki bağımsız denetçi raporunun tarihi ve söz konusu raporda verilen görüş.
(e) Yönetimin sorumluluğu.
(f) Denetçinin sorumluluğu.
(g) Sorumlu denetçinin adı.
(ğ) Denetçinin imzası.
(h) Denetçinin adresi.
(ı) Denetçi raporu tarihi.
23. BDS 7053 uyarınca sınırlı olumlu görüş veya olumsuz görüş bildirmesi hâlinde denetçi, olumlu görüş dışında bir görüş verilmesine sebep olan hususun 22(d) paragrafında zorunlu kılınan açıklama açısından etkilerini mütalaa eder (Bkz.: A54-A58 paragrafları).
3 BDS 705, “Bağımsız Denetçi Raporunda Olumlu Görüş Dışında Bir Görüş Verilmesi”
23T. Denetçi TTK uyarınca yapılan bağımsız denetimlerde, finansal tablolar hakkında verilen görüşe bağlı olarak içinde bulunulan şartlara göre “diğer bilgiler”e ilişkin görüşünde yalnızca aşağıdaki tabloda öngörülen görüşlerden birini verebilir.
Mevzuatta Öngörülen Raporlama
24. Belirli bir ülkedeki mevzuatta denetçinin diğer bilgilere atıfta bulunurken belirli bir şekil veya metin kullanması öngörülüyorsa, asgari olarak aşağıdaki unsurları içeriyor olması şartıyla denetçi raporunda Bağımsız Denetim Standartlarına atıfta bulunulur (Bkz.: A59 paragrafı):
(a) Denetçi raporu tarihinden önce denetçi tarafından elde edilmiş olan diğer bilgilerin tanımlanması,
(b) Denetçinin diğer bilgilere ilişkin sorumluluklarına dair bir açıklama ve
(c) Denetçinin bu amaca yönelik çalışmalarının sonucunu ele alan net bir açıklama.
Belgelendirme
25. BDS 230’un4 bu BDS’ye yönelik yükümlülüklerini yerine getirirken denetçi, çalışma kâğıtlarında aşağıdakilere yer verir:
(a) Bu BDS kapsamında uygulanan prosedürlerin belgelendirilmesi ve
(b) Bu BDS uyarınca denetçi tarafından yapılan çalışmalara konu olan diğer bilgilerin nihai hâli.
4 BDS 230, “Bağımsız Denetimin Belgelendirilmesi” 8-11 inci paragraflar
Açıklayıcı Hükümler ve Uygulama
Tanımlar
Yıllık Faaliyet Raporu (Bkz.: 12(a) paragrafı)
A1. Mevzuat veya genel uygulamalar tarafından yıllık faaliyet raporunun içeriği ve ismi belirlenebilmekle birlikte, içerik ve isim ülkeden ülkeye farklılık gösterebilir.
A2. Yıllık faaliyet raporu genellikle yıllık olarak hazırlanır. Ancak, denetlenen finansal tabloların bir yıldan daha kısa veya daha uzun bir hesap dönemi için hazırlanıyor olması durumunda, yıllık faaliyet raporu da söz konusu dönemi kapsayacak şekilde hazırlanabilir.
A3. Bazı durumlarda, işletmenin yıllık faaliyet raporu tek bir belge şeklinde olabilir ve rapor için “yıllık faaliyet raporu” veya başka bir başlık kullanılabilir. Diğer durumlarda ise mevzuat veya genel uygulamalar; işletmenin faaliyetleri ve finansal sonuçları ile finansal durumu hakkındaki bilgilerin -finansal tablolarda gösterildiği şekliyle- (yani yıllık faaliyet raporunda) ortaklara (veya benzeri paydaşlara) tek bir belgede veya birlikte aynı amaca hizmet eden iki veya daha fazla belgede ayrı olarak raporlanmasını zorunlu kılabilir. Örneğin, bazı ülkelerde mevzuata veya genel uygulamalara bağlı olarak, aşağıdaki belgelerden bir veya daha fazlası yıllık faaliyet raporunun bir parçasını oluşturabilir:
• Yönetim raporu, yönetim yorumu ya da faaliyet ve finansal durum değerlendirmesi, üst yönetimden sorumlu olanlar tarafından hazırlanan benzer raporlar (örneğin, yönetim kurulu raporu).
• Yönetim kurulu başkanının mesajı.
• Kurumsal yönetim beyanı.
• İç kontrol ve risk değerlendirme raporları.
A4. Yıllık faaliyet raporu, basılı olarak veya elektronik ortamda (işletmenin internet sitesinde yer verilmesi dâhil) kullanıcıların erişimine sunulabilir. Ayrıca, bir belge (veya belge bileşimi), kullanıcıların erişimine ne şekilde sunulduğuna bakılmaksızın yıllık faaliyet raporu tanımını karşılayabilir.
A5. Yıllık faaliyet raporu; niteliği, amacı ve içeriği bakımından diğer raporlardan farklılık gösterir. Diğer raporlara, belirli bir paydaş grubunun bilgi gereksinimlerini karşılamak üzere hazırlanmış bir rapor veya mevzuattan kaynaklanan belirli bir raporlama amacına uygunluk sağlamak için hazırlanmış bir rapor (kamuoyuyla paylaşılması zorunlu tutulsa bile) örnek olarak gösterilebilir. Tek başlarına ayrı belgeler şeklinde düzenlendikleri durumda, yıllık faaliyet raporunu (mevzuata ve genel uygulamalara bağlı olarak) oluşturan belge bileşimlerinin bir parçası olmayan ve bu sebepten ötürü bu BDS’nin kapsamındaki diğer bilgilerden sayılmayan rapor örnekleri aşağıda yer almaktadır:
• Bankacılık, sigortacılık ve emeklilik sektörlerinde hazırlanan raporlar gibi, sektörel veya düzenleyici ayrı raporlar (örneğin sermaye yeterlilik raporları).
• Kurumsal sosyal sorumluluk raporları.
• Sürdürülebilirlik raporları.
• Çeşitlilik ve fırsat eşitliği raporları.
• Ürün sorumluluğu raporları.
• İşgücü uygulamaları ve çalışma koşullarına ilişkin raporlar.
• İnsan hakları raporları.
Diğer Bilgilerdeki Yanlışlık (Bkz.: 12(b) [12bT] paragrafı)
A6. Belirli bir konunun diğer bilgilerde açıklanması hâlinde, diğer bilgiler bahsi geçen konunun tam olarak anlaşılabilmesi için gerekli olan bilgiyi göz ardı edebilir veya gizleyebilir. Örneğin, diğer bilgilerin yönetim tarafından kullanılan kilit performans göstergelerini ele alma amacı taşıması durumunda, yönetim tarafından kullanılan bir kilit performans göstergesine yer verilmemesi diğer bilgilerin yanıltıcı olduğuna işaret edebilir.
A7. Önemlilik kavramı, diğer bilgiler için uygulanabilen bir çerçeve kapsamında ele alınabilir. Böyle bir durumun söz konusu olması hâlinde, bu tür bir çerçeve, denetçiye bu BDS kapsamında önemliliğe ilişkin muhakemede bulunurken bir referans çerçevesi sağlayabilir. Bununla birlikte birçok durumda, önemlilik kavramının diğer bilgiler açısından ne şekilde uygulanabileceğini gösteren bir çerçeve bulunmamaktadır. Bu tür durumlarda, aşağıda yer alan ayırt edici özellikler, diğer bilgilerdeki bir yanlışlığın önemli olup olmadığının belirlenmesi konusunda denetçiye bir referans çerçevesi sağlar:
• Önemlilik, bir grup olarak kullanıcıların ortak bilgi ihtiyaçları bağlamında değerlendirilir. Diğer bilgilerin kullanıcılarının finansal tablo kullanıcılarıyla aynı olması beklendiğinde, bu kullanıcıların, diğer bilgileri finansal tablolara bir bağlam oluşturmak amacıyla kullandığı değerlendirilebilir.
• Önemlilikle ilgili varılan yargılar; düzeltilmemiş yanlışlıkların, kullanıcıların kararlarını etkileyip etkilemeyeceğini göz önünde bulundurmak suretiyle, yanlışlığa ilişkin belirli durumları dikkate alır. Yanlışlıkların hepsi kullanıcıların ekonomik kararlarını etkilemeyecektir.
• Önemlilikle ilgili varılan yargılar, hem nicel hem de nitel değerlendirmeleri içerir. Dolayısıyla, bu tür yargılar, diğer bilgilerin işletmenin yıllık faaliyet raporu bağlamında ele aldığı kalemlerin niteliğini veya büyüklüğünü dikkate alabilir.
Diğer Bilgiler (Bkz.: 12(c) [12cT] paragrafı)
A8. Ek 1’de diğer bilgilere dâhil edilebilecek olan tutar veya diğer kalemlere ilişkin örnekler yer almaktadır.
A9. Bazı durumlarda, geçerli finansal raporlama çerçevesinde belirli açıklamaların yapılması zorunlu kılınmakta, ancak bu açıklamalara finansal tabloların dışında yer verilmesine de izin verilmektedir.5 Söz konusu açıklamaların geçerli finansal raporlama çerçevesince zorunlu kılınmasından ötürü bu açıklamalar, finansal tabloların bir parçasını oluşturur. Dolayısıyla, bu tür açıklamalar bu BDS’nin amaçları açısından diğer bilgileri oluşturmaz.
5 Örneğin, Türkiye Finansal Raporlama Standardı (TFRS) 7, “Finansal Araçlar: Açıklamalar”, TFRS’ler ile zorunlu kılınan belirli açıklamaların finansal tablolarda yer verilmesine ya da finansal tablolarda yapılacak çapraz referans ile yönetim beyanı veya risk raporu gibi finansal tablo kullanıcılarına finansal tablolarla aynı koşullara sahip ve aynı zamanda erişim imkânı sağlayan başka bir tablonun dâhil edilmesine izin vermektedir.
A10. Genişletilebilir İşletme Raporlama Dilindeki (XBRL) finansal tablo kalemlerine ilişkin etiketler, diğer bilgileri bu BDS’de tanımlandıkları şekliyle yansıtmazlar.
Diğer Bilgilerin Elde Edilmesi (Bkz.: 13 üncü paragraf)
A11. Mevzuat veya genel uygulamalardan yola çıkılarak, yıllık faaliyet raporunun hangi belge(ler)den oluştuğu genellikle kolay bir şekilde belirlenmektedir. Çoğu durumda yönetim veya üst yönetimden sorumlu olanlar, hep birlikte yıllık faaliyet raporunu oluşturan belgeleri bir paket hâlinde yayımlamayı taahhüt etmiş veya yayımlamayı mutat hâle getirmiş olabilirler. Ancak, bazı durumlarda yıllık faaliyet raporunun hangi belge(ler) olduğu veya hangi belge(ler)den oluştuğu açık olmayabilir. Bu tür durumlarda, belge(ler)in zamanlaması ve amacı (ve hitap ettikleri kişiler) gibi hususlar denetçinin, yıllık faaliyet raporunun hangi belge(ler) olduğunu veya hangi belge(ler)den oluştuğunu belirlemesiyle ilgili olabilir.
A12. Yıllık faaliyet raporunun mevzuat uyarınca başka dillere tercüme edildiği (birden fazla resmi dilin kullanıldığı ülkeler gibi) veya farklı mevzuatlar kapsamında birden fazla “yıllık faaliyet raporunun” hazırlandığı durumlarda (örneğin, bir işletmenin birden fazla ülke borsasında işlem görmesi durumunda), “yıllık faaliyet raporlarından” birinin mi yoksa birden fazlasının mı diğer bilgilerin parçasını oluşturduğu göz önünde bulundurulabilecek hususlardan biridir. Bu hususla ilgili olarak mevzuatta ilâve rehberlik sağlanmış olabilir.
A13. Yönetim veya üst yönetimden sorumlu olanlar yıllık faaliyet raporunun hazırlanmasından sorumludurlar. Denetçi, yönetime veya üst yönetimden sorumlu olanlara aşağıdaki hususlarla ilgili bildirimde bulunabilir:
• Denetçinin; yıllık faaliyet raporunun nihai hâlini (hep birlikte yıllık faaliyet raporunu oluşturan belgelerin bileşimi de dâhil olmak üzere) denetçi raporu tarihinden önce bu BDS’yle zorunlu kılınan prosedürleri tamamlamasına imkân verecek sürede ya da bu mümkün değilse, mümkün olan en kısa sürede ve her halükârda işletmenin bu bilgileri yayımlamasından önce elde etmesine ilişkin beklentileri.
• Diğer bilgilerin denetçi raporu tarihinden sonra elde edilmesi durumunda ortaya çıkacak muhtemel etkiler.
A14. A13 paragrafında atıfta bulunulan bildirimlerin özellikle aşağıdaki gibi durumlarda yapılması uygun olabilir:
• İlk denetim çalışmasında.
• Yönetim veya üst yönetimden sorumlu olanların değişmiş olması durumunda.
• Diğer bilgilerin denetçi raporu tarihinden sonra elde edilmesi beklendiğinde.
A15. Diğer bilgilerin işletme tarafından yayımlanmasından önce üst yönetimden sorumlu olanlar tarafından onaylanmasının gerektiği durumlarda, diğer bilgilerin nihai hâli yayımı için üst yönetimden sorumlu olanlar tarafından onaylanmış hâlidir.
A16. Bazı durumlarda mevzuat veya işletmenin raporlama uygulaması uyarınca, işletmenin yıllık faaliyet raporu, denetçi raporu tarihinden önce denetçinin kullanımına hazır olacak şekilde ve işletmenin finansal raporlama döneminden kısa bir süre sonra yayımlanacak olan tek bir belge olabilir. Diğer durumlarda ise, bu tür bir belgenin daha sonraki bir tarihe veya işletmenin belirlediği bir tarihe kadar yayımlanmasına gerek olmayabilir. İşletmenin faaliyet raporunun farklı belgelerin bileşiminden oluştuğu durumlarda, bu belgelerin her biri yayımlanma zamanlarıyla ilgili olarak farklı düzenlemelere ya da işletmenin farklı raporlama uygulamalarına tabi olabilir.
A17. İşletmenin, denetçi raporu tarihinde, yıllık faaliyet raporunun bir parçası olabilecek bir belge (örneğin, paydaşlar için isteğe bağlı bir rapor) hazırlamayı düşündüğü durumlarda yönetimin, söz konusu belgenin hazırlanma amacı veya tamamlanma zamanı hakkında denetçiye bir teyit verme imkânı olamaz. Dolayısıyla, denetçinin bu tür bir belgenin hazırlanma amacını veya tamamlanma zamanını belirleyemediği durumlarda, söz konusu belge bu BDS’nin amaçları açısından diğer bilgi olarak değerlendirilmez.
A18. Diğer bilgilerin denetçi raporu tarihinden önce ve vakitlice elde edilmesi; finansal tablolarda, denetçi raporunda veya diğer bilgilerde, yayımlanmalarından önce gereken revizyonların yapılmasına imkân tanır. Denetim sözleşmesinde6 diğer bilgilerin denetçiye vakitlice ve mümkünse denetçi raporu tarihinden önce sunulması için yönetimle yapılan bir anlaşmaya atıfta bulunulabilir.
6 BDS 210, “Bağımsız Denetim Sözleşmesinin Şartları Üzerinde Anlaşmaya Varılması”, A24 paragrafı
A19. Diğer bilgilerin kullanıcıların erişimine yalnızca işletmenin internet sitesi üzerinden sunulduğu durumlarda denetçi, bu BDS uyarınca gerekli prosedürleri, diğer bilgilerin doğrudan işletmenin internet sitesinden alınan hâlinden ziyade işletmeden alınan hâline uygular. Denetçinin bu BDS kapsamında, işletmenin internet sitesinde yer alan diğer bilgiler dâhil, diğer bilgileri bulmak için araştırma yapma sorumluluğu bulunmadığı gibi diğer bilgilerin işletmenin internet sitesinde uygun biçimde yayımlanıp yayımlanmadığını veya başka bir şekilde elektronik olarak uygun bir biçimde iletilip iletilmediğini veya yayımlanıp yayımlanmadığını teyit etmek amacıyla herhangi bir prosedür uygulama sorumluluğu da bulunmamaktadır.
A20. Denetçinin, diğer bilgilerin bir kısmını veya tamamını elde etmemiş olması, raporuna tarih vermesi veya raporunu yayımlaması açısından bir engel teşkil etmez.
A21. Diğer bilgilerin denetçi raporu tarihinden sonra elde edilmesi hâlinde, denetçinin BDS 560’ın7 6 ve 7 nci paragrafları uyarınca uygulanan prosedürleri güncellemesine gerek yoktur.
7 BDS 560, “Bilanço Tarihinden Sonraki Olaylar”
A22. BDS 5808 yazılı beyanların kullanımına ilişkin hükümler içerir ve bu konuda rehberlik sağlar. Yalnızca denetçi raporu tarihinden sonra erişilebilecek diğer bilgilere ilişkin olarak, 13 (c) paragrafı uyarınca talep edilmesi zorunlu kılınan yazılı beyan, denetçinin söz konusu bilgilerle ilgili olarak bu BDS’de zorunlu kılınan prosedürleri tamamlayabilmesine yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Ayrıca, denetçi aşağıdaki durumlara ilişkin diğer yazılı beyanların talep edilmesini de faydalı bulabilir:
• Yönetimin yayımlamayı beklediği, diğer bilgileri oluşturan belgelerin tamamı konusunda denetçiyi bilgilendirdiği.
• Finansal tabloların ve denetçi tarafından denetçi raporu tarihinden önce elde edilen diğer bilgilerin tamamının birbiriyle tutarlı olduğu ve diğer bilgilerin herhangi bir önemli yanlışlık içermediği.
• Denetçinin denetçi raporu tarihinden önce elde etmemiş olduğu diğer bilgilerle ilgili olarak; yönetimin söz konusu diğer bilgileri hazırlamayı ve yayımlamayı planlaması ve bu bilgilerin beklenen yayımlanma zamanı.
8 BDS 580, “Yazılı Beyanlar”
Diğer Bilgilerin İncelenmesi ve Değerlendirilmesi (Bkz.: 14 [14T] ve 15 inci paragraflar)
A23. BDS 2009 uyarınca denetçi, denetimi mesleki şüphecilik içinde planlar ve yürütür. Planlarının başarısı konusunda yönetimin fazlasıyla iyimser olabileceğinin göz önünde bulundurulması, diğer bilgilerin incelenmesi ve değerlendirilmesi [denetlenmesi] sırasında mesleki şüpheciliğin sürdürülmesine örnek olarak gösterilebilir. Mesleki şüpheciliğin sürdürülmesi konusunda örnek teşkil edebilecek diğer bir durum ise bilgilerin;
(a) Finansal tablolarla veya
(b) Denetçinin denetim sırasında elde etmiş olduğu bilgilerle, tutarsızlık gösterme ihtimaline karşı dikkatli olunmasıdır.
9 BDS 200, 15 inci paragraf
A24. BDS 220 (Revize) uyarınca sorumlu denetçi; denetim ekibi üyelerinin yönlendirilmesi ve gözetimi ile ekip üyelerinin çalışmalarının gözden geçirilmesi sorumluluğunu üstlenmek10 ve yönlendirme, gözetim ve gözden geçirmenin nitelik, zamanlama ve kapsamının denetim şirketinin politika veya prosedürleri, mesleki standartlar ve yürürlükteki mevzuat hükümlerine uygun olarak planlandığına ve yürütüldüğüne karar vermek11 zorundadır. BDS 720 bağlamında, 14 [14T] ve 15 inci paragraflarda yer alan yükümlülükleri yerine getirecek uygun denetim ekibi üyeleri belirlenirken göz önünde bulundurulabilecek faktörler arasında aşağıdakiler yer alır:
• Denetim ekibi üyelerinin nisbi deneyimi.
• Göreve atanacak denetim ekibi üyelerinin, diğer bilgiler ile denetim sırasında elde edilen bilgiler arasındaki tutarsızlıkları belirleyebilecek uygun bilgiye sahip olup olmadığı.
• 14-15 inci paragraflarda yer alan yükümlülüklerin ele alınmasında yargıya ne derece yer verildiği. Örneğin, diğer bilgilerde yer alan tutarların, finansal tablolarda yer alan tutarlarla aynı olması beklendiğinde, bunlar arasındaki tutarlılığın değerlendirilmesine yönelik prosedürler, daha az deneyime sahip denetim ekibi üyelerince uygulanabilir.
• Topluluk denetiminde, topluluğa bağlı birim denetçisinin, söz konusu birime ilişkin diğer bilgilerin ele alınması konusunda sorgulanmasının gerekli olup olmadığı.
10 BDS 220 (Revize) Finansal Tabloların Bağımsız Denetiminde Kalite Yönetimi, 29-30 uncu paragraflar
11 BDS 220 (Revize), 30(a) paragrafı
Diğer Bilgiler ile Finansal Tablolar Arasında Önemli Bir Tutarsızlık Olup Olmadığının Değerlendirilmesi (Bkz.: 14(a) [14T(c)] paragrafı)
A25. Diğer bilgiler; finansal tablolardaki tutar veya diğer kalemlerle aynı olması, bunları özetlemesi veya bunlar hakkında daha fazla ayrıntı sunması beklenen tutar veya diğer kalemleri içerebilir. Söz konusu tutar veya diğer kalemlere ilişkin örnekler aşağıdakileri içerebilir:
• Finansal tablolardan alıntıların yer aldığı tablolar, grafikler veya çizimler.
• Finansal tablolarda gösterilen bir bakiye veya hesap hakkında daha fazla ayrıntı sunan bir açıklama. Örneğin, “20X1 yılı hasılatı, X ürününden elde edilen XXX milyon TL ile Y ürününden elde edilen YYY milyon TL’den oluşmaktadır.”
• Finansal sonuçlara ilişkin açıklamalar. Örneğin, “20X1 yılına ait toplam araştırma ve geliştirme giderleri XXX TL’dir.”
A26. Diğer bilgilerden seçilen tutar veya diğer kalemlerin, finansal tablolarla tutarlı olup olmadığını değerlendirirken denetçinin, finansal tablolardaki tutar veya diğer kalemlerle aynı olması, bunları özetlemesi veya bunlar hakkında daha fazla ayrıntı sunması beklenen diğer bilgilerdeki tüm tutar veya diğer kalemleri, finansal tablolardaki bu tür tutarlar veya diğer kalemlerle karşılaştırma yükümlülüğü bulunmamaktadır.
A27. Karşılaştırılacak olan tutarların ve diğer kalemlerin seçimi, mesleki muhakemenin konusudur. Bu muhakemeyle ilgili etkenler aşağıdakileri içerir:
• Kullanıcıların tutar veya diğer kaleme (örneğin, kilit bir oran ya da tutara) atfedebileceği önemi etkileyebilmesi açısından, sunulduğu bağlam itibarıyla tutar veya diğer kalemin önemi.
• Nicel olması durumunda -finansal tablolardaki hesaplar ya da kalemler veya bu hesaplar ya da kalemlerin ilişkili olduğu diğer bilgilerle karşılaştırıldığında- tutarın nisbi büyüklüğü.
• Üst yönetime yapılan hisse bazlı ödemeler gibi, diğer bilgilerdeki belirli bir tutarın veya diğer kalemin duyarlılığı.
A28. 14(a) [14T(c)] paragrafındaki yükümlülüğü yerine getirmek üzere prosedürlerin niteliğinin ve kapsamının belirlenmesi mesleki muhakemenin konusu olup, denetçinin, bu BDS kapsamındaki sorumluluklarının diğer bilgilere ilişkin bir güvence denetimi teşkil etmediğinin veya diğer bilgiler hakkında güvence elde etme yükümlülüğünün bulunmadığının kabul edilmesine dayanır [Bkz.: 8T paragrafında yer alan hüküm]. Bu tür prosedürlere aşağıdakiler örnek olarak verilebilir:
• Finansal tablolardaki bilgilerle aynı olması beklenen bilgilerin finansal tablodakilerle karşılaştırılması.
• Finansal tablolardaki açıklamalar ile bunlarla aynı anlamı verme amacı taşıyan bilgilerde kullanılan sözcüklerin karşılaştırılması ve metinsel farklarının önemi ile bu farkların amaçlanandan farklı anlamlara gelip gelmediğinin değerlendirilmesi.
• Diğer bilgilerde ve finansal tablolarda yer alan bir tutara ilişkin yönetimin mutabakatının alınması ve:
o Mutabakata konu olan kalemlerin finansal tablolar ve diğer bilgilerle karşılaştırılması ve
o Mutabakata konu olan hesaplamaların aritmetik olarak doğru olup olmadıklarının kontrol edilmesi.
A29. Diğer bilgilerden seçilen tutar veya diğer kalemlerin finansal tablolarla tutarlılığının değerlendirilmesi, diğer bilgilerin niteliği bakımından uygun olması durumunda, bu bilgilerin finansal tablolara kıyasla sunum biçimini de kapsar.
Diğer Bilgiler ile Denetçinin Denetim Sırasında Elde Ettiği Bilgiler Arasında Önemli Bir Tutarsızlık Olup Olmadığının Değerlendirilmesi (Bkz.: 14(b) [14T(ç)] paragrafı)
A30. Diğer bilgiler, (14(a) [14T(c)] paragrafında yer alanların dışında) denetçinin denetim sırasında elde ettiği bilgilerle ilgili tutar veya kalemleri içerebilir. Bu tür tutar veya kalemlere ilişkin örnekler aşağıdakileri içerebilir:
• Üretim adetine ilişkin bir açıklama veya bu üretimi coğrafi bölgelere göre özetleyen bir tablo.
• “Yıl boyunca Şirket, X ürünü ile Y ürününü piyasaya sunmuştur.” şeklinde bir açıklama.
• “İşletmenin başlıca faaliyet merkezi X ülkesidir ve Y ile Z ülkelerinde de faaliyetleri bulunmaktadır.” örneğinde olduğu gibi işletmenin başlıca faaliyet gösterdiği yerlerin bir özeti.
A31. Denetçinin denetim sırasında elde ettiği bilgiler, denetçinin işletme ve çevresi, geçerli finansal raporlama çerçevesi ve işletmenin iç kontrol sistemi hakkında BDS 315 uyarınca edindiği kanaati de içerir.12 BDS 315 uyarınca denetçinin işletme ve çevresini tanıma yükümlülüğü, aşağıda yer alan hususlar hakkında kanaat edinilmesini içerir:
(a) İşletmenin organizasyon yapısı, ortaklık ve üst yönetim yapısı ile is modeli (iş modelinin BT kullanımını ne derece entegre ettiği dâhil),
(b) İlgili sektör, mevzuat /düzenlemeler ve diğer dış faktörler,
(c) İşletmenin finansal performansının değerlendirilmesi için kullanılan ihtiyaca uygun iç ve dış ölçümler,
(ç) İşletmenin iç kontrolü.
12 BDS 315, “‘Önemli Yanlışlık’ Risklerinin Belirlenmesi ve Değerlendirilmesi”, 19-27 nci paragraflar
A32. Denetçinin denetim sırasında elde ettiği bilgiler, niteliği itibarıyla ileriye yönelik hususları da içerebilir. Bu hususlar arasında, örneğin iş hayatına ilişkin beklentiler ile gelecekteki nakit akışları yer alabilir ve denetçi bunları, şerefiye gibi maddi olmayan duran varlıklara değer düşüklüğü testini uygularken yönetimin kullandığı varsayımları ya da yönetimin işletmenin sürekliliğini devam ettirme kabiliyetine ilişkin yaptığı değerlendirmeyi incelerken kullanabilir.
A33. Diğer bilgiler ile denetim sırasında elde ettiği bilgiler arasında önemli bir tutarsızlığın olup olmadığını değerlendirirken denetçi, diğer bilgilerin ilişkili olduğu ve bu bilgilerde önemli yanlışlık meydana getirecek önemliliğe sahip olan hususlara odaklanabilir.
A34. Diğer bilgilerde yer alan birçok hususla ilgili olarak, denetçinin elde etmiş olduğu denetim kanıtlarını ve ulaştığı sonuçları hatırlaması, diğer bilgiler ile denetçinin denetim sırasında elde etmiş olduğu bilgiler arasında önemli bir tutarsızlık olup olmadığının değerlendirilmesinde yeterli olabilir. Denetçi, denetimin kilit noktalarını ne denli iyi bilir ve bu noktalarda ne kadar deneyimli olursa, ilgili hususları hatırlaması da o kadar yeterli olacaktır. Örneğin, denetçi diğer bilgiler ile denetim sırasında elde etmiş olduğu bilgiler arasında önemli bir tutarsızlık olup olmadığını, ilâve adım atmasına gerek olmaksızın, yönetim veya üst yönetimden sorumlu olanlarla yapılan müzakereler veya yönetim kurulu toplantısı tutanaklarının incelenmesi gibi denetim sırasında uygulanan prosedürlerden elde edilen bulguları hatırlaması ışığında değerlendirebilir.
A35. Denetçi, önemli bir tutarsızlık olup olmadığının belirlenmesine dayanak olarak; ilgili çalışma kâğıtlarına başvurmanın veya ilgili topluluğa bağlı birim denetçileri dâhil olmak üzere, denetim ekibinin ilgili üyelerini sorgulamanın uygun olduğuna karar verebilir. Örneğin:
• Diğer bilgilerde, bir ana ürün grubuna ilişkin faaliyetlerin durdurulmasına yönelik bir plan hakkında açıklama yer aldığında, denetçi plandan haberdar olsa bile, bu alandaki denetim prosedürlerini uygulamış olan ilgili denetim ekibi üyesini sorgulayabilir ve böylece söz konusu plana ilişkin yapılan açıklamayla denetçinin denetim sırasında elde ettiği bilgiler arasında önemli bir tutarsızlığın olup olmadığınına dair yaptığı değerlendirmeye destek sağlayabilir.
• Diğer bilgilerde, denetimde ele alınan bir davanın önemli ayrıntılarının açıklanması ancak denetçinin bunları yeterince hatırlayamaması durumunda, denetçinin hatırlamasına destek olmak amacıyla söz konusu ayrıntıların özetlendiği çalışma kâğıtlarına başvurulması gerekebilir.
A36. Denetçinin ilgili çalışma kâğıtlarına başvurup başvurmayacağı, -başvuruyorsa- ne ölçüde başvuracağı veya ilgili topluluğa bağlı birim denetçileri dâhil olmak üzere, denetim ekibinin ilgili üyelerini -sorguluyorsa- ne ölçüde sorgulayacağı mesleki muhakemenin konusudur. Bununla birlikte denetçinin, diğer bilgilerde yer alan herhangi bir hususla ilgili olarak çalışma kâğıtlarına başvurması veya ilgili topluluğa bağlı birim denetçileri dâhil olmak üzere, denetim ekibinin ilgili üyelerini sorgulaması gerekli olmayabilir.
Diğer Bilgilerin Önemli Yanlışlık İçerdiğine İşaret Eden Diğer Durumlara Karşı Dikkatli Olunması (Bkz.: 15 inci paragraf)
A37. Diğer bilgiler, finansal tablolarla ilgili olmayan ve denetçinin denetim sırasında elde ettiği bilgilerin de ötesine geçebilen hususların ele alınmasını içerebilir. Örneğin diğer bilgiler, işletmenin sera gazı emisyonlarına ilişkin beyanlarını içerebilir.
A38. Finansal tablolarla veya denetçinin denetim sırasında elde etmiş olduğu bilgilerle ilgili olmayan diğer bilgilerin önemli ölçüde yanlışlık içerdiğine dair belirtilere karşı dikkatli olunması, denetçinin, diğer bilgilerin yanıltıcı olmasına yol açacak şekilde;
- Önemli düzeyde yanlış veya yanıltıcı beyan içerdiğini,
- Dikkatsizce veya gerekli özen gösterilmeden sunulmuş beyan içerdiğini veya
- İçermesi gereken bilgileri göz ardı ettiğini veya gizlediğini,
düşündüğü diğer bilgilerle kendisinin, bilerek ilişkilendirilmesinden kaçınması için denetçiye etik hükümlere riayet etmesinde yardımcı olur.13 Diğer bilgilerin önemli ölçüde yanlışlık içerdiğine işaret eden diğer durumlara karşı dikkatli olunması, denetçinin aşağıdaki gibi hususları belirlemesiyle sonuçlanır:
• Diğer bilgileri inceleyen denetim ekibi üyesinin -denetim sırasında elde edilen bilgilerin dışındaki- genel bilgisi ile diğer bilgiler arasındaki farklılıklar ve bu farklılıkların denetçinin diğer bilgilerin önemli ölçüde yanlışlık içerdiği kanaatine varmasına yol açması veya
• Denetçinin bilgilerin önemli ölçüde yanlışlık içerdiği kanaatine varmasına yol açan, diğer bilgilerdeki iç tutarsızlık.
13 Etik Kurallar, A111.2 paragrafı
Önemli Bir Tutarsızlığın Olduğuna veya Diğer Bilgilerin Önemli Bir Yanlışlık İçerdiğine İşaret Eden Durumlara Karşılık Verilmesi (Bkz.: 16 ncı paragraf [16T paragrafı])
A39. Önemli bir tutarsızlıkla (veya diğer bilgilerin önemli yanlışlık içerdiğine işaret eden bir durumla) ilgili olarak denetçinin yönetimle yaptığı müzakere yönetimden, diğer bilgilerdeki ifadelerinin dayanağına ilişkin ilâve bilgi talep edilmesini içerebilir. Yönetimin sağladığı ilâve bilgi veya açıklamalara dayanarak denetçi, diğer bilgilerin önemli yanlışlık içermediği konusunda ikna olabilir. Örneğin yönetimin açıklamaları, geçerli muhakeme farklılıkları için makul ve yeterli sebepler sunabilir.
A40. Bu durumun aksine, yönetimle yapılan müzakere, denetçinin diğer bilgilerde önemli yanlışlık olduğuna ilişkin vardığı sonucu destekleyen ilave bilgiler sağlayabilir.
A41. Mahiyeti itibarıyla yorum gerektirmeyen hususlara kıyasla, muhakeme yapılarak bir yargıya varılmasını gerektiren hususlarda denetçinin yönetime itiraz etmesi daha zor olabilir. Bununla birlikte, denetçinin, diğer bilgilerdeki bir açıklamanın finansal tablolarla veya denetim sırasında elde ettiği bilgilerle tutarlı olmadığı sonucuna vardığı durumlar da söz konusu olabilir. Bu tür durumlar; diğer bilgiler, finansal tablolar veya denetçinin denetim sırasında elde ettiği bilgiler hakkında şüphe duyulmasına yol açabilir.
A42. Diğer bilgilerdeki muhtemel yanlışlıklar geniş bir çeşitliliğe sahip olduğunda, denetçinin diğer bilgilerin önemli yanlışlık içerip içermediğine ilişkin bir sonuca varmak amacıyla uygulayacağı diğer prosedürlerin niteliği ve kapsamı, denetimin içinde bulunduğu şartlara bağlı olarak, denetçinin mesleki muhakemesinin konularıdır.
A43. Finansal tablolarla veya denetçinin denetim sırasında elde ettiği bilgilerle ilişkili olmayan bir hususun bulunması durumunda, denetçi yönetimin sorgulamalarda vermiş olduğu yanıtları tam olarak değerlendiremeyebilir. Buna rağmen, yönetimin sağladığı ilâve bilgi veya açıklamalara veya yönetimin diğer bilgilerde sonradan yaptığı değişikliklere dayanarak, denetçi önemli bir tutarsızlığın olduğuna veya diğer bilgilerin önemli ölçüde yanlışlık içerdiğine işaret eden durumların artık mevcut olmadığı konusunda ikna olabilir. Diğer bilgilerin önemli yanlışlık içerdiğine işaret eden durumların veya diğer bilgilerdeki önemli bir tutarsızlığın artık mevcut olmadığı sonucuna varamadığında denetçi, yönetimden uygun özelliklere sahip üçüncü bir kişiye (örneğin, yönetimin faydalandığı bir uzmana veya hukuk müşavirine) danışılmasını talep edebilir. Belirli durumlarda, yönetimin aldığı danışmanlık hizmeti sonucunda gelen yanıtların değerlendirilmesinin ardından, denetçi diğer bilgilerin önemli yanlışlık içerip içermediği hakkında bir sonuca varamayabilir. Bu durumda denetçinin atabileceği adımlar aşağıdakilerden bir veya daha fazlasını içerebilir:
• Denetçinin, kendi hukuk müşavirinden tavsiye alması,
• Denetçi raporu açısından ortaya çıkacak sonuçları -örneğin yönetim tarafından getirilen bir kısıtlamanın mevcut olması hâlinde içinde bulunulan şartların açıklanıp açıklanmayacağını- değerlendirmesi veya
• Mevzuatın izin vermesi durumunda denetimden çekilmesi.
Denetçinin Diğer Bilgilerin Önemli Bir Yanlışlık İçerdiği Sonucuna Varması Durumunda Karşılık Verilmesi
Denetçinin Denetçi Raporu Tarihinden Önce Elde Edilen Diğer Bilgilerin Önemli Bir Yanlışlık İçerdiği Sonucuna Varması Durumunda Karşılık Verilmesi (Bkz.: 18 inci paragraf [18T paragrafı])
A44. Üst yönetimden sorumlu olanlara bildirimde bulunduktan sonra diğer bilgilerin düzeltilmemesi hâlinde, denetçinin atabileceği adımlar mesleki muhakemenin konusudur. Denetçi, yönetimin veya üst yönetimden sorumlu olanların düzeltmenin yapılmamasına ilişkin sunduğu gerekçenin, bu kişilerin dürüstlüğü ya da doğruluğu konusunda şüphe uyandırıp uyandırmadığını -örneğin bir yanıltma kastıyla hareket edildiğinden şüphelendiği durumlarda- dikkate alabilir. Ayrıca, denetçi hukuki danışmanlık alınmasını da uygun bulabilir. Bazı durumlarda denetçi, mevzuat veya diğer mesleki standartlar uyarınca, söz konusu hususu düzenleyici kuruluşa veya ilgili mesleki kuruluşa bildirmekle yükümlü kılınmış olabilir.
Denetçi Raporu Üzerindeki Etkiler (Bkz.: 18(a) paragrafı [18T(a) paragrafı])
A45. Diğer bilgilerdeki önemli yanlışlığın düzeltilmemesinin, denetim kanıtlarının genel olarak güvenilirliği bakımından yönetimin ve üst yönetimden sorumlu olanların dürüstlüğü hakkında şüpheye yol açtığı istisnai durumlarda, finansal tablolara ilişkin görüş vermekten kaçınılması uygun olabilir.
Denetimden Çekilme (Bkz.: 18(b) paragrafı [18T(b) paragrafı])
A46. Diğer bilgilerdeki önemli yanlışlığın düzeltilmemesinin, yönetim veya üst yönetimden sorumlu olanlardan denetim sırasında alınan beyanların güvenilirliği bakımından, bu kişilerin dürüstlüğü hakkında şüpheye yol açtığı durumlarda -mevzuatın izin vermesi hâlinde- denetimden çekilmek uygun olabilir.
Kamu sektörü işletmelerine özgü hususlar (Bkz.: 18(b) paragrafı [18T(b) paragrafı])
A47. Kamu sektöründe denetimden çekilme mümkün olmayabilir. Bu tür durumlarda, denetçi yetkili birime bir rapor hazırlayarak ilgili hususun ayrıntılarını belirtebilir veya uygun olan diğer adımları atabilir.
Denetçinin Denetçi Raporu Tarihinden Sonra Elde Ettiği Diğer Bilgilerin Önemli Bir Yanlışlık İçerdiği Sonucuna Vardığı Durumlarda Karşılık Verilmesi (Bkz.: 19 uncu paragraf)
A48. Denetçi raporu tarihinden sonra elde edilen diğer bilgilerin önemli bir yanlışlık içerdiği sonucuna varması ve söz konusu yanlışlığın düzeltilmesi hâlinde, denetçinin içinde bulunulan şartlar altında uygulayacağı gerekli prosedürler arasında (17(a) paragrafı uyarınca) düzeltmenin yapılıp yapılmadığının belirlenmesi yer alır. Diğer bilgilerin önceden yayımlanmış olması hâlinde bu prosedürlere ayrıca, diğer bilgilerin ulaştığı kişilerin revizyon hakkında bilgilendirilmelerini sağlamak konusunda yönetim tarafından alınan önlemlerin gözden geçirilmesi dâhil edilebilir.
A49. Üst yönetimden sorumlu olanların diğer bilgileri revize etmeyi kabul etmemeleri hâlinde, düzeltilmemiş yanlışlığın denetçi raporunun kullanıcılarının dikkatine sunulmasına yönelik uygun adımların atılması mesleki muhakemenin kullanılmasını gerektirir ve bu husus ülkedeki mevzuat veya diğer düzenlemelerden etkilenebilir. Buna göre, denetçi yasal hak ve yükümlülüklerine ilişkin hukuki danışmanlık almayı uygun bulabilir.
A50. Diğer bilgilerdeki önemli yanlışlığın düzeltilmemesi durumunda, denetçinin düzeltilmemiş önemli yanlışlığın denetçi raporunun kullanıcılarının dikkatine uygun bir şekilde sunulmasını sağlamak üzere atacağı uygun adımlara, mevzuat tarafından izin verilmesi hâlinde, aşağıdaki örnekler dâhil edilebilir:
• 22 nci paragrafa uygun olarak uyarlanmış bölüme yer verilmesi suretiyle yeni veya değiştirilmiş denetçi raporunun, yönetime sunulması ve yönetimden raporun kullanıcılarına sunulmasının talep edilmesi. Bunu yaparken, BDS’ler veya mevzuat hükümleri ışığında yeni veya değiştirilmiş denetçi raporu tarihindeki -varsa- etkinin, denetçi tarafından göz önünde bulundurulması gerekebilir. Denetçi ayrıca, yeni veya değiştirilmiş denetçi raporunun söz konusu kullanıcılara sunulması için yönetim tarafından atılan adımları da gözden geçirebilir [Bkz.: 22T paragrafı],
• Diğer bilgilerdeki önemli yanlışlığın denetçi raporunun kullanıcılarının dikkatine (örneğin, söz konusu hususun genel kurul toplantısında ele alınması suretiyle) sunulması,
• Düzeltilmemiş önemli yanlışlıkla ilgili olarak düzenleyici veya ilgili meslek kuruluşuyla iletişim kurulması veya
• Denetime devam edilmesi durumunda ortaya çıkacak etkilerin göz önünde bulundurulması (Bkz.: A46 paragrafı).
Finansal Tabloların Önemli Bir Yanlışlık İçerdiği veya Denetçinin İşletme ve Çevresine İlişkin Edindiği Kanaatin Güncellenmesinin Gerektiği Durumlarda Karşılık Verilmesi (Bkz.: 20 nci paragraf)
A51. Diğer bilgilerin incelenmesi sırasında denetçi, aşağıdaki hususlara etkisi olan yeni bilgilerin farkına varabilir:
• Denetçinin işletme ve çevresi, geçerli finansal raporlama çerçevesi ve işletmenin iç kontrol sistemi hakkında edindiği kanaate bağlı olarak denetçinin risk değerlendirmesinin revize edilmesi ihtiyacının ortaya çıkması.
• Denetçinin belirlenen yanlışlıkların denetim üzerindeki ve -varsa- düzeltilmemiş yanlışlıkların finansal tablolar üzerindeki etkisini değerlendirmesine ilişkin sorumluluğu.14
• Denetçinin bilanço tarihinden sonraki olaylara ilişkin sorumlulukları.15
14 BDS 450, “Bağımsız Denetimin Yürütülmesi Sırasında Belirlenen Yanlışlıkların Değerlendirilmesi”
15 BDS 560, 10 ve 14 üncü paragraflar
Raporlama (Bkz.: 21-24 üncü paragraflar)
A52. Bu BDS uyarınca denetçinin sorumluluğu kapsamındaki diğer bilgiler hakkında daha fazla şeffaflık sağlanması için borsada işlem görmeyen bir işletmenin finansal tablolarının denetimine ilişkin denetçi raporunda, rapor tarihinden sonra elde edilmesi beklenen diğer bilgilerin belirtilmesi uygun olabilir. Denetçi bu şekilde hareket etmeyi, örneğin, yönetimin denetçiye söz konusu diğer bilgilerin denetçi raporu tarihinden sonra yayımlanacağını beyan edebildiği durumda uygun bulabilir.
Örnek Açıklamalar (Bkz.: 21 ve 22 nci paragraflar)
A53. Denetçi raporunun “Diğer Bilgiler” bölümüne ilişkin örnekler Ek 2’de yer almaktadır.
Finansal Tablolara İlişkin Verilen Sınırlı Olumlu veya Olumsuz Görüşün Denetçi Raporuna Etkileri (Bkz.: 23 üncü paragraf)
A54. Finansal tablolara ilişkin verilen sınırlı olumlu görüş veya olumsuz görüşe sebep olan hususa diğer bilgilerde yer verilmemesi veya bu hususun başka bir şekilde ele alınmaması ve diğer bilgilerin herhangi bir kısmını etkilememesi durumunda, denetçi görüşündeki değişikliğin 22(d) paragrafında zorunlu kılınan açıklamaya bir etkisi bulunmayabilir. Örneğin, müdür maaşlarının geçerli finansal raporlama çerçevesinde zorunlu kılındığı şekliyle açıklanmaması nedeniyle finansal tablolara ilişkin sınırlı olumlu görüş veriliyorsa, bu durumun bu BDS kapsamında zorunlu kılınan raporlama yükümlülüklerine hiçbir etkisi olmayabilir. Diğer durumlarda ise, söz konusu raporlama yükümlülüklerine ilişkin olarak A55-A58 paragraflarında belirtilen etkiler ortaya çıkabilir.
Finansal Tablolardaki Önemli Bir Yanlışlık Nedeniyle Sınırlı Olumlu Görüş Verilmesi
A55. Denetçinin sınırlı olumlu görüş verdiği durumlarda, diğer bilgilerin de finansal tablolara ilişkin sınırlı olumlu görüş verilmesine yol açan husus nedeniyle veya bu hususla ilgili olan bir husus nedeniyle önemli yanlışlık içerip içermediği konusu göz önünde bulundurulabilir.
Kapsam Sınırlaması Nedeniyle Sınırlı Olumlu Görüş Verilmesi
A56. Finansal tablolardaki önemli bir kalemle ilgili olarak kapsam sınırlamasının var olması hâlinde, denetçi bu hususa ilişkin olarak yeterli ve uygun denetim kanıtını elde edememiş olacaktır. Dolayısıyla, bu tür durumlarda, denetçi diğer bilgilerdeki bu hususla ilişkili tutar veya kalemlerin diğer bilgilerde önemli bir yanlışlık meydana getirip getirmeyeceği konusunda bir sonuca varamayacaktır. Bu sebeple, Sınırlı Olumlu Görüşün Dayanağı paragrafında ifade edilen ve finansal tablolara ilişkin sınırlı olumlu görüş verilmesine sebep olan hususa ilişkin yönetimin diğer bilgilerde yaptığı açıklamanın değerlendirilmesinin mümkün olmadığını belirtmek için, denetçinin 22(d) paragrafında zorunlu kılınan açıklamayı uyarlaması gerekebilir. Ancak, denetçinin diğer bilgilerde tespit edilmiş olan düzeltilmemiş önemli yanlışlıkları raporlama yükümlülüğü bulunmaktadır.
Olumsuz Görüş
A57. Olumsuz Görüşün Dayanağı paragrafında açıklanan özel husus(lar)a ilişkin finansal tablolar hakkında verilen olumsuz görüş, denetçinin diğer bilgilerde belirlediği önemli yanlışlıkların denetçi raporunda bildirilmesine ilişkin, 22(d)(ii) paragrafı uyarınca, yapılacak raporlamaya yer verilmemesini haklı çıkarmaz. Finansal tablolara ilişkin olumsuz görüş bildirmiş ise, örneğin finansal tablolara ilişkin olumsuz görüş verilmesine sebep olan husus nedeniyle veya bu hususla ilgili olan bir husus nedeniyle önemli yanlışlık içeren tutar veya kalemlerin gösterilmesi için, denetçinin 22(d) paragrafında zorunlu kılınan açıklamayı uygun bir şekilde uyarlaması gerekebilir.
Görüş Vermekten Kaçınma
A58. Denetçinin finansal tablolara ilişkin görüş vermekten kaçındığı durumda; denetim hakkında, ilâve ayrıntılar sağlayan, denetimle ilgili olarak diğer bilgilerin ele alındığı bir bölüme yer verilmesi bir bütün olarak finansal tablolara ilişkin görüş vermekten kaçınılması ile tutarsızlık oluşturabilir. Bu tür durumlarda BDS 705’te zorunlu kılındığı üzere, denetçi raporunda bu BDS kapsamındaki raporlama yükümlülüklerinin ele alındığı bir bölüme yer verilmez.
Mevzuatta Öngörülen Raporlama (Bkz.: 24 üncü paragraf)
A59. BDS 200’de16 denetçinin BDS’lerin yanı sıra mevzuat hükümlerine de uymasının gerekebileceği açıklanmaktadır. Bu tür bir durumda, denetçinin, raporunda bu BDS’de düzenlenenden farklı özel bir şekil veya metin kullanması zorunlu kılınmış olabilir. Denetçi raporunda tutarlılık; BDS’lere uygun olarak yürütülen bir denetim söz konusu olduğunda, uluslararası kabul görmüş standartlar uyarınca yürütülmüş olan bu denetimleri daha kolay belirlenebilir hâle getirerek, küresel piyasalardaki güvenilirliği artırır. Diğer bilgilerin raporlanmasıyla ilgili olarak mevzuat hükümleri ile BDS’ler arasındaki farkların sadece denetçi raporundaki şekil veya metinle ilgili olması ve denetçi raporunun asgari olarak 24 üncü paragrafta belirtilen unsurlardan her birini içermesi hâlinde, denetçi raporunda Bağımsız Denetim Standartlarına atıf yapılabilir. Dolayısıyla böyle durumlarda da denetçi raporunda mevzuatta yer alan raporlama hükümlerinde belirtilen şekil ve metin kullanılmış olsa dahi, denetçinin BDS’lerin hükümlerine uygunluk sağlamış olduğu düşünülür [Bkz.: 2T paragrafı].
16 BDS 200, A57 paragrafı
Ek