Yanan Orman Alanlarının Rehabilitasyonu ve Yangına Dirençli Ormanlar Tesisi Projesi
- Tür
- Genelge
- Tarih
- 15.09.2014
- Yürürlük
- 15.09.2014
- Durum
- Yürürlükte
- Seri
- Genelgeler, Çevre Mevzuatı
Konu : 6976 Sayılı YARDOP Tamimi
Olur No : 6
GENEL MÜDÜRLÜK MAKAMINA
Ülke düzeyindeki yangına hassas alanların belirlenmesi ve bu alanlar için uygulanacak planların ve projelerin tespitine yönelik olarak; Genel Müdürlüğümüzce bundan önce emirlenen 10.02.2010 tarih ve 6665 sayılı tamim ile 01.08.2012 tarih ve 6859 sayılı tamimler yürürlükten kaldırılarak yeniden düzenlenen ve kısa adı YARDOP olan “Yanan Orman Alanlarının Rehabilitasyonu ve Yangına Dirençli Ormanlar Tesisi Projesi” 6976 Sayılı Tamimi kapsamında yapılacak iş ve işlemler ile yangın önleyici tesislerin bu tamimdeki teknik ve idari esaslara göre yapılması hususunu OLUR’larınıza arz ederiz.
Madde 1 – Gaye
Ülkemizde özellikle Akdeniz, Ege ve Marmara kıyılarını takip eden, yer yer iç kısımlara da giren yaklaşık 12 milyon hektar orman alanımız, orman yangınlarına karşı son derece hassastır. Bu ormanların, orman yangınlarına karşı dirençlerini arttırmak için “Yanan Orman Alanlarının Rehabilitasyonu ve Yangına Dirençli Ormanlar Tesisi Projesi” (YARDOP) kapsamında yapılacak iş ve işlemler ile yangın önleyici tesislerin teknik ve idari esaslarını düzenlemektir.
Madde 2 – Kapsam
Yangına hassas ormanlarda, yangınlara karşı direnci arttırmak için, yanıcı madde miktarını azaltmaya yönelik meşcere bakımları yapmak, yangın sırasında açığa çıkan ısı enerjisini düşürmeye yönelik yangın zayıflatma alanları oluşturmak, ağaç, ağaççık ve çalılardan oluşan hatlar tesis etmek, ihtiyaç halinde ulaşım tesisleri yapmak ayrıca yangına direnç gösteren yöreye uygun türler ile karışık ormanlar kurmaktır.
Yanan ormanlık alanlarda hazırlanacak olan projeler 300 hektardan büyük sahalarda bu tamim doğrultusunda yapılacak, 300 hektardan küçük sahalarda ise proje yapılmayacak, ancak çalışmalar YARDOP prensiplerine göre yürütülecektir.
Projeler, sahanın özelliklerine göre Bölge Müdürlüğü, İşletme Müdürlüğü veya İşletme Şefliği bazında yapılabilecektir. Projeler, yanan alanlar bir yıl içerisinde tekrar ormanlaştıracağından bir yıllık, yanmamış alanlarda ise ihtiyaca göre çok yıllık da düzenlenebilecektir.
YARDOP projeleri;
a) Yanan ormanlık sahalarda,
b) Yangına hassas olup dirençli hale getirilecek ormanlık sahalarda ise öncelikle genç meşcerelerde (a, ab, b gelişme çağındaki meşcerelerinde) yapılacaktır. Ancak proje sahasına isabet eden ve orman yangınları açısından önem arz eden c ve d gelişme çağındaki meşcerelerde de proje ve uygulama bütünlüğünün sağlanması için çalışma yapılabilecektir.
Madde 3 – Tanımlar
Bu tamimde geçen;
a) Genel Müdürlük: Orman Genel Müdürlüğünü,
b) Genel Müdür: Orman Genel Müdürünü,
c) YARDOP: Yanan Orman Alanlarının Rehabilitasyonu ve Yangına Dirençli Ormanlar Tesisi Projesini,
d) Yangın Önleyici Tesisler: Ormanları yangınlara karşı dirençli hale getirmek için yapılan YMT, YOAT, ZOAT, ulaşım tesisi, zayıflatma alanı tesislerini,
d-1)Yangın Müdahale Tesisi (YMT): Yangın mevsimindeki hâkim ve /veya tehlikeli rüzgâr yönüne dik olarak tercihen ana ve tali sırtlarda yapılan tesisleri,
d-2) Yerleşim Yeri İle Ormanlık Arazilerin Ayrılması Tesisi (YOAT): Yerleşim yerleri ile orman arazilerinin sınırından itibaren ormana doğru yapılan tesisleri,
d-3) Ziraat Arazileri İle Ormanlık Arazilerin Ayrılması Tesisi (ZOAT): Ziraat arazileri ile orman arazilerinin sınırından itibaren ormana doğru yapılan tesisleri,
d-4) Ulaşım Tesisi: YARDOP projelerinde yangınla mücadele araçlarının ulaşımını ve yangına etkin müdahale imkânını sağlayacak standartta, mineral toprağın ortaya çıkarılarak inşa edilen tesisleri,
d-5) Zayıflatma Alanı: Potansiyel yangın yoğunluğunu (şiddetini) sınırlamak ve etkin yangın söndürme çalışmalarına ortam hazırlamak gayesiyle yabanlaşmaya da meydan vermeden kuvvetli ayıklama, aralama ve budamaların yapıldığı, yangının komşu ağaçlar arasında geçişinin yani aktif tepe yangını riskinin azaltıldığı, kesim artıklarının, ara ve alt tabaka ile diri örtünün (yanıcı madde birikimi) temizlenerek uzaklaştırıldığı, budanması suretiyle ağaçların tepe tacı tabanının yükseltildiği, yangına dirençli türlere ait ağaçların muhafaza edildiği alanları,
e) Diğer Tesisler: YMC, su toplama çukuru, bağlantı tesisleri, helikopter pisti, vb. tesisleri,
e-1) Bağlantı Tesisleri: Yangın önleyici tesislerin ulaşım yollarına bağlantısını sağlayacak tesisleri,
e-2) Su Toplama Çukuru: Yangınlarda hava ve kara araçlarının su alabileceği tesisleri,
e-3) Helikopter Pisti: Helikopterlerin iniş-kalkış yapabileceği standart tesisleri,
e-4) Yangın Müdahale Cephesi (YMC): Blok halindeki ormanlarda çıkabilecek tehlikeli yangınlara ulaşım ve müdahale tesislerini,
ifade eder.
Tüm bu tesisler, ilgili mevzuat hükümlerine göre tesis edilir.
Madde 4 – Temel prensipler
Yanan ormanların yeniden tesisi veya yangına hassas ormanların yangına daha dirençli hale getirilmesi çalışmalarında doğaya uygun, ekonomik, ekolojik ve sosyal fonksiyonları da gözeten metotlar uygulanmalıdır.
Bu çalışmalar kapsamında, özellikle yol, yerleşim yeri ve tarım alanları kenarlarında yapılacak, yangına dirençli türlerden oluşan yangın önleyici tesisler (YMT, YOAT, ZOAT) yapımı sırasında, doğal türler içinden yanmaya dirençli olanların bırakılmasına ve korunmasına öncelik verilecek ancak zorunlu hallerde tür değişikliğini gerektirecek çalışmalar yapılabilecektir. Yörenin yetişme şartlarına uygun doğal tür ve orijinlerle tesis edilecek yangın önleyici tesisler (YMT, YOAT, ZOAT) için 298 sayılı Tebliğ esaslarına göre ayrıca tür değişikliği raporu yapılmayacak olup YARDOP projesine göre uygulama yapılacaktır. Yangın önleyici tesisler dışında, tür değişikliği gereken hallerde, 298 sayılı Tebliğ esaslarına göre tür değişikliği raporu yapılacaktır.
Yangına hassas ormanlarda, silvikültür planı yapılmış gençleştirme alanları var ise bu alanlar YARDOP prensiplerine göre gençleştirilecek, ancak silvikültür planları revize edilmeyecektir. Amenajman planı yenilenen yangına hassas ormanlarda silvikültür planları bu tamim esasları dikkate alınarak yapılacaktır.
Proje uygulama alanlarındaki YMT, YOAT, ZOAT’ lardaki arazi ve toprak incelemesi ile tesislerde kullanılacak türlerin tespiti, Etüt Proje Başmühendisi, Ağaçlandırma, Yangınla Mücadele ve Silvikültür Şube Müdürlüklerince müştereken yapılacaktır.
Ayrıca yangına hassas alanlarda yeni tesis edilen ağaçlandırma, gençleştirme ve rehabilitasyon çalışmalarına konu edilen yerlerde YARDOP prensiplerine uygun hareket edilecektir.
Meşcerelerin ilk tesis yıllarında yanıcı madde miktarının az olmasına rağmen, zamanla kapalılığın oluşması, tabii dal budanması ve gövde ayrılmalarının başlaması ile ölü örtü birikmesi, sıklık, sırıklık ve direklik çağlarında yangın tehlikesini en yüksek noktaya ulaştırmaktadır. Bu nedenle ormanda biriken yanıcı madde miktarının azaltılması ve çıkabilecek muhtemel bir orman yangınında açığa çıkacak ısı enerjisini azaltmak için meşcerelerin gelişim çağlarına uygun olarak yapılacak bakım çalışmaları son derece önemlidir. Proje yapım ve uygulama aşamalarında bu hususlar öncelikle dikkate alınacaktır.
Uygulamalar sırasında, karışıma katılan yangına dirençli türler ile dere vejetasyonu korunacak, gelişmeleri sağlanacak, doğal yapının bozulmamasına özen gösterilecektir.
Meşcereleri oluşturan farklı türlerin yanma nitelikleri de farklı olacağından çalışmalarda belirlenen orman fonksiyonları da dikkate alınarak karışık meşcereler oluşturulmasına özen gösterilecektir.
Kızılçam yayılış alanlarında mevcut doğal türler (Kermes meşesi, Pırnal meşesi, defne, delice vb. hariç) ve yangına dirençli olduğu tecrübe edilmiş fıstıkçamı, dişbudak, harnup, incir, çınar, dut, ceviz, badem, çitlembik vb. yerli türlerin korunarak ve gerekirse teşvik edilerek karışıma katılmaları sağlanacaktır.
Özellikle, yangına direnci tecrübe edilmiş servi türlerinden, ormanların yangına dirençli hale getirilmesinde yararlanılmalıdır. Yangınlara direnci yanında, sık olarak tesis edilmesi kaydıyla etkili bir rüzgâr perdesi görevi de gören servi, bu çalışmalarda tercih edilmesi gereken önemli bir türdür. Ayrıca servi türleri, kızılçamla aynı yetişme ortamlarında yayılış göstermesi nedeniyle karışıma katılabilecek uygun ağaç türü bulunmasında güçlük çekilen durumlarda karışım ağacı olarak da kullanılabilir.
Orman içi ve kenarı köylerde yaşayan insanların ormandan ekonomik anlamda faydalanmalarını sağlayacak, böylece orman-halk ilişkilerini olumlu yönde geliştirecek, odun ve odun dışı orman ürünü olarak değerlendirilebilecek güç yanan türler, dere boyları ile YMT, YOAT, ZOAT’larda karışıma özellikle dahil edilecektir.
Madde 5 – Yangın önleyici tesisler (YMT, YOAT, ZOAT)
Yangın önleyici tesislerin (YMT, YOAT, ZOAT) yapımı sırasında amaca uygun olan karayolu, köy yolu, orman yolu, yangın emniyet yolları (YY) ile yangın emniyet yol ve şeritlerinden (YYŞ) ulaşım tesisi olarak faydalanılacak, bunların olmadığı yerlerde yeni ulaşım tesisleri yapılacaktır.
Ormanlarda parsel büyüklükleri, arazi yapısı ve tabii hatlar dikkate alınarak dere vejetasyonu ve yangın önleyici tesisler (YMT, YOAT, ZOAT) ile bölünecek, tehlikeli ve kıymetli ormanlar ile birinci derece yangına hassas diğer ormanlarda en az 300 Ha, ikinci derece yangına hassas ormanlarda en az 500 Ha, üçüncü derece yangına hassas ormanlarda da en az 800 Ha olacak şekilde planlanacaktır. Bu parseller, yangın mevsimindeki tehlikeli rüzgâr yönü de dikkate alınarak yangın önleyici tesisler, mevcut veya yapılacak diğer tesisler ile doğal engellere bağlanarak orman yangınları ile mücadelede etkinlik sağlanacaktır.
Yangından zarar görmüş yeniden tesise konu orman alanlarında; yangın önleyici tesislerde (YMT, YOAT, ZOAT) yetişme ortamı şartlarına uygun, güç yanan ve rüzgar perdesi oluşturan otsu veya odunsu bitkilerden (servi, fıstıkçamı, harnup, dişbudak, incir, dut, ceviz, akasya, uygun meşe türleri, zakkum, erguvan, menengiç, frenk inciri, katır tırnağı vb.) faydalanılacaktır.
Şiddetli tepe yangınlarında alev yüksekliği meşcere boyunun 2 katına ulaşabilmektedir. Yangın emniyet şeridi ve zayıflatma alanları genişliğinin prensipte alev yüksekliğinin en az 1,5 katı olması gerekmektedir. Normal şartlarda yangın önleyici tesislerin (YMT,
YOAT, ZOAT) yapımında bu prensip dikkate alınacaktır. Yangın önleyici tesislerin genişliği yangına hassasiyete ve arazi yapısına bağlı olarak değişebilecek, kırık hatlar oluşturulmamasına özen gösterilecektir. Yangın önleyici tesislerin (YMT, YOAT, ZOAT) yapımında geçmiş yıllarda meydana gelen yangınlarda belirlenmiş alev yüksekliği, yangın şiddeti, yayılma şekli ve yangın atma mesafesi dikkate alınacaktır.
Yangından zarar görmüş yeniden tesise konu orman alanlarında yapılacak yangın önleyici tesislerde (YMT, YOAT, ZOAT), yetişme ortamına uygun, yangına dirençli, orman-halk ilişkilerine olumlu katkı sağlayacak, köylünün ormana sahip çıkma duygusunu pekiştirecek ve odun yanında, odun dışı ürünler de üretebilecek mahalli türler tercih edilecektir.
Yangın önleyici tesislerde (YMT, YOAT, ZOAT), doğal olarak mevcut, yangına dirençli türler var ise bunlar olduğu gibi korunacak, bakımları yapılacak, ihtiyaç varsa boşluklarda tamamlama yoluna gidilecektir.
Madde 6 – Yangın müdahale tesisi (YMT)
Yangın mevsimindeki hâkim ve /veya tehlikeli rüzgâr yönüne dik olarak tercihen ana ve tali sırtlarda yapılan tesislerdir.
a) Yangından Zarar Görmüş Yeniden Tesise Konu Orman Alanlarında Yapılan Tesisler (YMT)
Bu tesisin içine yangınla mücadele araçlarının ulaşımını sağlayacak standartta ulaşım tesisleri yapılacaktır. Mineral toprağın ortaya çıkarıldığı ulaşım tesisinin genişliği 6-15m arasında olacaktır. Bu tesislerin diğer yollar ile bağlantıları mutlaka yapılmalıdır. Bağlantıyı sağlayacak ulaşım tesislerinin eğimi en fazla %20 olacaktır.
Yangından zarar görmüş yeniden tesise konu orman alanlarında; mevcut yol, yangın emniyet yolu (YY), yangın emniyet yolu ve şeritleri (YYŞ) ile ihtiyaç halinde yapılacak ulaşım tesislerinin iki tarafında tesis edilecek YMT’lerde kullanılacak türler, ormana doğru sıralandığında sırasıyla; kısa boylu, sonra uzun boylu, güç yanan otsu ve odunsu bitkilerle (kekik, katır tırnağı, frenk inciri, zakkum, menengiç, harnup, akasya, incir, dut, ceviz, dişbudak, vb.) oluşturulan 20-30 metrelik bir zon ve devamında en az 10-15 sıra (20-30m) sık ve çapraz dikilmiş serviden oluşturulacaktır.
Çapraz şekilde dikilmiş servi zonu, rüzgâr perdesi görevi de göreceğinden yangın hızının kesilmesine ve duraksamasına neden olacaktır. YMT’lerde kullanılacak türlerin, yetişme ortamı şartlarına uygun doğal türler olmasına özen gösterilecektir. YMT tesisine konu edilen alanlarda doğal olarak mevcut, yangına dirençli türler var ise bunlar korunacak, bakımları yapılacak, ihtiyaç varsa boşluklarda tamamlama yoluna gidilecektir. (Şekil: 1)
b) Yangına Hassas Olup Dirençli Hale Getirilecek Orman Alanlarında Yapılan Tesisler (YMT)
Yangına hassas olup dirençli hale getirilecek orman alanları arasında oluşturulan tesislerdir.
Uygun alanlarda oluşturulacak bu tesislerin içine yangınla mücadele araçlarının ulaşımını sağlayacak standartta ulaşım tesisleri yapılacaktır. Mineral toprağın ortaya çıkarıldığı ulaşım tesisinin genişliği 6-15m arasında olacaktır. Bu tesislerin diğer ulaşım tesisleri ile bağlantıları mutlaka yapılacaktır. Bağlantıyı sağlayacak ulaşım tesislerinin eğimi en fazla % 20 olacaktır.
Ulaşım tesislerinden itibaren iki taraflı olarak, ormanın 20-30 metrelik kısmında “Zayıflatma Alanı” oluşturulacaktır. Zayıflatma alanları oluşturulurken olumsuz dış etkenleri önleyecek ulaşım tesisi kenarındaki meşcere perdesi korunacaktır. Bununla birlikte zayıflatma alanında bulunan yangına dirençli türler muhafaza edilecektir.(Şekil: 2)
Madde 7 – Yerleşim Yeri İle Orman Arazilerinin Ayrılması Tesisi (YOAT)
Yerleşim yerleri ile orman arazilerinin sınırından itibaren ormana doğru yapılan tesislerdir.
YOAT’ ların tesisi sırasında karayolu, köy yolu, yerleşim ve tarım arazilerinin orman ile olan sınırlarında orman yolu, yangın emniyet yolları (YY) ile yangın emniyet yol ve şeritlerinden (YYŞ) faydalanılacaktır.
a) Yangından Zarar Görmüş Yeniden Tesise Konu Orman Alanlarında Yapılan Tesisler (YOAT)
Yangından zarar görmüş yeniden tesise konu orman alanları ile yerleşim alanları arasında ormana doğru yapılan tesislerdir.
Uygun sahalarda oluşturulacak bu tesislerin içine yangınla mücadele araçlarının ulaşımını sağlayacak standartta ulaşım tesisleri yapılacaktır. Mineral toprağın ortaya çıkarıldığı ulaşım tesisinin genişliği 6-8m arasında olacaktır. Arazi yapısının uygun olmadığı veya mülkiyet anlaşmazlığı olan yerlerde ulaşım tesisleri kısa mesafelerde YOAT dışında da yapılabilecektir. Bu tesislerin diğer yollar ile bağlantıları mutlaka sağlanacaktır. Bağlantıyı sağlayacak ulaşım tesislerinin eğimi en fazla %2 olacaktır. YOAT’ların projelendirilmesinde orman kadastro sınırları dikkate alınacaktır.
Yerleşim yerleri ile orman arazisinin ayrılması tesisinin genişliği, ulaşım tesislerinden itibaren ormana doğru YMT’lerde olduğu gibi yapılacak, YOAT’ların genişliği yangına hassasiyete ve arazi yapısına bağlı olarak değişebilecek, kırık hatlar oluşturulmamasına özen gösterilecektir. Ulaşım tesisinin yerleşim yerlerine bitişik yapılmadığı durumlarda yerleşim yeri ile ulaşım tesisi arasında kalan ormanlık sahada orman-yerleşim yeri sınırını belirleyici yangına dirençli otsu ve odunsu bitkilerle YOAT tesis edilecektir. (Şekil: 3)
b) Yangına Hassas Olup Dirençli Hale Getirilecek Orman Alanlarında Yapılan Tesisler (YOAT)
Yerleşim alanları ile yangına hassas olup dirençli hale getirilecek orman alanları arasında ormana doğru yapılan tesislerdir.
Uygun sahalarda bu tesislerin içine yangınla mücadele araçlarını ulaşımını sağlayacak standartta ulaşım tesisleri yapılacaktır. Mineral toprağın ortaya çıkarıldığı ulaşım tesisinin genişliği 6-8m arasında olacaktır. Bu tesislerin diğer ulaşım tesisleri ile bağlantıları ise mutlaka yapılacaktır. Bağlantıyı sağlayacak ulaşım tesislerinin eğimi en fazla % 20 olacaktır.
Ulaşım tesislerinden itibaren tek taraflı olarak, ormanın 20-30 metrelik kısmında “Zayıflatma Alanı” oluşturulacaktır. Zayıflatma alanları oluşturulurken olumsuz dış etkenleri önleyecek ulaşım tesisi kenarındaki meşcere perdesi korunacaktır. Bununla birlikte zayıflatma alanında bulunan yangına dirençli türler muhafaza edilecektir. (Şekil:4)
Madde 8 – Ziraat arazileri ile orman arazilerinin ayrılması tesisi (ZOAT)
Bu tesisler, ziraat arazileri ile orman arazilerinin sınırından itibaren ormana doğru yapılan tesislerdir.
ZOAT’ların tesisi sırasında karayolu, köy yolu, yerleşim ve tarım arazilerinin orman ile olan sınırlarında orman yolu, yangın emniyet yolları (YY) ile yangın emniyet yol ve şeritlerinden (YYŞ) faydalanılacaktır.
a)Yangından Zarar Görmüş Yeniden Tesise Konu Orman Alanlarında Yapılan Tesisler (ZOAT)
Uygun alanlarda bu tesislerin içine yangınla mücadele araçlarının ulaşımını sağlayacak standartta ulaşım tesisleri yapılacaktır. Mineral toprağın ortaya çıkarıldığı ulaşım tesisinin genişliği 6-8m olacaktır.
Arazi yapısının uygun olmadığı veya mülkiyet anlaşmazlığı olan yerlerde ulaşım tesisleri kısa mesafelerde ZOAT dışında da yapılabilecektir. Bu tesislerin diğer yollar ile bağlantıları ise mutlaka yapılacaktır. Bağlantıyı sağlayacak ulaşım tesislerinin eğimi en fazla %20 olacaktır.
Ziraat arazisi ile orman arazisinin ayrılması tesisinin genişliği, ulaşım tesislerinden itibaren ormana doğru YMT’lerde olduğu gibi yapılacaktır. ZOAT’ların genişliği yangına hassasiyete ve arazi yapısına bağlı olarak değişebilecek, kırık hatlar oluşturulmamasına özen gösterilecektir. Ulaşım tesisinin ziraat arazilerine bitişik yapılmadığı durumlarda ziraat arazisi ile ulaşım tesisi arasında kalan yanmış ormanlık sahada, orman-ziraat sınırını belirleyici yangına dirençli otsu ve odunsu bitkilerle ZOAT tesis edilecektir.ZOAT’ların projelendirilmesinde orman kadastro sınırları dikkate alınacaktır. (Şekil:5)
Ulaşım tesisinin ziraat arazilerine bitişik yapılmadığı durumlarda ziraat arazisi ile ulaşım tesisi arasında kalan ormanlık sahada, orman-ziraat sınırım belirleyici yangına dirençli orman-halk ilişkilerine olumlu katkı sağlayacak, köylünün ormana sahip çıkma duygusunu pekiştirecek ve köylüye ürününden fayda sağlayacak odunsu ve otsu türler dikilmelidir.
b) Yangına Hassas Olup Dirençli Hale Getirilecek Orman Alanlarında Yapılan Tesisler (ZOAT)
Ziraat arazileri ile yangına hassas olup dirençli hale getirilecek orman alanları arasında oluşturulacaktır.
Uygun sahalarda bu tesislerin içine yangınla mücadele araçlarının ulaşımını sağlayacak standartta ulaşım tesisleri yapılacaktır. Mineral toprağın ortaya çıkarıldığı ulaşım tesisinin genişliği 6-8m arasında olacaktır. Bu tesislerin diğer ulaşım tesisleri ile bağlantıları ise mutlaka yapılacaktır. Bağlantıyı sağlayacak ulaşım tesislerinin eğimi en fazla % 20 olacaktır.
Ulaşım tesislerinden itibaren tek taraflı olarak, ormanın 20-30 metrelik kısmında “Zayıflatma Alanı” oluşturulacaktır. Zayıflatma alanları oluşturulurken olumsuz dış etkenleri önleyecek ulaşım tesisi kenarındaki meşcere perdesi korunacaktır. Bununla birlikte zayıflatma alanında bulunan yangına dirençli türler muhafaza edilecektir. (Şekil:6)
Madde 9 – Tesis İçi Yangın Engelleri
Yangına hassas bölgelerde ağaçlandırma ve gençleştirme çalışmaları sırasında sahalar, mümkün olduğunca mevcut yollardan, tabii hatlardan ve dere vejetasyonlarından faydalanılarak SÜSÜ hektarlık parçalara bölünecek, gerekirse aralarına en az 5 sıra yangına dirençli türler dikilecektir. Doğal olarak var olan, sürgün verme yeteneğinde ve yeterli kök dağılımında olan geniş yapraklı türler, gruplar veya zonlar halinde eş yükselti eğrilerine paralel veya tehlikeli rüzgâr yönüne dik olarak korunacak, gerekirse canlandırma kesimlerine tabi tutulacaktır. Böylece hem geniş yapraklı tür karışımı sağlanmış, hem de doğal orman içi yangın engelleri oluşturulmuş olacaktır. (Şekil:7)
Madde 10 – Dere Vejetasyonları
Dere vejetasyonu, genellikle geniş yapraklı ağaç türleri ile çalı ve otsu bitkilerden oluşan, biyolojik çeşitliliğin en fazla olduğu alanlardır. Dere vejetasyonları korunmalı, hatta yangına hassas bölgelerde güç yanan bitki türleri (çınar, kızılağaç, sığla, zakkum, erguvan, menengiç vb.) ile takviye edilmelidir.
Dere vejetasyonunda, kızılçam veya yangına hassas diğer türler bulunabilmektedir. Yangın esnasında bu türler yanarak yangının dereyi kolay aşmasına ve bitişik ormana sirayet etmesine sebep olabilmektedir. Bu nedenle; dere vejetasyonu içerisinde yer alan yangına hassas türler bakım, ağaçlandırma ve gençleştirme çalışmaları sırasında uzaklaştırılacak dere içlerinde mevcut yangına dayanıklı türler muhafaza edilecektir.
Madde 11 – Yol Kenarı Bakımları
Özellikle yangına riskli alanlarda yol kenarlarında bulunan ağaçlardan yol güzergâhını kapatan ve yangının bir taraftan diğer tarafa geçişini kolaylaştıranlar kesilerek uzaklaştırılacaktır. Yangına dirençli türler korunarak gelişmeleri teşvik edilecek, gerekirse bu türler ekim ve dikimlerle takviye edilecektir.
Yol kenarı bakımlarında; yolun alt tarafından gelen yangın daha fazla tehdit oluşturacağından buralarda, aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi yangın söndürme araçları ile müdahaleyi kolaylaştıracak şekilde işlem yapılmalıdır. (Şekil: 8-9)
Madde 12 – Kullanılmayan Yangın Emniyet Yol ve Şeritleri
Yangın emniyet yolları (YY), yangın emniyet şeritleri (YŞ) genelde sırtlarda 6-15 metre genişliğinde açılarak üzerindeki tüm örtü temizlenmekte ve mineral toprak devamlı açıkta tutulmaktadır. Bu yol ve şeritlerden eğimleri uygun olanlar kullanılmakta, ancak eğimi çok yüksek olan yangın emniyet yol ve şeritleri kullanılamamakta ve bakımları yapılamamaktadır. Bu durum ise erozyona sebep olmakta ve estetik açıdan çirkin görüntüler oluşturmaktadır. Yangın anında hem kaçış hem de karşı ateş verme imkânı sunan YY ve YŞ’lerden bu yapıda olan yerlerin, erozyona sebebiyet vermeyecek şekilde, yangına dirençli otsu-odunsu boylanmayan bitkiler ile tesis edilmesi sağlanacaktır. (Şekil: 10)
Madde 13 – Diğer tesisler
Yangın Müdahale Cephesi (YMC), bağlantı tesisleri, helikopter pisti, su toplama çukuru, üst yapı, sanat yapısı vb. tesislerdir. Bu tesislerin yapım ve bakımında ilgili mevzuatlarında belirtilen hususlar dikkate alınır. Gerekiyorsa ilgili dairesinden tesislerin yapımı için izin alınır.
Madde 14 – Proje yapımı ve koordinasyon
Proje ile ilgili iş ve işlemlerde proje koordinatörü, bölge müdürünün uygun göreceği bölge müdür yardımcısıdır. Koordinatör, proje yapımından uygulanmasına kadar geçen bütün aşamalarının takibinden doğrudan sorumlu olacaktır. Şube müdürleri kendi görev alanları ile ilgili çalışmalara bizzat katılacak ve takip edeceklerdir. Projeler, proje koordinatörünün uygun görüşü ve orman bölge müdürünün onayından sonra uygulamaya konacaktır. YARDOP projelerinin sekretaryası Silvikültür Şube Müdürlüğü tarafından yürütülecektir.
Projeler; tamim ekindeki dispozisyona uygun düzenlenecek, farklı formatlara meydan verilmeyecektir. Proje ekindeki haritalar sayısal olarak orman idaresi ve planlama şubesi tarafından düzenlenecek, yapılacak işler haritada gösterilecek, proje alanı GEOPORTAL’ daki katmanına işlenecektir.
Onaylanmış olan projeler, takibi için ilgili şube müdürlüklerine fiziki olarak gönderilerek muhafaza edilecektir. Bilgi maksatlı ilgili tüm daire başkanlıklarına elektronik ortamda gönderilecek ve arşivlenecektir.
YARDOP projelerinin yapımı ve uygulamasından orman bölge müdürleri ve koordinatör bölge müdür yardımcıları sorumludur. Projede yapılacak her çalışma, bölge müdürlüğündeki ilgili şube müdürlüğünce belirlenecek, proje çalışmaları şubelere göre sınıflandırılacak (Proje Maliyeti ve Yapılacak İşler) ve uygulamasından da bölge müdürlüğünde ilgili şube müdürleri sorumlu olacaktır.
Madde 15 – Planlama iş ve işlemleri
Proje ile yapılacak iş ve işlemler belirlenerek çıkacak eta, olağanüstü hâsılat etası olarak alınır ve gereken yerlerde plan değişikliği yapılır. Plan yenileme aşamasında ise onaylanmış proje kapsamındaki faaliyetlere uygun düzenlemeler amenajman plan yapımcıları tarafından plana yansıtılır.
Proje kapsamında yapılan yangın önleyici tesisler (YMT, YOAT, ZOAT) ile diğer tesisler meşcere haritalarına çizgi ve nokta katmanı olarak aktarılarak sayısallaştırılacak bir nüshası proje ekine konulacaktır.
Madde 16 – İnşaat - ikmal iş ve işlemleri
Proje alanında öncelikle mevcut orman yol ağının yeterli olup olmadığı incelenecek, yetersiz ise önceliği belirlenerek yol şebeke planına uygun olarak programa alınacak, planında yol ağı yeterli değilse tadilat planı hazırlanacaktır. Mevcut yolların bakımının yapılması, yangın emniyet yollarının yeterli hale getirilmesi sağlanacaktır.
Ulaşım tesislerinin projelendirilmesinde mevcut yol şebeke planı dikkate alınacaktır. Proje kapsamı dâhilindeki ulaşım tesisleri proje süresi içerisinde öncelikle yapılacak, yol şebeke planına işlenecek, ve her yıl bakımlarının yapılması sağlanacaktır.
Madde 17 – İşletme-pazarlama iş ve işlemleri
Proje sahasında çıkarılması gereken ağaçlardan, değerlendirilebilecek olanların süratle boşaltılması ve ürünlerin en kısa sürede pazarlanması sağlanacaktır.
Yanık sahalarda öncelik, üzerindeki emvalin değerlendirilerek söz konusu alanın bir an önce yeniden orman kurma çalışmalarına hazırlanması olduğundan, üretim ve değerlendirme ile ilgili zaman kayıplarının asgariye indirilmesi gerekmektedir.
Yanan alanlarda değerlendirilebilecek emvallerin miktar tespiti saha büyüklüğüne göre gerektiğinde deneme alanları almak sureti ile yapılacaktır.
Değerlendirmenin süratli bir şekilde yapılabilmesi için pazar durumuna göre dikili satış, global satış yapılması veya idarece üretimi yaptırılarak emvalin sahadan en yakın ve uygun yerlerde oluşturulacak geçici depolara indirilerek ve rampa satışları da dahil olmak üzere en kısa sürede satış işlemi gerçekleştirilecektir.
Yanan sahalardaki üretim ve pazarlama işlerinde İşletme ve Pazarlama Dairesi Başkanlığınca alınan tedbirlere ilave tedbire ihtiyaç varsa acilen belirlenecektir.
Madde 18 – Bütçelendirme ve ödeneklerin takibi
Yangın önleyici tesislerde yapılacak silvikültürel çalışmalar, ilgili bütçesinin YARDOP ödeneğinden karşılanacaktır. Tesis edilen YMT, YOAT, ZOAT’lardaki kültür bakımlarına ve sahaya sonradan gelen istenmeyen türlerin ve kızılçam fidanlarının sahadan uzaklaştırılmasına ihtiyaç duyulduğu kadar devam edilecektir. Bu faaliyetlerle ilgili yapılan harcamalar ilgili bütçesinin kültür bakım faslından karşılanacaktır.
Tesis edilen YMT, YOAT, ZOAT sahalarında otlatma yapılmasının yasaklandığı civar köylerde ilan edilecek ve ihtiyaç duyulan yerlerde gerekirse tel ihata altına alınarak saha emniyeti sağlanacaktır. Yeni tesis edilen YMT, YOAT, ZOAT sahalarının koruması koruma giderleri ile ilgili ödeneklerinden karşılanacaktır.
Özel bütçeden verilen yangın önleyici tesisler ödeneği öncelikle:
a. Yangın müdahale tesisinin (YMT),
b. Ziraat arazisi ile orman alanlarının birbirinden ayrılması için yapılan tesislerin (ZOAT),
c. Yerleşim yerleri ile orman alanların birbirinden ayrılması için yapılan tesislerin (YOAT),
yapımında kullanılacaktır.
Madde 19 – Diğer iş ve işlemler
YMT, YOAT ve ZOAT’ların genişliği, tamim esasları da dikkate alınarak ormanın yangına hassasiyetine ve arazi yapısına göre değişebilir. Önemli olan bu tesislerin muhtemel bir yangında gayesine uygun hizmet edecek bir şekilde tesis edilmesidir. YMT, YOAT, ZOAT’ların, tesis içi yangın engellerinin ve dere vejetasyonlarının seçimi, yeri ve genişliklerinin tespiti yangınla mücadele şube müdürlüklerince belirlenecektir.
YMT’ler yangın mevsimindeki hâkim rüzgâr istikametine mümkün olduğunca dik tesis edilmeli, arazi topografyasının uygun olmadığı, araçların geçişine müsaade etmeyen çok eğimli yerlerde bağlantı tesisleri ile ulaşım sağlanmalıdır.
Yangından zarar görmüş yeniden tesise konu alanlarda YMT, YOAT, ZOAT’larda yapılan tesis çalışmalarında kullanılan türlerin dikim aralık ve mesafeleri diri örtü tehlikesinin olduğu yerlerde, olabildiğince dar tutularak kapalılığın bir an önce tesis edilmesi sağlanacaktır. Ayrıca bu çalışmalar gençleştirme faaliyeti gibi düşünülerek başarının takibi yapılacaktır.