KolayuyumGiriş yap

10046 Vadeli Doğal Gaz Piyasası İşletim Usul ve Esasları

Kurul Kararı

Tür
Kurul Kararı
Resmi Gazete
12.03.2021 / Sayı 31421
Yürürlük
12.03.2021
Son değişiklik
11.11.2023 · R.G. 32366
Durum
Yürürlükte
Seri
Kurul Kararları, Enerji Mevzuatı

Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun 25/2/2021 tarihli toplantısında; 20/02/2001 tarihli ve 4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un Ek 2 nci maddesi ve 18/04/2001 tarihli ve 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanununun 3 üncü maddesine dayanılarak hazırlanan ekteki “Vadeli Doğal Gaz Piyasası İşletim Usul ve Esasları"nın yayımı tarihinden itibaren yürürlüğe girmek üzere onaylanarak Resmi Gazete'de yayımlanmasına,

karar verilmiştir.

Vadeli Doğal Gaz Piyasası İşletim Usul ve Esasları

1. AMAÇ, KAPSAM VE DAYANAK

1.1. Amaç ve Kapsam

1.1.1. Bu Usul ve Esasların amacı, vadeli doğal gaz ürünlerinin Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi (EPİAŞ) bünyesinde güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil ve rekabetçi bir ortamda işlem görmesine ilişkin hususlar ile 31/3/2017 tarihli ve 30024 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Organize Toptan Doğal Gaz Satış Piyasası Yönetmeliği'nde bu Usul ve Esaslara bırakılan hususları düzenlemektir.

1.1.2. Bu Usul ve Esaslar; piyasa işletmecisinin, merkezi uzlaştırma kuruluşunun ve piyasa katılımcılarının vadeli doğal gaz piyasasına dair hak ve yükümlülüklerine, vadeli doğal gaz piyasasında gerçekleştirilen işlemlere, uzlaştırma, fatura ve ödeme işlemlerine, teminat ve temerrüt yönetimi ile temerrüt garanti hesabına ilişkin usul ve esasları kapsar.

1.2. Dayanak

1.2.1. Bu Usul ve Esaslar, 31/3/2017 tarihli ve 30024 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Organize Toptan Doğal Gaz Satış Piyasası Yönetmeliği'ne dayanılarak çıkarılmıştır.

2. TANIMLAR VE KISALTMALAR

2.1. Bu Usul ve Esaslarda geçmekle birlikte aşağıda tanımlanmamış diğer kavram ve kısaltmalar, ilgili mevzuattaki anlam ve kapsama sahiptir. Bu Usul ve Esaslarda geçen;

a. Açık pozisyon: Piyasada gerçekleştirilen işlemler neticesinde veya ilgili mevzuatta belirtilen yöntemlerle oluşan ve ters işlemle, fiziksel teslimatla veya bu Usul ve Esaslarda belirtilen diğer yöntemlerle kapatılmamış olan pozisyonları,

b. Açılış fiyatı: Her bir kontratın, ilk işleme açıldığı gün veya bir kontratın işlem görmesinin geçici olarak durdurulması halinde yeniden işleme açılması sırasında belirlenen baz fiyatını, ilk işlem gününden sonraki işlem günlerinde ise ilan edilen son günlük gösterge fiyatını,

c. Baz fiyat: Her bir kontratın işleme açıldığı ilk gün için teklif girilebilecek fiyat aralığının hesaplanmasında kullanılan veya bir kontratın işlem görmesinin geçici olarak durdurulması halinde yeniden işleme açılması sırasında belirlenen fiyatı,

ç. BOTAŞ İletim Şebekesi İşleyiş Düzenlemelerine İlişkin Esaslar (ŞİD): 26/10/2002 tarihli ve 24918 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Doğal Gaz Piyasası İletim Şebekesi İşleyiş Yönetmeliği gereğince, iletim şirketi tarafından hazırlanan ve iletim hizmetine ilişkin olarak iletim şirketi ile taşıtanlar arasındaki ilişkileri düzenleyen uygulama esaslarını,

d. Elektronik bülten tablosu (EBT): Piyasada faaliyet gösteren tarafların piyasa hareketlerini takip edebilmeleri için kurulmuş olan ve iletim şirketince işletilen elektronik duyuru panosunu,

e. Fatura dönemi: Bir takvim ayının ilk günü saat 08:00'da başlayıp, bir sonraki ayın ilk günü saat 08:00’da sona eren süreyi,

f. Finansal dönem: Vadeli Doğal Gaz Piyasası (VGP)’nda işleme açılan kontratların kapı kapanış zamanına kadar olan dönemi,

g. Fiziksel dönem: VGP’de işleme açılan kontratların kapı kapanış zamanından fiziksel teslimat yükümlülüğünün yerine getirildiği zamana kadar olan dönemi,

ğ. Fiziksel teslimat dönemi: VGP’de işleme açılan kontratların fiziksel teslimat yükümlülüğünün olduğu dönemi,

h. Gaz günü (G): Saat 08:00’da başlayıp ertesi gün saat 08:00’da sona eren 24 saatlik zaman dilimini,

ı. Gaz yılı: İlgili yılın ilk takvim günü saat 08:00’da başlayan ve takip eden yılın ilk takvim günü saat 08:00’da biten dönemi,

i. Günlük gösterge fiyatı (GGF): Piyasa işletmecisi tarafından işleme açılan her bir kontrat için bu Usul ve Esaslarda belirtilen esaslar çerçevesinde belirlenen fiyatı,

j. İlgili mevzuat: Doğal gaz piyasasına ilişkin kanun, yönetmelik, Cumhurbaşkanı kararları, tebliğ, kurul kararları ve genelgeyi,

k. İşlem görme: Piyasa işletmecisinin farklı teslimat dönemlerinde işleme açtığı kontratların piyasada alım satıma konu olmasını,

l. İşlem günü: Piyasaların işlem yapılmak üzere açık olduğu günleri,

m. Kesinleşmiş net pozisyon: Piyasa katılımcılarının fiziksel teslimat dönemi başlamış olan her bir gaz günü için, mevcut tüm VGP kontratlarında ticari işlem onayı almış tüm kısa ve uzun pozisyonlarının netleştirilmesiyle iletim şirketine gönderilmek üzere hesaplanan miktarları,

n. Kısa pozisyon: Sahibine, VGP’de yapılan işlemlerde, kontratın teslimat dönemi geldiğinde doğal gazı belirli bir fiyattan ve belirli bir miktarda teslim etme yükümlülüğü veren pozisyonu,

o. Kontrat: Belirli bir teslimat döneminde doğal gazı eşleşilen fiyat üzerinden teslim alma veya teslim etme yükümlülüğü doğuran sözleşmeyi,

ö. Kontrat kapı kapanışı: Kontratların son işlem günü seans sonunu,

p. Kurul: Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunu,

r. Kurum: Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunu,

s. Merkezi karşı taraf: Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi (EPİAŞ)’ni,

ş. Merkezi karşı taraf hizmeti: Alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı da alıcı rolünü üstlenerek takasın tamamlanmasını taahhüt eden merkezi karşı taraf hizmetini,

t. Merkezi uzlaştırma kuruluşu: Piyasa katılımcıları arasındaki ilgili mevzuat ile belirlenen mali işlemleri yürütmek üzere kullanılan, 6/12/2012 tarihli ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa göre merkezi takas kuruluşu olarak yetkilendirilen kuruluşu,

u. Net pozisyon: Piyasa katılımcılarının mevcut tüm VGP kontratlarında ticari işlem onayı almış tüm kısa ve uzun pozisyonlarının netleştirilmesiyle hesaplanan miktarları,

ü. Organize Toptan Doğal Gaz Satış Piyasası (OTSP): Doğal gaz sisteminden yararlanan lisans sahiplerince doğal gazın alım-satımının ve dengeleme işlemlerinin yapıldığı piyasalar, ileri tarihli fiziksel teslimat gerektiren doğal gaz piyasaları ve Kurul tarafından belirlenen diğer doğal gaz piyasası işlemlerinin gerçekleştirildiği, Kurul tarafından düzenlenen piyasayı,

v. Piyasa İşletim Usul ve Esasları (PUE): Yönetmelik ve ilgili mevzuat doğrultusunda organize toptan doğal gaz satış piyasasının işletilmesine ilişkin usul ve esasları,

y. Piyasa işletim ücreti (PİÜ): Piyasa işletmecisinin yürüttüğü hizmetlere ilişkin piyasa katılımcılarından alınan ücreti,

z. Piyasa işletmecisi: Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi (EPİAŞ)’ni,

aa. Piyasa işletmecisi temerrüt yönetimi katkısı: Piyasa işletmecisinin işlettiği veya mali uzlaştırma işlemlerini yürüttüğü ve merkezi karşı taraf olarak hizmet sunduğu vadeli doğal gaz piyasasında, katılımcıların temerrüde düşmeleri halinde piyasa işletim gelir tavanından ödemeyi taahhüt ettiği tutarı,

bb. Piyasa katılımcısı: Bu Usul ve Esaslar kapsamında işlem yapma hakkı bulunan tüzel kişileri,

cc. Pozisyon kapatma: Aynı kontratta eşit miktarda ters işlem yapılmak suretiyle pozisyonların sonlandırılmasını veya temerrüt yönetimi kapsamında yapılan işlemler sonucunda pozisyonların tasfiyesini,

çç. Seans: VGP’de kontratların alım satım için işleme açık olduğu zaman dilimini,

dd. STP katılım anlaşması: Piyasa işletmecisi ile STP’ye katılım sağlayan lisans sahipleri arasında yapılan ve Yönetmelikte belirlenen esaslar çerçevesinde hazırlanmış olan anlaşmayı,

ee. Sürekli ticaret platformu (STP): Piyasa işletmecisi tarafından işletilen tüm doğal gaz piyasalarına yönelik olarak Yönetmelik çerçevesinde kurulan ve elektronik ortamda işletilen ticaret platformunu,

ff. Temerrüt: Piyasa işletmecisi tarafından işletilen veya mali uzlaştırma ile diğer mali işlemleri yürütülen doğal gaz piyasalarında gerçekleşen işlemler nedeniyle yerine getirilmesi gereken yükümlülüklerin süresi içerisinde yerine getirilmemesi halini,

gg. Temerrüt garanti hesabı: Piyasa katılımcılarının vadeli doğal gaz piyasası kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunda kullanılmak amacıyla merkezi uzlaştırma kuruluşu ve piyasa işletmecisi nezdinde tutulan, teminatlar dışında kalan ve piyasa katılımcılarının katkı paylarıyla oluşturulan hesabı,

ğğ. Teklif defteri: Vadeli doğal gaz piyasası katılımcılarının kontratlara sundukları tekliflerin listelendiği STP ekranını,

hh. Ters işlem: Aynı kontratta, uzun pozisyon karşısında kısa pozisyon, kısa pozisyon karşısında uzun pozisyon alınarak pozisyonun kısmen veya tamamen tasfiyesini,

ıı. Uzun pozisyon: Sahibine, VGP’de yapılan işlemlerde, kontratın teslimat dönemi geldiğinde doğal gazı belirli bir fiyattan ve belirli bir miktarda teslim alma yükümlülüğü veren pozisyonu,

ii. Vadeli Doğal Gaz Piyasası (VGP): Piyasa katılımcılarına fiziksel teslimat yükümlülüğü doğuran ve piyasa işletmecisi tarafından Yönetmelik kapsamında işletilen vadeli doğal gaz piyasasını,

jj. VGP katılım anlaşması: VGP’de işlem yapmak amacıyla STP’ye katılım sağlayan lisans sahipleri ile Piyasa işletmecisi arasında yapılan anlaşmayı,

kk. VGP uzlaştırması: Vadeli doğal gaz piyasasında yapılan işlemlerden doğan alacak ve borç miktarlarının hesaplanması ve ilgili alacak/borç bildirimlerinin hazırlanması işlemlerini,

ll. VGP yıllık katılım ücreti: Piyasa katılımcılarının her bir takvim yılı için ödemek zorunda oldukları Kurulca belirlenen katılım bedelini,

mm. Vadeli Doğal Gaz Piyasası İşletim Usul ve Esasları (VGPUE): Bu Usul ve Esaslar ve ilgili mevzuat doğrultusunda fiziksel teslimatlı vadeli doğal gaz piyasasının işletilmesine ilişkin usul ve esasları,

nn. Yönetmelik: Organize Toptan Doğal Gaz Satış Piyasası Yönetmeliğini (OTSP),

ifade eder.

3. GENEL HÜKÜMLER

3.1. VGP’ye İlişkin Genel Esaslar

3.1.1. VGP’de işlemler teslimat dönemi bazında gerçekleştirilir.

3.1.2. VGP’de açık olan tüm kontratlar seans süresince sürekli ticaret yöntemine göre işlem görür. İlgili kontratın kapı kapanış zamanına kadar teklif verilebilir, verilen teklifler eşleşmediği sürece bu Usul ve Esaslar çerçevesinde güncellenebilir.

3.1.3. VGP uzlaştırmasında uygulanacak fiyatlar, VGP kapsamında gerçekleştirilen ticari işlemler dikkate alınarak, teslimat dönemini kapsayan gaz günleri bazında ve her bir eşleşme için belirlenir.

3.1.4. Piyasa katılımcıları tarafından sunulan teklifler anlık olarak değerlendirilip karşı yöndeki tekliflerle karşılaştırılarak eşleşme kurallarına uygun olması durumunda eşleştirilir.

3.1.5. Tekliflerin durumu anlık olarak piyasa katılımcıları tarafından STP ekranları üzerinden görülebilir.

3.1.6. Piyasa katılımcıları tarafından sunulan teklifler, piyasa katılımcıları arasında ayrım gözetilmeksizin değerlendirilir.

3.1.7. VGP’de yürütülen faaliyetler, şeffaflık ve sorumluluk ilkelerine uygun şekilde yürütülür.

3.1.8. Eşleşen teklifler piyasa katılımcısı için teslimat dönemi içinde fiziksel olarak doğal gazın iletim sistemine teslim edilmesi ya da iletim sisteminden teslim alınması yükümlülüğü doğurur.

3.1.9. İlgili kontrat işleme kapanmadan önce açık pozisyon kapatıldığında, piyasa katılımcısının fiziksel teslimat zorunluluğu ortadan kalkar.

3.1.10. Gerçekleşen her bir eşleşmede piyasa işletmecisi, ilgili piyasa katılımcısına karşı taraftır.

4. TARAFLAR, GÖREV, YETKİ ve SORUMLULUKLAR

4.1. Piyasa Katılımcılarının Sorumlulukları

4.1.1. Her piyasa katılımcısı, piyasa işlemlerinin uzlaştırılmasını teminen VGP Katılım Anlaşması gereğince piyasa işletmecisini aracı olarak atamakla yükümlüdür.

4.1.2. Piyasa katılımcıları, STP'de verdikleri teklifler sonucunda oluşan kesinleşmiş net pozisyon miktarlarını, teklifin teslim şartlarında belirtilen hususlara uygun şekilde teslim etmekle ya da teslim almakla yükümlüdür.

4.1.3. Piyasa katılımcıları, Yönetmelik ve ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde gerçekleştirdikleri faaliyetlerini OTSP’ye ve/veya sistem işletimine zarar vermeyecek ve ilgili mevzuattan kaynaklanan yükümlülüklerini ortadan kaldırmayacak şekilde yürütmekle yükümlüdür.

4.1.4. Piyasa katılımcıları, piyasa işletmecisine karşı ilgili piyasa işlemlerinin gerektirdiği mali sorumlulukları üstlenmekle ve piyasa işletmecisi tarafından kendilerine iletilen tüm ödeme bildirimleri ve faturalara ilişkin olarak ödemeleri zamanında ve eksiksiz şekilde yapmakla yükümlüdür.

4.1.5. Piyasa katılımcıları, piyasa işletmecisi namına sunmaları gereken teminat tutarının bu Usul ve Esaslarda yer alan ilgili maddeler gereğince sunulmasından sorumludur.

4.2. Piyasa İşletmecisinin Sorumlulukları

4.2.1. Piyasa işletmecisi EPİAŞ’tır. Piyasa işletmecisi; VGP’nin işletimini, uzlaştırma işlemlerini ve veri yayımlama faaliyetlerini eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin, şeffaflık ve sorumluluk ilkeleri çerçevesinde yürütür.

4.2.2. Piyasa işletmecisi, VGP’nin işletimine ilişkin aşağıdaki faaliyetleri yürütür:

a. VGP'nin Yönetmelik, bu Usul ve Esaslar ve ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak işletilmesi,

b. STP'nin ilgili mevzuat kapsamındaki yükümlülüklerin yerine getirilmesi amacıyla her türlü bakım ve güncelleme faaliyetlerinin yerine getirilerek erişilebilir halde tutulması,

c. VGP'nin işletimine ilişkin hususlarda ilgili mevzuata uygun olarak, uygulamaya yönelik kararların alınması, mevzuatla kendisine bırakılmış diğer görevlerin yerine getirilmesi,

ç. Bu Usul ve Esaslarda yer alan hükümler uyarınca verilerin yayımlanması ve raporlanması,

d. STP’de sunulması öngörülen yeni ürün ve hizmetlerin geliştirilmesi ve tüm bu ürünlerin STP'de piyasa katılımcılarına sunulabilmesi için Kurul’dan onay alınması.

4.2.3. Piyasa işletmecisi, merkezi karşı taraf sıfatıyla VGP’deki her bir kontrata yönelik yapılan işlemleri, söz konusu kontratlar için gaz günü bazında aylık olarak uzlaştırır. Piyasa işletmecisi, aylık uzlaştırma işlemlerinin tamamlanmasını müteakip faturaların hazırlanması ile tahsilat ve ödeme işlemlerinin merkezi uzlaştırma kuruluşu aracılığıyla yapılması faaliyetlerini yürütür.

5. PİYASA KATILIMCILARININ KAYIT İŞLEMLERİNE İLİŞKİN HÜKÜMLER

5.1. Kayıt Başvurusu ve Değerlendirilmesi

5.1.1. VGP’de işlem yapabilmek için PUE ve ŞİD uyarınca piyasa katılımcısı statüsünü haiz olmak zorunludur.

5.1.2. Vadeli doğal gaz piyasasında işlem yapmak isteyen piyasa katılımcıları, STS ve STP katılım anlaşmasına ilave olarak VGP katılım anlaşmasını da imzalar. VGP katılım anlaşması, STP katılım anlaşması süresince geçerli olur.

5.1.3. Başlangıç teminatı ve temerrüt garanti hesabı sabit katkı payı yatırılmadan piyasa katılımcısının VGP kayıt başvurusu onaylanmaz.

5.2. Piyasa Katılımcısının Piyasaya Erişiminin Askıya Alınması

5.2.1. Piyasa işletmecisi, PUE 5.3 maddesine ek olarak aşağıdaki durumlarda da piyasa katılımcılarının piyasaya erişimini askıya alabilir.

a. Piyasa katılımcılarının VGP kontratlarına erişimlerinin askıya alınması için piyasa işletmecisine talepte bulunması halinde, VGP'de açık pozisyonu olmaması durumunda aynı gün, açık pozisyonu olması durumunda ise açık pozisyonların kapatılmasını takip eden iş günü askıya alınır. İlgili açık pozisyonların ilgili piyasa katılımcıları tarafından kapatılmaması halinde askıya alma işlemi söz konusu pozisyonlar kapatılıncaya kadar gerçekleştirilmez.

b. Piyasa katılımcılarının; piyasa işletmecisi tarafından STP katılım anlaşmalarının feshedilmesi, her yıl Ocak ayı itibari ile STS'lerini yenilememeleri, yıl içerisinde kendi iradeleri ile STS'lerini sonlandırmaları veya diğer nedenlerle bu statülerini kaybetmeleri halinde piyasaya erişimleri askıya alınır. Varsa açık pozisyonları piyasa işletmecisi tarafından madde 13.2 uyarınca kapatılır.

c. Piyasa katılımcılarının VGP’de temerrüt halinde bulunması ve/veya VGP Katılım Anlaşmasındaki şartlara uymaması halinde VGP'de statüsü askıya alınır. Varsa açık pozisyonları piyasa işletmecisi tarafından madde 13.2 uyarınca kapatılır.

5.2.2. Piyasa katılımcısının VGP'ye erişiminin askıya alınması, kendisine tahakkuk etmiş veya edecek borç ve alacakları ile teminat ve temerrüt garanti hesabı katkı payı yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.

5.3. Piyasa Katılımcısı Statüsünün Sona Ermesi

5.3.1. Madde 5.2. uyarınca piyasa katılımcısının piyasaya erişiminin askıya alınması durumunda PUE madde 5.4 hükümleri kapsamında işlem yapılır.

5.3.2. Piyasa Katılımcısının VGP kapsamındaki yükümlülükleri devam ettiği sürece, piyasa katılımcısı statüsü sona erdirilmez.

6. KONTRATLAR

6.1. Kontratlar

6.1.1. VGP’de, piyasa işletmecisi tarafından teslimat dönemi belirlenerek oluşturulan kontratlar işlemlere açılır.

6.1.2. VGP'de işleme açılacak kontratlara ilişkin hususlar piyasa işletmecisi tarafından STP'de duyurulur.

6.1.3. Bu Usul ve Esaslar çerçevesinde, piyasa işletmecisi tarafından piyasa katılımcılarına bildirilmek koşuluyla kontratlara ilişkin hususlarda geçici değişiklikler yapılabilir.

6.1.4. Kontratlar madde 10.2'de düzenlenen baz fiyat ile işleme açılır.

6.2. Teslimat Dönemi

6.2.1. Teslimat dönemi, ilgili kontrata taraf olan piyasa katılımcılarının fiziksel teslimat yükümlülüklerini kapsayan gaz günlerini ifade eder.

6.2.2. Kontratlar teslimat dönemi bazında ayrıştırılır.

6.2.3. Aylık kontratların özellikleri aşağıda belirtilmektedir;

a. Aylık kontratlarda fiziksel teslimat, ilgili teslimat ayının ilk gaz günü ile başlar, aynı ayın son gaz günü sona erer.

b. VGP’de aynı anda birbirini takip eden 12 adet aylık kontratta işlem yapılabilir.

c. Her bir aylık kontrat, teslimat döneminin ilk gününden üç iş günü önce işleme kapatılır ve teklif defterinde işlem yapılabilecek kontrat sayısı tamamlanacak şekilde yeni aylık kontrat işleme açılır.

6.2.4. Çeyreklik kontratların özellikleri aşağıda belirtilmektedir;

a. Her bir çeyreklik kontrat aşağıda belirtilen fiziksel teslimat dönemlerini içerir:

i. Birinci çeyreklik kontrat; Ocak ayının ilk gaz günü başlar, Mart ayının son gaz günü sona erer.

ii. İkinci çeyreklik kontrat; Nisan ayının ilk gaz günü başlar, Haziran ayının son gaz günü sona erer.

iii. Üçüncü çeyreklik kontrat; Temmuz ayının ilk gaz günü başlar, Eylül ayının son gaz günü sona erer.

iv. Dördüncü çeyreklik kontrat; Ekim ayının ilk gaz günü başlar, Aralık ayının son gaz günü sona erer.

b. VGP’de aynı anda birbirini takip eden 4 adet çeyreklik kontratta işlem yapılabilir.

c. Her bir çeyreklik kontrat, teslimat döneminin ilk gününden üç iş günü önce işleme kapatılır ve teklif defterinde işlem yapılabilecek kontrat sayısı tamamlanacak şekilde yeni çeyreklik kontrat işleme açılır.

6.2.5. Yıllık kontratların özellikleri aşağıda belirtilmektedir;

a. Yıllık kontratlarda fiziksel teslimat, her yılın 1 Ocak gaz günü başlar, aynı yılın 31 Aralık gaz günü ile sona erer. VGP’de 1 adet yıllık kontrat işleme açıktır.

b. Her bir yıllık kontrat, teslimat döneminin ilk gününden beş iş günü önce işleme kapatılır ve teklif defterinde işlem yapılabilecek kontrat sayısı tamamlanacak şekilde yeni yıllık kontrat işleme açılır.

6.3. Kontratların Basamaklandırılması

6.3.1. Kontratların basamaklandırılması, piyasa işletmecisi tarafından işleme açılacak olan yıllık ve çeyreklik kontratların madde 6.3.2’de belirtilen sürelerde sonlandırılarak, yıllık kontratlardaki açık pozisyonların çeyreklik kontratlara, çeyreklik kontratlardaki açık pozisyonların aylık kontratlara aktarılması işlemidir. Teslimat dönemi bir aydan uzun süreli kontratlar için basamaklandırma işlemi yapılır.

6.3.2. Basamaklandırma işlemi;

a. Yıllık kontratların, piyasa işletmecisi tarafından teslimat döneminden beş iş günü önce, aynı gün günlük gösterge fiyatı ilanını müteakip işleme kapatılmasını ve ilgili kontrattaki açık pozisyonların aynı yılı kapsayan 4 adet çeyreklik kontrata aktarılmasını,

b. Çeyreklik kontratların, piyasa işletmecisi tarafından teslimat döneminden üç iş günü önce, aynı gün günlük gösterge fiyatı ilanını müteakip işleme kapatılmasını ve ilgili kontrattaki açık pozisyonların aynı çeyreği kapsayan 3 adet aylık kontrata aktarılmasını,

ifade eder.

6.3.3. Piyasa katılımcılarının, basamaklandırma işlemi sonucunda yeni kontratlara aktarılan pozisyonları ile aynı kontrata ilişkin varsa ters yönlü pozisyonları netleştirilir.

6.4. Kontratların Askıya Alınması

6.4.1. Piyasa işletmecisi, aşağıda yazılı durumlardan en az birinin varlığı hâlinde, ilgili kontratları veya seansı geçici olarak askıya alabilir:

a. VGP’deki fiyatları etkileyecek önemli bilgi, haber ve/veya olağan dışı gelişmelerin meydana gelmesi.

b. Piyasa katılımcıları tarafından günlük gösterge fiyatının güvenilir bir şekilde belirlenmesini engelleyebilecek işlemlerin gerçekleştirilmesi.

c. İşlemlerin sağlıklı bir şekilde yürütülmesini engelleyici teknik problemlerin ortaya çıkması.

ç. Piyasa işletmecisi tarafından işletilen platformlarda gerçekleştirilecek planlı bakım ve alt yapı çalışmalarının yürütülmesi.

d. Bu madde çerçevesinde yapılmış olan işlemlere ilişkin olarak Kuruma bilgi verilir.

6.4.2. Piyasa işletmecisi tarafından kontratların askıya alınması halinde bu durum gerekçesiyle birlikte piyasa katılımcılarına duyurulur.

6.4.3. Kontratların veya seansın askıya alınması halinde, ilgili kontrat ve/veya kontratlara ait aktif tekliflerin tamamı askıya alınır.

6.4.4. Bir kontratın askıya alınması halinde, söz konusu kontrat piyasa işletmecisi tarafından belirlenen yöntemlerle ilan edilen baz fiyat ile yeniden işleme açılabilir

7. GÜNLÜK İŞ AKIŞI, SEANSLAR

7.1. Günlük İş Akış Süreçleri

7.1.1. VGP’de günlük iş akışı içerisinde; seans öncesi, seans, seans sonrası, günlük gösterge fiyatının ilanı ve gün sonu işlemleri yer alır.

7.1.2. Piyasa işletmecisi tarafından PUE’nin 11.1 maddesinde belirtilen olağandışı durumların ortaya çıkması durumu hariç olmak üzere, piyasa katılımcılarına en az 2 iş günü öncesinde haber vermesi kaydıyla seans başlangıç ve bitiş saatlerinde ilgili gün için geçici olarak değişiklik yapılabilir. Piyasa işletmecisi tarafından geçici olarak seans başlangıç ve bitiş saatlerinde değişiklik yapılması durumunda, seans sonrası, GGF ilanı ve gün sonu işlemleri sürecinde de değişiklik yapılabilir ve söz konusu değişiklikler STP aracılığıyla piyasa katılımcılarına bildirilir.

7.2. Seans Öncesi

7.2.1. Vadeli doğal gaz piyasasında, kontratların işlem gördüğü işlem günlerinde bir önceki gün gün sonu işlemlerinin bitiş zamanından seans açılışına kadar olan dönem seans öncesi olarak tanımlanır. Seans öncesinde ilgili STP ekranlarına erişim sağlanmakla birlikte aktif teklif girişi ve eşleşme işlemi gerçekleştirilemez. Seans öncesinde piyasa katılımcıları;

a. STP'de yer alan ilgili ekranlara erişim sağlayabilir.

b. Teminat durumunu, açık pozisyonlarını, tekliflerini sorgulayabilir.

c. Önceki işlem günlerinden kalan tekliflerini iptal edebilir veya pasif hale getirebilir.

ç. Teklif defterine daha sonra gönderilmek üzere tekliflerini pasif olarak kaydedebilir.

d. Geçmiş seanslarda gerçekleşen eşleşmelerini, verdiği teklifleri, geçmiş seansların işlem akışlarını ve gerçekleştirilen basamaklandırma işlemlerini kontrol edebilir.

7.2.2. Seans sonrası dönemde askıya alınan teklifler, seans başlangıcında bu Usul ve Esaslarda düzenlenen teklif bildirim koşullarını sağlaması durumunda önceliğini kaybetmeyerek teklif defterinde yerini alır.

7.3. Seans

7.3.1. VGP'nin işleme açık olan iş günlerinde seans 13:00'te başlar, 16:00‘da biter. VGP hafta sonu veya resmi tatil günlerinde ve yarım gün resmi tatil olan iş günlerinde işleme kapalıdır.

7.3.2. Seans içinde piyasa katılımcıları;

a. Teklif girişi yapabilir.

b. Aktif ve pasif tekliflerinin miktar ve fiyatlarını değiştirebilir.

c. Aktif tekliflerini iptal edebilir veya pasif hale getirebilir.

ç. Pasif tekliflerini aktif ederek teklif defterine gönderebilir veya iptal edebilir.

d. Belirlenen süreler içerisinde itirazda bulunabilir. İtirazlar, seans sonrası dönemine sarkabilir.

e. Geçmiş seanslarda gerçekleşen eşleşmelerini, verdiği teklifleri, geçmiş seansların işlem akışlarını ve gerçekleştirilen basamaklandırma işlemlerini kontrol edebilir.

7.4. Seans Sonrası

7.4.1. VGP'nin işleme açık olduğu iş günlerinde seans sonrası; 16:00'da başlayıp 16:45'te sona erer.

a. Seans sonrasında; tüm kontratlar ilgili gün için işleme kapatılır.

b. Seans öncesi dönemine kadar yeni teklif girişlerine ve mevcut tekliflerin güncellenmesine izin verilmez.

c. Eşleşmemiş teklifler askıya alınır.

ç. Piyasa katılımcıları, geçmiş seanslarda gerçekleşen eşleşmelerini, verdiği teklifleri, geçmiş seansların işlem akışlarını ve gerçekleştirilen basamaklandırma işlemlerini kontrol edebilir.

7.4.2. Her bir işlem gününde bu Usul ve Esaslarda belirtilen usullerle günlük gösterge fiyatı hesaplanır.

7.4.3. Her bir kontrat için hesaplanan günlük gösterge fiyatı ilan edilmeden önce, ilgili kontratların ilişkili olduğu diğer kontratların günlük gösterge fiyatları göz önünde bulundurularak, piyasa işletmecisi tarafından madde 10.3 kapsamında günlük gösterge fiyatları arasında farklılıkların giderilmesine ilişkin işlemler yapılır.

7.5. Günlük Gösterge Fiyatının İlan Süreci

7.5.1. Her bir işlem günü seans sonrasının bitişiyle madde 7.4.3’teki işlemlerin yapılmasını müteakip günlük gösterge fiyatı ilan edilir.

7.6. Gün Sonu İşlemleri

7.6.1. Günlük gösterge fiyatı ilanını müteakip saat 17:00’a kadar piyasa işletmecisi tarafından aşağıdaki gün sonu işlemleri gerçekleştirilir:

a. Mevcut aktif tekliflerden fiyat değişim limitleri dışında olanlar iptal edilir.

b. Yıllık veya çeyreklik kontratların son işlem günü ise gün sonunda basamaklandırma işlemi yapılır.

c. Her bir piyasa katılımcısının sunması gereken teminat gereksinimi hesaplanarak merkezi uzlaştırma kuruluşuna bildirilir.

ç. Son işlem günü gelmiş olan kontratlar işleme kapatılır.

d. İşleme kapatılan kontratların yerine açılacak yeni kontratlar ilan edilir.

8. TEKLİFLER

8.1. Tekliflerin Genel Kuralları

8.1.1. Piyasa katılımcıları, VGP’de teslimat dönemi bazında teklifler sunabilirler.

8.1.2. Tekliflerde belirtilen fiyat ve miktar, ilgili kontratın teslimat dönemi içerisindeki her bir gaz günü için geçerlidir.

8.1.3. VGP’de verilen tekliflerde fiyatlar, 0,01 TL ve katları olup birimi TL/1000 Sm3'tür.

8.1.4. Teklif miktarları Sm3 cinsinden minimum 1.000 Sm3 ve tam sayı katları olacak şekilde bildirilir.

8.1.5. VGP’de her bir kontrat için STP aracılığıyla tek seferde sunulabilecek azami teklif büyüklüğü 10.000.000 Sm3’tür.

8.1.6. VGP’de bir seans içerisinde her bir piyasa katılımcısı tarafından dakikada en fazla 120 adet teklif sunulabilir.

8.1.7. En iyi fiyat, satış tekliflerinde en düşük fiyatı, alış tekliflerinde ise en yüksek fiyatı ifade eder.

8.1.8. Alış teklifindeki fiyat, piyasa katılımcısının teklifte belirttiği miktarı aşmayacak miktardaki doğal gazı satın almak için teklif ettiği maksimum fiyattır.

8.1.9. Satış teklifindeki fiyat, piyasa katılımcısının teklifte belirttiği miktarı aşmayacak miktardaki doğal gazı satmak için teklif ettiği minimum fiyattır.

8.1.10. Teklifler, eşleşmediği sürece ilgili piyasa katılımcısı tarafından güncellenebilir veya iptal edilebilir. Zaman bilgisi dikkate alınarak teklife ilişkin yapılan son güncelleme esas alınır. Var olan tekliflerin miktarlarının azaltılması durumu güncelleme olarak kabul edilmez ve teklifin giriş zaman kaydı değiştirilmez.

8.2. Tekliflerde Bulunması Zorunlu Hususlar

8.2.1. VGP'de kontratlara sunulan teklifler aşağıdaki bilgileri içerir:

a. Piyasa katılımcısının adı.

b. Teklifin geçerli olduğu teslimat dönemi.

c. Teklif tipi.

ç. Teklifin yönü (alış veya satış).

d. Fiyat ve miktar bilgisi.

e. Teklifin geçerlilik süresi.

f. Teklifin durumu (Aktif veya Pasif).

g. Piyasa işletmecisi tarafından istenecek ve STP aracılığı ile piyasa katılımcılarına duyurulacak diğer bilgiler.

8.3. Tekliflerin Bildirimi

8.3.1. Piyasa katılımcıları, herhangi bir kontrata ilişkin tekliflerini, seans içinde ilgili kontratın kapı kapanış zamanına kadar STP aracılığıyla piyasa işletmecisine bildirir.

8.3.2. Tekliflerin kaydının yapılabilmesi için;

a. Teklif fiyatının, günlük fiyat değişim limitleri içerisinde kalması,

b. Teklif miktarının, azami teklif büyüklüğünü aşmamış olması,

c. İlgili teklif için hesaplanacak toplam VGP teminatının sunulmuş olması,

ç. Net pozisyon arttırıcı tekliflerde piyasa katılımcısı bazında pozisyon limitlerinin aşılmamış olması

kontrol edilir ve bu şartları sağlayan teklifler kaydedilir.

8.3.3. Tekliflerin bildirimi, teklife bir kayıt numarası verilmesi ve tekliflerin STP'ye en az milisaniye hassasiyetinde kaydedilmesi ile gerçekleştirilir.

8.3.4. STP’ye kaydı tamamlanan teklifler, piyasa katılımcıları tarafından STP aracılığıyla görülebilir.

8.3.5. STP’ye kaydı tamamlanan geçerlilik süresi sona ermemiş bir teklif; eşleşmediği, iptal edilmediği, askıya alınmadığı ve günlük fiyat değişim limitleri içerisinde olduğu takdirde ilgili kontratın işleme açık olduğu süre boyunca aktiftir.

8.3.6. Tekliflerin bildirimi ve teklif defterinde beklemesi ile ilgili süreçler, piyasa katılımcılarına PUE'nin 11.1 maddesinde belirtilen olağandışı durumların ortaya çıkması durumu hariç olmak üzere, en az 2 iş günü öncesinden bildirilmek şartıyla piyasa işletmecisi tarafından değiştirilebilir.

8.4. Teklif Tipleri

8.4.1. VGP'de teklifler aktif veya pasif olarak verilir.

a. Aktif teklif: Henüz eşleşmemiş, teklif defterinde bekleyen tekliftir. Piyasa katılımcıları tarafından pasif hale getirilebilir veya iptal edilebilir.

b. Pasif teklif: Pasif olarak kaydedilen ve teklif defterinde yer almayan tekliftir. Pasif teklifler piyasa katılımcıları tarafından aktif hale getirilebilir veya iptal edilebilir.

c. İptal edilen teklif tekrar aktif veya pasif hale getirilemez.

8.4.2. Teklif tipleri aşağıdaki gibi sınıflandırılır;

a. Kontrat kapanış zamanına kadar geçerli standart teklif (STD): Teklifler piyasa katılımcısının belirttiği miktar ve fiyat doğrultusunda tamamen ya da kısmi olarak eşleşir. Eşleşmeyen kısım için teklif, kontrat kapanış zamanına kadar geçerliliğini korur.

b. Süresi dolana kadar geçerli teklif (SUR): Piyasa katılımcısının belirlediği süre içerisinde teklifler piyasa katılımcısının belirttiği miktar ve fiyat doğrultusunda tamamen ya da parçalı olarak eşleşir. Eşleşmeyen kısım için teklif, süresi dolana kadar geçerliliğini korur.

c. Olanı eşle ve yok et teklifi (OEYE): Teklifler piyasa katılımcısının belirttiği miktar ve fiyat doğrultusunda teklif defterinde yer almadan, sunulduğu anda uygun olan mevcut tekliflerle eşleşir ve arta kalan miktar yok edilir.

ç. Tamamını eşle veya yok et teklifi (TEYE): Teklifler piyasa katılımcısının belirttiği miktar ve fiyat doğrultusunda teklif defterinde yer almadan, sunulduğu anda uygun olan mevcut tekliflerle teklif miktarının tamamının karşılanması durumunda eşleşir, karşılanmaması durumunda ise teklif defterine kaydı yapılmadan teklif silinir.

9. EŞLEŞMELER

9.1. Tekliflerin Eşleşmesinde Öncelik Kuralları

9.1.1. Piyasa katılımcılarının VGP’de sundukları tekliflerin aktif olarak kaydedilmesini takiben ilgili tekliflerin eşleştirilmesine ilişkin işlemler aşağıda belirtildiği şekilde yürütülür;

a. Teklifler, her bir kontrat için kendi içlerinde ayrı ayrı değerlendirilir.

b. Teslimat dönemi aynı olan ve aynı yönde (alış ya da satış yönünde) verilen tekliflerden fiyatı iyi olan teklif önceliklidir.

c. Teslimat dönemi aynı olan ve aynı yönde (alış ya da satış yönünde) verilen eşit fiyatlı tekliflerden sistem saatine göre ilk önce kaydedilen teklif önceliklidir.

ç. Alış teklifi için fiyatı en yüksek olan, satış teklifi için fiyatı en düşük olan teklifler teklif defterinde en iyi teklif olarak gösterilirler.

d. Eşleşmelerde, mevcut teklife karşılık verilen tekliflerin eşleşmesinde eşleşme fiyatı, ilk girilen teklifin fiyatıdır.

e. Tekliflerin eşleşmesi durumunda taraflar için ilgili teklifler, pozisyona dönüşür. Piyasa katılımcısı, alış tekliflerinin eşleşmesi durumunda uzun pozisyon, satış tekliflerinin eşleşmesi durumunda ise kısa pozisyon sahibi olur.

9.1.2. Piyasa katılımcıları kendi teklifleri ile eşleşebilecek karşı teklif veremez.

9.2. Alış Tekliflerinde Eşleştirme Kuralları

9.2.1. Teklif bildirim şartlarına uygun olarak alış yönünde verilen tekliflerde;

a. Alış teklif fiyatı en iyi satış teklif fiyatından büyük veya eşitse tekliflerin miktarları karşılaştırılır;

i. Alış teklif miktarı en iyi satış teklif miktarına eşitse tamamen eşleştirme yapılır.

1. İşlem, teklif defterine önceden girilmiş olup bekleyen satış teklif fiyatına göre gerçekleştirilir.

2. Durumları “eşleşti” olarak güncellenir ve eşleşen alış-satış teklifleri teklif defterinden çıkarılarak en iyi teklif listeleri güncellenir.

ii. Alış miktarı en iyi satış teklifinin miktarından büyükse kısmi eşleştirme yapılır.

1. İşlem, teklif defterine önceden girilmiş olup bekleyen satış teklif fiyatına göre gerçekleştirilir.

2. Satış miktarı kadar alış gerçekleştirilir. Satış teklifinin durumu “eşleşti”, alış teklifinin durumu “kısmi eşleşti” olarak güncellenir ve eşleşen satış teklifi teklif defterinden çıkarılır.

3. Kalan alış miktarı için yeni bir eşleştirmeye bakılır, eşleşmemesi durumunda en iyi alış teklifi olarak teklif defterinde beklemeye devam eder. En iyi teklif listeleri yeniden sıralı olarak güncellenir.

iii. Alış miktarı en iyi satış teklifinin miktarından küçükse tamamen eşleştirme yapılır.

1. İşlem, teklif defterinde önceden girilmiş olup bekleyen satış teklif fiyatına göre gerçekleştirilir.

2. Alış miktarı kadar alış gerçekleştirilir. Alış teklifinin durumu “eşleşti”, satış teklifinin durumu “kısmi eşleşti” olarak güncellenir ve kısmi eşleşen satış teklifi, kalan miktarı güncellenerek teklif defterinde beklemeye devam eder.

b. Alış teklif fiyatı, en iyi satış teklif fiyatından küçükse teklif defterine en iyi alış teklifleri listesine fiyat durumuna göre eklenir.

9.3. Satış Tekliflerinde Eşleştirme Kuralları

9.3.1. Teklif bildirim şartlarına uygun olarak satış yönünde verilen tekliflerde;

a. Satış teklif fiyatı en iyi alış teklif fiyatından küçük veya eşitse tekliflerin miktarları karşılaştırılır;

i. Satış teklif miktarı en iyi alış teklif miktarına eşitse tamamen eşleştirme yapılır.

1. İşlem, teklif defterine önceden girilmiş olup bekleyen alış teklif fiyatına göre gerçekleştirilir.

2. Durumları “eşleşti” olarak güncellenir ve eşleşen alış-satış teklifleri teklif defterinden çıkarılarak en iyi teklif listeleri güncellenir.

ii. Satış miktarı en iyi alış teklifinin miktarından büyükse kısmi eşleştirme yapılır.

1. İşlem, teklif defterine önceden girilmiş olup bekleyen alış teklif fiyatına göre gerçekleştirilir.

2. Alış miktarı kadar satış gerçekleştirilir. Alış teklifinin durumu “eşleşti”, satış teklifinin durumu “kısmi eşleşti” olarak güncellenir ve eşleşen alış teklifi teklif defterinden çıkarılır.

3. Kalan satış miktarı için yeni bir eşleştirmeye bakılır, eşleşmemesi durumunda en iyi satış teklifi olarak teklif defterinde beklemeye devam eder. En iyi teklif listeleri yeniden sıralı olarak güncellenir.

iii. Satış miktarı en iyi alış teklifinin miktarından küçükse tamamen eşleştirme yapılır.

1. İşlem, teklif defterinde önceden girilmiş olup bekleyen alış teklif fiyatına göre gerçekleştirilir.

2. Satış miktarı kadar satış gerçekleştirilir. Satış teklifinin durumu “eşleşti”, alış teklifinin durumu “kısmi eşleşti” olarak güncellenir ve kısmi eşleşen alış teklifi, kalan miktarı güncellenerek teklif defterinde beklemeye devam eder.

b. Satış teklif fiyatı, en iyi alış teklif fiyatından büyükse teklif defterine en iyi satış teklifleri listesine fiyat durumuna göre eklenir.

9.4. Ticari İşlem Onayı

9.4.1. Eşleşen teklifler en iyi fiyatlı teklif sırasından çıkarılır ve piyasa işletmecisi, ilgili piyasa katılımcılarına tekliflerinin eşleşerek onaylandığını STP aracılığıyla anlık olarak bildirir. Kısmen eşleşme olması durumunda, eşleşmemiş kalan miktar, teklif geçerli olduğu sürece teklif defterindeki yerini korur. Bu bildirimle birlikte piyasa katılımcıları, STP aracılığıyla kesinleşmiş eşleşmesini, karşı tarafın kimliğine ilişkin bilgi olmaksızın görebilir.

9.4.2. Ticari işlem onayı en az şu bilgileri içerir;

a. Piyasa katılımcısının adı, teklif kodu ve eşleşme kodu,

b. Eşleşme yapılan kontrat,

c. Eşleşme zamanı,

ç. Eşleşme fiyat ve miktarı,

d. Piyasa işletmecisi tarafından gerekli görülmesi halinde STP aracılığı ile piyasa katılımcılarına duyurulacak diğer bilgileri.

9.5. Tekliflerin ve İşlemlerin İptali

9.5.1. Aşağıdaki hallerin en az birinin varlığı hâlinde, işleme taraf olan en az bir piyasa katılımcısının başvurusu üzerine veya re'sen, bekleyen tekliflerin veya gerçekleşen işlemlerin tamamı veya bir kısmı piyasa işletmecisi tarafından iptal edilebilir:

a. Piyasa işletmecisinden kaynaklı bilgisayar, yazılım veya diğer teknolojik altyapılardan kaynaklanan hataların ortaya çıkması durumunda teklifler ve işlemler.

b. Piyasa katılımcılarının ve/veya kontratların işlemlerini durduracak diğer maddi unsurların varlığı halinde teklifler ve işlemler.

c. Piyasa bozucu veya haksız menfaat elde etmeye yönelik olduğu tespit edilen teklif ve işlemler.

ç. Piyasa işletmecisine karşı mali yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi durumunda mevcut teklifler.

d. Kontratlara ilişkin olarak belirlenen günlük fiyat değişim limitleri dışında kalan teklifler.

9.5.2. İptal işlemine ilişkin bilgilendirme STP aracılığıyla ilgili piyasa katılımcılarına duyurulur.

9.5.3. Fiyatların arz ve talep çerçevesinde oluşması esastır. Bu duruma engel olabilecek tekliflerin piyasa işletmecisi tarafından tespit edilmesi halinde gerekli tedbirlerin alınmasını müteakip Kurum'a somut gerekçeleri ile bildirilir.

9.6. Ticari İşlem İtiraz Süreci

9.6.1. Piyasa katılımcılarına, ticari işlem onaylarına ilişkin bildirimlerde hata bulunması durumunda itiraz edebilmeleri için bildirimden sonra 15 dakika süre tanınır. Ancak söz konusu itirazlar en geç seans dönemi bitiş saatinden 5 dakika sonrasına kadar yapılabilir. İtirazlar sadece itirazın süresinde yapılmış olması ve hatanın piyasa işletmecisinden kaynaklanması durumunda kabul edilir. İtirazın süresinde yapılmış ve haklı olması durumunda, piyasa işletmecisi düzeltilmiş bildirimleri seans kapanışını müteakip 20 dakika içerisinde ilgili piyasa katılımcılarına gönderir.

9.6.2. Yapılan itiraz, piyasa işletmecisi tarafından haklı bulunmadığı sürece, ilgili piyasa katılımcısının yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Piyasa işletmecisinin yapılan itirazları haklı bulmaması durumunda; bunu gerekçeleri ile birlikte ilgili piyasa katılımcısına bildirir. Kendisine tanınan süre içinde itirazda bulunmayan piyasa katılımcısı, ticari işlem onayını tüm içeriğiyle birlikte kabul etmiş sayılır. Yapılan ticari işlem onayları, itiraz süresinin tamamlanmasından sonra kontrat yükümlülüğü çerçevesinde sözleşme niteliği kazanır.

9.6.3. Bir kontrata ilişkin birden çok sayıda itiraz olması durumunda, piyasa işletmecisi itirazları değerlendirerek ilgili kontratı piyasa katılımcılarına duyurarak askıya alabilir.

9.6.4. Piyasa işletmecisi tarafından haklı bulunmayan itiraz başına tahsil edilecek tutar, Kurul Kararı ile belirlenir ve piyasa katılımcısının piyasa işletim ücretine ilave edilir.

10. FİYATLAR

10.1. Açılış Fiyatı

10.1.1. Kontratların seans başlangıcında, sunulan teklifler için günlük fiyat değişim limitleri kontrolünün uygulanmasında ve teminat hesaplarında kullanılan fiyattır.

10.1.2. Kontratların “açılış fiyatı″ olarak aşağıda belirtilen fiyatlar esas alınır;

a. İlgili kontratın işleme açıldığı ilk gün için belirlenen “baz fiyat″.

b. İlgili kontratın ilk işlem gününden sonraki işlem günlerinde, ilan edilen son “GGF″.

c. Bir kontratın işlem görmesinin geçici olarak durdurulması ve yeniden işleme açılması halinde yeniden belirlenen “baz fiyat″.

10.2. Baz Fiyat

10.2.1. Baz fiyat, her bir kontratın işleme açıldığı ilk gün için veya bir kontratın işlem görmesinin geçici olarak durdurulması halinde yeniden işleme açılması sırasında teklif girilebilecek fiyat aralığının ve piyasa katılımcılarının bulundurmaları gereken teminatın hesaplanmasında kullanılmak üzere belirlenen fiyattır.

10.2.2. Bir kontratın ilk kez işleme açılması halinde baz fiyat, kontratın işleme açılmasından önceki son iş günü bitimine kadar sırasıyla aşağıdaki adımlar takip edilerek belirlenir.

a. Baz fiyat hesaplaması yapılacak kontratın teslimat dönemini içeren bir kontrata ilişkin bir GGF değerinin bulunması ve bu kontratın kapsadığı diğer dönemlere ilişkin bir GGF değerinin bulunması halinde ilgili kontratların teslimat dönemi gün sayıları dikkate alınarak 10.4.1 maddesinde yer alan eşitlik kullanılarak baz fiyat hesaplanır.

b. 10.4.1 maddesi uyarınca hesaplama yapılamaması halinde 10.4.2 maddesinde yer alan formül kullanılarak baz fiyat belirlenir.

10.2.3. Bir kontratın işlem görmesinin geçici olarak durdurulması halinde baz fiyat sırasıyla aşağıdaki adımlar takip edilerek belirlenir.

a. 10.4 maddesi dikkate alınarak hesaplama yapılır.

b. En güncel GGF, baz fiyat olarak belirlenir.

10.3. Günlük Gösterge Fiyatı (GGF)

10.3.1. Her bir kontrat için GGF, seans sonunda piyasa katılımcılarının sahip oldukları pozisyonlar için bulundurmaları gereken teminatın hesaplanmasında ve ilgili kontratın bir sonraki gün için işlem görebileceği fiyat aralığının tespitinde kullanılır.

10.3.2. Her bir kontrat için sırasıyla aşağıdaki adımlar izlenerek GGF belirlenir:

a. Seans içerisinde ilgili kontrat için gerçekleştirilen tüm eşleşmelerin 10.000 Sm3 ve üzerinde olması halinde ilgili eşleşmelerin miktar ağırlıklı ortalama fiyatı GGF olarak belirlenir.

b. Seans içerisinde toplam eşleşme miktarının 5.000 Sm3 (5.000 Sm3 dahil) ile 10.000 Sm3 arasında olması ve teklif defterinde en az 300 saniye yer alan alış ve satış teklifi bulunması halinde,

i. Eşleşmelerin miktar ağırlıklı ortalama fiyatının %75’i,

ii. İlgili süre kriterini karşılayan en iyi alış ve satış tekliflerine ait fiyatların aritmetik ortalamasının % 25’i,

toplanarak GGF belirlenir.

c. Seans içerisinde toplam eşleşme miktarının 5.000 Sm3 (5.000 Sm3 dahil) ile 10.000 Sm3 arasında olması ve teklif defterinde en az 300 saniye yer alan alış teklifi bulunması ve bu teklif fiyatının eşleşmelerin ağırlıklı ortalama fiyatından yüksek olması halinde,

i. Eşleşmelerin miktar ağırlıklı ortalama fiyatının %75’i,

ii. İlgili süre kriterini karşılayan en iyi alış teklifine ait fiyatın % 25'i,

toplanarak GGF belirlenir. Teklif defterinde bulunan alış teklifi fiyatının, eşleşmelerin ağırlıklı ortalama fiyatından düşük olması halinde söz konusu teklif GGF hesaplamasında dikkate alınmaz.

ç. Seans içerisinde toplam eşleşme miktarının 5.000 Sm3 (5.000 Sm3 dahil) ile 10.000 Sm3 arasında olması ve teklif defterinde en az 300 saniye yer alan satış teklifi bulunması ve bu teklif fiyatının eşleşmelerin ağırlıklı ortalama fiyatından düşük olması halinde,

i. Eşleşmelerin miktar ağırlıklı ortalama fiyatının %75’i,

ii. İlgili süre kriterini karşılayan en iyi satış teklifine ait fiyatın % 25’i,

toplanarak GGF belirlenir. Teklif defterinde bulunan satış teklifi fiyatının, eşleşmelerin ağırlıklı ortalama fiyatından yüksek olması halinde söz konusu teklif GGF hesaplamasında dikkate alınmaz.

d. Seans içerisinde toplam eşleşme miktarının 5.000 Sm3 (5.000 Sm3 dahil) ile 10.000 Sm3 arasında olması ve teklif defterinde (c) ve (ç) bentlerinde belirtilen süre ve fiyat kriterlerini sağlayan teklif bulunmaması halinde ilgili eşleşmelerin miktar ağırlıklı ortalama fiyatı GGF olarak belirlenir.

e. Seans içerisinde toplam eşleşme miktarının 0 Sm3 ile 5.000 Sm3 arasında olması ve teklif defterinde en az 300 saniye yer alan alış ve satış teklifi bulunması halinde,

i. Eşleşmelerin miktar ağırlıklı ortalama fiyatının %50’si.

ii. İlgili süre kriterini karşılayan en iyi alış ve satış tekliflerine ait fiyatların aritmetik ortalamasının % 50’si,

toplanarak GGF belirlenir.

f. Seans içerisinde toplam eşleşme miktarının 0 Sm3 ile 5.000 Sm3 arasında olması, teklif defterinde en az 300 saniye yer alan alış teklifi bulunması ve bu teklif fiyatının eşleşmelerin ağırlıklı ortalama fiyatından yüksek olması halinde,

i. Eşleşmelerin miktar ağırlıklı ortalama fiyatının %50’si,

ii. İlgili süre kriterini karşılayan en iyi alış teklifine ait fiyatın % 50’si,

toplanarak GGF belirlenir. Teklif defterinde bulunan alış teklifi fiyatının eşleşmelerin ağırlıklı ortalama fiyatından düşük olması halinde söz konusu teklif GGF hesaplamasında dikkate alınmaz.

g. Seans içerisinde toplam eşleşme miktarının 0 Sm3 ile 5.000 Sm3 arasında olması ve teklif defterinde en az 300 saniye yer alan satış teklifi bulunması ve bu teklif fiyatının eşleşmelerin ağırlıklı ortalama fiyatından düşük olması halinde,

i. Eşleşmelerin miktar ağırlıklı ortalama fiyatının %50'si,

ii. İlgili süre kriterini karşılayan en iyi satış teklifine ait fiyatın % 50'si,

toplanarak GGF belirlenir. Teklif defterinde bulunan satış teklifi fiyatının eşleşmelerin ağırlıklı ortalama fiyatından yüksek olması halinde söz konusu teklif GGF hesaplamasında dikkate alınmaz.

ğ. Seans içerisinde toplam eşleşme miktarının 0 Sm3 ile 5.000 Sm3 arasında olması ve teklif defterinde (f) ve (g) bentlerinde belirtilen süre ve fiyat kriterlerini sağlayan teklif bulunmaması halinde, ilgili eşleşmelerin miktar ağırlıklı ortalama fiyatı GGF olarak belirlenir.

h. Seans içerisinde eşleşme gerçekleşmemişse, teklif defterinde en az 300 saniye yer alan en iyi alış ve satış tekliflerine ait fiyatların aritmetik ortalaması GGF olarak belirlenir.

ı. Seans içerisinde eşleşme gerçekleşmemesi ve teklif defterinde sadece tek yönlü teklif olması halinde, teklif defterinde en az 600 saniye süreyle aktif olarak yer alan en iyi alış/satış teklifleri dikkate alınarak aşağıdaki şekilde GGF belirlenir.

i. İlgili süre kriterini karşılayan alış yönlü en iyi teklifin fiyatı, en güncel GGF’den yüksek ise bu fiyat GGF olarak belirlenir.

ii. İlgili süre kriterini karşılayan satış yönlü en iyi teklifin fiyatı, en güncel GGF’den düşük ise bu fiyat GGF olarak belirlenir.

i. 10.4.1 maddesinde belirtilen teorik fiyat yöntemine başvurulur.

j. Kontrata ilişkin en güncel GGF, GGF olarak belirlenir.

k. Kontrat işleme açıldığı ilk gün GGF belirleme adımlarında yer alan şartları karşılayan hiçbir teklif girilmezse ilk günün GGF’si baz fiyata eşit olur.

10.3.3. Bir kontratın GGF'sinin, söz konusu kontrat ile aynı gaz günlerini kapsayan diğer kontratlara ait GGF'lerin ağırlıklandırılmış ortalamasına eşit olması esastır. Ağırlıklandırılmış ortalama hesaplanırken ilgili kontratların gaz günü sayıları dikkate alınır.

10.3.4. Madde 10.3.3'teki eşitliğin sağlanmadığı durumlarda, ilgili kontratların GGF'lerinin eşitliğe uygun hale gelecek şekilde fiyatlar arasındaki farklılıkların giderilmesi amacıyla GGF düzeltme işlemi aşağıdaki şekilde yapılır.

a. GGF düzeltme işleminin, düzeltme işlemi uygulanan kontratların gaz günü sayıları göz önünde bulundurularak, toplam GGF değişim oranlarının minimum olacak şekilde yapılması esastır.

b. GGF düzeltme işlemi, 10.3.3 maddesindeki eşitlikleri sağlamak şartıyla, GGF düzeltme optimizasyon algoritmasıyla, ağırlıklandırılmış GGF sapması toplamının en düşüğünü elde edecek şekilde yapılır. Ağırlıklandırılmış GGF sapması toplamı; GGF düzeltme işlemi öncesi her bir kontratın GGF’si ile düzeltilmiş GGF’si arasındaki farkın karesinin, teslimat dönemindeki uzlaştırma dönemi sayısı ve GGF değişim maliyeti katsayısı çarpımlarının toplamıdır.

c. GGF düzeltme işlemi, öncelikli olarak 10.3.2 maddesindeki (i), (j), (k) bentleriyle belirlenen GGF'lere uygulanır.

ç. GGF değişim maliyeti katsayısı 10.3.2 maddesindeki adımlara aşağıdaki şekilde uygulanır.

i. (a) bendi ile belirlenen GGF'ler için 1.000.000.

ii. (b) veya (c) veya (ç) veya (d) bendi ile belirlenen GGF’ler için 100.000.

iii. (e) veya (f) veya (g) veya (ğ) bendi ile belirlenen GGF’ler için 10.000.

iv. (h) veya (ı) bendi ile belirlenen GGF’ler için 1.000.

v. (i) veya (j) veya (k) bendi ile belirlenen GGF’ler için 1.

10.3.5. Hesaplanan GGF en yakın fiyat adımına yuvarlanır.

10.4. Teorik Fiyat Yöntemi

10.4.1. Bir kontrata ilişkin olarak GGF hesaplanamaması durumunda, varsa ilgili kontrat ile aynı gaz günlerini kapsayan diğer kontratlara ait GGF’ler dikkate alınarak söz konusu kontratın teorik fiyatı hesaplanır.

Birbirleriyle tam örtüşme sağlayan kontratların GGF’lerinden herhangi birinin hesaplanamaması durumunda aşağıdaki eşitlik uyarınca eksik olan GGF değeri hesaplanır.

Yukarıdaki formülde geçen;

GGFt,d : “t″ teslimat dönemli kontratın “d″ günündeki GGF’sini ya da baz fiyatını (TL/1000Sm3),

KGSt : “t” teslimat dönemli kontratın teslimat dönemindeki gaz günü sayısını,

KGSs : “s″ teslimat dönemli kontratın teslimat dönemindeki gaz günü sayısını,

GGFs,d : “s” teslimat dönemli kontratın “d” günündeki GGF’sini ya da baz fiyatını (TL/1000Sm3),

St : “t” teslimat dönemli kontrat ile en az sayıda kontratla tam örtüşme sağlayan kontratlar kümesini

ifade eder.

10.4.2. Aylık kontratlar için baz fiyat aşağıdaki formüle göre belirlenir.

BFi = RFi x (0,7 x BÇi + 0,2 x TTFÇi + 0,1 x HHÇi) x KÇi

Yukarıdaki formülde geçen;

BFi : i aylık kontratı için hesaplanan baz fiyatı,

RFi : Referans dönemine ilişkin gaz günleri için STP’de ilan edilen GRF’lerin aritmetik ortalamasını,

BÇi : Baz fiyat hesaplanan i ayının ilişkili olduğu Brent petrol fiyatının, referans fiyatın oluştuğu dönemin ilişkili olduğu Brent petrol fiyatına oranım,

TTFÇi : Baz fiyat hesaplanan i ayına ilişkin TTF ticaret noktası için ilan edilen en güncel uzlaştırma fiyatının, referans dönemine ilişkin TTF ticaret noktası için işlem gören kontratın son işlem ayındaki uzlaştırma fiyatlarının aritmetik ortalamasına oranını,

HHÇi :Baz fiyat hesaplanan i ayına ilişkin HenryHub ticaret noktası için ilan edilen en güncel uzlaştırma fiyatının, referans dönemine ilişkin HenryHub ticaret noktası için işlem gören kontratın son işlem ayındaki uzlaştırma fiyatlarının aritmetik ortalamasına oranını,

KÇi : Baz fiyat hesaplanan i ayına ilişkin Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasasında (VİOP) işlem gören USDTRY kontratının hesaplama tarihi itibariyle en güncel uzlaştırma fiyatının, referans fiyatın oluştuğu dönemde TCMB tarafından ilan edilen USDTRY alış kum aritmetik ortalamasına oranını,

Referans dönem: Baz fiyat hesaplaması yapılan günden önceki en yakın ayı,

ifade eder.

10.4.3. Brent Çarpanı hesaplamasında kullanılan Brent Petrol fiyatı, aşağıdaki adımlar dikkate alınarak belirlenir.

a. Baz fiyat hesaplaması yapılan her bir kontrat, teslimat yükümlülüğü getirdiği dönemin öncesindeki üç çeyrekte işlem gören/görecek en yakın ay Brent Petrol kontratı ile ilişkilidir.

b. İlgili üç çeyrekteki her bir ayda işlem gören en yakın ay kontratlarının aritmetik ortalaması alınır.

c. İlgili üç çeyrekteki her bir ayda işlem görecek en yakın ay kontratlarının hesaplama tarihi itibariyle en güncel uzlaştırma fiyatı alınır.

ç. (b) ve (c) bentlerinde belirlenen 9 aylık veri, ayların kapsadığı gün sayısına göre ağırlıklandırılarak ortalaması alınır.

10.4.4. Hesaplama yapılan kontratın kapsadığı dönemle ilgili VİOP'ta işlem gören bir USDTRY kontratı bulunmaması halinde, hesaplama tarihinde VİOP'ta işlem gören aylık kontratlar arasındaki fiyat değişim oranlarının medyan değeri dikkate alınarak kontrata ilişkin kur değeri belirlenir.

10.4.5. Çeyreklik ve yıllık kontratlar için baz fiyat, ilgili kontratın fiziksel dönemi içerisinde yer alan aylık kontratlar için 10.4.2 maddesine göre belirlenen baz fiyatların, ayların kapsadıkları gün sayısının dikkate alınması suretiyle ağırlıklı ortalamaları alınarak hesaplanır.

10.4.6. Hesaplamalarda kullanılan Brent Petrol ve TTF kontrat verileri Intercontinental Exchange (ICE) platformundan, Henry Hub Kontrat verileri Chicago Mercantile Exchange (CME) Group platformundan elde edilir.

10.5. Günlük Fiyat Değişim Limitleri

10.5.1. Günlük fiyat değişim limiti, piyasa işletmecisi tarafından belirlenir ve STP aracılığıyla ilan edilir.

10.5.2. Günlük fiyat değişim limiti, işleme açık olan kontratlar için açılış fiyatı üzerinden belirlenen günlük fiyat değişimidir.

10.5.3. Günlük fiyat değişim oranı, artış veya azalış yönünde açılış fiyatının %5'idir.

10.5.4. PUE’nin 11.1 maddesinde belirtilen olağandışı durumların ortaya çıkması halinde ilgili hükümler uyarınca günlük fiyat değişim oranı, piyasa işletmecisi tarafından seans öncesinde veya seans içerisinde seans ve/veya kontrat bazında değiştirilebilir. Söz konusu değişiklik piyasa katılımcılarına duyurulur. Piyasa koşulları çerçevesinde gerekli görülmesi halinde ise, bu maddede bildirilen şartlar piyasa katılımcılarına en az 2 iş günü öncesinden bildirilmesi şartıyla uygulanabilir.

11. POZİSYON LİMİTLERİ

11.1. Piyasa Pozisyon Limiti

11.1.1. VGP’de, “piyasa pozisyon limiti” işlem miktarlarına göre piyasa katılımcılarının pozisyonlarının değerlendirilmesi için bir kriter olarak kullanılır.

11.1.2. Piyasa pozisyon limiti, tüm kontratlar için piyasadaki kısa veya uzun açık pozisyonların herhangi birinin toplamıdır.

11.1.3. Piyasa pozisyon limitinin hesaplanması aşağıdaki adımlardan oluşur;

a. Türkiye doğal gaz piyasasının geçmiş 3 yılı içerisinde gerçekleştirilen tüketim miktarının ortalamasının yüzde 5 fazlasının dörtte biri kadar açık pozisyon oluşturulabilecek miktar, her bir yıl için piyasa pozisyon limiti olarak hesaplanır.

b. Aylık piyasa pozisyon limitleri belirlenirken yıllık piyasa pozisyon limitleri dikkate alınır. EPDK'nın Doğal Gaz Piyasası Yıllık Sektör Raporu'nda yer alan en güncel üç yıla ait aylık tüketim miktarlarına göre profillendirilerek, her bir ay için günlük pozisyon limitleri hesaplanır.

c. Her yıl Kasım ayı sonuna kadar, takip eden iki yıla ait Piyasa Pozisyon Limitleri hesaplanarak STP’de duyurulur.

11.2. Katılımcı Pozisyon Limitleri

11.2.1. Piyasa işletmecisi tarafından işletilen ve dengesizliklerin uzlaştırması yapılan doğal gaz piyasasında ilk kez işlem yapacak piyasa katılımcılarının pozisyon limiti; 500.000 Sm3/gün'dür.

11.2.2. Piyasa işletmecisi tarafından işletilen ve dengesizliklerin uzlaştırması yapılan doğal gaz piyasasında hâlihazırda işlem yapan piyasa katılımcıları için hesaplanacak pozisyon limitleri aşağıdaki formüllere göre hesaplanır:

Yukarıdaki formüllerde geçen;

Mp : “p” piyasa katılımcısının piyasa pozisyon limiti hesabında kullanılacak değeri (Sm3),

PLp : “p″ piyasa katılımcısının pozisyon limitini,

PPL : 11.1 maddesi uyarınca belirlenen toplam piyasa pozisyon limitini,

PLOp : "p" piyasa katılımcısının pozisyon limiti oranını,

TM : Piyasa katılımcıları için pozisyon limitinde kullanılacak değerler toplamını (Sm3),

n : Hesaplamanın yapıldığı gün, PUE kapsamında işletilen STP'deki aktif piyasa katılımcısı sayısını,

FGP : “p” piyasa katılımcısının ilgili dönemdeki Fiziki Giriş miktarını,

UDNGp : “p” piyasa katılımcısının ilgili dönemdeki UDN Giriş miktarını,

STPAMp : “p″ piyasa katılımcısının ilgili dönemdeki STP'de PUE kapsamında yaptığı alış miktarını,

TGp : "p" piyasa katılımcısının ilgili dönemdeki Transfer Giriş miktarını,

VGPAMp : "p" piyasa katılımcısının ilgili dönemdeki VGP’de yaptığı alış miktarını,

FÇP : “p″ piyasa katılımcısının ilgili dönemdeki Fiziki Çıkış miktarını,

UDNÇp : “p″ piyasa katılımcısının ilgili dönemdeki UDN Çıkış miktarını,

STPSMp : “p″ piyasa katılımcısının ilgili dönemdeki STP'de PUE kapsamında yaptığı satış miktarını,

TÇp : “p” piyasa katılımcısının ilgili dönemdeki Transfer Çıkış miktarını,

VGPSMp : “p″ piyasa katılımcısının ilgili dönemdeki VGP'de yaptığı satış miktarını

ifade eder.

11.2.3. 11.2.2 maddesi kapsamında katılımcı pozisyon limiti hesaplamasına ilişkin olarak piyasa katılımcılarının hesaplamanın yapıldığı günden önceki uzlaştırma bildirimi kesinleşmiş son on iki ay içerisinde gerçekleşmiş uzlaştırmaya esas değerler dikkate alınır.

11.2.4. Pozisyon limiti belirlenen piyasa katılımcıları kısa ve/veya uzun pozisyon sahibi olabilir.

11.2.5. Pozisyon limitine ulaşan piyasa katılımcılarının net pozisyonunu arttırıcı işlemlerine izin verilmez.

11.2.6. Piyasa katılımcılarının pozisyon limiti 11.1.3 maddesinin (c) bendinde belirtilen hesaplamayı müteakip güncellenir. Söz konusu güncellemeden önceki dönemde 11.2.9 maddesi uyarınca hesaplanan pozisyon limiti artışı tutarı sıfır olur. Katılımcı hesaplama neticesinde ortaya çıkan pozisyon limiti ile işlemlerine devam eder.

11.2.7. Katılımcı pozisyon limitine ulaşan piyasa katılımcıları, pozisyon limitlerinin arttırılması için taleplerini gerekçeleri ile birlikte piyasa işletmecisine iletebilirler. Piyasa işletmecisi bu talebi 24 saat içinde sonuçlandırır. Bu talepleri kabul edilen piyasa katılımcısının temerrüt garanti hesabı katkı payı yeniden hesaplanır. Talebin kabulünü müteakip 3 iş günü içerisinde temerrüt garanti hesabı katkı payını tamamlayan piyasa katılımcılarının toplam pozisyon limitleri arttırılır.

11.2.8. Piyasa katılımcıları, pozisyon limitlerinin azaltılması için piyasa işletmecisine başvuruda bulunabilirler. Bu talepleri kabul edilen piyasa katılımcılarının pozisyon limitleri azaltılır. Piyasa katılımcılarının talep edilecek temerrüt garanti hesabı katkı paylarının azalması durumunda, bir sonraki temerrüt garanti hesabı büyüklüğünün hesaplanması sonucunda varsa fazla tutar serbest bırakılır.

11.2.9. Pozisyon limiti artışı başvurularında artırılmak istenen miktara karşılık olarak temerrüt garanti hesabı için yatırması gereken katkı payı aşağıdaki şekilde hesaplanır.

Yukarıdaki formülde geçen:

PLAKp : “p” piyasa katılımcısının “d” günündeki pozisyon limiti artışı için sunması gereken katkı payı tutarını,

TPLp,d : “p” piyasa katılımcısının “d gününde” talep ettiği pozisyon limitini,

PLp,d : “p″ piyasa katılımcısının “d” günündeki 11.2.6. maddesi kapsamında hesaplanmış en güncel pozisyon limitini,

TGHd,p : “d″ gününde “p″ piyasa katılımcısı için hesaplanan temerrüt garanti hesabı katkı payı tutarını,

n : hesabın yapıldığı gün itibari ile aktif olan piyasa katılımcısı sayısını

ifade eder.

11.2.10. Bir katılımcının pozisyon limiti, diğer katılımcıların pozisyon limitleri toplamından büyük olamaz.

11.3. Pozisyonların Netleştirilmesi

11.3.1. Piyasa katılımcılarının sahip olduğu net pozisyonlarının belirlenmesi amacıyla piyasa işletmecisi tarafından her bir kontrat için pozisyonların netleştirilmesi işlemi yapılır.

11.3.2. Piyasa katılımcısının belirli bir teslimat dönemini içeren uzun ve/veya kısa pozisyonu ile aynı teslimat dönemindeki ters yönlü teklifinin eşleşmesi sonucunda sahip olduğu pozisyon, miktar (Sm3) üzerinden netleştirilir.

11.3.3. Piyasa katılımcılarının her bir kontrat için sahip olduğu pozisyonların netleştirilmesi aşağıdaki formüle göre yapılır;

a. NPMp,d,i > 0 ise “p” piyasa katılımcısının “d” gününde “i” kontratına ilişkin net uzun pozisyon miktarı NPMp,d,i’dir.

b. NPMp,d,i < 0 ise “p” piyasa katılımcısının “d” gününde “i” kontratına ilişkin net kısa pozisyon miktarı |NPMpdi|’dir.

c. NPMp,d,i = 0 ise “p” piyasa katılımcısının “d” gününde “i″ kontratına ilişkin net pozisyon miktarı sıfırdır.

Yukarıda yer alan formüllerde geçen;

NPMp,d,i : “p” piyasa katılımcısının “d″ gününde “i″ kontratına ilişkin net pozisyon miktarını,

PMp,d,i,u : p piyasa katılımcısının “d” gününde “i” kontratına ilişkin “u″ uzun pozisyon miktarını,

PMp,d,i,k : “p” piyasa katılımcısının “d” gününde “i” kontratına ilişkin “k” kısa pozisyon miktarını,

m : “i” kontratına ilişkin uzun pozisyon adetini,

n : “i” kontratına ilişkin kısa pozisyon adetini

ifade eder.

11.3.4. Piyasa katılımcılarının sahip oldukları uzun ve kısa pozisyonlar, ilgili pozisyon miktarlarından minimum olanı kadar netleştirilir.

11.4. Kesinleşmiş Net Pozisyonların Hesaplanması ve Bildirimi

11.4.1. Piyasa işletmecisi ticari işlem onayı verilmiş eşleşmeler ile her bir katılımcının her gaz gününe ilişkin kesinleşmiş net pozisyonunu hesaplar.

11.4.2 Fiziksel teslimat dönemi içindeki her bir gaz gününe ilişkin hesaplanan kesinleşmiş net pozisyonlar, G-1 saat 16:00‘a kadar piyasa işletmecisi tarafından iletim şirketine piyasa katılımcısının nam ve hesabına G gününe ilişkin Taşıma Miktar Bildirimi (TMB) olarak bildirilir.

11.4.3. Her bir piyasa katılımcısı için kesinleşmiş net pozisyonlar, ilgili katılımcının onaylanmış satış tekliflerinden onaylanmış alış tekliflerinin çıkarılmasıyla hesaplanır. İlgili gaz gününe ilişkin sonucun pozitif olduğu durumda satış yönlü değerler katılımcının VGP UDN Çıkış noktasında, negatif olduğu durumda ise sonucun mutlak değeri katılımcının VGP UDN Giriş noktasında TMB olarak EBT'ye kaydedilir.

11.4.4. EBT'ye kaydı yapılan kesinleşmiş net pozisyon miktarları için piyasa işletmecisi, piyasa katılımcısına karşı taraf olur.

11.4.5. Kesinleşmiş net pozisyonlar için, piyasa katılımcıları ŞİD'de belirtilen ilgili yükümlülüklere tabi olur.

12. TEMİNATLAR

12.1. Teminatlara İlişkin Esaslar

12.1.1. Piyasa işletmecisi tarafından işletilen VGP’de işlem yapan piyasa katılımcılarından teminat alınır.

12.1.2. Alınan teminatlar, piyasa katılımcılarının piyasa işletmecisi tarafından işletilen doğal gaz piyasalarına ilişkin yükümlülüklerini yerine getirememesi durumunda, piyasa işletmecisinin merkezi karşı taraf olarak üstlendiği risklerin yönetilmesinde, diğer piyasa katılımcılarının alacaklarının güvence altına alınmasında ve temerrüt yönetimi kapsamında piyasa işletmecisi tarafından açık pozisyonların kapatılmasında kullanılır.

12.1.3. Piyasa işletmecisi tarafından, başlangıç teminatı ile finansal dönem ve fiziksel döneme ilişkin olarak istenen teminatlar, toplam VGP teminatını oluşturur.

12.1.4. Teminat işlemleri piyasa işletmecisi tarafından merkezi uzlaştırma kuruluşu aracılığıyla yürütülür. Piyasa işletmecisi ve merkezi uzlaştırma kuruluşu arasında yapılan merkezi uzlaştırma kuruluşu anlaşmasıyla, merkezi uzlaştırma kuruluşunun görev ve sorumlulukları belirlenir.

12.1.5. Merkezi uzlaştırma kuruluşu, piyasa işletmecisi adına piyasa katılımcısı bazında piyasa faaliyetlerine ilişkin kendisine sunulan teminat tutarına, piyasa işletmecisi lehine rehin koyar.

12.2. Başlangıç Teminatı

12.2.1. Piyasa katılımcılarından VGP Katılım Anlaşmasını imzaladıktan sonra piyasaya girebilmeleri için başlangıç teminatı alınır. Başlangıç teminatı tutarı piyasa katılımcılarından söz konusu piyasada yapacakları işlemlerden bağımsız olarak alınır.

12.2.2. Piyasa katılımcıları tarafından sunulması gereken başlangıç teminatı tutarı 150.000 TL'dir.

12.3. Finansal Dönem Teminatı

12.3.1. Piyasa katılımcılarından VGP’de sahip oldukları finansal dönemdeki pozisyonlara ve yeni teklif girişlerine dair finansal dönem teminatı alınır.

12.3.2. Piyasa katılımcılarının sahip oldukları pozisyonlar için sundukları finansal dönem teminatı, net zarar tutarlarına ilişkin kalem hariç olmak üzere, ilgili kontrat için fiziksel döneme geçilmesiyle birlikte toplam teminat hesabında dikkate alınmaz. Her bir kontrata ilişkin net zarar tutarları ilgili kontratın fatura ödemesine kadar teminat hesaplamalarında kullanılır.

12.3.3. Finansal dönem teminatının belirlenmesinde kontrat teminatı, net zarar hesabı, piyasaya göre güncelleme teminatı ve tam yayılma pozisyonu teminat indirimi hesaplamaları kullanılır.

12.3.4. Finansal dönem teminatı aşağıdaki formüle göre hesaplanır:

Yukarıdaki formülde geçen;

FNDTp,d : “p” piyasa katılımcısının “d″ gününde sunması gereken toplam finansal dönem teminatını (TL),

KTp,d : “p″ piyasa katılımcısının, “d” gününde mevcut açık pozisyonları ve teklifleri için hesaplanan kontrat teminatını (TL),

NZp,d,i : “p” piyasa katılımcısının “i″ kontratına ilişkin “d” gününde netleştirme sonucu hesaplanan net zararını (TL),

TPgGTp,d : “p″ piyasa katılımcısının, “d” gününde mevcut açık pozisyonları için hesaplanan toplam piyasaya göre güncelleme teminatı tutarını (TL),

TYPTİp,d : “p” piyasa katılımcısının, “d” gününde hesaplanan tam yayılma pozisyonu teminat indirimi tutarını (TL),

n : Piyasa katılımcılarının pozisyon sahibi olduğu kontrat sayısını,

ifade eder.

12.4. Kontrat Teminatı

12.4.1. Piyasa katılımcısının VGP’de uzun veya kısa pozisyon sahibi olabilmesi için sunması gereken teminat tutarıdır.

12.4.2. Kontrat teminatı aşağıdaki formüllere göre hesaplanır;

KTp,d,i = AFd,i X [(1 + Ai)2 - 1] X KGSt x Mp,i (2)

Yukarıdaki formülde geçen;

KTp,d,i: “p” piyasa katılımcısının “d” günü hesaplanan “i″ kontratına ilişkin kontrat teminatını,

AFd,i : “d” günü için “i” kontratına ilişkin güncel açılış fiyatını,

Ai : “i” kontratının madde 10.5.3 uyarınca belirlenen günlük fiyat değişim oranını,

Mp,i : “p” piyasa katılımcısının “i” kontratına ait teklifi ve/veya pozisyonuna göre teminat hesaplamasında kullanılacak miktarı,

KGSi : “i″ kontratının teslimat dönemini kapsayan gaz günü sayısını

ifade eder.

12.4.3. Piyasa katılımcılarının kontrat teminatı formülünde yer alan M, net pozisyon miktarları, teklifler ve teklif yönleri dikkate alınarak aşağıdaki koşullar uyarınca hesaplanır;

a. Yeni verilen teklifin yönü, eşleşmeler sonucu oluşan mevcut net pozisyon yönü ile aynı ise M, teklif miktarı kadar artırılır.

b. Yeni verilen teklifin yönü, hesaplanan mevcut net pozisyon miktarı ile ters yönlü ise önce teklif ve net pozisyon miktarları netleştirilir. Yapılan netleştirme sonucu oluşan M, yeni teklif girilmeden önce hesaplanan M’den büyük ise netleştirme sonucu dikkate alınır, değil ise yeni teklif girilmeden önce oluşan M dikkate alınır.

12.4.4. Teklif kaydı yapılabilmesi için;

a. İlgili teklifin, aynı kontrata ilişkin ters yönlü mevcut net pozisyon ile netleştirilebilme durumuna ilişkin oluşabilecek net zarar tutarı,

b. İlgili teklifin, tam yayılma pozisyonu teminat indiriminin uygulanmasını geçersiz kılacak olması durumu,

göz önünde bulundurularak, teklif miktarı üzerinden güncellenen kontrat teminatı ve bulundurulması gereken toplam teminatın sunulmuş olduğu kontrol edilir.

12.5. Net Zarar Hesabı

12.5.1. İlgili kontrat için pozisyonların netleştirilmesi sonucu piyasa katılımcılarının eşleşme fiyatları üzerinden belirlenen net zarar hesabı yapılır.

12.5.2. Net zarar hesabı aşağıdaki formüllere göre hesaplanır;

NKZp,d,i = min (Mp,u,Mp,k) x (EFp,i,k - EFp,i,u) x KGSi (3)

a. NKZp,d,i> 0 ise NZp,d,i= 0 NKp,d,i=NKZp,d,i

b. NKZp,d,i< 0 ise NZp,d,i - NKZp,d,i

Yukarıdaki formülde geçen;

NKZp,d,i: “p” piyasa katılımcısının “i” kontratına ilişkin “d” gününde netleştirme sonucu hesaplanan net kar ya da zararını,

Mp,u : Uzun pozisyon sahibi “p” piyasa katılımcısının “i” kontratında sahip olduğu pozisyonun miktarını,

Mp,k : Kısa pozisyon sahibi “p” piyasa katılımcısının “i” kontratında sahip olduğu pozisyonun miktarını,

EFp,i,k :Kısa pozisyon sahibi “p” piyasa katılımcısının “i” kontratı için eşleşme fiyatını (TL/1000 Sm3),

EFp,i,u : Uzun pozisyon sahibi “p” piyasa katılımcısının “i” kontratı için eşleşme fiyatını (TL/1000 Sm3),

KGSi : “i″ kontratının teslimat dönemini kapsayan gaz günü sayısını,

NZp,d,i: “p” piyasa katılımcısının “i″ kontratına ilişkin “d” gününde netleştirme sonucu hesaplanan net zararını,

NKp,d,i : “p” piyasa katılımcısının “i” aylık kontratına ilişkin “d” gününde netleştirme sonucu hesaplanan net karını

ifade eder.

12.5.3. Net kar/zarar hesabı her bir eşleşme sonrası güncellenir. Güncellenmiş net zarar tutarları fatura ödemesine kadar teminat hesaplamalarında kullanılır.

12.5.4. Net kar/zarar tutarı hesaplanırken eşleşmeler, eşleşme sırasına göre hesaplamaya dahil edilir.

12.6. Piyasaya Göre Güncelleme Teminatı

12.6.1. Piyasa katılımcılarının sahip olduğu pozisyonların ait olduğu kontratların GGF'lerinde gerçekleşen günlük değişimlere ilişkin hesaplanan teminat tutarıdır.

12.6.2. İlgili kontratta net kısa pozisyon sahibi piyasa katılımcılarının, piyasaya göre güncelleme teminatı tutarları aşağıdaki formüle göre hesaplanır;

Yukarıdaki formülde geçen;

PgGTp,d,k : “p” piyasa katılımcısının “d” gününde sahip olduğu kısa pozisyonları için hesaplanan piyasaya göre güncelleme teminatı tutarını,

GGFd,i : “d″ günü sonunda ilan edilen “i” kontratına ilişkin GGF’yi,

EFd,i,k : “d″ gününde “i” kontratında sahip olunan net kısa pozisyonlara ilişkin eşleşme fiyatlarının ağırlıklı ortalamasını,

Mp,i,k : “p” piyasa katılımcısının “i” kontratında sahip olduğu net kısa pozisyon miktarını,

KGSi : “i” kontratının teslimat dönemini kapsayan gaz günü sayısını,

n : Teminat hesaplamasının yapıldığı kontrat sayısını

ifade eder.

12.6.3. İlgili kontratta net uzun pozisyon sahibi piyasa katılımcılarının, piyasaya göre güncelleme teminatı tutarları aşağıdaki formüle göre hesaplanır;

Yukarıdaki formülde geçen;

PgGTp,d,u : “p” piyasa katılımcısının “d” gününde sahip olduğu uzun pozisyonları için hesaplanan piyasaya göre güncelleme teminatı tutarını,

EFd,i,u : “d″ gününde “i″ kontratında sahip olunan net uzun pozisyonlara ilişkin eşleşme fiyatlarının ağırlıklı ortalamasını,

GGFd,i : “d” günü sonunda ilan edilen “i” kontratına ilişkin GGF’yi,

Mp,i,u : “p” piyasa katılımcısının “i” kontratında sahip olduğu net uzun pozisyon miktarını,

KGSi : “i” kontratının teslimat dönemini kapsayan gaz günü sayısını,

n : Teminat hesaplamasının yapıldığı kontrat sayısını

ifade eder.

12.6.4. Piyasa katılımcısının sahip olduğu bütün uzun ve kısa pozisyonların piyasa işletmecisi tarafından gün sonunda piyasaya göre güncelleme teminatı tutarları toplanarak toplam piyasaya göre güncelleme teminatı tutarı aşağıdaki formüle göre hesaplanır;

TPgGTp,d = PgGTp,d,k + PgGTp,d,u (4c)

Yukarıda yer alan formüllerde geçen;

TPgGTp,d : “p” piyasa katılımcısının sahip olduğu kısa ve uzun pozisyonları için “d″ gününde hesaplanan toplam piyasaya göre güncelleme teminatı tutarını,

PgGTp,d,u : “p” piyasa katılımcısının sahip olduğu uzun pozisyonları için “d” gününde hesaplanan piyasaya göre güncelleme teminatı tutarını,

PgGTp,d,k : “p″ piyasa katılımcısının sahip olduğu kısa pozisyonları için “d” gününde hesaplanan piyasaya göre güncelleme teminatı tutarını

ifade eder.

12.7. Tam Yayılma Pozisyonu Teminat İndirimi

12.7.1. Piyasa katılımcılarına ait uzun pozisyonların kapsadığı teslimat dönemine dair belirlenen gaz günleri ile kısa pozisyonların kapsadığı teslimat dönemine dair belirlenen gaz günlerinin birebir örtüşmesi durumunda tam yayılma pozisyonu oluşur.

12.7.2. Tam yayılma pozisyonu oluşturacak olan ters yönlü pozisyonların miktarları karşılaştırılır ve ilgili pozisyon miktarlarından minimum olanı kadar tam yayılma pozisyonu oluşturulur.

12.7.3. Tam yayılma pozisyonu oluşturan ters yönlü pozisyonlar için, eğer varsa basamaklandırma işlemi yapılana kadar netleştirme işlemi yapılmaz ve bu pozisyonlar kapatılmamaları halinde, VGP’de piyasa katılımcısının sahip olduğu açık pozisyon olarak kalmaya devam eder.

12.7.4. Tam yayılma pozisyonu oluşturan pozisyonlar için ilgili kontratların GGF’leri kullanılarak piyasaya göre güncelleme yapılır ve hesaplanan değer piyasa katılımcısının toplam VGP teminatı hesabında dikkate alınır.

12.7.5. Tam yayılma pozisyonu oluşturan pozisyonlar için teminat indirim tutarı aşağıdaki formüle göre hesaplanır;

Yukarıda yer alan formüllerde geçen;

TYPTİp,d : “p″ piyasa katılımcısının “d” gününde tam yayılma pozisyonu için hesaplanan teminat indirimi tutarını,

Mp,i,u : “p” piyasa katılımcısının “i” kontratında sahip olduğu uzun pozisyonun miktarını,

Mp,l,k : “p” piyasa katılımcısının “l″ kontratında sahip olduğu kısa pozisyonun miktarını,

AFd,i,k : “i″ kontratının “d” günündeki açılış fiyatını (TL/1000 Sm3),

AFd,l,u : “l″ kontratının “d″ günündeki açılış fiyatını (TL/1000 Sm3),

Ai : “i″ kontratının madde 10.5.3 uyarınca belirlenen günlük fiyat değişim oranını,

A1 : “1” kontratının madde 10.5.3 uyarınca belirlenen günlük fiyat değişim oranını,

KGSi : “i” kontratının teslimat dönemi kapsayan gaz günü sayısını,

KGSl : “l” kontratının teslimat dönemi kapsayan gaz günü sayısını,

r : 0,99 olarak belirlenen tam yayılma pozisyonu teminat indirimi katsayısını,

n : “p” piyasa katılımcısının kısa pozisyon sahibi olduğu kontrat sayısını,

m : “p” piyasa katılımcısının uzun pozisyon sahibi olduğu kontrat sayısını

ifade eder.

12.7.6. Piyasa katılımcısının tam yayılma pozisyonunu oluşturan pozisyonlardan herhangi birini ters işlem ile kapatması halinde, ilgili pozisyonun kapatılan kısmı için tam yayılma pozisyonu teminat indirimi uygulanmaz. Tam yayılma pozisyonu teminat indirimi uygulanmış olan açık pozisyonlar için piyasa katılımcılarının sunmakla yükümlü olduğu teminat tutarı piyasa işletmecisi tarafından yeniden hesaplanır.

12.8. Fiziksel Dönem Teminatı

12.8.1. Piyasa işletmecisi tarafından VGP’de açık pozisyonu olan piyasa katılımcıları için işlem yaptıkları teslimat döneminde oluşabilecek risklere karşı, ilgili teslimat dönemi başlangıcından önceki üçüncü iş günü seans sonunda fiziksel dönem teminatı hesaplanır. Fiziksel dönem teminatı, teslimat dönemi bittikten sonraki üçüncü günden itibaren hesaplanmaz. Fiziksel dönem teminatı, fatura ödemesi gerçekleşene kadar iade edilmez.

12.8.2. Fiziksel dönem teminatı, net pozisyon miktarı ve net pozisyonu oluşturan eşleşmelerin ağırlıklı ortalama fiyatı dikkate alınarak belirlenir.

12.8.3. Uzun pozisyon sahibi piyasa katılımcısının fiziksel dönem teminatı aşağıdaki formüle göre hesaplanır:

Yukarıda yer alan formüllerde geçen;

FZDTUp,d,i : Uzun pozisyon sahibi “p” piyasa katılımcısının “i” kontratı için “d” gününde hesaplanan fiziksel dönem teminatını,

EFp,i,j,u : Uzun pozisyon sahibi “p” piyasa katılımcısının “i” kontratındaki “j” pozisyonu için eşleşme fiyatını,

Mp,j,u : Uzun pozisyon sahibi “p” piyasa katılımcısının “i” kontratında sahip olduğu “j” pozisyonunun eşleşme miktarını,

KGSj : “i” kontratının teslimat dönemini kapsayan gaz günü sayısını,

NKp,d,i : “p” piyasa katılımcısının “i” kontratına ilişkin “d” gününde netleştirme sonucu hesaplanan net karını,

n : “p” piyasa katılımcısının uzun pozisyon sahibi olduğu eşleşme sayısını,

GKOd : “d” gününde ilgili mevzuat çerçevesinde yürürlükte olan güncel KDV oranını

ifade eder.

12.8.4. Kısa pozisyon sahibi piyasa katılımcısının fiziksel dönem teminatı aşağıdaki formüle göre hesaplanır:

Yukarıda yer alan formüllerde geçen;

FZDTKp,d,i :Kısa pozisyon sahibi "p" piyasa katılımcısının "i" kontratı için "d" gününde hesaplanan fiziksel dönem teminatını,

FBTp.d.i : Kısa pozisyon sahibi "p" piyasa katılımcısının "i" kontratı için "d" gününde hesaplanan fiziksel dönemde oluşması muhtemel borç tutarını,

FATp,d,i : Kısa pozisyon sahibi "p" piyasa katılımcısının "i" kontratı için teslimatı gerçekleşmiş günler için faturasına yansıyacak alacak tutarını,

NKp,d,i : "p" piyasa katılımcısının "i" kontratına ilişkin "d" gününde netleştirme sonucu hesaplanan net kar ya da zararını,

DGAFt : teminat hesabı yapılan "d" günü öncesi son 10 günde oluşmuş en yüksek DGAF'yi,

EFp,i,j,k : Kısa pozisyon sahibi "p" piyasa katılımcısının "i" kontratındaki "j" pozisyonu için eşleşme fiyatını,

KGSi : "i" kontratının teslimat dönemini kapsayan gaz günü sayısını,

z : Teslimatı gerçekleşmiş gün sayısını,

Mp,i,j,k : Kısa pozisyon sahibi "p‘ piyasa katılımcısının "i" kontratında sahip olduğu "j" pozisyonunun eşleşme miktarını,

n : "p" piyasa katılımcısının kısa pozisyon sahibi olduğu kontrat sayısını

ifade eder.

12.8.5. İlgili piyasa katılımcısının PUE ve bu Usul ve Esaslar uyarınca ödenmemiş avans ve/veya fatura borcu bulunması halinde, fiziksel dönem teminatı hesaplanırken kullanılan teslimatı gerçekleşmiş gün sayısını ifade eden “z” sayısı, 0 (sıfır) kabul edilir.

12.8.6. Uzun ve/veya kısa pozisyon sahibi bir piyasa katılımcısı için fiziksel dönem teminatı aşağıdaki formüle göre hesaplanır;

FZDTp,d = FZDTUp,d,i + FZDTKp,d,i (6d)

Yukarıda yer alan formüllerde geçen;

FZDTp,d : “p” piyasa katılımcısının, “d″ gününde hesaplanan fiziksel dönem teminatını (TL),

FZDTUp,d,i : Uzun pozisyon sahibi “p” piyasa katılımcısının ‘i” kontratı için “d” gününde hesaplanan fiziksel dönem teminatını,

FZDTKp,d,i : Kısa pozisyon sahibi “p” piyasa katılımcısının “i″ kontratı için “d″ gününde hesaplanan fiziksel dönem teminatını,

ifade eder.

12.9. Toplam VGP Teminatının Hesaplanması

12.9.1. Piyasa katılımcılarının, herhangi bir günde sunması gereken toplam VGP teminatı aşağıdaki şekilde hesaplanır:

TVGPTp,d = [BTp,d+ max(FNDTp,d + FZDTp,d.0)] x t (7)

Yukarıda yer alan formüllerde geçen;

TVGPTp,d : “p” piyasa katılımcısının “d” gününde sunması gereken toplam VGP teminatını (TL),

BTp,d : “p” piyasa katılımcısının, “d” gününde sunması gereken başlangıç teminatını (TL),

FNDTp,d : “p” piyasa katılımcısının, “d” gününde sunması gereken finansal dönem teminatını (TL),

FZDTp,d : “p” piyasa katılımcısının, “d” gününde sunması gereken fiziksel dönem teminatını (TL),

t : Piyasa katılımcılarının geçmiş temerrüt durumlarına göre piyasa işletmecisi tarafından belirlenen risk katsayısını

ifade eder.

12.9.2. VGP'de, piyasa katılımcısı tarafından sunulması gereken toplam VGP teminatı tutarına ilişkin olarak hesaplamada kullanılacak risk katsayısı (t)’nin varsayılan değeri 1’dir.

12.9.3. Gün sonu işlemleri çerçevesinde yapılan toplam teminat hesaplamasında, içinde bulunulan gün de dahil olmak üzere son 180 günde teminat kontrol zamanında yapılan kontrolde mevcut teminat tutarı bulundurması gereken toplam VGP teminatı tutarını karşılamadığı gün sayısı 5 ilâ 9 arası olan piyasa katılımcıları için risk katsayısı (t) 1,05 olarak uygulanır. Söz konusu kontrolde gün sayısı 10 ve daha fazla olan piyasa katılımcıları için ise mezkur katsayısı 1,1 olarak uygulanır.

12.9.4. Gün sonu işlemleri çerçevesinde her bir piyasa katılımcısı için belirlenen risk katsayısı, hesaplamanın yapıldığı günü takip eden ilk işlem günü seans içi dönem boyunca da geçerlidir. Hesaplamayı takip eden ilk işlem günü, gün sonu işlemleri çerçevesinde yapılan toplam VGP teminatı hesaplamasında risk katsayısı yeniden belirlenir.

12.10. Teminat İşlemleri ve Kontrolüne İlişkin Süreçler

12.10.1. Piyasa işletmecisi piyasa katılımcılarına VGP'de açık olan seanslarda işlem yapabilmeleri için yatırmaları gereken toplam VGP teminat tutarını bildirir.

12.10.2. Piyasa işletmecisi her seans başlangıcından 30 dakika önce katılımcıların toplam VGP teminatı tutarlarını kontrol eder. Piyasa işletmecisi tarafından kendilerine bildirilen toplam VGP teminatı tutarını yatırmamış olan piyasa katılımcıları VGP seanslarında işlem gerçekleştiremez.

12.10.3. Piyasa katılımcılarının hesaplarında bulunan teminat tutarı, piyasa işletmecisi tarafından bildirilen toplam VGP teminatı tutarı kadarı bloke edilir. Bloke edilen teminat tutarının üzerindeki tutar serbest teminat tutarı olarak kabul edilir.

12.10.4. Seans içerisinde VGP'de gerçekleşen işlemlerde finansal dönem teminatı hesaplamaları esas alınır. Seans içerisinde mevcut tekliflerin eşleşmesi ile beraber finansal dönem teminatı hesabı güncellenir.

12.10.5. Piyasa katılımcılarının VGP'de teklif verebilmeleri için, her bir teklif öncesinde teklif miktar, fiyat ve yönü dikkate alınarak anlık olarak yeniden hesaplanan finansal dönem teminatı tutarı ile en son hesaplanmış olan finansal dönem teminat tutarı arasındaki fark kadar tutarın serbest teminat tutarı olarak teminat hesabında bulunması gerekir. Teklifin kaydedilmesi ile beraber iki hesap arasındaki fark kadar tutar piyasa katılımcısının teminat hesabında bloke edilir.

12.10.6. Eşleşen tekliflerin finansal dönem teminatı tutarına azaltıcı etki etmesi durumunda bloke edilen teminat tutarı da aynı oranda azaltılır.

12.10.7. Piyasa işletmecisi her iş günü saat 17:00'ye kadar, piyasa katılımcısı bazında sunulması gereken teminat tutarlarına ilişkin gerekli hesaplamaları yaparak, piyasa katılımcılarını ve piyasa katılımcısı bazında merkezi uzlaştırma kuruluşunu bilgilendirir. Bir piyasa katılımcısının VGP faaliyetlerine ilişkin olarak sunmuş olduğu toplam teminat tutarının, sunulması gereken toplam VGP teminat tutarını karşılamaması durumunda ilgili piyasa katılımcısına merkezi uzlaştırma kuruluşu tarafından “teminat tamamlama çağrısı” yapılır.

12.10.8. Piyasa katılımcıları her seans başlangıcından 30 dakika önce yapılacak teminat kontrolleri için, elektronik teminat mektuplarını seans başlama saatinden 60 dakika öncesine kadar piyasa işletmecisine, elektronik teminat mektubu dışındaki diğer teminatları ise teminat kontrol zamanına kadar merkezi uzlaştırma kuruluşuna sunar.

12.10.9. Piyasa işletmecisi her iş günü, elektronik teminat kontrol zamanından 30 dakika öncesine kadar kendisine sunulan elektronik teminat mektubu miktarına ilişkin bilgileri en geç seans başlama saatinden 30 dakika öncesine kadar, piyasa katılımcısı bazında merkezi uzlaştırma kuruluşuna bildirir.

12.10.10. Merkezi uzlaştırma kuruluşu piyasa katılımcıları tarafından sunulan teminat tutarına ilişkin güncel bilgileri piyasa katılımcısı bazında Piyasa işletmecisine her iş günü saat 12:00 -17:00 saatleri arasında bildirir.

12.10.11. VGP faaliyetleri kapsamında, bir piyasa katılımcısının sunmuş olduğu teminat tutarının, bulundurması gereken tutarın altına düşmesi durumunda, merkezi uzlaştırma kuruluşu gün sonu işlemlerinin tamamlanmasını müteakip ilgili piyasa katılımcısına teminat tamamlama çağrısı yapar.

12.10.12. Kendisine teminat tamamlama çağrısı yapılan bir piyasa katılımcısı, ilgili piyasa faaliyetlerine devam edebilmek için, en az kendisine bildirilen kadar teminatını, teminatın niteliğine göre merkezi uzlaştırma bankasına ve/veya piyasa işletmecisine bir sonraki teminat kontrolünden önce sunar.

12.10.13. Bu Usul ve Esaslar uyarınca teminat bildirimleri sonucu gerçekleştirilen kontrollerde gerekli teminat tamamlama çağrısına uymayan piyasa katılımcılarının temerrüde düştüğü kabul edilir, temerrüt yönetimi hükümleri uygulanır.

12.11. Teminat Olarak Kabul Edilecek Kıymetler

12.11.1. VGP’de teminat olarak kabul edilebilecek kıymetler aşağıda belirtilmiştir:

a) Türk Lirası.

b) Döviz (ABD Doları veya Avro).

c) Bankacılık mevzuatına tabi ve Türkiye’de faaliyet gösteren bankalar tarafından hazırlanmış olan TL veya döviz cinsinden (ABD Doları veya Avro) kesin ve süresiz elektronik teminat mektupları.

ç) Bankacılık mevzuatına göre Türkiye’de faaliyette bulunmasına izin verilen yabancı bankalar ile Türkiye dışında faaliyette bulunan banka veya benzeri kredi kuruluşlarının kontr garantisi üzerine bankacılık mevzuatına tabi bankaların düzenleyecekleri TL veya döviz cinsinden (ABD Doları veya Avro) kesin ve süresiz elektronik teminat mektupları.

d) Hamiline olmak kaydıyla T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığınca ihraç edilen Devlet İç Borçlanma Senetleri.

e) T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığınca ihraç edilen Eurobond'lar.

12.11.2. Teminatların TL karşılıklarının hesaplanması sürecinde; döviz nakit teminatlar ve döviz cinsinden elektronik teminat mektupları için TCMB tarafından hesaplamanın yapılacağı günden bir iş günü önce saat 15:30’da ilan edilen TCMB döviz alış kuru, devlet tahvili ve hazine bonosu için TCMB tarafından hesaplamanın yapılacağı günkü Resmî Gazete’de yayınlanan gösterge niteliğindeki fiyatlar, T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığınca ihraç edilen Eurobond’lar için merkezi uzlaştırma kuruluşu tarafından belirlenen fiyatlar baz alınır.

12.11.3. Piyasa katılımcıları, sağlamaları gereken teminatları, birinci fıkrada belirtilen teminat olarak kabul edilebilecek kıymetlerden sadece biri ya da birden fazlası ile sağlayabilirler. Verilen teminatlar kısmen veya tamamen, teminat olarak kabul edilen diğer kıymetlerle değiştirilebilir.

12.11.4. Piyasa katılımcısı tarafından teminat olarak sunulan kıymetlere ilişkin yasal mercilerce verilen ihtiyati tedbir kararlarının veya ilgili kıymetlerin kesin teminat niteliğini ortadan kaldıran diğer durumların piyasa işletmecisi tarafından öğrenilmesi halinde söz konusu kıymetler ilgili piyasa katılımcısının toplam teminat hesabında dikkate alınmaz.

12.11.5. Nakit TL ve TL cinsinden elektronik teminat mektubu dışında teminat olarak kabul edilen kıymetlere ve döviz cinsinden elektronik teminat mektuplarına değerleme katsayısı uygulanır. Bu Usul ve Esaslar kapsamında uygulanacak olan değerleme katsayısı; benzer piyasalarda uygulanan değerleme katsayıları dikkate alınarak merkezi uzlaştırma kuruluşunun önerisi üzerine, piyasa işletmecisi tarafından belirlenerek STP aracılığıyla piyasa katılımcılarına duyurulur.

12.11.6. Piyasa katılımcıları tarafından TL cinsinden sunulan nakit teminatlar merkezi uzlaştırma kuruluşu tarafından nemalandırılır. Nemalandırmaya ilişkin usul ve esaslar merkezi uzlaştırma kuruluşunun yasal sorumluluğunda olup söz konusu nemalandırma işlemi merkezi uzlaştırma kuruluşu tarafından gerçekleştirilir. Nema tutarı, fon yönetim komisyonu, banka ve sigorta muameleleri vergisi ve yasal yükümlülükler düşülerek ilgili piyasa katılımcısı hesabına bir sonraki iş günü aktarılır.

12.11.7. Teminatlarla ilgili tüm maliyetler ilgili piyasa katılımcısı tarafından karşılanır.

12.12. Teminatların İadesi

12.12.1. Piyasa katılımcısının, sunmuş olduğu teminatların toplam tutarının, piyasa katılımcısının sunması gereken toplam teminat tutarından büyük olması durumunda fazla teminat tutarı, söz konusu teminatın kısmen iadeye uygun olması durumunda ve piyasa katılımcısının talebi üzerine merkezi uzlaştırma kuruluşu ve/veya piyasa işletmecisi tarafından piyasa katılımcısına iade edilir.

12.12.2. Piyasa katılımcısı tarafından gerçekleştirilecek olan bloke olmamış tüm teminat çekme işlemleri tam iş günlerinde 09:30 ile 12:00 arasında gerçekleştirilebilir.

12.12.3. Piyasa katılımcısının bir teslimat dönemine ilişkin fiziksel dönem teminatı ve net zarar tutarı, fatura son ödeme tarihi gün sonunda toplam VGP teminatı hesabından çıkarılır.

12.12.4. Temerrüde düşen piyasa katılımcısının pozisyonlarının temerrüt yönetimi kapsamında kapatılması neticesinde varsa toplam VGP teminatının kullanılmamış olan kısmındaki bloke, mevcut bir teminat tamamlama çağrısı bulunmaması, teslimat dönemlerine ilişkin düzenlenen faturaların ödenmiş olması ve piyasa işletmecisi tarafından işletilen veya mali uzlaştırma ile diğer mali işlemleri yürütülen piyasalara ilişkin avans ve/veya fatura borcu olmaması koşullarıyla kaldırılır.

12.12.5. VGP’ye katılım statüsü sonlanan piyasa katılımcılarının varsa toplam VGP teminatının kullanılmamış olan kısmındaki bloke, mevcut bir teminat tamamlama çağrısı bulunmaması, teslimat dönemlerine ilişkin düzenlenen faturaların ödenmiş olması ve piyasa işletmecisi tarafından işletilen veya mali uzlaştırma ile diğer mali işlemleri yürütülen piyasalara ilişkin teminat bildirimine uymama, avans ve/veya fatura borcu olmaması koşullarıyla kaldırılır.

13. TEMERRÜT

13.1. Temerrüt Hali

13.1.1. VGP'de piyasa katılımcıları aşağıda belirtilen durumlarda herhangi bir ihtara gerek kalmaksızın temerrüde düşmüş kabul edilir:

a. Her iş günü teminat kontrol saatinde yapılan kontrolde ilgili gün için hesaplanan toplam VGP teminat tutarına ilişkin yükümlülüğünü yerine getirmeyen piyasa katılımcılarının temerrüde düştüğü kabul edilir.

b. Birbirini takip eden üç iş günü boyunca teminat kontrol saatinde yapılan kontrolde, bulundurduğu mevcut TL cinsinden nakit ve/veya toplam temerrüt garanti hesabı katkı payı tutarının, bulundurması gereken TL cinsinden nakit ve/veya toplam katkı payı tutarını karşılamayan piyasa katılımcılarının temerrüde düştüğü kabul edilir.

c. VGP faturasına dair ödeme yükümlülüklerini belirlenen sürelerde yerine getirmeyen piyasa katılımcılarının temerrüde düştüğü kabul edilir.

13.1.2. VGP’de temerrüde düşen piyasa katılımcısının piyasa işletmecisinin işlettiği tüm doğal gaz piyasalarında temerrüde düştüğü kabul edilir. PUE hükümleri doğrultusunda düzenlenen faturalara dair ödemelerin, katılımcının cari hesabında ve/veya teminat hesabında bulunan tutarlar ile karşılanamaması veya teminat yükümlülüklerini yerine getirmediğinden katılımcı statüsünün askıya alınması nedeniyle temerrüt hali devam eden piyasa katılımcıları aynı zamanda VGP'de de temerrüde düşmüş kabul edilir.

13.1.3. Bu Usul ve Esaslar ve PUE kapsamında fatura temerrüdüne düşen piyasa katılımcısının piyasa işletmecisi tarafından işletilen organize toptan doğal gaz satış piyasasındaki statüsü askıya alınır. Teminat kontrolü itibari ile varsa piyasa işletmecisi tarafından işletilen organize toptan doğal gaz satış piyasasındaki eşleşmemiş tüm teklifleri silinir ve yeni teklif girmesine izin verilmez. EBT'de dengesizliğini artırıcı yönde TMB ve/veya TMDB yapmaması için iletim şirketine temerrüde konu kontrat büyüklüğü ve kontrat süresi dahil olmak üzere en kısa sürede bildirim yapılır.

13.1.4. Piyasa katılımcısının cari hesabında bulunan TL nakit tutarın, sunması gereken toplam VGP teminat tutarını ve/veya temerrüt garanti hesabı katkı payı eksikliğini karşılayacak seviyede olması durumunda, ilgili tutar piyasa katılımcısının cari hesabında bulunan TL nakit tutardan otomatik olarak karşılanır ve piyasa katılımcısı VGP teminat ve/veya temerrüt garanti hesabı katkı payı temerrüdüne düşmez. Toplam VGP teminat tutarı bildirimi sonrası yatırması talep edilen tutarı yatırmayan bir piyasa katılımcısının, STP'de yapmış olduğu işlemlerden doğan alacaklarının eksik teminat tutarı kadar olan kısmı, teminat hesabına aktarılır. STP'de yapmış olduğu işlemlerden doğan alacaklarının kalan kısmı var ise katılımcıya ödenir.

13.1.5. Kendisine toplam VGP teminat çağrısı yapılan bir piyasa katılımcısının yeterli miktarda teminatı sunmaması ve/veya temerrüt durumuna düşen bir piyasa katılımcısının temerrüt borcunu yatırmadan söz konusu teminatını tamamlaması durumunda, katılımcı VGP faaliyetlerine devam edemez.

Belgenin devamı okuyucuda yükleniyor.