2648 2648 Sayılı Genelge
- Tür
- Genelge
- Tarih
- 04.10.2019
- Yürürlük
- 19.09.2019
- Durum
- Yürürlükte
- Seri
- Genelgeler
Konu: Stok Maliyetini Düşürücü Tedbirler ve Satış Fiyatının Tespiti
GENELGE
2648
DAĞITIM YERLERİNE
Kurumumuz bünyesinde, piyasaya yönelik ürünler ve askeri ürünlerin stok maliyetinin yüksek olmasının özellikle piyasaya ve ihracata yönelik ürünlerin satış ve rekabet şartlarını önemli ölçüde olumsuz etkilediği bilinmektedir.
Fiyatlarının yüksekliğinden dolayı satışında güçlük çekilen ürünlerin, stok maliyeti hesaplamalarında maliyet kalemlerinin doğru bir şekilde tespit edilmemesi ve/veya Kurumumuz mevzuatında açık bir biçimde belirlenen maliyet hesaplamalarının fabrika/işletme Müdürlüklerimizde farklı uygulanması neticesinde, ürüne yönelik gerçek maliyetler oluşmamaktadır. Bu genelge ile stok maliyetlerine olumsuz etki eden faktörlerin belirlenebilmesi ve üretim maliyetlerinin doğru bir şekilde hesaplanması, böylece ürünlerimizin rekabet gücünün arttırılması amaçlanmaktadır.
Stok maliyetine olumsuz etki yapan faktörler ile bu olumsuzlukları giderecek tedbirler aşağıda irdelenmiştir. fabrika/işletme müdürlüklerimiz de kendi durum ve koşullarına göre maliyeti artıran diğer faktörleri belirleyip bunlara karşı tedbirlerini alacaklardır.
STOK MALİYETİ
Kurumumuz bünyesinde üretilen ürünlerin stok maliyeti, ilk keşif planındaki formata uygun olarak aşağıdaki formüle göre hesaplanmaktadır.
Stok Maliyeti = Direkt Malzeme Gideri+Direkt İşçilik Gideri+Genel İmal Giderleri
A.Direkt Malzeme Gideri:
Direkt malzeme giderlerini olumsuz etkileyen faktörler aşağıdaki şekilde belirlenmiştir:
1. Kullanılan teknik bilgi paketleri eski teknolojik bilgilere göre hazırlanmıştır.
2. İhtiyaçların teknik özelliklerinin tarif edildiği teknik şartname, teknik resim vb belgelerde yeterli ve doğru açıklama yapılmaması, ihtiyacı tam olarak karşılamayan ve istenilen fiziksel ve kimyasal nitelikleri taşımayan tedarikler yapılmasına neden olmaktadır.
3. Depolama şartlarının yetersizliği ile taşıma ve istifleme hatalarından kaynaklanan nedenlerle malzemeler kimyasal ve/veya fiziksel özelliklerini kaybetmektedir.
4. Tezgah çalışma prosedürlerine tam olarak uyulmamaktadır.
5. Malzeme alma ve iade senetlerinin ilgili sipariş kapsamında ve zamanında düzenlenmesi ile üretim sırasında ortaya çıkan bozuk üretim, arayiş ve tali hasılanın belgelendirilmesinde sorunlar bulunmaktadır.
6. Bazı malzeme gruplarında, yeterli rekabet oluşmaması nedeniyle ihtiyaçların uygun fiyat ve koşullarda temin edilmesi bakımından sıkıntılar yaşanmaktadır.
7. Malzeme tedarik süresinin çeşitli sebeplerle uzaması, üretimlerin zamanında tamamlanamamasına neden olmaktadır.
8. Malzeme kod numaraları bakımından Kurum çapında bir birliğin olmaması, aynı malzemeye farklı birimlerde farklı kod numaraları verilmesi ya da aynı kod numarası altında farklı malzemelerin takip edilmesi gibi durumlar, sağlıklı stok kontrolüne engel olduğu gibi, tedarik talebinde bulunan bir birimin başka bir Kurum biriminin stoklarından faydalanmasını da zorlaştırmaktadır.
Alınacak Tedbirler :
1. Teknolojik gelişmeler doğrultusunda mevcut üretim hatları için teknik bilgi paketleri güncelleştirilecektir.
2. Teknik dokümandaki hatalar ve noksanlıklardan dolayı yanlış tedarikler yapılmasını önlemek bakımından, mal ve hizmet alımlarında ihtiyaç sahibi birim tarafından teknik şartname, teknik resim ve prospektüs ve sair doküman; ihtiyacın tam ve doğru olarak tanımlanmasını, rekabeti kısıtlayacak şartlar konulmamasını, kalite kontrol ve kabul şartlarının açık ve anlaşılır olmasını sağlayacak şekilde hazırlanacaktır.
3. Malzemelerin nitelikleri dikkate alınarak, Kurumumuz Stoklar ve Ambarlar Yönergesinin "ambarlama esasları"na ilişkin hükümlerine ve 87/12028 sayılı Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esaslarına İlişkin Tüzük kurallarına uygun işlem yapılacaktır.
4. Üretim Müdürlüğünce, tezgah ayarlarına uyulup uyulmadığı ve tezgahın çalıştırma koşullarının tespiti yönünde çalışmalar yapılacaktır. Fire miktarları yapılacak düzenli toplantılarda görüşülecek, ayrıca fire oranlarının neden kaynaklandığı (tezgah eskiliği, malzemenin kalitesi, üretim işçisinin dikkatsizliği, kötü depolama ve istifleme koşullarından gelen malzemenin kimyasal ve fiziksel özelliklerinin değişmesi gibi) belirlenerek gerekli önlemler alınacaktır.
5. Direkt malzeme giderinin doğru hesaplanabilmesi için, malzeme alma ve iade senetlerinin ilgili sipariş kapsamında ve zamanında düzenlenmesi sağlananacaktır.
6. Üretim sırasında ortaya çıkan bozuk üretim, arayiş ve tali hasılanın belgelendirilmesi, bedellerinin hesaplanıp, maliyetlere usulünce yansıtılması hususlarında, Kurumumuz Üretim Planlama, Üretim Usul ve Esasları, Kalite, Stoklar ve Ambarlar ve Mali İşler ve Muhasebe Yönergeleri ile konuya ilişkin olarak yayımlanmış genelgelerde açıklanan şekilde işlem yapılacak, üretimlerin sağlam ve bozuk ayrımı stok maliyeti itibariyle yapılacaktır.
7. Savunma Sanayii'nde silah ve mühimmat üretiminde yerli üretim payı ile Kurumumuzda yapılan ihalelere katılımı artırmak ve ihalelerin duyurulması amacıyla, Kurumumuz ihale ve satın alma süreçlerinde, nitelikli iş yapan daha fazla yükleniciye/altyükleniciye ulaşmak ve bu yükleniciler/altyükleniciler arasında rekabet ortamı yaratarak en uygun fiyatlar ile sözleşme yapabilmek amacıyla oluşturulan "Tedarikçi Yönetim Sistematiği"nin yaygın bir şekilde kullanılması ve uygun veri girişleri yapılarak güncelliğinin korunması sağlanacaktır.
8. Malzeme tedariklerindeki gecikme nedeniyle üretimlerin aksamasının engellenmesi bakımından, ihtiyaç bildirimleri; ihale mevzuatına göre yapılması gereken işlemler, malzemenin yurt içi ya da yurt dışı kaynaklı olmasına bağlı olarak teslim süreleri ve diğer zorunluluklar dikkate alınarak yapılacaktır.
9. Fabrika/işletme müdürlüklerince malzeme bazında, malzeme tedarikinde kaçınılmaz sebeplerden meydana gelecek gecikmeler nedeniyle üretim ve hizmet faaliyetlerinin aksamaması için elde tutulacak stok miktarı olarak tarif edilen "asgari stok seyiyesi" ile önceden saptanan tedarik veya üretim sürelerinin uzaması halinde, malın ambar mevcudunun sıfıra inmemesi için asgarî stok seviyesine eklenen tolerans olarak tanımlanan "kritik stok seviyesi" belirlenecek ve bu seviyeleri koruyacak şekilde tedarik planlaması yapılacaktır.
10. Öncelikle kimyasal malzemeler ve tüm MKE birimlerinde kullanılan aynı teknik niteliklere sahip üretim malzemelerinden başlanmak üzere, tüm Kurum birimlerinde aynı stok kod numarasının aynı malzemeyi tarif etmesini sağlayacak bir düzenleme yapılması amacıyla, Genel Müdürlük Yönetim Bilgi Sistemleri Dairesi Başkanlığı koordinasyonunda, Üretim Yönetimi ve Mühendislik Hizmetleri Dairesi Başkanlığı, Mali İşler Dairesi Başkanlığı, İkmal Dairesi Başkanlığı ile fabrika/işletme müdürlüklerinin belirleyeceği ilgili personelin katılacağı bir çalışma başlatılacak, bilahare MKE Kurumu Satın Alma ve İhale Yönetmeliğinde belirtildiği üzere, İkmal Dairesi Başkanlığınca; tüm MKE birimlerinde kullanılan aynı teknik niteliklere sahip malların tespit edilerek, bunlarla ilgili stok miktarının ve hareketlerinin izlenmesini, talep edilen malın yeniden tedarik süresinin ve malı elinde bulunduran birimin kullanım terminlerinin de dikkate alınarak, gerektiğinde malın asgarî stok seviyesi üzerinde olan kısmının, tedarik talebinde bulunan birime gönderilmesini sağlayacak bir sistem kurulacaktır.
11. Kurumumuz mevzuatına göre açılacak stok siparişlerinin belirlenmesinde, ayrıntılı pazar araştırması sonucunda tespit edilecek, alınabileceği tahmin edilen siparişler dikkate alınacak, ayrıca raf ömrü olan ürünlerde bu süre dikkate alınarak sipariş açılmasına özen gösterilecektir.
B. Direkt İşçilik Gideri:
Stok maliyetini oluşturan unsurlardan biri olan direkt işçiliğin yüksek oluşmasındaki en önemli faktör kalifiye işgücü yetersizliği ve verimsiz çalışmasıdır. Direkt işçiliği yükselten diğer nedenlerden bazıları da aşağıda tespit edilmiştir.
1. İş emri ve tezgah başında yapılması gereken işçilik puantajları, sağlıklı bir şekilde yapılamamaktadır.
2. Mamul/ara mamul bazında üretimlerin, üretilme zamanlarının güncelleştirilmesine ihtiyaç vardır.
3. Boş işçilik saatleri iyi puante edilememekte ve alt başlıklar (tezgah arızasında geçen zaman, raporlu ve hastanede geçen süreler ile izinli süreler) şeklindeki detaylandırma sağlıklı yapılamamaktadır.
4. Mevcut üretim hatlarında darboğaz yaratan, yüksek işçilik kullanılmasını gerektiren, eski emek - yoğun teknolojiler kullanılan tezgahlar bulunmaktadır.
5. Operasyonlarda kullanılmakta olan TAM'lar genellikle uygun şekilde seçilememekte, dolayısıyla tezgah başı işçilik yükselmektedir.
6. İşçilerin normal mesaisinden tam olarak faydalanılmadan fazla mesai verilmesi nedeniyle işçilik giderleri artmaktadır.
Alınacak Tedbirler :
1. Direkt işçilik zamanları, üretim müdürlükleri ilgili personelince iş emri bazında ve tezgah başında tespit edilecek, maliyetlere yansıyacak gerçek üretim zamanları belirlenecek ve yapılan puantajlar aynı müdürlükçe kontrol edilerek MKE Bilgi Sistemine kaydı yapılacaktır.
2. İş zaman etüdleri tezgah ve üretim özelliğine göre, üretim birim zamanları tekniğine uygun olarak düzenli aralıklarla ve MKE Kurumu Üretim Planlama Yönergesinin 11.ç maddesinde belirtilen hallerde tespit edilecek, bu tespitlere göre belirlenmiş miktarların üretilmesi sağlanacaktır.
3. Fiili üretim zamanları ile öngörülen üretim zamanları düzenli olarak her yıl sonunda karşılaştırılacak, kabul edilebilir sapma dışında kalan üretimlerde, sapmanın nereden kaynaklandığı (tezgah eskiliği veya eksikliği, işgücü verimsizliği, malzemenin uygun olamaması vb.) tespit edilecek ve giderilmesi yönünde çalışmalar yapılarak aylık olarak raporlandırılacaktır.
4. Fiili çalışma saatlerinin takibi konusunda Fabrika Müdürlüklerince gerekli görülen önlemler alınacaktır.
5. Boş işçiliğin; sipariş yetersizliğinden (kapasite kullanım oranı düşüklüğünden), malzeme eksikliğinden (malzeme temin edilene kadar geçen süre), tesis ve makina onarımından, elektrik, su, buhar kesintisi gibi etkenlerden ve herhangi bir nedenle isçinin üretime yansımayan işçilik saat ve tutarı olarak tanımlandığı dikkate alınarak; boş işçilikler alt başlıklar halinde detaylandırılarak hesaplanacak ve ilgili hesaplara aktarılması sağlanacaktır.
6. İşe uygun "TAM"ların yeniden seçimi konularında bir çalışma başlatılacaktır. TAM'ların numaralandırılması, operasyon planlarında bu numaralarla tariflenmesi ve böylece operatörün hatalı kullanımının engellenmesi sağlanacaktır. Ayrıca operasyonlar seviyesinde uygulanmakta olan üretim sistemleri ve işgücü kullanımını azaltacak/kolaylaştırılacak iş akışını hızlandıracak modern ancak basit sistemler geliştirilecektir.
7. Operasyon ve atölyeler bazında, iş akış planlarına göre bir sonraki operasyon veya atölyeye teslim edilecek ürünlerde "Bir sonraki operasyon müşteridir." ilkesi çerçevesinde üretilen ürünler, özellikle üretim sorumlusu tarafından miktar, kalite ve fire yönlerinden kontrol edilip belgelendirilip imzalanarak teslim edilecektir. Üretim ve kalite güvence müdürlükleri tarafından da konu, işletme şartlarına göre yerinde kontrol edilecektir.
8. Üretim hatlarında darboğaz yaratan, teknolojisi eski olan veya yeterli olmayan, dolayısıyla yüksek işçilik saatleri gerektiren tezgah ve tesislerde yapılan üretimlerin, koşullar uygun olduğu takdirde öncelikle diğer fabrika/işletme müdürlükleri imkanlarıyla üretilmesi olanakları araştırılmak kaydıyla iç piyasadan temini yapılabilecektir. Üretimi aksatarak darboğaz yaratan kritik tezgahların yenilenmesi amacıyla tahmini maliyetlerin belirlenmesi yönünde çalışmalar yapılacaktır.
9. Toplam işgücü kaynağı ve işçilik ihtiyacı dikkate alınarak, fazla mesaili üretim yapılması ve vardiya sistemi planlaması yapılacak, işçilik giderinin mümkün olan en az seviyeye indirilmesi sağlanacaktır.
10. Ayrıca,
a. Sendikalar ile birlikte üretim, satış ve finansman ilişkisinin, başta işçi personel olmak üzere tüm personele anlatılarak, sürdürülebilirliğin sağlanması için gerekli koşulların belirlenmesi ve işe yabancılaşmanın önüne geçecek, motivasyon artıracak destekleyici eğitimlerin verimliliğin artmasını sağlayacağı dikkate alınarak uygun aralıklarla tekrarlanması,
b. İş gücü fazlası bulunan fabrika/işletme müdürlüklerinden işin uygunluğu göz önüne alınarak iş gücü ihtiyacı olan birimlere transfer edilmesi ve konuyla ilgili gerekli idari işlemlerin gecikmeksizin sonuçlandırılması,
için gerekli çalışmalar yapılacaktır.
C. Genel İmal Gideri:
Aşağıdaki faktörler genel imal giderlerinin yüksek olmasına sebep olmaktadır;
1. Endirekt işçilik ve malzeme giderleri yüksektir.
2. Elektrik, su, buhar vb.gibi giderler yüksektir.
3. Diğer fayda ve hizmet giderleri kapsamında gereksiz harcama yapılmaktadır.
4. Yansımadan gelen yardımcı hizmet giderleri yüksektir.
Alınacak Tedbirler:
1. Gerek endirekt iş gücünde tasarruf sağlamak gerekse tezgah arızalarının üretimi aksatmaması için tezgah ve alt yapının (su, elektrik, kanalizasyon vb.) planlı bakımlarının, kalifiye bakım onarım elemanlarından oluşan bir ekiple belirlenen sıklık ve sistem içinde yapılması için gerekli tedbirler alınacaktır. İmkanlar dahilinde acil durum bakım onarım ekibi mutlaka oluşturulmalıdır.
2. Genel Müdürlükçe yayımlanan 06/08/1990 tarihli ve 2233 sayılı Genelge gereğince yardımcı işçi sayısının, yapıcı işçi sayısına oranının %20 - %30'a düşürülmesi hususunda gerekli tedbirler alınacaktır.
3. Sarf malzemeleri (endirekt malzeme) grubunda yer alan ve zamanında teslim edilmeyip atölyede bulunan malzeme ve "TAM"ların sayımları yapılarak iş için gerekli olmayanlar ambarlara iade edilecektir.
4. İşçi kadrolu yönetici personel sayısı, işletmenin şartlarına göre gözden geçirilerek azaltılma yönüne gidilecektir.
5. Elektrik, su, buhar, gaz vb. enerji giderlerinin bir kısmı kayıplardan oluşmaktadır. fabrika/işletme müdürlüklerinde Enerji Verimliliği Yönergesi gereği görevlendirilen enerji yöneticileri tarafından bu Yönerge hükümleri çerçevesinde kayıpların tespit edilmesi ve enerji giderlerini düşürmek için alternatif çözümlerin belirlenmesine ilişkin işlemler yerine getirilecek ve maksimum tasarruf sağlanacaktır.
6. Fabrika/İşletme müdürlüklerinde, kendi bünyelerinde veya diğer fabrika/işletme Müdürlükleri ile işbirliği halinde yapılabilecek işlerin, işgücü kaynağı bakımından da uygun ise, dışarıya yaptırılmasından kaçınılacaktır.
SATIŞ FİYATININ TESPİTİ VE DİĞER HUSUSLAR
Yurt içi ve yurt dışı piyasaya yönelik ürünlerde, yeni firmaların sektöre girmesiyle birlikte, satış fiyatları rekabet şartları altında pazarda oluştuğundan, yüksek maliyetlerle rekabet edilemediği, dolayısıyla pazar payımızın her geçen gün düştüğü ve bu durumun da, askeri ve sivil ürünlerden sağlanacak kaynağın azalmasına sebep olduğu açık olup, piyasada oluşan koşullara uyum sağlamak açısından stok maliyetini düşürücü önlemlerin alınması öncelikli olmakla birlikte, satış fiyatını belirleyecek tek unsurun maliyet olmadığı, satılabilir bir fiyat belirlenmesinin de önem arz ettiği dikkate alınarak, satış fiyatının tespitinde aşağıda belirtilen hususlara dikkat edilecektir.
1. Satın alınıp, herhangi bir işlem yapılmaksızın alındığı haliyle doğrudan satılan ticari mal (emtia) maliyeti; emtia ambara girene kadar yapılan tüm masraflar için ödenen parasal tutara, ambarlama ve satış için yapıldığı varsayılan bir başka ifadeyle; sadece genel yönetim gideri ile pazarlama satış ve dağıtım giderinden ilgili fabrika/işletme tarafından, emtia için yapılan giderler hesaplanıp ilave edilerek satış maliyeti hesaplanabilecektir.
2. Satış fiyatları belirlenirken, ilgili fabrika/işletme müdürlükleri ve Pazarlama ve İhracat Dairesi Başkanlığı tarafından, aynı ürüne ait önceki dönemlerdeki satış fiyatları, piyasadaki rekabet durumu, ekonomik gelişmeler, satış koşulları vb. hususlar dikkate alınacaktır.
3. 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin "Teşebbüslerin fiyat ve tarifeleri başlıklı" 35'inci maddesinde; teşebbüs, müessese ve bağlı ortaklıkların işletmelerinde ürettikleri mal ve hizmetlerin fiyatlarını tespitte serbest oldukları belirtilirken, çalışmaların verimlilik ve karlılık esaslarına uygun olarak yürütüleceğinin de hüküm altına alındığı,
16/10/2018 tarihli ve 186 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının Eki Kararın "Alım ve satımlarda fiyat ve miktar uygulamaları" başlıklı 17'inci maddesinde; "(1) Kamu iktisadi teşebbüsleri, ilgili mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla, ürettikleri mal ve hizmetlerin fiyat ve tarifelerini belirlemekte serbesttir. Satış fiyatları ve tarifeler; uygulanan ekonomik programda yer alan ilke ve politikalar, programdaki mali hedefler ve teşebbüsün finansman ihtiyacı dikkate alınarak belirlenecektir." hükmünün yer aldığı,
Dikkate alınarak, MKE Kurumu İş Geliştirme ve İhracat Yönergesininin 10'uncu maddesinde yer alan, Yönetim Kurulu Kararı ile stok maliyetinin altında bir teklif fiyatı tespit edilebileceği yönündeki hüküm saklı kalmak kaydıyla, uygulanan ekonomik programda yer alan ilke ve politikalar, programdaki mali hedefler ve Kurumumuzun finansman ihtiyacı dikkate alınarak, satışların artırılabilmesi, pazar payımızın yükseltilebilmesi amacıyla ve yeterli sipariş olmaması nedeniyle boş işçiliklerin bulunması durumunda, zorunlu olarak istihdam edilen işgücünden ve mevcut tezgah ve tesislerden optimum düzeyde yararlanılması, zorunlu sabit giderlerin karşılanması, boş işçiliğe meydan verilmemesi vb gerekçeler açıklanmak suretiyle, yapılan piyasa araştırmaları sonucunda tespit edilen piyasa rayicinin ve stok maliyetinin altında olmamak üzere satış fiyatı belirlenebilecektir.
4. Kurumumuz Genel Müdürlüğünce yürütülen, yurt içi ve yurt dışı pazarlara yönelik pazarlama ve tanıtım faaliyetleri fabrika/işletme müdürlükleri ile birlikte organize edilecek ve MKE üretimlerini çok iyi tanıyan kadrolar tarafından yürütülmesi sağlanacaktır.
SONUÇ
1. Stok maliyetinin düşürülmesine yönelik olarak, bu genelgede sıralanan tedbirler ile belirlenen genel ilke ve hedeflerin yanısıra, fabrika/işletme müdürlüklerinin kendi bünyelerinde tespit edilen ve edilecek diğer tedbirlerden; fabrika/işletme müdürlüklerince alınabilecek olanlar süratle uygulamaya konulacak, Genel Müdürlük ile birlikte alınabilecek tedbirler içinse her fabrika/işletme müdürlüğü kendi bünyesine uygun öneriler geliştirirerek ilgili dairelerle irtibata geçecektir.
2. Yukarıda sıralanan tedbirler ile hedefler doğrultusunda, fabrika/işletme müdürlüklerince yapılan çalışmalar 6 (altı) aylık dönemler itibariyle, konu başlıkları altında birleştirilerek raporlandırılacak ve İşletme Bütçesi Kontrol Raporu ile birlikte Genel Müdürlüğe bildirilecektir.
Konuya ilişkin 03/05/2002 tarihli ve 2451 sayılı Genelge yürürlükten kaldırılmıştır. Gereğini önemle rica ederim.