KolayuyumGiriş yap

Bilirkişi Raporları Hakkında Genelge

Genelge

Tür
Genelge
Tarih
27.03.2014
Yürürlük
27.03.2014
Durum
Yürürlükte
Seri
Genelgeler

Konu : Bilirkişi Raporları Hakkında

Bakanlığımız, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’ne bağlı müze müdürlükleri, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamındaki kültür varlıklarının korunması ve kaçakçılığının önlenmesi hususunda yoğun bir mesai harcamaktadır. Kültür varlıklarının sürdürülebilir bir şekilde korunmasında devlet eliyle alınan önlemlerin yanı sıra akademisyenlere de önemli görevler düşmektedir.

Üniversitelerin Arkeoloji, Sanat Tarihi, Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümleri tarafından, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanuna ilişkin hususların derslerde ve düzenlenecek seminerlerde öğrencilere aktarılması ile anılan bölüm öğrencileri ve mezunlarının da bu etkin mücadeleye bilinçli olarak katılmalarının sağlanabileceği,

Yüzey araştırması ve kazı başkanlığı yapan akademisyenlerin bulundukları bölgede yerel halka yönelik, kültür varlıklarının korunmasını ve kaçakçılığının önlenmesini konu alan bilinçlendirici eğitim faaliyetlerinde bulunmalarının toplum bilincinin arttırılmasında faydalı olabileceği,

Akademik kadro ve üniversite öğrencilerinin, yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılan ülkemiz kökenli eserlerin tespitine yönelik; yurt dışında bulunan müzelerin koleksiyonları ile müzayedelerin ve yayımların taranması yönünde araştırmalar yapmaları için teşvik edilmesi ve tespit edilen eserlere ilişkin ülkemiz kökenli olduğunu belgeleyecek akademik bilgilerle destekli rapor, bilimsel yayın vb. dokümanların Bakanlığımız Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’ne iletilmesinin iade çalışmalarına önemli katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.

Bu hususlara ek olarak; kaçak kazılar ve kültür varlığı kaçakçılığı olaylarında ele geçen eserlere ilişkin anılan Kanun kapsamında yapılan değerlendirmeler sonucu hazırlanan bilirkişi raporlarında kullanılan bazı ifadelerin, adli süreç esnasında kaçak kazı ve kültür varlığı kaçakçılığı faaliyetlerinde bulunanların lehine yorumlanarak, 2863 sayılı Kanun kapsamında olup izinsiz ve belgesiz bulundurulamayacak devlet malı niteliğindeki eserlerin şahıslara iade edilmesi suretiyle hak kaybına sebebiyet verdiği ve kültür varlığı kaçakçılığının önlenmesinde verilen etkili mücadeleyi sekteye uğrattığı görülmektedir.

Kaçak kazı ve kültür varlığı kaçakçılığı olaylarında ele geçen eserlerle ilgili kuramlara sunulan bilirkişi raporlarının, “2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarım Koruma Kanunu”, “Korunması Gerekli Taşınır Kültür ve Tabiat Varlıklarının Tasnifi, Tescili ve Müzelere Alınmaları Hakkında Yönetmelik” ve “Etnografık Nitelikteki Taşınır Kültür Varlıkları Hakkında Yönetmelik" hükümleri gözetilerek düzenlenmesi önem arz etmektedir.

Kaçak kazılar ve kültür varlığı kaçakçılığı olaylarında ele geçen ve 2863 sayılı Kanun kapsamında incelemesi yapılacak olan eserlere ilişkin aşağıda belirtilen hususlar çerçevesinde değerlendirme

yapılmasının Bakanlığımızın hak kaybının önüne geçmesini sağlayacağı değerlendirilmektedir. Bu bağlamda;

a)2863 sayılı Kanun kapsamında eserler,

o Son 6 Osmanlı padişahı dönemi sikkeleri: Osmanlı Padişahlarından Abdülmecit, Abdülaziz, V Murat, II. Abdülhamit, V Mehmet Reşat ve Vahidcttin ile aynı dönem sikkeler, tescile tabi olmaksızın yurt içinde alınıp satılabilmektedir. Ancak zaman zaman hazırlanan raporlarda son 6 padişah dönemi sikkelerinin 2863 sayılı kanun kapsamı dışında kaldığı yönünde ifadelerinin kullanıldığı görülmektedir. Anılan sikkelerin 2863 sayılı Kanun kapsamında olduğu ancak ayrıca tescile tabii tutulmadan yurt içinde alımı - satımının serbest, yurt dışına çıkarılmasının yasak olduğu yönünde ifadelere yer verilmesi uygun olarak değerlendirilmektedir. Konunun 2863 sayılı Kanunun 23 (a) maddesi ile Etnografik Nitelikli Taşınır Kültür Varlıkları Yönetmeliğin 3 ve 4. maddeleri dikkate alınarak değerlendirilmesi,

o Etütlük nitelikte eserler: Müze uzmanlarınca hazırlanan bilirkişi raporlarında; ele geçen eserlerin kültür varlığı olmakla birlikte müzelik değerde olmadığı, müzelik değerini yitirdiği, etütlük mahiyette olduğu, silik, okunamıyor, tahrip olmuş vb. gibi nedenlerle 2863 sayılı Kanun kapsamı dışında, tasnif ve tescil dışı olduğu yönünde ifadelere yer verildiği görülmektedir. İlgili adli merciler tarafından özellikle talep edilen haller dışında incelemeye konu eserin, kondisyonuna (çeşitli nedenlerle zarar görmüş olup olmadığına bakılmaksızın) değinilmeden 2863 sayılı Kanun kapsamında bir kültür varlığı olup olmadığının açık ifadelerle belirtilmesi, lüzum görülüyorsa eserin, bilimsel amaçla kullanılmak üzere müzelerde korunması gerekli etütlük eserlerden olduğu yönünde açıklamalara yer verilmesi, inceleme esnasında şiddetli korozyona uğraması nedeniyle hiçbir şekilde dönem tayini yapılamayan ancak, 2863 sayılı Kanun kapsamında olduğu yönünde şüphe uyandıran eserlere ilişkin doğru karar verilebilmesi amacıyla restorasyon çalışması yapılmasına yönelik Genel Müdürlüğümüzden talepte bulunulması,

o Dönem tayini yapılabilen eserlerin; çeşitli nedenlerle zarar görmüş olmaları, söz konusu eserlerin 2863 sayılı Kanun kapsamı dışında bırakılmalarına gerekçe olarak gösterilmemelidir. Tasnif ve tescile tabilik ile etütlük ve envanterlik esaslarına ilişkin değerlendirmeler müzeciliğin iç işleyişiyle ilgili bir durum olduğundan adli birimlere hazırlanan bilirkişi raporlarında bu ifadelere yer verilmemesi,

o Kültür varlığı kaçakçılığı yapan şahısların caydırıcı cezalar almaları kültür mirasımızın korunmasında ve koruma bilincinin arttırılmasında önem teşkil etmektedir. Kaçakçılığa konu eserin kondisyonu / niteliği yönünde bir ayrım yapmak yerine eserin 2863 sayılı Kanun kapsamında olup olmadığı değerlendirmesinin yapılması; şahısların olayı gerçekleştirme amaçlarının ve bu doğrultuda faaliyette bulunmuş olmasının göz önünde bulundurulması,

o Bunlara ek olarak kültür varlığı kaçakçılığından yakalanan şahısların, bildirim yükümlülüğüne aykırı hareket etmenin yanı sıra suça konu eserleri bir kaçak kazı sonucunda temin etmiş olabileceği ihtimalinin de göz önünde bulundurulması ve bu hususun raporlara eklenmesi (2863 sayılı Kanun’un 67 ve 74 üncü maddeleri),

o Adli vakalara konu olan amorf nitelikli seramik parçaları : Yüzey araştırmaları esnasında bir alanın sit potansiyeli taşıyıp taşımadığının anlaşılmasında önemli bulgular olduğundan dönem tayini yapılabilen seramik parçalarının bütünlük arz etmese dahi 2863 sayılı yasa kapsamında olduğunun belirtilmesi,

o Tasnif ve tescile tabi olup müzelere alınmasına gerek görülmeyen kültür ve tabiat varlıkları (sadece korunması gerekli etnografik nitelikli kültür varlıklarından müzelere alınmayan eserler): Korunması Gerekli Taşınır Kültür ve Tabiat Varlıklarının Tasnifi, Tescili ve Müzelere Alınmaları Hakkında Yönetmelik”in 10. maddesi uyarınca “Tescile Tabi Taşınır Kültür ve Tabiat Varlığı Belgesi” ile sahibine iade edilebileceği ve bu belgeyi alanların ilgili müze müdürlüğüne en az üç yılda bir varlığın kendisinde bulunduğuna dair bildirimde bulunacağı, gerektiğinde müzenin bu süre dolmadan denetim yapabileceği veya bildirimde bulunulmasını isteyebileceği, belgede belirtilen kültür ve tabiat varlığını kaybedenlere ve zarar verenlere değerinin ödetileceğinin raporda belirtilmesi,

b)2863 sayılı Kanun kapsamında bir eserin kopyası ya da eski eser görüntüsü verilerek üretilen objeler; Kalıp yöntemi ile üretilip kolaylıkla çoğaltılmaları nedeni ile farklı bölgelerde karşılaşılan sahte eserler gerek müze uzmanlan gerek kolluk kuvvetleri ve gerekse adli birimler için zaman ve emek kaybına neden olmaktadır. Korunması Gerekli Taşınır Kültür ve Tabiat Varlıklarının Tasnifi, Tescili ve Müzelere Alınmaları Hakkında Yönetmeliğin 9. maddesine ek olarak, piyasayı yanıltıcı nitelikte olduğu değerlendirilen sahte eserlere yönelik görsellerin tüm kamunun ulaşabileceği bir zeminde Bakanlığımız Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünün web sitesinde yayınlanması amacıyla her sahte eser için ayrı ayrı, benzer niteliğe sahip eserler(sikkeler vb.) için 1 adedi yakın plan olmak üzere grup halinde çekilmiş jpeg formatında net fotoğrafları ile ölçü, ağırlık vb. bilgilerin yer aldığı bir CD’nin adli tahkikatın sonuçlanması beklenmeden Genel Müdürlüğe gönderilmesi, piyasayı yanıltıcı nitelikte olduğu değerlendirilen sahte eserlerin anılan yönetmeliğin 9. maddesi gereği müzede alıkonulmalarının uygun olacağı yönünde ifadelerin raporlara eklenmesi,

c) Günümüz yapımı eşya / obje / hediyelikler,

O Sahte eser olarak adlandırılan objeler de günümüz yapımı olmakla birlikte piyasayı yanıltma amacıyla üretilmeleri nedeni ile günümüz yapımı olup bu amaca hizmet etmeyen eşya/ objelerden ayrılırlar. Piyasayı yanıltma amacıyla üretilmiş sahte eserler ile hediyelik ve benzeri amaçlarla üretilmiş günümüz yapımı eşya / obje / hediyeliklerin ayrımının çok iyi yapılması ve raporlarda bu hususun açıkça belirtilmesi,

d) Ülkemiz kökenli olmayan eserler,

o Ülkemiz kökenli olmadığı değerlendirilen kültür varlıklarının farklı açılardan çekilmiş net fotoğraflarının ivedi olarak Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’ne gönderilmesi ve hazırlanan raporlara “Ülkemiz kökenli olmamakla birlikte bir başka ülkenin korunması gerekli kültür varlıklarından olabileceği ve taraf olunan uluslararası sözleşmeler gereği köken ülkeye iadesinin gerekebileceği belirtilerek şahsa iade edilmeyip müze müdürlüğünde korunmasının uygun olacağı ifadelerinin eklenmesi,

o uygun olarak değerlendirilmektedir.

Bu bağlamda; yukarıda yer verilen hususların üniversiteniz akademik kadrosu tarafından bu konuyla ilgili yapılacak iş ve işlemlerde dikkate alınmasının kültür varlığı kaçakçılığının önlenmesine ilişkin pek çok kamu kurum ve kuruluşuyla koordineli olarak yürütülen mücadele çalışmalarının etkinliğini arttıracağı değerlendirilmektedir.

Bilgilerinizi ve gereğini rica ederim.