110 Tabiat Varlıklarını Koruma Merkez Komisyonunun, Tabiat Varlığı Olarak Belirlenecek Anıt Ağaçların Tespitine İlişkin İlke Kararı
- Tür
- Kurul Kararı
- Resmi Gazete
- 24.10.2020 / Sayı 31284
- Yürürlük
- 24.10.2020
- Durum
- Yürürlükte
- Seri
- Kurul Kararları, Çevre Mevzuatı
2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ile 19.07.2012 tarih ve 28358 sayılı Resmi gazetede yayımlanan Korunan Alanların Tespit Tescil ve Onayına İlişkin Usul ve Esaslara Dair Yönetmelik çerçevesince anıt ağaçların tespit edilmesine yönelik hususlar aşağıdaki şekilde belirlenmiştir:
Geçmiş ile günümüz, günümüz ile gelecek arasında köprü kurabilecek uzunlukta doğal ömre sahip olan ağaçlardan yaş, gövde çapı, tepe çapı ve boy itibariyle kendi türünün alışılagelmiş ölçülerinin çok üzerindeki boyutlara ulaşan; ya da, yöre tarihinde, mistik kültüründe ve folklorunda özel veri bulunan ağaç ve bazı ağaç formundaki çalı türlerinin anıt ağaç olarak tanımlanmasına,
A- ANIT AĞAÇLARIN SINIFLANDIRILMASI
1. Kültürel Anıt Ağaçlar: Yöre kültüründe olumlu veya olumsuz, gerçek veya hayal ürünü, mistik veya, folklorik bir öyküye sahip olan veya ulusal tarihi olaylar ile özdeşleşmiş ve onlara tanıklık eden ağaçlardır. Kültürel anıt ağaçların;
1.1. Tarihi Anıt Ağaçlar: Tarihî bir olaya veya şahsiyete ait geçmişe tanıklık etmiş olan ağaçlar,
1.2. Mistik. Anıt Ağaçlar: Dini bir inanışla yöre halkı tarafından yüceltilmiş olan ağaçlar,
1.3. Folklorik. Anıt Ağaçlar: Halkın geçmişten gelen gelenek, ve göreneklerinin dönemsel olarak da olsa civarında yaşatıldığı ya da yörede yaşanan çok üzücü veya sevindirici bir olaya tanıklık ettiği için halk arasında özel bir yeri olan ağaçlar, olarak tanımlanmasına,
2. Boyutsal Anıt Ağaçlar: Bulundukları yerde, yaş, boy, gövde ve tepe tacı gibi boyutsal özellikleri itibariyle kendi türünün alışılagelmiş ölçülerinin çok üzerindeki boyutlara ulaşmış, geçmiş ile günümüz, günümüz ile gelecek arasında köprü kurabilecek en az 100 yaşında ve doğal ömre sahip olan ağaçlar olarak tanımlanmasına,
3. Görsel Anıt Ağaçlar: Doğal görünümden esaslı şekilde sapma gösteren çatal, şamdan, kıvrık, yatay ve farklı gövde kaynaşması gibi dikkat çekici görsel özelliklere sahip olan ağaçlar olarak tanımlanmasına,
B- ANIT AĞAÇLARIN TESPİT EDİLMESİNE DAİR HUSUSLAR
1. Boyutsal anıt ağaçların tespit edilmesi aşamasında türlerin yaş, gövde çapı, boy, tepe çapı, bulunduğu yer ve pozitif özelliklere bağlı değerlendirmelerin yapılmasına,
1.1. Yaş: Anıt ağaçların yaşının ağacın gövdesinde, yerden 130 cm yükseklikle uygun teknikte yapılan yıllık halka sayımına göre yıl cinsinden belirlenmesine, yaşın bu yönteme göre belirlenemediği durumlarda, ekte yer alan tablolarda (ek 5, ek 6) belirtilen katsayılar ile ağacın gövde çapının (cm cinsinden) çarpılmasıyla elde edilen sayının yıl cinsinden yaklaşık yaş olarak kabul edilmesine,
1.2. Gövde Çapı: Yerden 130 cm yükseklikte gövde çevresi ölçülerek elde edilecek: sonucun 3,14’e bölünmesi yöntemiyle santimetre cinsinden belirlenmesine,
1.3. Boy: Metre cinsinden belirlenmesine,
1.4. Tepe Çapı: Metre cinsinden belirlenmesine,
1.5. Bulunduğu Yer: Ağacın bulunduğu alanın niteliğine göre belirlenmesine (Orman, meşcere, grup, küme, tek kırsal, tek kent içinde gibi)
1.6. Pozitif Özellikler: Ağacın sahip olduğu yapısal özelliklerin bu kategoride değerlendirilmesine,
2. Bir ağacın kültürel anıt ağaç olarak tanımlanabilmesi için tarihi, mistik veya folklorik özeliklerden en az birine sahip olmasının gerekli olduğuna, kültürel özelliğin bulunmasının bir ağacı anıt ağaç olarak belirlemek için yeterli olacağına, bu durumda boyutsal özelliklere bağlı değerlendirme yapılmayacağına, ancak tespit fişinde ağacın boyutsal özelliklerinin belirtilmesine,
3. Bir ağacın görsel anıt ağaç olarak belirlenebilmesi için ağacın tanımda belirtilen yapısal özelliklerden birine sahip olması gerektiğine, görsel özelliğin bulunmasının bir ağacı anıt ağaç olarak belirlemek için yeterli olacağına, bu durumda boyutsal özelliklere bağlı değerlendirme yapılmayacağına, ancak tespit fişinde ağacın boyutsal özelliklerinin eksiksiz belirtilmesine,
4. Tespit fişinin hazırlanmasına yönelik çalışmalarda 1 (bir)'i orman mühendisi olmak üzere, biyolog, peyzaj mimarı, ziraat mühendisi veya gerekli görülen ilgili diğer meslek gruplarından da 1(bir) veya daha fazla uzman olacak şekilde en az 2 (iki) uzmanın görev almasına
C- ANIT AĞAÇLARIN SEÇİMİ
Kültürel "tarihî", "mistik'' ve "folklorik" niteliği olan ağaçların türü, yaşı, boyu, gövde ve tepe çapı ne olursa olsun, doğrudan "anıt ağaç” olarak seçilmesine; kültürel niteliği olmayan ağaçların ise "boyutsal anıt ağaç" olarak seçilebilmeleri için, ağaca dair Şimdiki Anıtsal Değer (ŞAD) puanının hesaplanarak, Asgari Anıtsal Değer (AAD) ile mukayesesinin yapılmasına,
Şimdiki anıtsal değer (ŞAD): Boy+ Gövde çapı+ Tepe çapı+ Yaş+ Bulunduğu yer+ Pozitif özelliklere göre belirlenecek puanların toplanması ile elde edilen değer olup, puanlamada ağacın boyutsal verilerine karşılık gelen değerin kullanılacağına, bu değerlerin ekte yer alan (Ek 4) “Anıt Ağaç Değerlendirme Tablosu" baz alınarak belirlenmesine,
Asgari Anıtsal Değerin (AAD), her ağaç ve ağaç formundaki çalı türleri için standart olarak belirlendiği tablo 1,2,3'de belirtilen değerlerin kullanılmasına, (Ek 1,2 ve 3).
Bir ağacın boyutsal özelliklerine göre anıl ağaç olarak tespit edilebilmesi için Şimdiki Anıtsal Değerinin (ŞAD), bu ağacın ait olduğu takson için standart olarak belirlenmiş Asgari Anıtsal Değer (AAD) e, eşit veya bu değerden daha büyük olmasının zorunlu olduğuna,
D- ANIT AĞAÇLARIN KORUMA ALANLARININ BELİRLENMESİ
Anıt ağaçların koruma alanlarının, ağacın tepe çapı izdüşümünün esas alınarak dairesel alan olarak belirlenmesine; yapısal olarak gittikçe daralan tepe yapısı gösteren türler için tepe tacının en geniş olduğu kısmın izdüşümü kullanılarak koruma alanının belirlenmesine; tepe tacında budama ya da kırılmaya bağlı daralma olan ağaçların koruma alanının ise, tepe tacı kısmında geniş olan yönü yarı çap kabul ederek belirlenecek izdüşüm alanının kullanılarak belirlenmesine; koruma alanlarının m2 cinsinden belirleneceğine, anıt ağacın bulunduğu alanın, koruma alanının tepe tacı izdüşümüne bağlı olarak belirlenmesine olanak sağlamadığı durumlarda, yerinde yapılacak inceleme sonucunda, ağacın hayatiyetini koruyacak büyüklükte koruma alanının ilgili Tabiat Varlıklarım Koruma Bölge Komisyonu üyeleri tarafından belirlenmesine; aynı alanda tepe çapı izdüşümü çakışan anıt ağaçlar için bütüncül koruma alanı belirlenebileceğine, koruma alanına esas koordinatların, UTM 30 ED 50 projeksiyon ve datumunda ölçekli krokide alansal olarak gösterilerek bu krokinin de Bölge Komisyonunca onaylanmasına,
Belirlenen koruma alanı içerisinde ağacın kök yapısını, beslenmesini olumsuz etkileyebilecek ve taban suyunun kök sistemine ulaşmasını engelleyecek türden zemin kaplaması, kazı ve inşa faaliyetlerinin yapılmamasına; ağacın tepe, gövde ve kök: yapılarına zarar verebilecek hiçbir faaliyete izin verilmemesine, koruma alanı içerisine ağaç türü/türlerinin plantasyonuna izin verilmemesine, bunlardan başka koruma alanı içerisinde yapılmak istenen faaliyetlerin Bölge Komisyonları tarafından ağacın türü, bulunduğu alanın özelliği ve koruma alanı durumu kapsamında değerlendirilmesine;
E- ANIT AĞAÇLAR VE TESCİLLİ AĞAÇ TOPLULUKLARI İÇİN TANITIM LEVHALARI
Anıt ağaçlar ve daha önceden tescil edilmiş olan ağaç toplulukları için Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlü tarafından tasarlanacak tabelaların standart olarak kullanılmasına,
F- 666 Sayılı Korunması Gerekli Tabiat Varlıklarından Anıt Ağaçların Tanımı ve Korunması İlke Kararının yürürlükten kaldırılmasına;
karar verilmiştir.
Ekler