52.4 (19/614) Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber
- Tür
- Kılavuz
- Tarih
- 20.06.2014
- Yürürlük
- 01.07.2014
- Son değişiklik
- 25.08.2025
- Durum
- Yürürlükte
- Seri
- Kılavuzlar, Sermaye Piyasası Mevzuatı
TANIMLAR
Bu Rehber’de geçen;
BİAŞ: Borsa İstanbul A.Ş.’yi,
Borsa: 6362 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinde tanımlanan sistemler ve pazar yerleri ile bunların muadili olduğu Kurulca kabul edilen yurt dışında kurulu sistem ve pazar yerlerini,
Finansal Raporlama Tebliği: II-14.2 sayılı Yatırım Fonlarının Finansal Raporlama Esaslarına İlişkin Tebliğ’i,
Fon: Katılma payları bir şemsiye fona bağlı olarak ihraç edilen yatırım fonunu,
Fon Tebliği: III-52.1 sayılı Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği’ni,
Hazine: T.C. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı’nı,
Kanun: 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nu,
KAP: Kamuyu Aydınlatma Platformu’nu,
KGK: Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu’nu,
Kurucu: Kanunun 55’inci maddesi kapsamında ana faaliyet konusu yatırım fonlarının kurulması ve yönetimi olan anonim ortaklık şeklinde kurulan portföy yönetim şirketini,
MKK: Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş.’yi,
ÖPSP: Ödünç Pay Senedi Piyasası’nı,
PYŞ Tebliği: III-55.1 sayılı Portföy Yönetim Şirketleri ve Bu Şirketlerin Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Tebliği’ni,
Saklı (Gömülü) Türev Araç: Türkiye Muhasebe Standartları 39 no’lu “Finansal Araçlar: Muhasebeleştirme ve Ölçme” standardı uyarınca türev olmayan bir asal sözleşme de içeren karma (melez) aracın bir bileşenini,
Takasbank: İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş.’yi,
TCMB: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nı,
TMS/TFRS: KGK tarafından yürürlüğe konulmuş olan Türkiye Muhasebe Standartları/Türkiye Finansal Raporlama Standartları ile bunlara ilişkin ek ve yorumları,
TTSG: Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi’ni,
TEFAS: Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu’nu,
Üst Yönetim: Yönetim kurulu başkan ve üyeleri, genel müdür ile genel müdür yardımcılarını,
YTM: Yatırımcı Tazmin Merkezi’ni
ifade eder.
1. Fon Türlerine İlişkin Esaslar
Fon Tebliği’nin 6. maddesinin dördüncü fıkrası çerçevesinde Kurulca uygun görülmesi koşuluyla, anılan maddede sayılanlar dışında yeni şemsiye fon türleri belirlenebilir.
1.1. Karma Şemsiye Fon
Fon portföyünün tamamı Fon Tebliği’nin 4 üncü maddesinde sayılan para ve sermaye piyasası araçlarından oluşan ve ortaklık payları, borçlanma araçları, kira sertifikaları, altın ve diğer kıymetli madenler ile bu madenlere dayalı olarak ihraç edilen sermaye piyasası araçlarının en az ikisinin ayrı ayrı fon toplam değerine oranı asgari %20, birlikte fon toplam değerine oranı ise asgari %80 olan fonları kapsayan şemsiye fonlar "Karma Şemsiye Fon" olarak adlandırılır.
1.2. Aynı Türdeki Şemsiye Fona Bağlı Olarak İhraç Edilecek Fon Sayısının Belirlenmesine İlişkin Esaslar
Portföy yönetim şirketleri tarafından; serbest şemsiye fon, koruma amaçlı şemsiye fon ve garantili şemsiye fon ile özel fon niteliği taşıyanlar hariç olmak üzere, aynı türdeki şemsiye fonlara bağlı olarak azami iki adet fon ihraç edilebilir. Şu kadar ki;
a) Yatırım stratejisinin farklılaşmasına bağlı olarak Fon Tebliği ve Rehber hükümleri çerçevesinde belirli ibarelere fon unvanında yer verilmesi suretiyle farklılaştırılan fonlar (BIST 100 Endeksi Hisse Senedi Fonu, Bankacılık Sektörü Hisse Senedi Fonu, Mutlak Getiri Hedefli Değişken Fon gibi) ile farklı dağıtım kanalları (internet, ATM, telefon bankacılığı, TEFAS vb.) kullanan, farklı katılma payı alım satım esasları uygulayan ve/veya farklı yatırımcı kitlesine sunulan fonlar bu sayının hesaplanmasında dikkate alınmaz. Öte yandan, Fon Tebliği’nin 20. maddesinin birinci fıkrasında yer alan esaslar çerçevesinde fon unvanında fonun vade yapısına yer verilmesi halinde, borçlanma araçları şemsiye fonuna bağlı olarak katılma payları ihraç edilecek kısa, orta ve uzun vadeli fonlarda, söz konusu sınır aynı vade yapısına sahip fonlar bazında uygulanır.
b) Katılma payları değişken şemsiye fona, fon sepeti şemsiye fonuna ve katılım şemsiye fonuna bağlı olarak ihraç edilecek fonların yatırım stratejilerinin Rehber’de hesaplama yöntemine yer verilen risk değeri baz alınarak belirlenmesi, her bir risk değer grubundan en fazla bir adet fon ihraç edilmesi ve fon adında fon türüne ilaveten aşağıda yer alan ifadelere de yer verilmesi şartıyla, ihraç edilebilecek azami fon sayısı risk değerli olanlar da dahil dördü geçemez.
c) (Ek bent: 12.10.2023 tarih ve 60/1316 sayılı Kurul Kararı ile) Bir portföy yönetim şirketinin kurucusu olduğu serbest şemsiye fona bağlı olarak ihraç edilecek fonların (özel fonlar hariç) sayısı, Kurulun VII-128.7 sayılı Sermaye Piyasasına Faaliyette Bulunanlar İçin Lisanslama ve Sicil Tutmaya İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ’in 6. maddesinin üçüncü fıkrası hükmü kapsamında istihdam edilen portföy yöneticisi yardımcısı ve portföy yöneticisi sayısının toplamının üç katını aşamaz. Şu kadar ki, her bir portföy yöneticisine bağlı en fazla üç adet portföy yöneticisi yardımcısı bu hesaplamaya dahil edilebilir. Bu düzenleme 12.10.2023 tarihinde yürürlüğe girer ve bu tarihten sonra Kurula yapılan serbest fon katılma payı ihraç başvurularında dikkate alınır. Portföy yönetim şirketleri tarafından bu düzenlemeye en geç 31.03.2024 tarihine kadar uyum sağlanması zorunludur.
Makul gerekçelerin varlığı ve konuya ilişkin talebin tevsik edici bilgi ve belgelerle birlikte Kurulumuza iletilmesi halinde, aynı tür şemsiye fona bağlı olarak ikiden fazla fonun katılma paylarının ihracına izin verilmesi hususu başvuru bazında Kurul tarafından değerlendirilir.
1.3. Katılma Payları Belirli Kişilere Tahsisli Satılan Fonlar
A) Çalışanlara Yönelik Özel Şemsiye Fonlar
Yatırım stratejisi temel olarak bir işverenin ihraç ettiği, borsada işlem gören veya borsaya kote ortaklık payları, borçlanma araçları ve/veya diğer sermaye piyasası araçlarına yatırım yapmak olan, performans, prim, ikramiye vb. uygulamalar için katılma payları bir işverenin bayi, acente ve/veya çalışanlarına tahsis edilmek üzere oluşturulan ve portföyü Fon Tebliği ile Rehber’de düzenlenen varlık ve işlemlerden oluşan özel fonları kapsayan şemsiye fonlar “Çalışanlara Yönelik Özel Şemsiye Fon” olarak adlandırılır.
Katılma payları söz konusu şemsiye fona bağlı olarak ihraç edilen fonlar için aşağıda yer alan esaslar uygulanır:
1) Fon unvanına ilişkin olarak;
i. Fon yatırım stratejisi çerçevesinde fon toplam değerinin en az %80’inin devamlı olarak belirli bir varlık türüne (hisse senedi, borçlanma aracı vb.) yatırılması halinde fon unvanında söz konusu varlığa ilişkin ibarenin,
ii. Fon Tebliği’nin 6. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde yer alan şartların sağlanması kaydıyla “katılım” veya Rehber’in (1.1) nolu bölümünde yer alan şartların sağlanması kaydıyla “karma” ibaresinin,
iii. (i) ve (ii) bentlerinde belirtilen haller dışında, fon unvanında “değişken” ibaresinin,
iv. Fon unvanında işvereni tanıtıcı bir ibarenin belirtilerek “....Çalışanlarına Yönelik” ibaresi ile “Özel” ibaresinin,
v. Fon katılma paylarının işverenin bayi ve acentelerine de tahsis edilmesi halinde fon unvanında söz konusu hususa ilişkin bir ibarenin
yer alması zorunludur.
Örnek 1: ABC A.Ş. Çalışanlarına Yönelik Değişken Özel Fon
Örnek 2: XYZ Grubu Çalışanlarına Yönelik Karma Özel Fon
2) Rehber’in (3) nolu bölümü kapsamında fon türlerine ilişkin kontrollerde bu bölümün birinci fıkrası çerçevesinde fon unvanında varlık türüne ilişkin olarak yer verilen ibareler esas alınır. Örneğin, fon unvanında “borçlanma aracı” ibaresinin yer alması halinde bu Rehber’in (3) nolu bölümünde borçlanma araçları şemsiye fonuna bağlı fonlara ilişkin olarak yer alan esaslar dikkate alınır.
3) Fon yatırım stratejisi çerçevesinde işveren tarafından ihraç edilen ortaklık payları, borçlanma araçları ve/veya diğer sermaye piyasası araçlarına yapılan yatırımlar Fon Tebliği’nin 17. maddesinin birinci fıkrasının (a), (b), (c) bentleri ile aynı maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları kapsamında değerlendirilmez.
4) Söz konusu fonlar için eşik değer veya karşılaştırma ölçütü belirlenebilir.
5) Söz konusu fonlar Fon Tebliği’nin Ek/4’ünde yer alan tabloda “diğer fonlar” için belirlenmiş olan azami fon toplam gider oranına ilişkin sınırlamalara tabidir.
6) Fon Tebliği’nin 14. maddesinin dördüncü fıkrası ile 15. maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde söz konusu fonların katılma paylarının alımı-satımına ve fiyat açıklama dönemlerine ilişkin olarak fon izahnamesinde farklı esaslar belirlenmesi mümkündür.
7) Söz konusu fonların yatırımcısı olacak bayi, acente ve/veya çalışanların fona ilk giriş yapılmasından önce, fon kurucusu ve/veya işveren tarafından en uygun haberleşme vasıtasıyla bu bölümün (3) ve (6) nolu bentleri kapsamında belirlenen fona özgü esaslar hakkında bilgilendirilmesi zorunludur.
8) Söz konusu fonlar için bu bölümde hüküm bulunmayan konularda, Kurulun özel fonlara ilişkin düzenlemeleri saklı kalmak kaydıyla yatırım fonlarına ilişkin ilgili düzenlemelerine uyulur.
Fonun, Fon Tebliği’nin 6. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca “hisse senedi yoğun fon” niteliği taşımasının öngörülmesi halinde ise, fon katılma payları, Fon Tebliği’nin 6. maddesinin birinci fıkrasının (a/2) bendinde tanımlanan “Hisse Senedi Şemsiye Fonu”na bağlı olarak ihraç edilir. Ancak bu durumda yukarıda yer verilen esaslar bu fonlar için de uygulanır.”
B) Özel Kanunlara Göre Kurulan ve Mesleki Emeklilik Fonu Niteliğini Haiz Tüzel Kişilerin Üyeleri ile Grup Çalışanlarına Yönelik Fonlar
Yatırım stratejisi temel olarak, özel kanunlar ile kurulmuş ve tamamlayıcı mesleki emeklilik fonu niteliğini haiz tüzel kişilerin Kurulun finansal raporlama standartlarına ilişkin düzenlemeleri kapsamındaki grup şirketleri tarafından ihraç edilen borsada işlem gören ortaklık payları, borçlanma araçları ve/veya diğer sermaye piyasası araçlarına yatırım yapmak olan; katılma payları anılan tüzel kişilerin üye ve grup çalışanlarına tahsis edilen ve portföyü Fon Tebliği ile Rehber’de düzenlenen varlık ve işlemlerden oluşan özel fonlar ihraç edilebilir.
Söz konusu fonlar için aşağıda yer alan esaslar uygulanır:
1) Fon’un unvanı ve azami fon toplam gider oranı Fon yatırım stratejisine bağlı olarak Tebliğ ve Rehber’de yer alan esaslar çerçevesinde belirlenir. Fon katılma payları fonun türüne uygun şemsiye fona bağlı olarak ihraç edilir.
2) Fon yatırım stratejisi çerçevesinde grup şirketleri tarafından ihraç edilen ortaklık payları, borçlanma araçları ve/veya diğer sermaye piyasası araçlarına yapılan yatırımlar Fon Tebliği’nin 17. maddesinin birinci, ikinci, üçüncü ve altıncı fıkraları kapsamında değerlendirilmez.
3) Söz konusu fonlar tarafından, ilişkili tarafların ihracına aracılık ettiği grup şirketleri tarafından ihraç edilen özel sektör borçlanma araçlarına yapılan yatırımlar için işbu Rehber’in (4.1.6) nolu maddesinde fon bazında belirlenen %5 oranındaki yatırım sınırlaması uygulanmaz ve anılan yatırımlar, aynı maddede portföy yönetim şirketinin yöneticisi olduğu tüm yatırım fonları için belirlenen %10 oranındaki yatırım sınırlamasının hesaplanmasında dikkate alınmaz.
4) Bu bölümün (2) ve (3) nolu bentleri uyarınca grup şirketleri tarafından ihraç edilen ortaklık payları, borçlanma araçları ve/veya diğer sermaye piyasası araçlarına yapılan yatırımlar için yoğunlaşma kurallarının uygulanmayacağı hususuna fon izahnamesi ve yatırımcı bilgi formunda açıkça yer verilir.
5) Söz konusu fonlar için bu bölümde hüküm bulunmayan konularda Kurul’un yatırım fonlarına ilişkin düzenlemelerine uyulur.
6) Özel kanunlar ile kurulmuş ve tamamlayıcı mesleki emeklilik fonu niteliğini haiz yapılanmalardan yararlanan kişilere yönelik olarak bu madde kapsamında yapılan başvurularda katılma paylarının tahsisli olarak satılacağı yatırımcı kitlesi ile ilgili Kurulca farklı esaslar belirlenebilir.
C) Katılma Payları Önceden Belirlenmiş Kişi veya Kuruluşlara Tahsis Edilmiş Olan Serbest Özel Fonlara İlişkin Özel Esaslar
Fon Tebliği’nin 23. maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen katılma payları önceden belirlenmiş kişi veya kuruluşlara tahsis edilmiş olan serbest özel fon niteliğindeki yatırım fonlarının katılma paylarının ihracına ilişkin izahnamenin onaylanması başvurularının Kurul tarafından değerlendirilmeye alınabilmesi için, katılma paylarının tahsisli olarak satılacak nitelikli yatırımcılar tarafından başvuru konusu fona yönlendirilecek yatırım tutarın en az 200.000.000 TL olacağına ilişkin kurucu beyanının Kurula iletilmesi zorunludur. Fon katılma paylarının ihracına ilişkin Kurulca onaylı izahnamenin KAP'ta yayımlandığı tarihten itibaren 30 iş günü içerisinde yatırıma yönlendirilen tutarın 200.000.000 TL’ye ulaştığını tevsik edici bilgi ve belgelerin Kurul’a iletilmesi gerekmektedir. Söz konusu tarihten itibaren 30 iş günü içerisinde en az 200.000.000 TL’lik tutarın yatırıma yönlendirilmemiş olması durumunda, portföy saklayıcısı tarafından konuya ilişkin olarak Kurul'a bilgi verilmesi, fonun dönüşümüne, başka bir fon ile birleştirilmesine veya tasfiye edilmesine izin verilmesi talebiyle 30 iş günlük sürenin bitimini takip eden 6 iş günü içerisinde Kurul’a başvurulması gerekmektedir.
Bu tür fonlar tarafından yatırıma yönlendirilmesi gereken asgari tutar her yıl Kurulca yeniden belirlenebilir.
1.4. Endeks Fonlar
Fon Tebliği’nin 7. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca unvanında “Endeks” ibaresi kullanan fonların,
a) Takip ettiği ihraççı paylarından oluşan endeksin ve bu endeksi takip eden fon portföyünün en az altı ihraççı payından oluşması ve endekste/fon portföyünde yer alan ihraççı paylarından her birinin endeks/fon toplam değeri içindeki ağırlığının %30’u geçmemesi,
b) Takip ettiği kamu borçlanma araçları veya özel sektör borçlanma araçlarından oluşan endekste ve bu endeksi takip eden fon portföyünde yer alan borçlanma araçlarından her birinin endeks/fon portföy değeri içindeki ağırlığının %35'i geçmemesi,
c) Takip ettiği gayrimenkul sertifikalarından veya özel sektör kira sertifikalarından oluşan endeksi ve bu endeksi takip eden fon portföyünün en az dört gayrimenkul sertifikasından veya özel sektör kira sertifikasından oluşması ve endekste/fon portföyünde yer alan gayrimenkul sertifikalarından veya özel sektör kira sertifikalarından her birinin endeks/ fon portföy değeri içindeki ağırlığının %35'i geçmemesi
gerekmektedir.
1.5. Para Piyasası Katılım Fonu ve Kısa Vadeli Kira Sertifikaları Katılım Fonu
Fon Tebliği’nin 6. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde tanımlanan “Katılım Şemsiye Fonu”na bağlı olarak “para piyasası katılım fonu” ve “kısa vadeli kira sertifikaları katılım fonu” ihraç edilebilir. Para piyasası fonları ile kısa vadeli borçlanma araçları fonlarına ilişkin olarak Fon Tebliği ve Rehber’de yer alan hükümler bu fonlar için de kıyasen uygulanır. Söz konusu fonlar, Fon Tebliği’nin Ek/4’ünde yer alan tabloda para piyasası fonları ile kısa vadeli borçlanma araçları fonları için belirlenmiş olan azami fon toplam gider oranına ilişkin sınırlamalara tabidir. Anılan fonlar tarafından fon portföyüne dahil edilen kira sertifikalarına ilişkin olarak Fon Tebliği’nin 24. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan derecelendirme şartı varsa kira sertifikaları; aksi takdirde kira sertifikalarının fon kullanıcıları için aranır. Kira sertifikasının fon kullanıcısının, yönetim kontrolü1 kamu kurum ve kuruluşlarına ait olan bir banka olması ve derecelendirme yapılabilmesi için gerekli olan şartların sağlanamaması halinde notun ilk defa alınmasına kadar geçen sürede anılan banka için söz konusu derecelendirme şartı aranmaz.
1 Yönetim kontrolü, Kurulun pay alım teklifine ilişkin düzenlemelerde tanımlanmaktadır.
1.6. Unvanında Katılım İfadesi Geçen Fonlara İlişkin Esaslar
Unvanında katılım ifadesi geçen fonların portföylerine dahil edilecek ortaklık paylarının faizsiz/katılım finans ilkelerine uygunluğu onaylanmış olan endekslerde (örneğin Borsa İstanbul A.Ş. tarafından hesaplanan Katılım 30 Endeksi, Katılım 50 Endeksi ve Ziraat Portföy Katılım Endeksi) yer alan ortaklık paylarından seçilmesi ve/veya faizsiz/katılım finans ilkelerine uygunluğunun bir danışman/danışma kurulu tarafından onaylanmış olması zorunludur.
Unvanında katılım ifadesi geçen fonların portföylerine dahil edilecek kira sertifikaları, katılma hesapları, altın ve diğer kıymetli madenler ile vaad sözleşmeleri haricindeki para ve sermaye piyasası araçları için de söz konusu şartın sağlanması esastır.
Söz konusu fonlar için bir danışman/danışma kurulundan hizmet alınması halinde;
- Fon izahnamesinin ekinde veya fonun KAP sayfasında danışmanın kim olduğuna/danışma kurulunun kimlerden oluştuğuna, danışmanın/danışma kurulu üyelerinin faizsiz/katılım finans alanındaki bilgi ve tecrübesine ilişkin bilgiler ile danışmanın/danışma kurulunun çalışma ilkelerine (örneğin faizsiz/katılım finans ilkelerine uygunluk değerlendirmesi yapılırken esas alınan yöntemlere ilişkin bilgiler) yer verilir.
- Fon izahnamesinde mahzurlu gelirin arındırılmasına ilişkin bilgilere yer verilmesi ve bu işleme ilişkin olarak danışman/danışma kurulundan icazet alınması kaydıyla söz konusu tutarın fon malvarlığından veya fon yönetim ücretinden karşılanması mümkündür. Bu tutarın fon malvarlığından karşılanması halinde Kurucu fon birim pay değerinin bu işlemden önemli ölçüde etkilenmemesi için alacağı tedbirlere izahnamede yer verir. Kurucu tarafından, arındırmanın yapıldığı dönemleri takip eden 5 iş günü içinde arındırma işlemi sonucu hesaplanan tutar ile bu tutarın hangi kuruma aktarıldığı KAP’ta açıklanır. Bu tutar fon toplam gider oranının hesaplanmasında dikkate alınmaz.
Unvanında katılım ifadesi geçen fonların izahnamelerinde gerekli açıklamalara yer verilmesi suretiyle "kaldıraç yaratan işlem riski" yerine "katılım esaslı işlem riski" ifadesine yer verilmesi mümkündür.
1.7. Sorunlu Şirketler Serbest Özel Fona İlişkin Esaslar
Bankacılık mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla, fon toplam değerinin en az %80’i devamlı olarak, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu tarafından yayımlanan 29/06/2021 tarihli ve 9644 sayılı Sorunlu Alacak Çözümleme Rehberi’nde tanımlanan sorunlu alacaklardan ve sorunlu alacakların tarafı olan borçlu şirketlerin ortaklık paylarından oluşan ve katılma payları nitelikli yatırımcı niteliğini haiz belirli kişilere tahsisli olarak satılan fonlar “Sorunlu Şirketler Serbest Özel Fon” olarak adlandırılır.
Söz konusu fonlar için aşağıda yer alan esaslar uygulanır:
1) Bu fonlar için portföyün, yukarıda yer verilen bankacılık mevzuatının kapsamına giren sorunlu alacaklardan ve sorunlu alacakları olan borçlu şirketlerin ortaklık paylarından oluşan kısmının yönetimi için kurucu portföy yönetim şirketi nezdinde en az 3 kişiden oluşan bir yatırım komitesi oluşturulur. Yatırım komitesinde genel müdür ile kredi işlemleri alanında en az 10 yıllık tecrübeye sahip bir yönetim kurulu üyesi ve kredi derecelendirme lisansına sahip kredi işlemleri alanında en az 5 yıl tecrübeli tam zamanlı ya da yarı zamanlı bir personelin bulunması zorunludur.
2) Bu fonların kurucusunun risk yönetim ve iç kontrol sisteminin PYŞ Tebliği’nde belirtilen hükümlerin yanı sıra söz konusu yatırımlara ilişkin esasları da içerecek şekilde oluşturulması zorunludur.
3) Bu fonların portföyünde yer alan varlıkların değerleme esaslarına ilişkin olarak, Kurulun yatırım fonlarının finansal raporlamalarına ilişkin düzenlemelerinde yer alan değerlemeye ilişkin esaslara uyulur. Şu kadar ki, bu fonlar tarafından yukarıda belirtilen alacak ve ortaklık paylarına yatırım yapılması öncesinde yatırımların değerlemesinin Kurul Karar Organı’nın 11.04.2019 tarih ve 21/500 sayılı kararında belirtilen şartları taşıyan en az iki kuruluş tarafından hazırlanan değerleme raporu ile yapılması zorunludur. Fon tarafından yatırım için en fazla söz konusu iki değerleme raporunda tespit edilen değerden düşük olanı kadar bedel ödenebilir. Takip eden dönemlerde söz konusu yatırımların değerinin asgari olarak hesap dönemi sonu itibarı ile yukarıda belirtilen şekilde tespit edilmesi gereklidir.
4) Bu fonların portföyünün saklanması ve fonun temsili ile ilgili olarak III-52.4 sayılı Girişim Sermayesi Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği’nin 9. ve 10. maddeleri kıyasen uygulanır.
5) Bu fonların katılma payları kolektif yatırım kuruluşlarının ve emeklilik yatırım fonlarının portföylerine dahil edilemez.
6) Fon katılma paylarını satın alan yatırımcılardan, satış öncesinde fon tarafından yapılan yatırımların içerdiği risklerin okunup anlaşıldığına, yatırımların niteliği itibarıyla riskli olduğu ve bu işlemler sonucunda zarar edilebileceği hususlarında bilgi sahibi oldukları ve bunları kabul ettiklerine ilişkin yazılı beyanı alınır ve söz konusu beyanın bir örneği yatırımcıya verilir.
7) Bu bölümde hüküm bulunmayan hallerde Fon Tebliği ile işbu Rehber’de yer alan serbest fonlara ve serbest özel fonlara ilişkin hükümler kıyasen uygulanır.
2. Fon Unvanına İlişkin Esaslar
Yatırım fonlarının unvanı Fon Tebliği’nde ve aşağıda yer alan esaslar çerçevesinde belirlenir:
a) i) Fon unvanında, asgari olarak, Fon Tebliği ve bu Rehber uyarınca unvanda yer alması zorunlu olan ibareler, fonun bağlı olduğu şemsiye fonun türünü gösterir ibare ve Kurucunun unvanı2 yer alır.
ii) Kıymetli madenler şemsiye fonuna bağlı fonlara ilişkin olarak; fon toplam değerinin en az %80’inin devamlı olarak belirli bir kıymetli madene yatırılması halinde anılan fonların unvanında fon türüne ilişkin ibareye yer yerilmez.
b) (a) bendinde belirlenen asgari ibarelere ilave olarak, en fazla bir ibareye daha fon unvanında yer verilebilir. Yatırımcıların daha doğru bir şekilde bilgilendirilmelerini teminen Kurulca uygun görülmesi kaydıyla bu şarta istisna getirilebilir. Ancak hiçbir surette unvanda “gelecek, performans, getiri, küresel, odak, global” gibi yatırım stratejisini yansıtmayan subjektif ifadelere katılma payları TEFAS’ta işlem gören fonların unvanında ise belirli bir dağıtıcı kuruma ilişkin ibarelere yer verilemez.
c) Fon toplam değerinin en az %80’inin devamlı olarak belirli bir varlık grubuna, sektöre, coğrafi bölgelere vb. yatırılması halinde söz konusu durum fon unvanına yansıtılmalıdır. (b) bendi kapsamında bu durumu yansıtmak üzere yalnızca bir ibare kullanılabilir.
(a), (b) ve (c) bentlerinde yer alan ilkeler çerçevesinde belirlenebilecek fon unvanlarına ilişkin örnekler aşağıda yer almaktadır:
Örnek 1: Fon toplam değerinin en az %80’inin devamlı olarak gümüşe yatırılması halinde fon unvanında “Kıymetli Madenler” ibaresine yer verilmeksizin unvan “Gümüş Fonu” olarak belirlenir.
Örnek 2: Fon toplam değerinin en az %80’inin devamlı olarak özel sektör tarafından ihraç edilmiş kira sertifikalarına yatırılması halinde fon unvanı “Özel Sektör Kira Sertifikaları Katılım Fonu” olarak belirlenir.
Örnek 3: Fon toplam değerinin en az %80’inin gelişmekte olan ülkelerdeki teknoloji sektöründe faaliyet gösteren yabancı ortaklık paylarına yatırılması halinde, fon unvanı “Teknoloji Sektörü Yabancı Hisse Senedi Fonu” veya “Gelişmekte Olan Ülkeler Yabancı Hisse Senedi Fonu” olarak belirlenebilir. Söz konusu örnekten de anlaşılacağı üzere, Fon Tebliği ve bu Rehber çerçevesinde kullanımı zorunlu olan “Yabancı” ve “Hisse Senedi Fonu” ibarelerine ek olarak “Teknoloji Sektörü” veya “Gelişmekte Olan Ülkeler” ibaresinden bir tanesinin seçilmesi gerekir.
d) Fon portföyünün, aynı varlık grubunda yer alan farklı araçlardan oluşması ve devamlı olarak, her birinin fon toplam değerine oranı asgari %40 olması durumunda (b) bendi uygulanmaksızın fon unvanında her iki ibareye birden yer verilebilir.
Örnek: Devamlı olarak, fon toplam değerinin en az %40’ının altına ve en az %40’ının gümüşe yatırılması halinde fon unvanı “Altın ve Gümüş Fonu” olarak belirlenir.
e) i) Fon Tebliği’nin 23’üncü maddesinin birinci fıkrası çerçevesinde belirli yatırımcılara tahsis edilmiş fonların unvanında “özel” ibaresine yer verilir ve bu ibare fon unvanında en sonda yer alır.
ii) Belirli kriterler çerçevesinde (işyeri, belirli meslek grupları bazında, sektörel bazda vb.) katılma payları belirli bir yatırımcı kitlesine tahsis edilmiş olan fonlar, Fon Tebliği’nin 23. maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen “katılma payları önceden belirlenmiş kişi veya kuruluşlara tahsis edilmiş fonlar” kapsamındadır. Söz konusu fonların unvanlarında fon paylarının satıldığı yatırımcı kitlesini tanımlayan ibareye de yer verilir.
Örnek 1: Özel Sektör Borçlanma Araçları Doktorlar Özel Fonu
Örnek 2: ABC A.Ş. Çalışanlarına Yönelik Hisse Senedi Özel Fonu
iii) Uluslararası anlaşmalar kapsamında, katılma paylarının belirli ülke vatandaşlarına satışının kısıtlandığı fonlar özel fon olarak nitelendirilmez ve fonların unvanında “özel” ibaresine yer verilmez. Bu tür fonların izahnamelerinde söz konusu sınırlamaya ilişkin bir açıklama yapılır.
f) Fon Tebliği’nin 6’ncı maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde hisse senedi yoğun fonların unvanlarının sonunda “(Hisse Senedi Yoğun Fon)” ibaresine yer verilir.
Örnek: BIST30 Endeksi Hisse Senedi Fonu (Hisse Senedi Yoğun Fon)
g) Fon Tebliği’nde belirlenen esaslar çerçevesinde borçlanma araçları fonlarında vade yapısına yer verilmek istenmesi durumunda, vade yapısına ilişkin ibare fon unvanında en başta yer alır.
Örnek: Orta Vadeli Özel Sektör Borçlanma Araçları Fonu
h) Koruma amaçlı ve garantili şemsiye fonlara bağlı fonların unvanlarında garantinin veya korumanın başlangıç yatırımına oranına veya garantili fonlarda garantör tarafından sağlanan garanti kapsamındaki getiri oranına yer verilir. Özel sektör tarafından ihraç edilen kira sertifikalarına ve borçlanma araçlarına yatırım yapan garantili ve koruma amaçlı fonların unvanlarında söz konusu sermaye piyasası araçlarına yapılan yatırımı belirtir bir ibareye yer verilir.
Örnek 1: Özel Sektör Kira Sertifikalarına Yatırım Yapan %102 Anapara Koruma Amaçlı Fon
Örnek 2: Özel Sektör Borçlanma Araçlarına Yatırım Yapan %98 Anapara Garantili Fon
i) (b) bendi uyarınca, değişken fonların, fon sepeti fonlarının ve yatırım stratejisi uyarınca fon toplam değerinin en az %80’ini belirli bir varlıkta değerlendirmeyen katılım fonlarının unvanlarına, fonun portföy yönetim stratejisi çerçevesinde, varlık seçimine ve riskin dağılımına yönelik olarak kullanılan teknik/yöntem/risk değerini yansıtacak bir ibarenin eklenmesi mümkündür.
j) Fon izahnamesinde belirtilmesi ve Kurulca uygun görülmesi koşuluyla, fon unvanına ilaveten, reklam ve pazarlama faaliyetlerinde yatırımcıları yanlış yönlendirmeyecek şekilde, fonun risk ve getiri yapısının tam ve doğru bir şekilde anlaşılmasını sağlayacak farklı bir ad kullanılabilir.
k) i) Fon toplam değerinin en az %80’inin devamlı olarak yerli ve yabancı ihraççıların döviz cinsinden ihraç edilmiş para ve sermaye piyasası araçlarından oluşması halinde, anılan fonların unvanında “(Döviz)” ibaresine yer verilir.
Örnek 1: Değişken (Döviz) Fon
Örnek 2: Borçlanma Araçları (Döviz) Fonu
ii) Ancak, unvanında “(Döviz)” ibaresi yer alan fonlar tarafından sadece yabancı ihraççıların para ve sermaye piyasası araçlarına yapılan yatırım hiçbir zaman fon toplam değerinin %80’i veya daha fazlası olmayacaktır. Kurucu tarafından %80’lik oranın sadece yabancı ihraççıların para ve sermaye piyasası araçlarına yapılan yatırım ile sağlanmasının planlanması halinde fonun unvanında “(Döviz)” yerine “Yabancı” ibaresine yer verilecektir.
l) Portföyünde yabancı para birimi cinsinden varlık ve altın ile diğer kıymetli madenler ve bunlara dayalı sermaye piyasası araçları bulunmayan yatırım fonlarının unvanında “(TL)” ibaresine yer verilir.
2 Kurucu unvanında “X Portföy Yönetimi A.Ş” yerine, “X PYŞ” veya “X Portföy” ifadesinin kullanılması mümkündür.
3. Fon Türlerine ve Portföy Sınırlamalarına İlişkin Kontrol
1) Fon Tebliği’nin 6’ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde sayılan fonlar tarafından, fon toplam değerinin en az %80’inin devamlı olarak anılan bentte belirlenen varlıklara yatırılması zorunludur. Söz konusu oranın hesaplanmasında aşağıda yer verilen esaslara uyulur.
a) Fon Tebliği’nin 6’ncı maddesi kapsamında asgari %80 oranının, spot piyasada yapılan yatırımlarla sağlanıp sağlanmadığı kontrol edilir.
b) Fon Tebliği’nin 6’ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca %80 oranının hesaplanmasına dahil edilen varlıklar dışında olmakla birlikte, fon yatırım stratejisinde yatırım yapılabileceği belirtilen varlıklara dayalı olarak yapılan kaldıraç yaratan işlemlerin pozisyonlarının3 mutlak değerlerinin toplamı, fon toplam değerinin %20’sini aşamaz.
c) Fon Tebliği’nin 6’ncı maddesi kapsamında asgari %80 oranının hesaplanmasında;
i) Yapılandırılmış borçlanma araçları hariç olmak üzere, bu Rehber’in (4.1.2) nolu bölümünde düzenlenen araçlara yapılacak yatırımlar,
ii) Kaldıraç yaratan işlemlerde bulunmak üzere yatırılan teminat ve primler
dikkate alınmaz.
d) Unvanında “Hisse Senedi Yoğun Fon” ibaresi bulunan fonlar tarafından Fon Tebliği’nin 6’ncı maddesinin ikinci fıkrasında yer alan esaslara göre hesaplama yapılır.
e) Yapılandırılmış borçlanma araçları ve varlık/ipotek teminatlı menkul kıymetler borçlanma aracı niteliğinde olup, Fon Tebliği, bu Rehber ve fon izahnamesinde yer alan borçlanma araçlarına ilişkin yatırım sınırlamalarında dikkate alınır.
f) Borçlanma Araçları Şemsiye Fonu’na bağlı ihraç edilen fonlar tarafından Fon Tebliği’nin 6’ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca %80 oranının hesaplanmasında yerli kamu ve özel sektör kira sertifikaları da dahil edilir.
g) (Ek bent: 29.09.2022 tarih ve 54/1446 sayılı Kurul Kararı ile) Unvanında "altın", "gümüş" ve "kıymetli madenler" ibareleri yer alan fonlar tarafından ilgili kıymetli madene dayalı vadeli/vadesiz mevduat/katılma hesaplarına yatırılan tutarlar fon izahnamesinde yer alan %80 oranının hesaplanmasında dikkate alınır.
h) (Ek bent: 29.09.2022 tarih ve 54/1446 sayılı Kurul Kararı ile) Unvanında “döviz” ibaresi yer alan serbest fonlar tarafından yurt içi bankalar nezdindeki döviz cinsi vadeli/vadesiz mevduat/katılma hesaplarına yatırılan tutarlar ile dövize ve döviz cinsi varlıklara dayalı türev araçların döviz cinsi nakit teminat ve primleri döviz cinsi varlıklar için aranan asgari %80 oranının hesaplanmasında dikkate alınır.
2) Garantili ve koruma amaçlı fonlar tarafından, özel sektör borçlanma araçlarına ve kira sertifikalarına yapılan yatırımlar için Fon Tebliği’nin 17. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan sınırlamalar uygulanmaz.
3) (Ek fıkra: 21.11.2024 tarihli ve 60/1696 sayılı Kurul Kararı ile) Ünvanında “döviz” ibaresi yer almayan fonlar tarafından döviz cinsi para ve sermaye piyasası araçlarına yapılan yatırım, ilgili mevzuatta belirtilen istisnalar saklı kalmak üzere, fon toplam değerinin %80’i veya daha fazlası olamaz.
3 Söz konusu hesaplama, Rehber’in (7.5.3.) ve (7.5.4.) nolu bölümlerinde yer alan netleştirme ve riskten korunma esasları uygulanmaksızın, Rehber’in (7.5.2.) nolu bölümününde yer alan esaslar ve örnekler çerçevesinde yapılır.
4. Fon Portföyünü Oluşturan Varlık ve İşlemlere İlişkin Esaslar
Fon Tebliği uyarınca fon portföyüne dahil edilebilecek varlık ve işlemleri gösteren tablo Ek/1’de yer almaktadır.
4.1. Varlıklara İlişkin Esaslar
4.1.1. Türev Araçlara Yatırım Yapan Fonlarda İhraççı Sınırı Kontrolü
Fon Tebliği’nin 17’nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde “Fonun toplam değerinin %10’undan fazlası bir ihraççının para ve sermaye piyasası araçlarına ve bu araçlara dayalı türev araçlara yatırılamaz.” hükmü yer almaktadır.
Söz konusu ihraççı sınırı kontrolü aşağıdaki esaslar çerçevesinde yapılır:
a) Bir ihraççının para ve sermaye piyasası araçlarına dayalı türev araç (varant ve sertifikalar ile saklı türev araçlar dahil) ve swap işlemleri ile yaratılan pozisyonlar, bu Rehber’in (7.5.2.) nolu bölümünde yer alan örneklere uygun olarak, bu Rehber’in (7.5.3.) ve (7.5.4.) nolu bölümlerindeki netleştirme ve riskten korunma esaslarının da dikkate alınması suretiyle hesaplanır.
b) Aynı ihraççının borsa dışında taraf olduğu türev araç (varant ve sertifikalar dahil) ve swap sözleşmelerine ilişkin olarak Fon Tebliği’nin 17’nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine ilişkin bir kontrol yapılmaksızın bu Rehber’in (7.4.) nolu bölümünde belirtilen şekilde karşı taraf riski hesaplaması yapılır.
c) Fon Tebliği’nin 17’nci maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (c) bentlerinde belirtilen sınırlamaların kontrolünde de, aynı ihraççının para ve sermaye piyasası araçları ve bu araçlara dayalı türev araç (varant ve sertifikalar ile saklı türev araçlar dahil) ve swap işlemleri dikkate alınır ve (a) bendinde yer alan esaslar çerçevesinde hesaplama yapılır.
d) Saklı türev araç niteliği taşıması nedeniyle, kredi riskine dayalı yatırım aracı için, Fon Tebliği’nin 17’nci maddesinde yer alan %10’luk ihraççı limiti, hem ihraççı, hem de referans kuruluş4 için ayrı ayrı hesaplanır.
Örnek;
Portföye aşağıdaki varlıklar dahil edilmiştir:
- Spot piyasada; 20.000 TL tutarında ABC A.Ş. 30.000 TL tutarında DEF A.Ş. ortaklık payları,
- Dayanak varlığı ABC A.Ş. olan opsiyon sözleşmesi (uzun pozisyon),
- Dayanak varlığı DEF A.Ş. olan vadeli işlem sözleşmesi (forward) (kısa pozisyon),
Fon Tebliği’nin 17’nci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri çerçevesinde ihraççı sınırı kontrolü yapılırken; Rehber’in (7.5.2) nolu bölümünde yer alan örnek hesaplamalar çerçevesinde, türev araç işlemlerine ilişkin olarak pozisyon hesaplaması yapılır.
ABC A.Ş.’ye dayalı opsiyon sözleşmesi için hesaplanan pozisyon 40.000 TL,
DEF A.Ş.’ye dayalı forward sözleşmesi için hesaplanan pozisyon - 10.000 TL’dir.
- Bu Rehber’in 7.5.1/(a/ii) bölümünde yer alan esaslar çerçevesinde netleştirme yapılır. ABC A.Ş. için 60.000 TL, DEF A.Ş. için 20.000 TL
Bu kapsamda, ABC A.Ş. için hesaplanan 60.000 TL’nin, DEF A.Ş. için ise 20.000 TL’nin fon toplam değerine oranının %10’dan fazla olmaması gerekir.
4 Referans kuruluş yerine benzeri bir yapının olması halinde bu hüküm kıyasen uygulanır.
4.1.2. Diğer Yatırım Araçları
a) Fon Tebliği’nin 4’üncü maddesinin ikinci fıkrasının (j) bendi uyarınca bu bölümde düzenlenen yatırım araçları aşağıda belirtilen esaslar dahilinde fon portföyüne dahil edilebilir.
b) Bu bölümde düzenlenen araçlara yapılacak yatırım, her bir yatırım aracı türünde azami %10 olmak üzere, fon toplam değerinin %15’ini aşamaz.
c) Fonlar tarafından bu bölüm kapsamındaki yatırım araçları aracılığıyla bu Rehber’in (7.3.) nolu bölümünün (a), bendinde sıralanan varlıklar dışındaki varlıklara dolaylı olarak yatırım yapılması mümkün değildir. Serbest fonlar ve unvanında “emtia” ibaresi yer alan fon sepeti fonlarına ilişkin esaslar saklıdır.
d) Bu bölümde düzenlenen araçlar hariç olmak üzere, Fon Tebliği ve bu Rehber kapsamında fon portföyüne dahil edilmesi uygun görülen ve portföy sınırlamalarına ilişkin esasları düzenlenen yatırım araçları (örneğin varlığa dayalı menkul kıymetler) bu bölüm kapsamında değerlendirilmez ve bu bölümde yer alan araçlar için öngörülen portföy sınırlamalarında dikkate alınmaz.
e) Kredi riskine dayalı yatırım aracı saklı türev araç niteliğindedir. Fon portföyüne alınan diğer türlerdeki yapılandırılmış yatırım araçlarının saklı türev araç niteliği taşıyıp taşımadığı Yönetici tarafından değerlendirilerek söz konusu değerlendirmeyi tevsik edici belgeler Yönetici nezdinde muhafaza edilir. Yapılandırılmış yatırım aracının saklı türev araç niteliğinde olması halinde, risk ölçümüne ilişkin olarak bu Rehber’de yer alan esaslar uygulanır.
f) Bu bölümde düzenlenen araçların genel özelliklerine ilişkin bilgilere ve içerdiği muhtemel risklere fon izahnamesinde yer verilmesi zorunludur.
g) Serbest yatırım fonları bu bölümde yer alan araçlara ilişkin sınırlamalara ve şartlara tabi değildir.
4.1.2.1. Yapılandırılmış Yatırım Araçları
A) Yapılandırılmış yatırım araçlarının;
i. Fonun yatırım stratejisine ve risk yapısına uygun olması,
ii. Borsada işlem görmesi,
iii. İhraççısının ve/veya varsa yatırım aracının, Fon Tebliği’nin 32'nci maddesinde belirtilen derecelendirme notuna sahip olması ve derecelendirme notunu içeren belgelerin Yönetici nezdinde bulundurulması,
iv. Tabi olduğu otorite tarafından yetkilendirilmiş birsaklayıcı kuruluş nezdinde saklanması,
gerekir.
B) Türkiye’de ihraç edilmiş yapılandırılmış yatırım araçlarına ilişkin olarak, (A/ii) bendi hariç olmak üzere (A) bendinde belirlenen şartların tamamı aranır. Buna ilaveten, Türkiye’de ihraç edilmiş yapılandırılmış yatırım araçlarının;
i. İhraç belgesinin Kurulca onaylanmış olması,
ii. Fiyatının veri dağıtım kanalları vasıtasıyla ilan edilmesi,
iii. Fonun fiyat açıklama dönemlerinde Finansal Raporlama Tebliği düzenlemeleri çerçevesinde gerçeğe uygun değeri üzerinden nakde dönüştürülebilir nitelikte likiditasyona sahip olması
zorunludur.
C) i) İşbu maddenin (A) bendinde belirtilen şartları taşıyan “Borsada İşlem Gören Senetler” (Exchange Traded Notes/ETN) ile (A-iii) nolu alt bent hariç olmak üzere işbu maddenin (A) bendinde belirtilen şartları taşıyan “Borsada İşlem Gören Emtia Ürünleri” (Exchange Traded Commodities/ETC) yapılandırılmış yatırım aracı niteliğinde fon portföylerine dahil edilebilir.
ii) Serbest fonlar ve unvanında “emtia” ibaresi yer alan fon sepeti fonları dışındaki fonlar tarafından yalnızca kıymetli madenlere veya kıymetli madenler endekslerine dayalı ETC’lere ve işbu Rehber’in (7.3) maddesinde belirtilen dayanak varlıklara dayalı ETN’lere yatırım yapılabilir.
iii) Fon portföylerine dahil edilen ETC ve ETN’lerin kaldıraçlı olması halinde söz konusu varlıklar kaldıraç yaratan işlem olarak işbu Rehber’in (7.2) nolu maddesinde yer verilen esaslara tabidir.
4.1.2.2. İkraz İştirak Senetleri
Unvanında “yabancı” ibaresine yer verilen fonlar tarafından, borsada işlem görme şartı hariç olmak üzere, bu Rehber’in (4.1.2.1.A) nolu bölümünde yer alan şartların sağlanması kaydıyla ikraz iştirak senetlerine yatırım yapılabilir.
Buna ilaveten, ikraz iştirak senetlerinin;
i. Fiyatının veri dağıtım kanalları vasıtasıyla ilan edilmesi,
ii. Fonun fiyat açıklama dönemlerinde Finansal Raporlama Tebliği düzenlemeleri çerçevesinde gerçeğe uygun değeri üzerinden nakde dönüştürülebilir nitelikte likiditasyona sahip olması
zorunludur.
4.1.3. Kıymetli Madenlere Dayalı Vadeli Mevduat ve Katılma Hesapları
Serbest fonlar hariç olmak üzere, unvanında “altın”, "gümüş" ve "kıymetli madenler" ibareleri yer alan fonlar tarafından;
a) Fon toplam değerinin en fazla %20’si, 12 aydan uzun vadeli olmamak şartıyla, bankalar nezdinde açılan kıymetli madenlere dayalı vadeli mevduat ve katılma hesapları ile vadesiz mevduat/katılma hesaplarında değerlendirilebilir. Söz konusu fonlardan unvanında "katılım" ibaresine de yer verenler için bu oran %25 olarak uygulanır. Şu kadar ki, nakde dayalı vadeli mevduat ve katılma hesaplarında değerlendirilen tutar fon toplam değerinin %10’unu aşamaz ve %20/%25 hesaplamasına dahil edilir.
b) Tek bir bankada değerlendirilebilecek kıymetli madenlere dayalı vadeli mevduat ve katılma hesabının tutarı fon toplam değerinin %10’unu aşamaz.
4.1.4. Vadeli Mevduat/Katılma Hesabına İlişkin Sınırlama
Fon Tebliği’nin 17’nci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri uyarınca yapılacak kontrollerde, aynı ihraççı nezdindeki mevduat/katılma hesapları da dikkate alınır.
4.1.5. Yurtdışında İhraç Edilen Para ve Sermaye Piyasası Araçları
a) Fon Tebliği’nin 7’nci maddesinin beşinci fıkrası uyarınca, unvanında “yabancı” veya “(Döviz)” ibaresi yer almayan hisse senedi ve borçlanma araçları fonları tarafından, fon toplam değerinin en fazla %20’si oranında yabancı para ve sermaye piyasası araçları fon portföyüne dahil edilebilir. Bu durumda, anılan fonların portföylerindeki yabancı para ve sermaye piyasası araçları, Fon Tebliği’nin 6’ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan %80 oranının hesaplanmasında dikkate alınır.
b) Yurtdışında ihraç edilen borçlanma araçlarının ve kira sertifikalarının, tabi olduğu otorite tarafından yetkilendirilmiş bir saklayıcı kuruluş nezdinde saklanması, fiyatının veri dağıtım kanalları vasıtasıyla ilan edilmesi ve fonun fiyat açıklama dönemlerinde Finansal Raporlama Tebliği düzenlemeleri çerçevesinde gerçeğe uygun değeri üzerinden nakde dönüştürülebilecek nitelikte likiditasyona sahip olması şartlarıyla, yurtdışında borsa dışından fon portföyüne dahil edilmesi mümkündür.
c) Fon portföyüne sadece derecelendirmeye tabi tutulmuş yurtdışında ihraç edilen borçlanma araçlarının ve kira sertifikaları alınabilir. İlgili aracın derecesini belirleyen belgeler yönetici nezdinde bulundurulur.
d) Unvanında “Yabancı” ibaresine yer verilmeyen fonlar tarafından yabancı kamu borçlanma araçlarına aynı ihraç bazında yapılan yatırımlar fon toplam değerinin %10’unu aşamaz. Unvanında “Yabancı” ibaresine yer verilen fonlar için ise bu oran %35 olarak uygulanır. Yabancı kamu borçlanma araçları Fon Tebliği’nin 17. maddesinin birinci fıkrası kapsamında yapılacak ihraççı sınırı kontrollerinde dikkate alınmaz.
4.1.6. İlişkili Tarafların İhracına Aracılık Ettiği Özel Sektör Borçlanma Aracının Portföye Dahil Edilmesine İlişkin Esaslar
Bir portföy yönetim şirketinin yöneticisi olduğu tüm yatırım fonlarının, kurucunun ve/veya yöneticinin Kurulun finansal raporlama standartlarına ilişkin düzenlemeleri kapsamında yer alan grup şirketlerinin ihracına aracılık ettiği özel sektör borçlanma araçlarına yaptığı toplam yatırım, her bir ihraç miktarının %10’unu geçemez. Ayrıca, söz konusu ihraçlardan her bir ihraççı için fon portföylerine dahil edilecek özel sektör borçlanma araçlarının toplam değerinin fon toplam değerine oranı her bir fon için %5’i geçemez.
Öte yandan;
- Bankaların ilave ana sermaye hesaplamasına dahil edilecek nitelikteki borçlanma araçları hariç olmak üzere, yurtiçinde yerleşik bankaların ihraçlarında,
- Yönetim kontrolü5 kamu kurum ve kuruluşlarında olan ihraççıların ihraçlarında,
- Fon Tebliği’nin 32. maddesinde yer alan esaslar çerçevesinde derecelendirme notu yatırım yapılabilir seviyenin ilk iki kademesinde olan ihraççıların ihraçlarında,
- Özel sektör borçlanma araçlarının ihracına aracılık eden grup şirketleri tarafından, anapara ve/veya kupon ödemesinde temerrüde düşülmesi durumunda, söz konusu araçlara ilişkin olarak bu maddede yer alan sınırlamaları aşan kısım için geri alım taahhüdü verilmesi halinde
birinci fıkradaki sınırlamalar uygulanmaz.
İkinci fıkra çerçevesinde taahhüt verilmesi halinde yapılacak geri alımda; özel sektör borçlanma aracının borsada en son işlem gördüğü günkü faiz oranı ile özel sektör borçlanma aracının ihraç anındaki faiz oranından düşük olanı esas alınarak geri alım fiyatı hesaplanır.
Fon Tebliği’nde yer alan sınırlamalar saklıdır.
5 Yönetim kontrolü, Kurulun pay alım teklifine ilişkin düzenlemelerinde tanımlanmaktadır.
4.1.7. Varlığa/İpoteğe Dayalı Menkul Kıymetlere İlişkin Sınırlamalar
i) Fonlar tarafından varlığa/ipoteğe dayalı menkul kıymetlere yatırım yapılması halinde Fon Tebliği’nin 17’nci maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri uyarınca yapılacak kontrollerde, her bir varlık finansmanı fonu/konut finansmanı fonu ihraççı olarak ayrı ayrı dikkate alınır. Söz konusu menkul kıymetlere yapılan yatırımlar Fon Tebliği’nin 17’nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yapılacak kontrolde dikkate alınmaz.
ii) III-58.1 sayılı Varlığa veya İpoteğe Dayalı Menkul Kıymetler Tebliği kapsamında varlık yönetim şirketlerinin kaynak kuruluş olduğu varlığa dayalı menkul kıymetler fon portföylerine dahil edilemez.
4.1.8. Bankaların İlave Ana Sermaye Hesaplamasına Dahil Edilecek Borçlanma Araçları
a) Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu düzenlemeleri kapsamında ilave ana sermaye niteliği taşıyan sermaye benzeri borçlanma araçları;
i) Borsada işlem görmesi kaydıyla, fon toplam değerinin en fazla %10’u, tek bir ihraççı bazında ise en fazla %5’i oranında fon portföylerine dahil edilebilir. Borçlanma araçlarına ve yoğunlaşma sınırlamalarına ilişkin olarak Fon Tebliği’nde ve bu Rehber’de yer alan diğer esaslar saklıdır.
ii) Orta/uzun vadeli borçlanma araçları fonları tarafından vadeye kalan gün sayısı hesaplanmayan varlıklar kapsamında fon portföylerine dahil edilebilir.
iii) Para piyasası fonları ve kısa vadeli borçlanma araçları fonları ile ihraççının Kurul’un finansal raporlama standartlarına ilişkin düzenlemeleri kapsamında yer alan grup şirketlerinin yöneticisi olduğu yatırım fonlarının portföylerine dahil edilemez.
b) Bu tür borçlanma araçlarının fon portföyüne dahil edilmesinden önce anılan araca özgü riskler ve söz konusu borçlanma araçları ile ilgili tüm alım-satım işlem bilgileri en geç işlemlerin yapılmasını takip eden ilk iş günü fonun KAP sayfasında açıklanır. Söz konusu risklerin eksiksiz ve doğru şekilde açıklanması Kurucu’nun sorumluluğundadır.
c) Bu maddede belirtilen hükümler serbest yatırım fonları için de uygulanır.
4.1.9. Gelire Endeksli Senetlerin Fon Portföyüne Dahil Edilmesine İlişkin Esaslar
(Ek bölüm: 29.09.2022 tarih ve 54/1446 sayılı Kurul Kararı) Fon portföyüne dahil edilen T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ihraç edilen gelire endeksli senetler için Fon Tebliği’nin 19. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan şartlar aranmaz.
4.1.10. Darphane Sertifikasına İlişkin Esaslar
(Ek bölüm: 21.03.2023 tarih ve 17/366 sayılı Kurul Kararı ile) Darphane sertifikaları altına dayalı sermaye piyasası aracı niteliğinde olup, Fon Tebliği’nin 17/1/d bendinde yer alan ihraç bazındaki %35 sınırlaması uygulanmaksızın yatırım fonları tarafından darphane sertifikasına altına dayalı sermaye piyasası araçları için fon bilgilendirme dokümanlarında belirlenen yatırım sınırlamaları dahilinde yatırım yapılabilir.
4.2. İşlemlere İlişkin Esaslar
4.2.1. Hazine İhaleleri
Fonlar, aşağıdaki esaslar çerçevesinde Hazine tarafından yapılan ihalelere katılabilir:
a) Takasbank Elektronik Transfer Sistemi (TETS) kullanılarak veya bir aracı kuruluş vasıtasıyla Hazine ihalelerine katılım mümkündür.
b) Hazine ihalesine Takasbank dışında bir aracı kuruluş vasıtasıyla katılmak isteyen fonlar tarafından;
i. İhaleye katılımla ilgili olarak verilen emrin elektronik ortamda ihale sonuçlanmadan önce Takasbank'a iletilmesi,
ii. Piyasa yapıcısı olan bankalara tanınan “switch” ve “opsiyon” gibi olanakların kullanılması durumunda elektronik ortamda Takasbank'a bildirim yapılması
zorunludur.
4.2.2. Aynı Gün Valörlü Tahvil ve Bono İşlemleri ile Ters Repo İşlemleri
Fonlar tarafından, aynı gün valörlü tahvil ve bono işlemleri ile ters repo işlemlerinin aynı gün valörlü işlemler için belirlenen işlem saatleri arasında yapılması esastır.
Ancak, BİAŞ tarafından belirlenen işlem kurallarına uyulmak şartıyla, nakit ihtiyacını karşılamak veya nakit fazlasını değerlendirmek üzere, aynı gün valörlü işlemler için BİAŞ tarafından belirlenen işlem saatleri dışında, aynı gün valörlü tahvil ve bono işlemleri ile ters repo işlemleri yapılabilir. Ancak bu durumlarda, yatırım kararlarının güvenilir gerekçe, belge ve analizlere dayandırılması zorunludur. Belirtilen saatler arasındaki işlemlerin mahiyeti itibariyle olağan piyasa şartları, işlem kuralları ve beklentileri içinde yapılması ve haksız rekabete yol açılmaması konusunda azami özenin gösterilmesi gerekir.
4.2.3. Borsa Dışı Ters Repo ve Vaad Sözleşmeleri
Fonlar tarafından, Fon Tebliği’nin 21’inci maddesi çerçevesinde fon toplam değerinin %10’unu geçmemek üzere borsa dışında ters repo sözleşmelerine taraf olunabilir. Söz konusu %10’luk sınırlama garantili yatırım fonları ve koruma amaçlı yatırım fonları için uygulanmaz.
Garantili ve koruma amaçlı yatırım fonları tarafından borsa dışında taraf olunan ters repo sözleşmeleri için Fon Tebliği’nin 19’uncu ve 21’inci maddelerinde yer alan şartların sağlanmasına ilave olarak, karşı taraftan alınan ters repoya konu varlıkların ilgili düzenlemeler çerçevesinde saklama hesaplarında depo edilmesi gerekir.
Fon Tebliği’nin 19. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkrasındaki şartların sağlanması ve fon toplam değerinin %10’unu aşmaması kaydıyla fon portföyüne vaad sözleşmeleri dahil edilebilir. Sözleşmenin karşı tarafının, yönetim kontrolü6 kamu kurum ve kuruluşlarına ait olan bir banka olması ve derecelendirme yapılabilmesi için gerekli olan şartların sağlanamaması halinde notun ilk defa alınmasına kadar geçen sürede anılan banka için Fon Tebliği’nin 19. maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendinde yer alan derecelendirme şartı aranmaz.
Vaad sözleşmelerinin olası karşı tarafları ile söz konusu tarafların derecelendirme notlarına ilişkin bilgiler yatırım fonunun KAP sayfasında açıklanır ve açıklanan bilgilerde değişiklik meydana gelmesi durumunda KAP’ta yapılan bir önceki açıklama güncellenir. Söz konusu sözleşmelerin kar payı oranı ve vadesine ilişkin bilgilere ise aylık dönemler itibariyle hazırlanan portföy dağılım raporunda yer verilir ve bu işlemlere ilişkin bilgi, belgeler sözleşme tarihini müteakip beş yıl süreyle Kurucu/Yönetici merkezinde muhafaza edilir. Karşı taraftan alınan vaad sözleşmelerine konu varlıkların ilgili düzenlemeler çerçevesinde yatırım fonunun saklama hesaplarında depo edilmesi gerekir.
6 Yönetim kontrolü, Kurulun pay alım teklifine ilişkin düzenlemelerinde tanımlanmaktadır.
4.2.4. Yurt Dışında Gerçekleştirilecek Borsa Dışı Repo İşlemleri ve Yurt Dışı Bankalar Nezdinde Açılan Mevduat/Katılma Hesapları
Yalnızca unvanında “Yabancı” veya “(Döviz)” ibaresi yer alan fonlar tarafından;
a) Nakit ihtiyacının karşılanması amacıyla yurt dışında borsa dışı repo sözleşmelerine taraf olunabilir. Bu fonlar tarafından yurtdışında taraf olunacak repo sözleşmeleri için, Fon Tebliği’nin 19’uncu ve 21’inci maddelerinde belirtilen hususlara ilave olarak, yurt dışında gerçekleştirilen borsa dışı repo işlemlerinde, sözleşmelere konu olan varlıkların ilgili ülkenin yetkili kuruluşunda saklanması gerekir.
b) Yurtdışı bankalarda mevduat/katılma hesaplarına yatırım yapılabilir.
4.2.5. Ödünç İşlemleri
4.2.5.1. Fon Portföyünden Ödünç Verilmesi
Fon Tebliği’nin 22’nci maddesi çerçevesinde yapılan ödünç işlemlerinde;
c) Fon portföyünde yer alan sermaye piyasası araçlarının ödünç verilmesi halinde, ödünç verilen sermaye piyasası araçlarının en az %100’ü karşılığında Kurulun ilgili düzenlemelerinde özkaynak olarak kabul edilen varlıkların fon adına Takasbank’ta bloke edilmesi, özkaynağın değerlemesine ve tamamlanmasına ilişkin olarak Kurulun ilgili düzenlemelerine uyulması,
d) Fon portföyünde yer alan kıymetli madenlerin ödünç verilmesi halinde ödünç işlemleri ile kıymetli maden ödünç sertifikası alım-satım işlemlerinin ilgili piyasadaki işlem esasları çerçevesinde yapılması,
e) Ödünç verilen sermaye piyasası aracının ve kıymetli madenin günlük olarak Finansal Raporlama Tebliği’nde yer alan değerleme esasları çerçevesinde değerlenerek fonun portföy değerine dahil edilmesi,
f) Ödünç işlemi nedeniyle alınan komisyonun günlük olarak gelir kaydedilmesi
gerekir.
Sermaye piyasası araçlarının Takasbank ÖPSP ya da BİAŞ dışında ödünç verilmesi halinde ise yukarıda belirtilen esaslara ilave olarak;
a) Ödünç işlemi nedeniyle alınan teminatların, yukarıdaki (d) bendi saklı kalmak kaydıyla, portföye dahil edilmeden ve değerlemeye tabi tutulmadan nazım hesaplarda izlenmesi,
b) İşleme ilişkin olarak portföy saklayıcısına gerekli bildirimlerin yapılması,
c) Nakit teminat kabul edilmesi halinde,
i) Ödünç işlemi nedeniyle alınan nakit teminatın ödünç veren veya alan adına nemalandırılması mümkün olup bu hususun taraflar arasında kararlaştırılması,
ii) Nakit teminat ödünç veren adına nemalandırılacaksa BİAŞ Repo Ters Repo Pazarında veya Takasbank Para Piyasasında nemalandırılması, nemalandırma amacıyla yapılan işlemlerin fon koduyla yapılarak portföye dahil edilmesi, teminat olarak alınan nakit tutarının ise değerlenmeden diğer borçlar kalemine kaydedilmesi (Örneğin ödünç veren ABC fonu nakit teminat olarak 100.000 TL almış ve bu tutarı kendi adına nemalandırmıştır. Bu durumda 100.000 TL’nin değerlenmiş tutarının portföy değeri tablosunda yer alması, alınan nakit teminatın ise değerlemeye tabi tutulmadan 100.000 TL olarak diğer borçlar kaleminde izlenmesi gerekir.)
gereklidir.
4.2.5.2. Fon Portföyüne Ödünç Alınması
Ödünç alma işlemleri sadece serbest fonlar tarafından aşağıda yer alan esaslar çerçevesinde gerçekleştirilebilir.
Ödünç alma işleminin Takasbank ÖPSP kanalı ile gerçekleştirilmesi halinde;
a) Ödünç alınan sermaye piyasası araçlarının Finansal Raporlama Tebliği’nde yer alan değerleme ilkeleri çerçevesinde değerlenerek “diğer borçlar” kaleminde izlenmesi ve portföyden çıkarılana kadar portföy değerine dahil edilmesi,
b) Ödünç işlemine karşılık verilen nakit dışı teminatların portföyden çıkarılmamış gibi Finansal Raporlama Tebliği’nde yer alan değerleme esasları çerçevesinde değerlenerek portföy değerine dahil edilmesi,
c) Ödünç işlemine karşılık verilen nakit teminatın “diğer alacaklar” kaleminde izlenmeye devam edilmesi
gerekir.
Ödünç alma işleminin Takasbank ÖPSP dışında gerçekleştirilmesi halinde ise, yukarıdaki hususlara ilave olarak;
a) İşleme ilişkin olarak portföy saklayıcısına gerekli bildirimlerin yapılması,
b) Ödünç işleminden ötürü ödenen komisyonun günlük olarak gider kaydedilmesi,
c) Ödünç işlemi nedeniyle verilen nakit teminatın ödünç veren veya ödünç alan (fon) adına nemalandırılması mümkün olup, bu hususun taraflar arasında kararlaştırılması,
d) Nakit teminat, fon adına nemalandırılacaksa nema tutarının “diğer alacaklar” kaleminde izlenmesi
gerekir.
4.2.6. Fon Portföyünde Yer Alan Varlıkların Vadesinin Hesaplanması
Fonların portföylerine dahil edilen varlıklar için yapılacak vadeye kalan gün sayısı ve fon portföyleri için yapılacak ağırlıklı ortalama vade hesaplamalarında, aşağıda yer verilen sermaye piyasası araçlarının vadesi şu şekilde hesaplanır.
Dönemsel faiz/kar payı ödemesi içeren vadeli mevduat/katılma hesaplarında, vade ilk/bir sonraki dönemsel ödemeye kalan süre dikkate alınarak hesaplanır.
Fon payı alım ve satım işlemlerinin fon fiyatının ilan edildiği tarihte geçerli olan fiyat esas alınarak gerçekleştirilmesi sebebiyle, fon portföyüne dahil edilen borçlanma araçları, ters repo sözleşmeleri, Takasbank Para Piyasası işlemleri, vadeli mevduat/katılma hesapları ile benzeri araç ve işlemlerde ilgili aracın/işlemin vadeye kalan gün sayısının hesaplanmasında fon fiyatının ilan edildiği tarihin (uygulama tarihinin) esas alınması gerekmektedir.
Fonların taraf olduğu ters repo sözleşmelerine konu sermaye piyasası araçları, vadeye kalan gün sayısı ile ağırlıklı ortalama vade hesaplamalarında dikkate alınmaz ve Fon Tebliği'nin 20'nci maddesinin ikinci fıkrası kapsamında değerlendirilmez.
4.2.7. Borsa Dışı Türev Araç ve Swap Sözleşmelerine İlişkin Esaslar
a) Fon portföylerine, riskten korunma amacıyla sınırlı olarak borsa dışından türev araç ve swap sözleşmeleri dahil edilebilir. Riskten korunmanın kapsamına ilişkin olarak bu Rehber’in (7.5.4.) nolu bölümünde yer alan esaslar uygulanır.
b) Borsa dışı türev araç ve swap sözleşmelerinin;
i. Karşı tarafının denetime ve gözetime tabi finansal bir kurum (banka, aracı kurum v.b.) olması,
ii. Karşı tarafının Fon Tebliği’nin 32'nci maddesinde belirtilen derecelendirme notuna sahip olması,
iii. Herhangi bir ilişkiden etkilenmeyecek şekilde objektif koşullarda yapılması ve adil bir fiyat içermesi,
iv. Fonun fiyat açıklama dönemlerinde “güvenilir” ve “doğrulanabilir” bir yöntem ile değerlenmesi,
v. Fonun fiyat açıklama dönemlerinde gerçeğe uygun değeri üzerinden nakde dönüştürülebilir ve sona erdirilebilir nitelikte olması
zorunludur.
c) Garantili ve koruma amaçlı fonlara ilişkin olarak;
i. Bu bölümün (a) bendinde öngörülen şart opsiyon dışındaki türev araçlar için uygulanır.
ii. Borsa dışı türev araç ve swap sözleşmeleri fon portföyüne dahil edilmeden önce en az üç farklı kurumdan fiyat teklifi alınmalı ve alınan teklifleri tevsik edici belgeler Kurucu/Yönetici nezdinde saklanmalıdır. Bununla birlikte, fon portföyüne dahil edilen sözleşmelerin niteliğine bağlı olarak, haklı gerekçelerin varlığı halinde, farklı kurumlardan fiyat teklifi alınmasına ilişkin şart uygulanmayabilir.
iii. Fon portföyüne borsa dışından, dayanağı endeks olan türev araçların dahil edilmesi halinde;
1) Endeksi oluşturan kurumun, fonun yöneticisinden bağımsız olması,
2) Endeks kurallarına ilişkin genel bilgilere (endeksin kompozisyonuna, endekste değişiklik yapılmasına, endeksin hesaplanmasına vb. ilişkin genel bilgiler) fon izahnamesinde yer verilmesi,
3) Endeks bileşenlerinin fiyatlarının türev aracın değerlenmesine imkan verecek ölçüde hesaplanabilir nitelikte olması
gerekir.
Öte yandan, yatırımcıların hak ve menfaatlerinin korunması amacı ile opsiyonun dayanak varlığı olan endekslere ilişkin olarak Kurulca başvuru bazında ilave şartlar aranabilir.
d) Borsa dışında taraf olunan türev araç ve swap sözleşmeleri için karşı taraftan teminat alınması halinde alınan teminatlar aşağıdaki şartları taşımalıdır:
i. Nakit, para piyasası fonu ile kısa vadeli borçlanma araçları fonu katılma payları ve yüksek likiditeye sahip kamu borçlanma araçları ve para piyasası araçları teminat olarak kabul edilebilir.
ii. İşlemin karşı tarafının yurtiçinde yerleşik bir kurum olduğu durumda teminat Takasbank’ta fon adına bloke edilir. İşlemin karşı tarafının yurtdışında yerleşik bir kurum olduğu durumda ise portföy saklayıcısı tarafından teminatın varlığına ilişkin teyit yapılabilmesi kaydıyla yurtdışında yetkili bir kurumda fon adına bloke edilir.
iii. Karşı tarafın yükümlülüğünü yerine getirmemesi halinde, teminat tutarının tamamı, fon tarafından koşulsuz olarak ve gerçeğe uygun değeri üzerinden nakde dönüştürülerek kullanılabilmelidir.
e) Yatırım fonları tarafından borsada ve borsa dışında opsiyon satıcısı olarak opsiyon sözleşmesine taraf olunamaz.
f) Serbest fonlar için bu bölümün (a), (b/i), (b/ii), (d) ve (e) bentleri uygulanmaz.
4.2.8. Sermaye Piyasası Araçlarının İlk İhraçları ve Döviz ile Kıymetli Maden Alım Satım İşlemleri
Yatırım fonları hesabına T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından gerçekleştirilen ilk ihraçlardan sermaye piyasası aracı alım işlemlerini ve kıymetli maden ile döviz alım satım işlemlerini gerçekleştiren kuruluşlar, söz konusu işlemlerde komisyon uygulanmaması kaydıyla, Kanun’un 56. maddesinin yedinci fıkrasında düzenlenen fon portföyüne varlık alım satımına aracılık hizmeti veren yatırım kuruluşu kapsamında değerlendirilmez.
4.2.9. Geri Alım Taahhüdü ile İhraç Edilen Sermaye Piyasası Araçları
Yatırım fonlarının portföylerine ihraççı veya üçüncü kişiler tarafından verilen geri alım taahhüdü içeren ortaklık payı, borçlanma aracı, teminatlı menkul kıymet, varlığa veya ipoteğe dayalı menkul kıymet, kira sertifikası, gayrimenkul sertifikası ve benzeri sermaye piyasası araçlarının ihraçlarından ilgili sermaye piyasası araçlarının dâhil edilmesi halinde, söz konusu taahhüt kapsamında fon portföylerinden yapılacak satım işlemleri, her bir işlem için gerekçeli yönetim kurulu kararı alınması şartı ile borsa dışında gerçekleştirilebilir.
4.3. Serbest Fonlara İlişkin Esaslar
a) Fon Tebliği’nin 25’inci maddesi çerçevesinde serbest fonlar Fon Tebliği’nin 17 ila 24’üncü maddelerinde yer alan fon portföyüne alınacak varlık ve işlemlere ilişkin oransal sınırlamalara tabi olmaksızın fon izahnamesinde belirtilen yatırım stratejisi ve limitleri dahilinde yatırım yapabilirler. Ayrıca, Fon Tebliği ve bu Rehber’de yatırım yapılabilir seviyede derecelendirme notunun arandığı durumlarda serbest fonlar için derecelendirme yapılmış olması yeterlidir. Özel esaslar saklı kalmak kaydıyla, Fon Tebliği ve bu Rehber’de fon portföyüne dahil edilecek varlık ve işlemler için belirlenen oransal yatırım sınırlaması dışındaki diğer tüm şartlar serbest fonlar için de aranır. Örneğin, bir serbest fon borsa dışında ortaklık payı alım/satım işlemi gerçekleştiremez.
b) (Değişiklik: 12.10.2023 tarih ve 60/1316 sayılı Kurul Kararı ile) Fon izahnamesinde;
- Fonun Fon Tebliği’nin 20 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine ve aynı maddenin ikinci fıkrasına uygun olarak yönetileceğinin belirtilmesi ve unvanında "kısa vadeli" ifadesine yer verilmesi, veya,
- Fonun Fon Tebliği'nin 6 ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen vade yapısına ve Fon Tebliği'nin 20 nci maddesinin ikinci fıkrasına uygun olarak yönetileceğinin belirtilmesi ve unvanında "para piyasası" ifadesine yer verilmesi
şartıyla serbest fonların katılma paylarının alım satımına esas teşkil eden pay fiyatı, Fon Tebliği’nin 14’üncü maddesinin beşinci fıkrasının ikinci cümlesi kapsamında hesaplanacak pay fiyatı olarak belirlenebilir.
c) Unvanında “özel” ibaresi yer almayan ve TEFAS’ta işlem görmeyen serbest fonlara ilişkin olarak Kurulun ihraca ilişkin izin yazısının verildiği ayı takip eden üçüncü ayın sonundan başlayarak her ay sonu itibarıyla, fon yatırımcı sayısına ilişkin olarak portföy saklayıcısı tarafından kontrol yapılır. Kontrol yapılan aylık dönemde 15 gün ve daha fazla süre ile yatırımcı sayısının on ve daha az olması halinde konuya ilişkin olarak en geç 5 iş günü içerisinde Kurucu’ya ve Kurula bilgi verilir. Yatırımcı sayısının hesaplanmasında fonun kurucusu/yöneticisi olan şirketin kurucusu/yöneticisi olduğu diğer yatırım fonları, borsa yatırım fonları, emeklilik yatırım fonları, girişim sermayesi yatırım fonları ve gayrimenkul yatırım fonları dikkate alınmaz. Portföy saklayıcısı tarafından Kurula bildirim yapılmasını takip eden en geç 10 iş günü içerisinde Kurucu tarafından fonun özel fona dönüştürülmesi, başka bir fon ile birleştirilmesi, TEFAS’ta işlem görmesi veya tasfiye edilmesi talebiyle Kurula başvuru yapılır. Bu düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten önce ihraç edilen tüm fonlar için söz konusu kontrol 31.03.2024 tarihinden itibaren yapılacaktır.
d) Unvanında “özel” ibaresi yer alan serbest fonların yatırımcılarının fon ihraç başvurusu esnasında işlem yasaklı olmaması zorunludur.
e) (Ek: 16.02.2024 tarih ve 11/255 sayılı Kurul Kararı ile) Serbest fonlar tarafından, VII-128.5 sayılı Bireysel Portföylerin ve Kolektif Yatırım Kuruluşlarının Performans Sunumuna, Performansa Dayalı Ücretlendirilmesine ve Kolektif Yatırım Kuruluşlarını Notlandırma ve Sıralama Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ hükümleri çerçevesinde portföy getirisinin kıyaslanması amacıyla sadece endekslerden oluşan eşik değer belirlenmesi halinde bu değer en fazla 2 bileşenden oluşabilir. Karşılaştırma ölçütü belirlenmesi halinde endeks ağırlıklandırılmasında asgari %5 oranının kullanılması ve yabancı endekslerin ağırlığının %65’i geçmemesi gerekir. Karşılaştırma ölçütünde yer alan endeksin ağırlığının %80 ve üzeri olması halinde fonun yatırım stratejisinde fon toplam değerinin en az %80’inin endeksin temsil ettiği varlık grubunda değerlendirileceği hususu belirtilir.
4.4. Portföy Yönetimine İlişkin Esaslar
Fonun risk profiline ve yatırım stratejisine uygun olarak yönetilmesini teminen, portföy yönetim birimi ile risk yönetim birimi arasında gerekli koordinasyonun sağlanmasına yönelik organizasyon yapısı ve iş akış prosedürlerinin oluşturulması zorunludur.
Bu kapsamda, risk yönetim birimi tarafından üretilen sonuçlar (Stres testi sonuçları, standart yöntem ve RMD yöntemi tarafından üretilen sonuçlar vb) fonun yatırım kararlarının alınma sürecinde dikkate alınmalıdır.
4.5. Gayrimenkul Yatırım Fonları ve Girişim Sermayesi Yatırım Fonlarının Katılma Paylarına Yatırım Yapılması
Fon Tebliği’nin 18. maddesinde yer alan esaslar çerçevesinde gayrimenkul yatırım fonları ve girişim sermayesi yatırım fonlarının katılma payları fon portföyüne dahil edilebilir. Ancak tek bir gayrimenkul yatırım fonuna ve girişim sermayesi yatırım fonuna yapılan yatırım tutarı, fon toplam değerinin %4’ünü geçemez.
Serbest yatırım fonları tarafından gayrimenkul yatırım fonları ve girişim sermayesi yatırım fonlarına fon toplam değerinin en fazla %25’i oranında yatırım yapılabilir. Fonlar tarafından bu sınırlamaya 30.09.2023 tarihine kadar uyum sağlanması zorunludur.
4.6. Unvanında “İştirak” İbaresi Yer Alan Fonlara İlişkin Esaslar
Unvanında “İştirak” ibaresi yer alan fonlarda Fon Tebliği’nin 17. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uygulanmaz.
4.7. Para Piyasası Fonlarına İlişkin Esaslar
i) Para piyasası fonlarının fon toplam değerinin asgari %50’si mevduat/katılma hesaplarında değerlendirilir. Ancak tek bir bankada değerlendirilebilecek tutar fon toplam değerinin %6’sını aşamaz. Söz konusu fonlar tarafından ters repo işlemlerine ve Takasbank para piyasası ve yurtiçi organize para piyasası işlemlerine yapılan yatırımın toplam tutarı ise fon toplam değerinin %40’ını aşamaz.
ii) Para piyasası fonlarından alınan yönetim ücreti, fon izahname ve yatırımcı bilgi formlarında yer alan mevcut yönetim ücretinin yarısı oranında uygulanır. Bu düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren mevcut yönetim ücreti oranının arttırılması amacıyla yapılan başvurular Kurulca değerlendirmeye alınmaz.
4.8. Serbest (Döviz) Fonlara İlişkin Özel Esaslar
Serbest (Döviz) fonların portföylerine Hazine ve Maliye Bakanlığı ile yerli ihraççılar tarafından döviz cinsinden yurt dışında ihraç edilen borçlanma araçları ve kira sertifikaları sadece ilk ihraç aşamasında satın alınarak dahil edilebilir. Bu araçlar yurt dışındaki ikincil piyasalarda yapılan alım işlemleri ile fon portföylerine dahil edilemez.
Serbest (Döviz) fonların portföylerine dahil edilen Hazine ve Maliye Bakanlığı ile yerli ihraççılar tarafından döviz cinsinden yurt dışında ihraç edilen borçlanma araçları ve kira sertifikalarının toplamı fon toplam değerinin %30’unu aşamaz. Söz konusu fonlar tarafından bu varlıklardan yeni alım yapılmamak şartıyla 30.04.2023 tarihine kadar anılan portföy sınırlamasına uyum sağlanması gereklidir.
Serbest (Döviz) fonların portföylerine dahil edilen Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından döviz cinsinden yurtiçinde ihraç edilen borçlanma araçları ve kira sertifikaları için azami yatırım sınırı bulunmamaktadır.
Serbest (Döviz) fonların portföylerine fon toplam değerinin en fazla %3’ü oranında yabancı varlık ve işlemler dahil edilebilir.
4.9. Unvanında “Para Piyasası” ve “Kısa Vadeli” İfadesi Yer Alan Fonlara İlişkin Esaslar
Para piyasası fonlarının fon toplam değerinin azami %50’si mevduat/katılma hesaplarında değerlendirilebilir. Ancak tek bir bankada değerlendirilebilecek tutar fon toplam değerinin %6’sını aşamaz.
Para piyasası katılım fonlarının fon toplam değerinin azami %50’si katılma hesaplarında değerlendirilebilir. Ancak tek bir bankada değerlendirilebilecek tutar fon toplam değerinin %20’sini aşamaz.
Bu fonlar için, Fon Tebliği’nin 17 nci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri kapsamında yapılacak kontrollerde fon portföylerinde yer alan mevduat/katılma hesapları dikkate alınmaz.
Unvanında “Para Piyasası” ve “Kısa Vadeli” ifadesi yer alan fonlar fon toplam değerinin %25’ini geçmemek üzere Borsa İstanbul A.Ş. Pay Senedi Repo Pazarı’nda ters repo sözleşmelerine taraf olabilirler.
Para piyasası fonlarının (ünvanında “katılım” ifadesi bulunan fonlar hariç) portföyünün asgari %10’u devlet iç borçlanma senetlerinde yatırıma yönlendirilir. Para piyasası fonları tarafından bu sınırlamaya 28.02.2025 tarihine kadar uyum sağlanması zorunludur. Söz konusu sınırlamaya ilişkin olarak fon bilgilendirme dokümanlarında yapılacak değişiklikler ile gerek görülmesi halinde karşılaştırma ölçütü/eşik değerde yapılacak değişiklikler Kurulumuz onayı şartı aranmadan, Fon Tebliği’nde yer alan ilan ve tescil işlemleri yerine getirilerek yürürlüğe konur.
5. Fon Portföyündeki Varlıkların Değerleme Esasları
5.1. Sırası Kapatılan Ortaklık Payları ile İhraççısı Temerrüde Düşen ya da Borsada İşlem Görmekten Men Edilen Özel Sektör Borçlanma Araçlarına İlişkin Değerleme Esasları
5.1.1. Sırası Kapatılan Ortaklık Paylarına ilişkin Değerleme Esasları
Sırası kapatılan ortaklık payları için uygulanmak üzere;
a) Kapatılmayı izleyen ilk 5 işlem gününde ortaklık paylarının Finansal Raporlama Tebliği'nde öngörülen şekilde değerlenmesi,
b) Kapalılık halinin 6’ncı ve izleyen iş günlerinde de devamı halinde; sırası kapatılan ortaklık payının porföydeki değerinin fon toplam değerine oranı,
i. %1'e kadar ise 1 gün içinde,
ii. %1 ile %5 arasında ise 30 gün içinde,
iii. %5'ten fazla olması halinde ise 90 gün içinde,
günlük eşit tutarlarda karşılık ayrılarak söz konusu ortaklık payının portföydeki değerinin sıfıra indirilmesi,
c) Söz konusu ortaklık payının işlem sırasının, ayrılan karşılık tutarının %100'e ulaşmasından sonra açılması halinde, sırasının açıldığı ilk işlem günü Finansal Raporlama Tebliği'nde öngörülen şekilde hesaplanacak değerinin (b) bendinde belirtilen ağırlık dikkate alınarak 1, 30 veya 90 günlük zaman diliminde eşit tutarlarda portföylere gelir olarak yansıtılması, ikinci iş gününden itibaren ise Finansal Raporlama Tebliğ hükümleri çerçevesinde değerlemeye başlanarak değer artış veya azalışlarının portföye yansıtılması,
d) Söz konusu ortaklık payının işlem sırasının, ayrılan karşılık tutarının % 100'e ulaşmadan önce açılması halinde ise, kayıtlı değeri (sırasının kapatıldığı zamanki fiyatı ile karşılık tutarının farkı) ile işlem görmeye başladığı günkü Finansal Raporlama Tebliği'nde öngörülen şekilde hesaplanan değeri arasındaki olumlu farkın karşılık ayrıldığı süreye eşit gün içinde fona eşit tutarlarda gelir, olumsuz farkın ise (b) bendinde belirtilen süreler tamamlanacak şekilde eşit tutarlarda gider olarak kaydedilmesi, ikinci iş gününden itibaren ise Finansal Raporlama Tebliği hükümleri çerçevesinde değerlemeye başlanarak değer artış veya azalışlarının portföye yansıtılması
gerekir.
e) İşlem sırası kapalı ortaklık paylarının en son işlem günündeki Borsa kapanış fiyatı üzerinden portföyden çıkarılması mümkündür.
f) İkincil halka arzlar sırasında işlem sırası kapatılan ortaklık payları için yukarıda yer alan hükümler uygulanmaz. Söz konusu ortaklık payları, işlem gördüğü en son gün Finansal Raporlama Tebliği öngörülen şekli ile oluşan fiyat üzerinden değerlenmeye devam eder.
5.1.2. İhraççısı Temerrüde Düşen, Borsada İşlem Görmekten Men Edilen veya Yeniden Yapılandırılan Özel Sektör Borçlanma Araçlarına İlişkin Esaslar
i) Fon portföyünde yer alan ve ihraççısı temerrüde düşen veya Borsa kotundan çıkarılan borçlanma araçları ile ilgili olarak, karşılık ayrılıp ayrılmaması, karşılık ayrılmasına karar verilmesi halinde zamanı ve oranı ile konuya ilişkin olarak KAP’ta açıklama yapılıp yapılmayacağı hususları Kurucu tarafından; ihraççı şirketin mali durumu ve nihai olarak ödeme kabiliyeti, söz konusu borçlanma aracının fon portföyünde sahip olduğu pay, fon fiyatının etkilenme düzeyi gibi hususlar ile Türkiye Muhasebe Standartları dikkate alınarak değerlendirilir ve değerlendirme sonucu yönetim kurulu kararına bağlanır.
Fon portföyünde yer alan ve yeniden yapılandırılan borçlanma araçları ile ilgili olarak da yukarıdaki esaslar uygulanır. Öte yandan, söz konusu borçlanma araçlarının borsada işleme konu edilmesi durumunda da, Kurucu tarafından söz konusu aracın işlem gördüğü piyasada etkin bir fiyatın oluşmadığının değerlendirilmesi halinde, değerlemede ilgili düzenlemelerde belirtilen borsada oluşan en son seans ağırlıklı ortalama fiyat yerine yukarıda belirtilen esaslar uygulanabilir.
ii) Bu madde kapsamına giren borçlanma araçlarının ihraççısının temerrüdünden veya yeniden yapılandırılmasından kaynaklanan her tür harcama Kurucu tarafından karşılanır.
5.2. Borsa Dışında Taraf Olunan Türev Araç ve Swap Sözleşmelerine İlişkin Değerleme Esasları
Bu Rehber’in (4.2.7) nolu bölümünün (b/iii) bendi çerçevesinde türev araç ve swap sözleşmesi fon portföyüne dahil edilmeden önce:
■ Kurucunun kontrol edebileceği şekilde yapılması kaydıyla, işlemin karşı tarafından bağımsız bir üçüncü tarafça ya da,
■ Fonun portföy yönetiminden sorumlu birimi hariç olmak üzere, bu fonksiyonu yerine getirebilmek için yeterli bilgi ve donanıma sahip olması kaydıyla Kurucu ya da Yönetici nezdinde bir birim tarafından söz konusu varlıkların “adil bir fiyat” içerip içermediği yeterli ve genel kabul görmüş bir fiyatlama modeli kullanılarak değerlendirilir.
Bu Rehber’in (4.2.7) nolu bölümünün (b/iv) bendi çerçevesinde, varsa, türev araç ve swap sözleşmesinin güncel piyasa fiyatının değerlemede esas alınması, güncel piyasa fiyatının bulunmadığı durumlarda ise söz konusu varlıkların Kurucu/Yönetici tarafından yeterli ve genel kabul görmüş bir fiyatlama modeli kullanılarak değerlenmesi esastır. Bununla birlikte, fonun fiyat açıklama dönemlerinde değerlemede kullanılmak üzere karşı taraftan fiyat kotasyonu alındığı durumlarda söz konusu fiyat değerlemede kullanılmadan önce fiyatın uygunluğu yeterli ve genel kabul görmüş bir fiyatlama modeli aracılığıyla ve Kurucu/Yönetici tarafından belirlenebilecek diğer prosedürler çerçevesinde değerlendirilmelidir.
5.3. İleri Valörlü İşlemlerin Değerleme Esasları
a) İleri valörlü alınan Devlet İç Borçlanma Senetleri (DİBS) valör tarihine kadar diğer DİBS’lerin arasına dahil edilmez. İleri valörlü satılan DİBS’ler ise valör tarihine kadar portföy değeri tablosunda kalmaya ve değerlenmeye devam eder. İleri valörlü DİBS alım ve satım işlemleri ayrı bir vadeli işlem sözleşmesi olarak değerlenir. İşlem tutarları ise valör tarihine kadar takastan alacak veya takasa borç olarak takip edilir.
b) İleri valörlü sözleşmenin değeri alış ve satış işlemlerinde aynı yöntemle hesaplanırken işlem alış ise pozitif (+), satış ise negatif (-) bir değer olarak portföy değeri tablosuna yansır. Aynı valörde ve aynı nominal değerde hem alış hem de satış yapılmış ise portföy değeri tablosunda her iki işlem aynı değerde fakat alış işlemi pozitif (+) satış işlemi ise negatif (-) olarak gözükecektir.
Bu şekilde açtığı pozisyonu ters işlemle kapatmış olan fonlarda bu işlemler portföy değeri üzerinde bir etki yaratmayacaktır.
c) İleri valörlü işlemlerin değerlemesi ise aşağıdaki formüle göre yapılacaktır:
İşlemin Değeri = Vade sonu Değeri /(1+Bileşik Faiz/100)(vkg/365)
Vade Sonu Değer: Alım satım yapılan DİBS’in nominal değeri
Bileşik Faiz: Varsa değerleme gününde BİAŞ’da valör tarihi işlemin valör tarihi ile aynı olan işlemlerin ağırlıklı ortalama faiz oranı, yoksa değerleme gününde BİAŞ’da aynı gün valörlü gerçekleşen işlemlerin ağırlıklı ortalama faiz oranı, yoksa en son aynı gün valörlü olarak işlem gördüğü gündeki aynı gün valörlü işlemlerin ağırlıklı ortalama faiz oranı, bu da yoksa ihraç tarihindeki bileşik faiz oranıdır.
Örneğin:
İşlemin valörü 11.03.2014 ve değerleme tarihi 27.02.2014 ise değerleme işleminde kullanılacak faiz oranı aşağıdaki öncelik sırasına göre seçilir.
1. 27.02.2014 tarihinde gerçekleşen 11.03.2014 valörlü işlemlerin ağırlıklı ortalama fiyatı üzerinden hesaplanan faiz oranı
2. 27.02.2014 tarihinde gerçekleşen 27.02.2014 valörlü işlemlerin ağırlıklı ortalama fiyatı üzerinden hesaplanan faiz oranı
3. 26.02.2014 tarihinde gerçekleşen 26.02.2014 valörlü işlemlerin ağırlıklı ortalama fiyatı üzerinden hesaplanan faiz oranı
4. 25.02.2014 tarihinde gerçekleşen 25.02.2014 valörlü işlemlerin ağırlıklı ortalama fiyatı üzerinden hesaplanan faiz oranı
5......
6. İhraç tarihindeki ağırlıklı ortalama faiz oranı
Vadeye Kalan Gün (VKG): İlgili kıymetin itfa tarihi ile valör tarihi arasındaki farktır. Örneğin 27.04.2014 tarihinde itfa olacak bir kıymet için 19.03.2014 tarihi valörlü işlem yapılmış ise VKG=404 olacaktır. Valör tarihi ve itfa tarihi değişmeyeceğinden, valör tarihine kadar yapılan tüm değerleme işlemlerinde VKG sayısı da değişmeyecektir
5.4. (Değişiklik: 14.08.2025 tarih ve 45/1480 sayılı Kurul Kararı ile) Spot ve İleri Valörlü Altın İşlemlerinin Değerleme Esasları
a) Altın spot işlemlerinde;
i. (Değişiklik: 14.08.2025 tarih ve 45/1480 sayılı Kurul Kararı ile, Yürürlük Tarihi: 25.08.2025) BİAŞ’ın ilgili Günlük Bülteni’nde (T+0) valörlü USD/ons veya diğer para birimlerinden gerçekleştirilen işlemler için açıklanan ve kendinden kendine işlemler ile salt tescil amaçlı karşılıklı işlemleri içermeyen ağırlıklı ortalama fiyatın (AOF-2) kullanılması,
ii. Söz konusu işlemlerin portföye alımında alış fiyatının, alım tarihinden başlamak üzere ise BİAŞ’ta değerleme günü itibariyle oluşan fiyatlarının; Finansal Raporlama Tebliği’nin 9. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca hesaplanması,
b) Valörlü işlemlerde;
i. BİAŞ’ın Günlük Bülteni’nde ilgili valörlü USD/ons [(T+1) ilâ (T+9)] veya diğer para birimlerinden gerçekleştirilen işlemler için açıklanan ağırlıklı ortalama fiyatın kullanılması,
ii. Söz konusu işlemlerin portföye alımında alış fiyatının, alım tarihinden başlamak üzere ise Borsa İstanbul’da değerleme günü itibariyle oluşan fiyatlarının; Finansal Raporlama Tebliği’nin 9. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca hesaplanması,
iii. Değerlemenin bu Rehber’in (5.3.) nolu bölümünün (a) ve (b) bentleri uyarınca yapılması
gerekmektedir.
5.5. Vadeli İşlem Sözleşmelerinin Değerleme Esasları
a) Vadeli işlem sözleşmeleri nedeniyle teminat olarak verilen varlıklar portföy değeri tablosundan çıkarılmadan aynı şekilde değerlenmeye devam edilmelidir.
b) Vadeli işlem sözleşmelerinde değerleme günü itibariyle oluşan kar veya zarar portföy değeri tablosunda yer alan teminatlara eklenir ve düşülür.
c) Vadeli işlem sözleşmeleri nedeniyle oluşan kar ve zarar teminatlarla ilişkilendirileceği için portföy değeri tablosunda vadeli işlem sözleşmelerinin değeri sıfır olarak gösterilir.
d) Portföy değeri tablosunda kapatılmamış vadeli işlem sözleşmeleri kısa ve uzun pozisyon başlığı altında gösterilir.
5.6. Serbest Fonlara İlişkin Değerleme Esasları
Serbest fonlar için, Kurulun onayının alınması şartıyla, fon portföyündeki yabancı para cinsinden olan varlıkların değerlemesinde kullanılacak döviz kuruna ilişkin farklı esaslar belirlenebilir.
Finansal Raporlama Tebliği’nin 9. maddesinin ikinci fıkrası hükmü uyarınca fonun yabancı para cinsinden yükümlülüklerinin TCMB tarafından ilgili yabancı para için belirlenen döviz satış kuru ile çarpılması suretiyle değerlenmesi esastır. Bununla birlikte, unvanında (Döviz) ibaresi yer alan serbest fonlar tarafından, yatırımcıların döviz cinsinden ihraç edilen fon katılma payı iadesi nedeniyle oluşan yükümlülüklerin, satış talimatının gerçekleştirileceği gün itibarıyla fon portföyünde ödemeyi karşılayacak tutarda döviz cinsinden yeterli nakdin hazır bulundurulması kaydıyla, TCMB tarafından ilgili yabancı para için ilan edilen döviz alış kuru ile değerlenmesi mümkündür. Bu şekilde değerleme yapılan fon portföyünde satış talimatının gerçekleştirileceği gün itibarıyla yeterli döviz cinsinden nakdin bulunmaması halinde döviz alımına bağlı oluşan kur farkı gideri Kurucu tarafından karşılanır.
6. Katılma Paylarının Alım-Satımı
6.1. Satılacak Katılma Payı Adedine İlişkin Üst Limit Belirlenmesi
Aşağıda yer verilen esaslar çerçevesinde ve Kurulca uygun görülmesi kaydıyla, bir fonun katılma paylarının ihracına ilişkin izahnamenin onaylanması talebiyle Kurul’a yapılan başvurularda satılabilecek katılma payı adedine ilişkin bir üst limit belirlenmesi mümkündür.
Bu kapsamda;
a) Katılma payı adedine ilişkin üst limite izahnamede ve yatırımcı bilgi formunda yer verilir.
b) Üst limit belirlenmesinin gerekçesine izahnamede yer verilmesi ve bu gerekçenin objektif ve nesnel değerlendirmelere dayanması gerekir.
c) Katılma payı adedi için belirlenen üst limite ulaşılması halinde fon katılma paylarının satışı durdurulur.
d) Katılma paylarının yeniden satışa sunulmaya başlanacağı eşik oran (satışı yapılan fon katılma payı adedinin üst limite oranı) ve yeniden satışa ilişkin diğer hususlar izahnamede açıklanır.
e) Üst limitin artırılabilmesi ya da azaltılabilmesi için izahname değişikliği talebiyle Kurula başvurulması gerekir.
f) Fon Tebliği’nin 14’üncü maddesinin yedinci fıkrası saklı kalmak üzere, katılma paylarının fon tarafından geri alınması işlemi durdurulamaz.
6.2. Küsurat İşlemleri
Katılma payları, bir paydan daha küçük birimler halinde, küsuratlı olarak ihraç edilebilir ve geri alınabilir; teminat, virman gibi işlemler ise ancak bir pay ve katları üzerinden yapılabilir.
6.3. Pay Bölünmesi
Fon katılma payı alım satım işlemlerinin daha küçük tutarlarda gerçekleştirilebilmesi amacıyla, fonun pay sayısının (tedavüldeki) belirli bir oran dahilinde artırılması ve eş anlı olarak aynı orana karşılık gelecek şekilde fonun birim pay değerinin düşürülmesi Kurul’dan izin alınması kaydıyla mümkündür. Örneğin; birim pay değeri 123 TL ve pay sayısı (tedavüldeki) 10.000 adet olan bir fonun yatırımcılarının sahip olduğu her bir payın 10 pay olacak şekilde artırılması halinde, fonun pay sayısı (tedavüldeki) 100.000 adet, fonun birim pay fiyatı ise 12,30TL olacaktır.
Bu şekilde oluşturulacak yeni katılma payları, gün sonunda ilan edilen fiyat ve toplam pay sayısı (tedavüldeki) dikkate alınarak otomatik olarak MKK kayıtlarında oluşturulur. Fon yatırımcıları, söz konusu uygulamanın gerçekleşmesinden en az 10 işgünü öncesinde konu hakkında KAP’ta yapılacak bir duyuru ve Kurucu tarafından uygun görülen diğer yöntemler aracılığıyla bilgilendirilir.
6.4. Katılma Payı Alım Satımında Altın Kullanımı
Unvanında “altın” ibaresi bulunan fonlar tarafından, Kurulun onayı alınmak kaydıyla, aşağıdaki esaslar çerçevesinde katılma payı alım satımında altın kullanılabilir:
a) Yatırımcıların katılma payı alım satımını gerçekleştirmek üzere banka nezdinde altın yatırımı hesabına sahip olmaları ve işlemlerin bu hesap aracılığıyla gerçekleştirilmesi zorunludur.
b) Birim pay değeri, Türk Lirası ve ilgili saflık derecesindeki altın cinsinden ilan edilir.
c) Fon Tebliği’nin 19’uncu maddesinin birinci fıkrası çerçevesinde, fon portföyüne borsada işlem gören varlıkların alınması ve bu varlıkların alım satımlarının borsa kanalıyla yapılması zorunludur.
d) Katılma payı alım satımında altın kullanımına ilişkin esaslara fon izahnamesinde yer verilir.
6.5. Promosyon
Fon katılma paylarının dağıtımını gerçekleştiren kurumlar tarafından fon katılma paylarına yapılan yatırıma bağlı olarak yatırımcılara menfaat sağlanması amacıyla düzenlenecek promosyon kampanyaları için kampanya düzenleyecek kurum tarafından Birlik’e yazılı olarak başvurulur ve bu başvurular Birlik tarafından sonuçlandırılır.
Birlik tarafından yatırım fonlarına ilişkin promosyon kampanyalarına ilişkin hazırlanacak özet bilgiler ay sonu itibarıyla, izleyen ayın onuncu iş gününe kadar Kurul’a iletilir.
Promosyona ilişkin maliyetler fona yansıtılamaz.
6.6. Nemalandırma
a) Katılma payı alım satım emirleri, emrin verilmesini takip eden ilk hesaplamada bulunacak pay fiyatı üzerinden yerine getirilen fonlarda (ihbarlı fonlar), katılma payı alım talimatı karşılığında tahsil edilen bedel unvanında “para piyasası” ve “kısa vadeli” ibaresi yer alan fonlar veya ters repoda nemalandırılır.
b) Faizsiz yatırım araçlarına yönelik tercihte bulunan yatırımcılara satılacak fonlar tarafından pay alım talimatı karşılığında yatırımcılardan tahsil edilen tutarlar söz konusu tutarların nemalandırılabileceği faizsiz yatırım araçlarının mevcut olmaması halinde nemalandırılmaz.
c) Fonlar tarafından, operasyonel altyapının elverişli olması halinde, yatırımcının talebi üzerine ve yazılı talimatının alınması kaydıyla, katılma payı alım talimatı karşılığında tahsil edilen bedelin nemalandırılmaması mümkündür.
d) İzahnamede ve yatırımcı bilgi formunda nemalandırma esaslarına yer verilir.
6.7. Katılma Paylarına İlişkin MKK Nezdinde Yatırımcı Blokajı
Kısa vadeli borçlanma araçları fonları ile para piyasası fonlarının katılma payları Kurulun kaydileştirmeye ilişkin düzenlemeleri kapsamında MKK nezdinde yatırımcı blokajı uygulamasına konu edilmez.
Bununla birlikte, söz konusu fonların katılma payı alım satım işlemlerine ilişkin MKK ile eş zamanlı bağlantı sağlanması halinde, söz konusu fonlara ilişkin yatırımcı blokajı uygulaması Kurulca yeniden değerlendirmeye alınabilir.
6.8. TEFAS
Fon Tebliği’nin 15’inci maddesinin yedinci fıkrası çerçevesinde, TEFAS'ta (Platform) işlem görecek fonlar, sistemin faaliyete geçişi ve uygulanacak aracılık komisyon oranları ile ilgili diğer hususlar aşağıdaki şekildedir.
a) (b) ve (c) bentlerinde belirtilen fonlar dışındaki fonların Platform’a üye olması ve söz konusu fonların katılma payı alım satım işlemlerinin Platform üzerinde gerçekleştirilmesi zorunludur. Şu kadar ki;
i. Portföy yönetim şirketleri tarafından kendi müşterilerine ilişkin olarak gerçekleştirilecek ve kurucusu oldukları fonların katılma paylarının alım satımı işlemlerinin Platform üzerinden gerçekleştirilmesi zorunlu değildir.
ii. Fon Tebliği’nin geçici 1. maddesi uyarınca 01.07.2015 tarihine kadar süre tanınmış olan fonların portföy yönetim şirketlerine devir işlemleri tamamlanana kadar, söz konusu fonlara ilişkin kurucu bankalar ve aracı kurumlar tarafından kendi müşterilerine ilişkin olarak gerçekleştirilecek kurucusu oldukları fonların katılma payları alım satımı işlemlerinin
b) Özel fon, gayrimenkul yatırım fonları, girişim sermayesi yatırım fonları, garantili fon ve koruma amaçlı fonların katılma payları Platform’da işlem görmeyecektir.
c) Para piyasası fonları, para piyasası katılım fonları, kısa vadeli tahvil ve bono fonları, kısa vadeli kira sertifikaları katılım fonları ile serbest fonların (farklı para birimleri üzerinden alınıp satılan pay grupları ayrı ayrı olmak üzere) katılma payları ise ancak kurucunun talebi olması halinde Platform kapsamına alınabilecektir. Serbest fonların katılma payları Platform kapsamında da sadece nitelikli yatırımcılara satılabilecektir.
d) Platform’a üye olacak tüm fonların Platform’da işlemlere başlanma tarihi, 2014 yılının 3. çeyreği içinde olmak kaydıyla Kurul tarafından ayrıca duyurulacaktır.
e) Platform’da uygulanacak komisyon paylaşım oranları ve ilgili diğer esaslar aşağıdaki gibidir:
i. Katılma paylarının satışını gerçekleştiren dağıtım kuruluşuna (yatırım kuruluşları ve portföy yönetim şirketleri) ödenecek komisyon oranı (genel komisyon oranı) sabit olarak ilgili fonun yönetim ücretinin %35’idir.
ii. Kurucular ile fon katılma paylarının satışını gerçekleştiren dağıtım kuruluşları arasında fon paylarının aktif pazarlanmasına yönelik ikili özel anlaşmalar yapılması halinde, dağıtım kuruluşuna ödenecek özel komisyon oranı ise genel komisyon oranının altında olmamak üzere ilgili fonun yönetim ücretinin azami %65’idir.
iii. Dağıtım kuruluşları tarafından, fon içtüzüğü ve izahnamesinde belirtilenler haricinde, katılma payı alım satım işlemleri için yatırımcılardan komisyon, ücret gibi muhtelif adlar altında herhangi bir masraf alınamaz.
f) Yatırımcı emirlerinin dağıtım kuruluşlarına iletiminde yatırım kuruluşlarının merkez ve şubeleri ile internet şubelerinin, portföy yönetim şirketlerinin ise merkez ve şubelerinin kullanılması zorunlu olup, anılan kurumların ATM ve mobil uygulamaları üzerinden Platform’a emir iletmeleri mümkündür.
g) Mevcut durumda katılma payı alım satımı yapan kuruluşlar ile fon kurucuları arasında tesis edilmiş olan ikili anlaşmaların, fon katılma payı alım satım işlemlerinin ancak Platform üzerinden ve Platform’da öngörülen şartlar çerçevesinde gerçekleştirilmesinin mümkün olabileceği hususu dikkate alınarak en geç yeni esaslar çerçevesinde Platform’da işlemlerin başlanma tarihine kadar Platform’un işlem şartlarına uygun hale getirilmesi gerekir.
ğ) TEFAS’ta işlem gören serbest fonların katılma paylarının satışına ilişkin işlemlerin gerçekleştirilmesinden önce işlemi yapacak dağıtım kuruluşu tarafından katılma payı alım talimatı veren yatırımcının MKK nezdinde nitelikli yatırımcı olarak tanımlandığının kontrol edilmesi gerekmektedir. Dağıtım kuruluşu, Fon Tebliği’nin 25. maddesinin dördüncü fıkrasının birinci cümlesindeki yükümlülüğünü, yatırımcıdan katılma payı alım talimatı verilen serbest fonun KAP’ta yayımlanan izahnamesi ile yatırımcı bilgi formunun okunup anlaşıldığı ve fonun risklerinin algılandığına ilişkin beyanını yazılı veya elektronik ortamda alarak da yerine getirebilir. Bu bölümün (f) bendi hükümleri Platform’da işlem gören serbest fonların Türk Lirası cinsinden alım satımı yapılan katılma payları için de geçerlidir.
6.9. Katılma Paylarının Kredi Kartı ile Alımı
Yatırım kuruluşlarının müşterileri kredi kartı ile yatırım fonu katılma payı alımı yapabileceklerdir.
6.10. Fon Katılma Payı Alım Satımının Yabancı Para Birimi Cinsinden Gerçekleştirilmesi
Fon toplam değerinin en az %80’i oranında yabancı para ve sermaye piyasası araçlarına yatırım yapan fonlarda ve unvanında “(Döviz)” ibaresi yer alan fonlarda katılma payı alım satımı TL’nin yanı sıra pay grubu oluşturulmak suretiyle TCMB tarafından günlük alım satım kurları ilan edilen yabancı para birimleri üzerinden de gerçekleştirilebilir. Bu durumda, katılma payı fiyatı bağlı olduğu pay grubuna göre TL veya yabancı para birimi cinsinden açıklanır.
6.11. Para Piyasası Fonları İle Kısa Vadeli Borçlanma Araçları Fonlarının Katılma Paylarının Alım Satımına İlişkin Esaslar
Fon kurucusu tarafından işlem yapılmayan saatlerde fon alım-satım talimatlarının dağıtıcı kurum tarafından gerçekleştirilmesi uygulamasına ilişkin olarak, izahnamede ve katılma payı alım satımına aracılık sözleşmesinde tüm esaslarına yer verilmesi suretiyle, yatırımcının talebine bağlı olmaksızın hesaptan para çekme, ödeme yapma, para yatırma vb. nedenlerle hesabın işleme esası çerçevesinde otomatik olarak gerçekleştirilecek katılma payı alım satım işlemleri, sadece bu işlemlerle sınırlı olarak dağıtıcı kurum portföyü kullanılarak gerçekleştirilebilir.
7. Risk Yönetim Sistemine İlişkin Esaslar
7.1. Genel Esaslar
Portföy yönetim şirketleri tarafından yönetilen fonlara ilişkin olarak fonların yatırım stratejileri ile yatırım yapılan varlıkların yapısına ve risk düzeyine uygun bir risk yönetim sistemi oluşturulur. Risk yönetim sistemi, portföy yönetim şirketinin iç kontrol sistemi ile bütünlük arz etmelidir.
Risk yönetim sistemi;
a) Yönetilen fonların maruz kalabileceği temel risklerin tanımlanmasını,
b) Risk tanımlamalarının düzenli olarak gözden geçirilmesini ve önemli gelişmelere paralel olarak güncellenmesini,
c) Maruz kalınan risklerin tutarlı bir şekilde değerlendirilmesini, tespitini, ölçümünü ve kontrolünü içeren bir risk ölçüm mekanizmasının oluşturulmasını
içermelidir.
7.1.1. Risk yönetim birimi
Risk yönetim birimi;
a) Yönetilen fonların maruz kalabileceği riskleri tespit etmekle,
b) Risklerin ölçüm yöntemlerini ve bu kapsamda kullanılacak risk ölçüm modelini bağlı olduğu yönetici ile birlikte belirleyerek yönetim kuruluna sunmak, yönetim kurulunca onaylanan risk ölçüm modelini uygulamaya koymak, değişen faaliyet ve piyasa koşulları çerçevesinde modeli düzenli olarak gözden geçirmek ve varsa modelde gerekli görülen değişiklik taleplerini bağlı olduğu yöneticiye iletmekle,
c) Yönetim kurulunca belirlenen risk limitlerine uyulup uyulmadığını günlük olarak izlemek ve limit aşımlarını bağlı olduğu yöneticiye aynı gün içinde raporlamak, gerekli hallerde limitlerde piyasa koşullarına uygun değişikliklerin yapılmasını istemekle,
ç) Günlük olarak tüm işlemlerden kaynaklanan riskleri takip etmekle, söz konusu risklere, risklerin olası sonuçlarına ve alınması gereken önlemlere ilişkin günlük olarak bağlı olduğu yöneticiye; haftalık olarak da yönetim kuruluna yazılı rapor sunmakla7
görevlidir.
Yukarıdaki (ç) bendi çerçevesinde haftalık olarak yönetim kuruluna sunulacak raporun8 Kurucu tarafından belirlenecek bir komiteye sunulması mümkün olmakla birlikte böyle bir durumda yönetim kurulunun sorumluluğu devam eder.
Risk yönetim biriminin görevlerini yerine getirebilmek için ihtiyaç duyduğu gerekli tüm bilgilere erişiminin sağlanması zorunludur.
Risk yönetim biriminin PYŞ Tebliği’nde öngörülen diğer yükümlülükleri saklıdır.
7 Söz konusu raporun elektronik ortamda hazırlanması ve iletilmesi mümkündür.
8 Söz konusu raporda asgari olarak, fon toplam değeri, açık pozisyon tutarı, toplam RMD (TL), toplam RMD (%), kaldıraç yaratan işlem RMD (TL), kaldıraç yaratan işlem RMD (%), RMD limiti ve kaldıraç limiti ve gerçekleşen kaldıraç bilgileri yer alır.
7.1.2. Risk Yönetim Prosedürleri
Portföy yönetim şirketlerinin, yönetimlerindeki yatırım fonu portföyleri için bir risk yönetim sistemi oluşturması ve buna ilişkin risk yönetim prosedürlerini yazılı hale getirmesi zorunludur. Risk yönetim sistemine ilişkin yazılı prosedürlerin kabulü ve yürürlüğe konulması için Kurucu yönetim kurulunun kararı şarttır9. Bu prosedürlerde yapılacak değişikliklerde de aynı usul ve esaslara uyulması gerekir.
Risk yönetim prosedürleri, asgari olarak, yönetilen fonların risk yönetimine ilişkin olarak, PYŞ Tebliği’nin 12’nci maddesinin dördüncü fıkrasında düzenlenen görevlerin yerine getirilmesi ile risk yönetim biriminde görevli tüm personelin görev ve sorumluluklarına ilişkin esasları ve bu Rehber’in ilgili kısımlarında belirlenen hususları içerir.
9 Risk yönetim biriminin Kurucu nezdinde oluşturulmadığı hallerde ilgili kurum (yönetici veya dışarıdan hizmet sağlayan kurum) tarafından belirlenen risk yönetim prosedürlerine Kurucu yönetim kurulu kararı ile onay verilir. Fon portföy yönetiminin Kurucu dışında bir portföy yönetim şirketi tarafından yapıldığı ve aynı zamanda risk yönetim hizmetinin dışarıdan sağlandığı durumlarda ise söz konusu prosedürler Yöneticinin yönetim kurulu kararı ile de onaylanır.
7.2. Kaldıraç Yaratan İşlemlere İlişkin Esaslar
7.2.1. Kaldıraç Yaratan İşlem
Bu Rehber’de, “kaldıraç yaratan işlem”; fon portföyüne türev araç (vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri), saklı türev araç, swap sözleşmesi, varant, sertifika dahil edilmesini, ileri valörlü tahvil/bono ve altın alım işlemlerini ve diğer herhangi bir yöntemle kaldıraç yaratan benzeri işlemleri ifade eder.
7.2.2. Kaldıraç Yaratan İşlemlere İlişkin Genel İlkeler
Kaldıraç yaratan işlemlere ilişkin genel ilkeler aşağıda yer almaktadır:
a) Bu Rehber’in (7.2.1.) nolu bölümünde tanımlanan “kaldıraç yaratan işlemler” nedeniyle maruz kalınan açık pozisyon tutarı fon toplam değerini aşamaz.
b) Riske Maruz Değer (RMD) yöntemini kullanan fonlar tarafından bu Rehber’in (7.5.1) nolu bölümünün (c) bendi çerçevesinde hesaplanan kaldıraca ilişkin olarak risk yönetim prosedürlerinde bir limit belirlenir.
c) Fon Tebliği’nin 19’uncu maddesinin birinci fıkrası uyarınca türev araç işlemlerinin borsada gerçekleştirilmesi esastır. Öte yandan, bu Rehber’in (4.2.7.) nolu bölümünde belirtilen esaslar çerçevesinde borsa dışında türev araç ve swap sözleşmelerine taraf olunabilmesi mümkündür.
d) Fon tarafından, taraf olunan ters repo sözleşmesine konu sermaye piyasası araçlarının, fon portföyündeki sermaye piyasası araçlarının ödünç verilmesi kapsamında teminat olarak alınan varlıkların ve repo işlemi çerçevesinde fon portföyüne dahil edilen nakdin ilave kaldıraç yaratmak üzere yeniden yatırıma yönlendirilmesi mümkün değildir.
e) Fon tarafından, herhangi bir şekilde açığa satış sonucunu doğuracak bir ileri valörlü tahvil/bono ve ileri valörlü altın işlemi yapılamaz. Bir iş günü valörlü işlemler açık pozisyon hesabında dikkate alınmaz.
f) Fon, sözleşmelerden kaynaklanan ödeme ve teslim yükümlülüklerini yerine getirebilecek durumda olmalıdır. Bu hususun takibine ilişkin kontroller (risk yönetimi çerçevesinde yapılacak kontrol ve raporlama) risk yönetim sürecinin ayrılmaz bir parçasıdır.
g) Portföye dahil edilen kaldıraç yaratan işlemlerin değerlemesine ilişkin olarak Finansal Raporlama Tebliği ve bu Rehber’de belirlenen esaslara uyulur.
h) Garantili ve koruma amaçlı fonlar ile serbest yatırım fonlarına ilişkin olarak bu Rehber’in (7.8.) ve (7.9.) nolu bölümlerinde yer alan esaslar saklıdır.
7.3. Dayanak Varlıklara İlişkin Esaslar
Fonlar tarafından;
a) Fon Tebliği’nin 4’üncü maddesinde sayılan ve aynı maddenin (j) bendi uyarınca Kurulca uygun görülen varlıklara, faize, döviz/kura, finansal endekslere dayalı türev araçlara, varantlara ve sertifikalara yatırım yapılabilir.
b) Emtiaya dayalı borsa yatırım fonları aracılığıyla dolaylı olarak fon portföyüne dahil edilen emtiaya dayalı türev araç işlemleri hariç olmak üzere, saklı türev araç ve swap sözleşmeleri ile yukarıda sıralanan varlıklar dışındaki varlıklara dolaylı olarak yatırım yapılamaz.
c) Fon portföyüne alınacak türev araçlara, varantlara ve sertifikalara dayanak olan endekslerin bileşenleri, Fon Tebliği ve bu Rehber çerçevesinde fon portföyüne alınabilecek varlıklardan oluşmalıdır.
d) Serbest fonlar tarafından (a) bendinde sayılan varlıklara ilave olarak borsa dışından emtiaya/mala dayalı varlıklara yatırım yapılabilir.
Belgenin devamı okuyucuda yükleniyor.