KolayuyumGiriş yap

2025/7 Mobil Tarama Ekipleri Genelgesi

Genelge

Tür
Genelge
Tarih
08.07.2025
Yürürlük
08.07.2025
Durum
Yürürlükte
Seri
Genelgeler, Sağlık Mevzuatı

Sayı : Z-11045126-010.06-

Konu : Mobil Tarama Ekipleri

GENELGE

2025/7

Bilindiği üzere, Ulusal Tüberküloz Kontrol Programı kapsamında yüksek riskli gruplarda aktif taramalara ilişkin usul ve esaslar Bakanlığımızın 2006/61 sayılı Mobil Tarama Ekipleri Genelgesi çerçevesinde yürütülmektedir. Ancak söz konusu Genelgenin yayımlanmasının üzerinden geçen zaman ve sahadan gelen talepler neticesinde konunun tekrar değerlendirilmesi gerekmiştir.

Bu kapsamda, mobil tarama ekiplerinin oluşumu ve çalışma usullerine ilişkin hususlar aşağıdaki şekilde yeniden düzenlenmiştir.

A- Mobil tarama ekiplerinin yapılanması:

1. Mobil tarama ekibi (MTE), tüberküloz kontrol faaliyetleri kapsamında risk gruplarında radyolojik tüberküloz tarama faaliyetlerini ücretsiz yürütür.

2. MTE, mevzuat gereği ücretsiz olarak yapılması gereken risk grupları taramaları dışında, ücreti mukabilinde organize topluluk taramaları yapabilir ve il sağlık müdürlüğünün uygun birimi tarafından döner sermaye makbuzu kesebilir. MTE’ler öncelikle indeks vaka ve yıllık tarama programlarından sorumlu olup, organize topluluk taramalarını (Fabrikalar, oteller, özel kurum ve kuruluşlar vb.) risk grupları taramasından arta kalan zamanlarda yapabilir. Organize topluluk taramaları yapılırken, indeks vaka bildirimi olması durumunda acil ve öncelikli olarak indeks vakaya müdahale edilir.

3. Mobil tarama ekipleri; 20 ilde (Adana, Kayseri, Eskişehir, Samsun, İzmir, İstanbul, Bursa, Antalya, Trabzon, Erzurum, Diyarbakır, Edirne, Aydın, Muş, Konya, Sakarya, Van, Gaziantep, Ankara, Şanlıurfa) il sağlık müdürlüklerine bağlı olarak görev yapar.

4. Mobil tarama ekibi bulunan il sağlık müdürlüklerinin sorumluluk bölgeleri aşağıdaki şekilde belirlenmiştir:

4.1. Adana Mobil Tarama Ekibi: Adana, Hatay, Mersin, Osmaniye

4.2. Kayseri Mobil Tarama Ekibi: Kayseri, Kırşehir, Nevşehir, Sivas, Yozgat

4.3. Eskişehir Mobil Tarama Ekibi: Eskişehir, Bolu, Zonguldak, Bartın, Karabük

4.4. Samsun Mobil Tarama Ekibi: Samsun, Amasya, Çorum, Kastamonu, Sinop, Tokat

4.5. İzmir Mobil Tarama Ekibi: İzmir, Manisa, Uşak

4.6. İstanbul Mobil Tarama Ekibi: İstanbul

4.7. Bursa Mobil Tarama Ekibi: Bursa, Balıkesir, Çanakkale, Kütahya, Bilecik, Yalova, Kocaeli

4.8. Antalya Mobil Tarama Ekibi: Antalya, Burdur, Isparta

4.9. Trabzon Mobil Tarama Ekibi: Trabzon, Artvin, Bayburt, Gümüşhane, Giresun, Rize, Ordu

4.10. Erzurum Mobil Tarama Ekibi: Erzurum, Erzincan, Kars, Tunceli, Ardahan, Iğdır

4.11. Diyarbakır Mobil Tarama Ekibi: Diyarbakır, Batman, Elazığ, Mardin, Şırnak, Siirt

4.12. Edirne Mobil Tarama Ekibi: Edirne, Kırklareli, Tekirdağ

4.13. Muş Mobil Tarama Ekibi: Muş, Bingöl

4.14. Konya Mobil Tarama Ekibi: Konya, Karaman, Niğde, Aksaray, Afyonkarahisar

4.15. Sakarya Mobil Tarama Ekibi: Sakarya, Düzce

4.16. Van Mobil Tarama Ekibi: Van, Ağrı, Hakkâri, Bitlis

4.17. Ankara Mobil Tarama Ekibi: Ankara, Çankırı, Kırıkkale

4.18. Aydın Mobil Tarama Ekibi: Aydın, Muğla, Denizli

4.19. Gaziantep Mobil Tarama Ekibi: Gaziantep, Kilis, Kahramanmaraş

4.20. Şanlıurfa Mobil Tarama Ekibi: Adıyaman, Malatya, Şanlıurfa

5. MTE'ler sorumluluk bölgesi dışında çalışabilmek için Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünden onay alır.

6. Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünce il sağlık müdürlüğünün talebiyle veya doğrudan yeni bir mobil tarama ekibi kurulabilir.

6.1. Mobil tarama ekibi kurulmasını isteyen il sağlık müdürlüğü aşağıda belirtilen iş ve işlemleri yürütür:

6.1.1. MTE kurulmasını isteyen il sağlık müdürlüğü; iş yükü ve kapasite ile ilgili bir rapor hazırlar. Bu raporda; ilinde bulunan risk gruplarını tespit eder, ekip kurma gerekçesinden bahseder, hizmetle ilgili personel ve ekipman planlamasını yapar. Ön olur için raporu Bakanlığa gönderir.

6.1.2. Bakanlığın ön olur vermesi halinde, il sağlık müdürlüğü mobil tarama ekibinde kullanılması planlanan araç, röntgen cihazı ve ekipmanlarının tedarikini yapar ve röntgen cihazı için Nükleer Düzenleme Kurumundan (NDK) lisans belgesini alır.

6.1.3. Mobil tarama ekibi kurulması için Valilik onayı alır.

6.1.4. Resmi yazı (Ekinde; personel durumu, araç plakası, cihaz durumu, NDK tarafından düzenlenen sertifikaları, rapor ve Valilik oluru olmalıdır) ile Bakanlığa kesin olur için müracaat eder.

6.2. Bakanlık başvuruyu değerlendirir. Bakanlık başvuruyu uygun kabul ederse; mobil tarama ekibinin çalışacağı sorumluluk bölgesini belirler, elektronik sistemde mobil tarama ekibini tanımlar ve taleple ilgili sonucu ilgili il sağlık müdürlüğüne resmi yazı ile bildirir.

6.3. Talebi uygun görülen il sağlık müdürlüğü;

6.3.1. Bakanlıkça elektronik sisteme tanımlanan mobil tarama ekibi ile ilgili “Ekip Bilgileri”ni günceller.

6.3.2. Ekip üyelerini ve ekip sorumlularını belirler. Ekip sorumlusu için Müdürlükten görevlendirme onayı alır. Elektronik sisteme mobil taramanın “Ekip Üyelerini ve Ekip Sorumlusunu” tanımlar.

6.3.3. Sorumluluk sahasına giren ilgili müdürlüklerle beraber, sorumluluk bölgesindeki illerde bulunan risk gruplarını belirler, yıllık tarama programını hazırlar ve tüberkülozla ilgili kullanılan elektronik sistemde “Tarama Programı Listesi”ne kayıt eder.

6.4. Kayıtları tamamlanan mobil tarama ekibi Bakanlığın gönderdiği olur tarihinden itibaren en geç 30 gün içinde tarama faaliyetlerine başlar.

6.5. MTE’nin güçlendirilmesi amacıyla ek araç alımlarında Bakanlıktan yeniden olur alınmasına gerek yoktur. Bakanlığa; yeni araç, ekipmanlar ve çalışacak personelle ilgili bildirim yapılması yeterlidir.

7. MTE bulunan il sağlık müdürlüğü, kendi ili ve sorumluluk bölgesindeki illerde tüberküloz kontrolüne yönelik yapılan mobil tarama faaliyetlerinin yürütülmesinden sorumludur.

8. Mobil tarama ekibi olmayan iller; illerine tarama için gelen MTE'lere kalacak yer ve program organizasyonu ile ilgili ihtiyaçlarına destek verir.

9. MTE faaliyetlerinin il genelinde yürütülmesinden il sağlık müdürü adına tüberküloz il koordinatörü sorumludur. Tüberküloz il koordinatörü belli olmadığı durumlarda, -varsa- tüberküloz birim sorumlusu veya bulaşıcı hastalıklardan sorumlu birim sorumlusu, halk sağlığı hizmetleri başkanı ve il sağlık müdürü sorumludur.

Taramaya giden MTE; il sağlık müdürlüğünce görevlendirilmiş en az bir şoför, bir tıbbi görüntüleme teknisyeni/teknikeri, ihtiyaca binaen bir sağlık personelinden oluşur. MTE faaliyetlerinin bu ekip tarafından yürütülmesi esastır. MTE il sağlık müdürlüğü; ilgili personelin raporlu vb. olması, taramaya gidilecek kurumun niteliği (toplama kampı, çadır kent vb.), taranacak kurum ve/veya kişi sayısının fazla olması, görev süresinin uzun olması gibi sebeplerden dolayı taramaya gidilen illerden hekim, tıbbi görüntüleme teknisyeni/teknikeri veya sağlık personeli görevlendirilmesini talep edebilir. Taramaya gidilen ilin sağlık müdürlüğü personeli resmi yazı ile görevlendirir. Görevlendirilen personel, elektronik sisteme tanımlanabilmesi için bir MTE’nin bağlı olduğu il sağlık müdürlüğüne bildirilir.

10. Birden fazla mobil tarama aracı olan illerde, her mobil tarama aracı için ayrı bir ekip sorumlusu resmi yazı ile görevlendirilir ve kendisine tebliğ edilir. Ekip sorumlusu; mobil tarama ekibindeki personelin çalışma düzeninden, araç ve cihazların mevcut durumu, periyodik bakımlarının takibi ile koordinesinden, tarama sonuçlarının ve Bakanlıkça belirlenen verilerin elektronik sisteme girilmesinden, güncellenmesinden, arşiv oluşturulmasından, dönemsel ve yıllık çalışma sonuçlarının tüberküloz il koordinatörü ile birlikte düzenlenmesinden sorumludur. Ekip sorumlusu ihtiyaca binaen MTE ile birlikte tarama faaliyetlerine katılabilir.

11. İl dışında yapılacak taramalarda, hekim görevlendirmesi gereken durumlarda; taramaya gidilen ilin il sağlık müdürlüğü tarafından hekim görevlendirilir. MTE’nin yaptığı çalışmaların kayıtlarının tutulması, analiz ve değerlendirmelerinin yapılması için ekibin konuşlandırıldığı merkezde istatistik çalışmalarını yürütebilecek bir personel görevlendirilebilir. Tüberküloz il koordinatörü tarafından MTE’de görevlendirilen personel bilgileri elektronik sistemde tutulur ve güncellenir.

12. MTE’de bir araç, bir dijital röntgen cihazı, sarf malzemeleri ve personeli koruyucu malzemelerle birlikte röntgen çekimi yapacak her personelin kendine ait dozimetresi bulunmalıdır.

13. İl sağlık müdürlüğü, MTE’de görevli personelin iş güvenliği ve iş sağlığı ile ilgili gerekli tedbirleri alır.

14. MTE’ye ait araç ve cihazların her türlü idamesinden (tamir, bakım, sigorta, sarf malzemesi, kalibrasyon vb.) MTE’nin bağlı olduğu il sağlık müdürlüğü sorumludur. İl dışı taramalarda mücbir sebeplerle ortaya çıkan durumlarda göreve gidilen ilin il sağlık müdürlüğü tarafından MTE’nin ihtiyaçları karşılanır.

15. MTE; sorumluluk sahasındaki illerde yaptığı taramalarla ilgili film ve dokümanları, tarama listelerini ve diğer bilgi ve belgelerin ilgili tüberküloz il koordinatörüne tesliminden sorumludur.

16. İllerin risk gruplarına yönelik yıllık tarama programının hazırlanmasında aşağıda belirtilen iş ve işlemler yürütülür;

16.1. Her il sağlık müdürlüğü, kendi ilindeki yıllık taranacak risk gruplarını kontrol eder ve günceller. Güncellenen risk grubu listesini en geç aralık ayının son haftasında olacak şekilde sorumluluk bölgesine girdiği MTE’nin il sağlık müdürlüğüne gönderir.

16.2. MTE’si olan ilin tüberküloz il koordinatörü tarafından, sorumluluk bölgesinden gelen risk grubu listeleri tek liste haline getirilir. MTE’ye ait “Yıllık Tarama Programı”nı elektronik sistemde “Tarama Programı Listesi”ne kayıt eder.

16.3. MTE’si olan il sağlık müdürlüğü, yıllık tarama programını en geç ocak ayının ikinci haftasına kadar tamamlayarak elektronik sisteme kayıt eder. Ocak ayının ikinci haftası itibari ile oluşturulan Yıllık Tarama Programı çıktıları alınır. Sistemdeki Yıllık Tarama Programı formunda belirlenmiş ilgililere imzalatılır ve tüberküloz il koordinatörlüğünde süresiz arşivlenir.

17. MTE'lerin risk grupları ve temaslı taramalarında çalışma prensipleri: Belirlenen risk gruplarına yılda en az bir kez tarama yapılır. Gerekli durumlarda tarama yılda iki ya da daha fazla sayıda yapılabilir.

17.1. Taranacak kurumun bulunduğu ilin koordinatörü, tarama programı ile ilgili kuruma bilgi verir. MTE gelmeden önce taramaya gidilecek kurumdan taranacak kişi ve personel listesini talep eder.

17.2. Koordinatör tarafından taramaya gidilecek kurumla ilgili randevu alınır ve MTE’ye bildirilir.

17.3. MTE taramaya gitmeden önce kurumu arayarak tarama listesini talep edebilir.

18. Sorumluluk bölgesindeki illerin ve rutin taranan kişi sayısının fazla olması, elde verilerin yüksek güvenlik önceliği bulunması sebebiyle MTE tarafından yürütülecek değerlendirme ve arşivleme çalışmalarında ihtiyaç duyulan muhafaza ve mahremiyetin sağlanabilmesi için il sağlık müdürlüğü veya merkez verem savaşı dispanseri biriminde MTE için bir oda tahsis edilebilir. İl sağlık müdürlüğünce MTE odasında personel sirkülasyonunun kontrolü, veri girişi ve kesintisiz iletişimin sağlanabilmesi için kilitli kapı, bilgisayar, internet, telefon gibi ihtiyaç duyulan büro araç, gereç ve ekipmanların bulunması sağlanır.

B- Risk grupları ve risk gruplarına yaklaşım:

Tüberküloz Tanı ve Tedavi Rehberine göre; ceza infaz kurumlarında bulunanlar tüberküloz için risk grubunu oluşturur. Bu kurumlar yılda en az bir kez düzenli olarak (rutin tarama) taranmalıdır.

Tüberküloz için risk grubu oluşturduğu düşünülen ancak yıllık tarama programına dahil edilmeyen diğer topluluklar ise tüberküloz hasta temaslıları, sağlık çalışanları, bağışıklığı baskılanan kişiler, yaşlıların toplu yaşadığı kurumlar, yatılı rehabilitasyon ve bakımevleri, evsizler ve göçmenlerdir. Mobil tarama ekipleri, toplu yaşam alanlarındaki yaşlıların bulunduğu yatılı kurumlar (bakımevleri, huzurevleri), diğer yatılı rehabilitasyon ve bakımevleri, tüberküloz temaslı taramaları, göçmenler vb. toplu yaşam alanlarında tüberküloz hastası tespit edilmesi durumunda diğer grupların taramalarını da yapabilir. Risk grupları Tüberküloz Tanı ve Tedavi Rehberine göre güncellenebilir.

Tüberküloz hasta temaslıları ve evsizler verem savaşı dispanserince taranmaktadır. Ancak taranacak kişi sayısının yüksek olması durumunda; MTE’nin temaslı taramasına dâhil edilmesine, tarama yapılacak ilin verem savaş dispanseri hekimi, il koordinatörü ve MTE’nin bağlı olduğu ilin tüberküloz koordinatörü birlikte karar verir.

Sağlık çalışanlarının taramaları kendi sağlık kuruluşlarınca yapılır. Bağışıklığı baskılanan risk gruplarındaki kişilerin taramaları hastanın takibini yapan hastanenin hekimi tarafından yapılır.

C- MTE faaliyetlerinde sorumluluklar:

MTE personeli: Ekipte görevlendirilen şoför ve sağlık personelidir.

MTE sorumlusu: Mobil tarama ekibinin görev ifa ettiği yerdeki uygulamalardan ve ekip çalışmalarının kesintisiz yürütülmesiyle ilgili teknik ve idari işlerden sorumludur. Ekip sorumlusu tüberküloz il koordinatörüne bağlı olarak çalışır. Ekip sorumlusunun görevleri; il koordinatörünce yürütülen yıllık tarama programı kesinleşince elektronik sisteme tanımlanmasından, planlanan taramaların sonuçlarının, cihaz ve araçlarla ilgili verilerin elektronik sisteme girilmesinden, ihtiyaç halinde şüpheli kişilerin sisteme kayıt edilmesinden, mobil tarama ekibindeki diğer personelin kayıtlarının güncel tutulmasından ve personelin çalışma düzeninden sorumludur. Araçta kullanılan röntgen cihazının NDK (Nükleer Düzenleme Kurumu) lisans belgesi ve vize durumunu takip eder ve güncel bilgilerini elektronik sisteme girer. Elektronik sistemin ilgili modülü tarafından gönderilen uyarıları, tüberküloz il koordinatörünün talimatları doğrultusunda sonuçlandırır. Araç ve cihazların mevcut durumu, periyodik bakımlarının takibi ile ilgili iş ve işlemleri Müdürlükle koordineli bir şekilde yürütür. Mobil tarama çalışmalarıyla ilgili dokümanların eksiksiz/tam doldurulması ve çalışmalarla ilgili arşivin oluşturulmasından sorumludur. Tüberküloz il koordinatörünün talimatları doğrultusunda dönemsel ve yıllık istatistiki çalışma sonuçlarını düzenler ve değerlendirir.

Röntgen filmlerini değerlendiren hekim: Röntgen filmlerini tüberküloz yönünden ve film üzerinden değerlendirir. Temaslı taraması ve rutin taramalarda şüpheli olarak tespit ettiği kişileri tüberküloz için kullanılan elektronik sisteme T.C. kimlik numaralarını kullanarak kayıt eder. Rutin taramada ise incelediği röntgen filminde tüberküloz dışı patoloji tespit ettiklerini de ayrıca T.C. kimlik numarasıyla birlikte belirler. Tarama sonuçlarını; tüberküloz şüpheli kişileri ve tüberküloz dışı patoloji saptanan kişilerin listesini, resmi yazı ve eposta ile il sağlık müdürlüğüne gönderir.

Tüberküloz il koordinatörü: Mobil tarama ekibi ile ilgili tüm iş ve işleyişten; halk sağlığı hizmetlerinden sorumlu başkana ve il sağlık müdürüne karşı sorumludur. Mobil tarama ekibinde görevlendirilen personelin yıllık ve idari izinleri ile ilgili iş ve işlemler tüberküloz il koordinatörüne bağlı olarak yürütülür. Tüberküloz il koordinatörü MTE ile ilgili iş ve işlemleri Halk Sağlığı Başkanına bağlı olarak yürütür. Tüberküloz il koordinatörleri kendisine yazılı olarak bildirilen tüberküloz şüpheli kişi listesini tüberküloz olup olmadığının kesinleştirilmesi amacıyla ileri tetkikleri yapılmak üzere ilgili kuruma yazılı olarak bildirir. Yazının ekinde tüberküloz dışı patoloji tespit edilen kişilerin listesini yeniden değerlendirilmesi amacıyla ilgili kuruma gönderilir.

Sorumluluk bölgesindeki tüberküloz il koordinatörleri: İlindeki risk gruplarını takip eder, yıllık tarama programında taranacak kurum envanterlerini günceller ve randevu-faaliyet takvimlerini ilgili kurumlarla görüşür. Tüberküloz şüpheli kişileri elektronik sisteme zamanında girer, girilmesini sağlar. Tüberküloz şüpheli kişilerin kesin tanı almalarını sağlamak amacıyla süreci takip eder ve sonlandırır. İline gelen MTE ile ilgili tarama çalışmalarını başından sonuna kadar takip eder, ilgili kurum ve kuruluşlarla koordinasyon çalışmalarını yürütür.

Tüberküloz birim sorumlusu veya bulaşıcı hastalıklar birim sorumlusu: Tüberküloz il koordinatörü olmadığı durumlarda mobil tarama ekibinden sorumludur.

Halk sağlığı başkanı: MTE personeli, aracı, cihazı ve tüberküloz taraması ile ilgili yürütülen sistemin il düzeyinde ve iller arası kesintisiz işleyişinden sorumludur.

MTE’nin bağlı olduğu il sağlık müdürlüğü: Mobil tarama hizmetlerinde aksaklıkların yaşanmaması ve personel güvenliği için il sağlık müdürlüğüne tahsis edilen mobil tarama araçlarının, dijital röntgen cihazlarının ve diğer cihazların servis bakımlarının ve kalibrasyonlarının düzenli olarak yapılması ve devamlılığını sağlar. Röntgen filmlerinin en az iki hekim tarafından değerlendirilmesi için hekim görevlendirir, filmlerin zamanında değerlendirilmesini sağlar. MTE aracı için il içinde güvenli park yeri oluşturur, güvenliğini sağlar. Dolayısıyla il sağlık müdürlüğü MTE tarafından kullanılan hizmet aracı ve cihazların asıl sahibi ve sorumlusudur.

Sorumluluk bölgesindeki (Mobil Tarama Aracı Olmayan) il sağlık müdürlüğü: MTE’nin tarama yapacağı kurum/kuruluşlarla ilgili resmi prosedürleri yürütür. Kendi ili ile ilgili yıllık tarama programı çalışmalarının gerçekleştirilmesini sağlamak için tedbir alır. İlgili personel tarafından taramada çekilen filmlerin okunmasını, sisteme girilmesini ve şüpheli kişinin kesin tanı alması ilgili süreci takip eder ve tamamlanmasını sağlar. MTE’nin kullandığı tarama aracının güvenliğini sağlar. Bölgesine gelen MTE’yi ihtiyaç duyulan her türlü idari ve teknik konularda destekler.

Verem savaş dernekleri: Derneklere ait tarama aracı ve ekipleri çalışmalarını bu Genelgeye uygun olarak yürütür. Bu amaçla derneğin bulunduğu ilin il sağlık müdürlüğüyle dernek arasında protokol imzalanır. Protokolde dernek tarafından işletilen tarama aracı ve personelinin bu Genelgeye uygun faaliyet göstereceği, Müdürlükçe yıllık tarama programı kapsamına alman tüberküloz risk gruplarıyla ilgili çalışmaları ücretsiz yürüteceği ve tüberkülozla ilgili tarama çalışmalarını yalnızca protokol imzaladıkları il sağlık müdürlüğü sınırları içinde gerçekleştirebilecekleri özellikle belirtilir. Protokol imzalandıktan sonra dernek tarama aracı elektronik sisteme, araç özellikleri ve çalışan personeliyle birlikte kayıt edilir. Yıllık tarama programı veya temaslı taramaları ile ilgili yürüttükleri çalışmaların kayıtları, takibi ve sonuçları elektronik sistem üzerinden yürütülür. Dernek tarama ekibi ve araçları yıllık tarama programı kapsamında idari sevk ve uygulama direktiflerini tüberküloz il koordinatöründen alır.

Mobil tarama araçlarına giydirilen yazılarda; Kurumsal Kimlik Kılavuzunda yayınlanan “Bakanlık-Genel Müdürlükler” bölümündeki Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü ortalı logosu kullanılacaktır. Logonun altında, MTE’nin bağlı olduğu il sağlık müdürlüğünün adı ve “Mobil Tarama Aracı” ibaresi Ek-1’de belirtilen şekilde bulunmalıdır. Kişisel verilerin korunmasını sağlamak için tarama aracı üzerinde tüberkülozla ilgili herhangi bir sembol, işaret kullanılmamalıdır.

Ç- Mobil tarama faaliyetlerinin yürütülmesi:

Yıllık tarama programı gereği her tüberküloz il koordinatörü ilindeki risk gruplarını listeler, tahmini taranacak hedef kitle sayısını belirler. Güncellediği risk grupları listesini her yıl aralık ayının son haftasına kadar MTE’si olan tüberküloz il koordinatörüne gönderir. MTE’si olan tüberküloz il koordinatörü her yıl ocak ayının ikinci haftasına kadar bir yıl boyunca yapacağı yıllık çalışma planını ilgili tüberküloz il koordinatörüyle birlikte oluşturur. Yıllık çalışma programını tüberküloz için kullanılan elektronik sisteme girer.

İlinde MTE bulunan tüberküloz il koordinatörleri; MTE faaliyetlerinin elektronik sisteme girilmesinden, ekip bilgilerinin güncellenmesinden ve değerlendirme yapıldıktan sonra şüpheli olarak tespit edilen kişilerin T.C. kimlik numaralarının elektronik sisteme girilmesinden esas olarak sorumludur.

Programın yürütülmesinde esas sorumluluk MTE'lere ait olmakla birlikte; filmlerin, şüpheli hastaların değerlendirilmesi ve takibinden her ilin kendisi sorumludur. Bunun yanı sıra tüberkülozdan şüphe edilen kişinin ileri tanı, tetkik ve muayenelerinin yapılmasından ve konuyla ilgili iş ve işlemlerin yürütülmesinden her ilin kendisi sorumludur.

Taranacak kurumun bulunduğu ilin koordinatörü veya MTE, tarama programı ile ilgili kuruma bilgi verir. MTE gelmeden önce taramaya gidilecek kurumdan taranacak kişi ve personel listesini talep eder. İşlemleri tarama listesi üzerinden yürütülür.

MTE; çekimleri tamamlanan röntgen filmlerini ve taranan kişi listesini değerlendirmek üzere tarama yapılan ilin il koordinatörüne tutanak karşılığında teslim eder. MTE, tarama için gittiği ilden dönüş yaptıktan sonra “tarama verileri”ni 5 (beş) iş günü içinde elektronik sisteme girer. Tüberküloz şüphelilerin T.C. kimlik numaralarının sisteme girişleri, MTE’nin tarama verilerini girdikten sonra mümkündür. Bu sebeple temaslı taramalarında taramayı takip eden azami 1 (bir) iş günü içinde tarama verileri girilir. Tarama verileri elektronik sisteme girilirken taramayı yapan MTE personelinin tamamı sisteme kayıt edilmelidir.

Röntgen filmlerini en az iki hekim ayrı ayrı değerlendirir. Hekimler röntgen filmlerini tüberküloz yönünden ve film üzerinden değerlendirir. Temaslı taraması ve rutin taramalarda şüpheli olarak tespit ettiği kişileri tüberküloz için kullanılan elektronik sisteme T.C. kimlik numaralarını kullanarak kayıt eder. Rutin taramada ise incelediği röntgen filminde tüberküloz dışı patoloji tespit ettiklerini de ayrıca T.C. Kimlik numarasıyla birlikte belirler. Tarama sonuçlarını; tüberküloz şüpheli kişileri ve tüberküloz dışı patoloji saptanan kişilerin listesini ve filmlerini, resmi yazı ve eposta ile il sağlık müdürlüğüne gönderir. MTE tarafından değerlendirilmek üzere teslim edilen röntgen filmleri, MTE tarafından tarama verileri sisteme girildikten sonra azami 5 (beş) iş günü içinde değerlendirilerek sonuç ve şüpheli kişiler elektronik sisteme girilir. Şüpheli kişilerin elektronik sisteme girişinden filmi değerlendiren hekimler ve TB il koordinatörü sorumludur.

Tarama, indeks vaka için yapılan bir tarama ise (temaslı taraması) ilgili verem savaşı dispanseri hekimi tarafından filmlerin değerlendirmesi 24 saat içinde tamamlanarak, tarama sonucu ve şüpheli kişilerin bilgileri elektronik sisteme girilmiş olmalıdır. Şüpheli olarak tespit edilen kişiler değerlendirmeyi yapan hekim tarafından kendi il koordinatörüne 24 saat içinde önce telefon, e-posta ve devamında resmi yazı ile bildirilir. Değerlendirmeyi yapan hekim tüberküloz şüpheli kişilerin bildirimini yapar.

Sisteme şüpheli kişi olarak kayıt edilen ancak adres değişikliği vb. sebeplerden dolayı ulaşılamayan kişilere (cezaevinden tahliye olmuş ve sadece gittiği il bilinen kişiler gibi) kesin tanı konulamamaktadır. Bu sebeple ulaşılamayan şüpheli kişilerin illerine de mutlaka bildirim yapılır. Bildirim TB il koordinatörü tarafından il sağlık müdürlüğü marifetiyle; şüpheli kişinin gittiği tespit edilen ilin sağlık müdürlüğüne (gereği için) ve bölgeden sorumlu mobil tarama ekibinin il sağlık müdürlüğüne (bilgi için) resmi yazı ile yapılır.

TB şüphelinin/hastanın bulunduğu şehrin il sağlık müdürlüğü, şüpheli kişinin kesin tanı alması için (Tüberküloz Var/Yok) cezaevinden sorumlu olan aile hekimine resmi yazı ile bildirim yapar. Cezaevindeki aile hekimi, hastanın kesin tanı alması için bir an önce hastaneye sevk edilmesini, muayene ve tetkiklerinin yaptırılması gibi iş ve işleri takip eder, kurumda enfeksiyon kontrol önlemlerinin alınmasını sağlar. Aile hekimi şüpheli kişinin sonucunu il sağlık müdürlüğüne bildirir. İl sağlık müdürlüğü, şüpheli kişilerin kesin tanı almaları için takibinden ve sonuçlandırılmasından sorumludur.

MTE, herhangi bir sebeple taramayı yapamazsa veya başlayan bir çalışma tamamlanamazsa, MTE ekibi iki nüsha halinde tutanak tutar. Tutanakta; taranamayan kurumun resmi/tam adı, çalışmanın yapılamamasının sebepleri, tarih ve varsa ispat için ihtiyaç duyulan ek bilgi ve belgeler, MTE ekibinin imzaları olmalıdır. MTE tutanağın birini kendi il sağlık müdürlüğüne gönderir. Diğerini kendisi arşivler ve elektronik sisteme taratarak yükler. MTE’nin il sağlık müdürlüğü; tarama yapılamayan kurumun bulunduğu il sağlık müdürlüğüne resmi yazı ile bilgi verir.

Tarama yapılamayan Kurumun bulunduğu il sağlık müdürlüğü, bahse konu kurumun taranmadığını valiliğe ve ilgili kuruma resmi yazıyla bildirir. Yeniden yapılacak tarama faaliyeti, MTE’nin yıllık tarama programının uygunluk durumuna göre yeniden planlanır.

D- Arşiv hizmetleri

Mobil tarama ekipleri, her bir tarama programı için ayrı bir dosya oluşturur. Her dosyanın sırt ve ön taraflarındaki etiketlerde ‘Taramanın Yapıldığı Kurumun Adı’, ‘Taramanın Gerçekleşme Tarihi’, sistem tarafından tarama programına verilen ‘Tarama No’ yazılır. Dosyanın oluşturulduğu tarama ile ilgili bütün dokümanlar (tutanaklar, listeler, görevlendirmeler vb.), çıktısı alınan sisteme kayıtlı tarama verisi ile taramada çekilen röntgen filmleri CD/DVD, Harici bellek, internet üzerinden PACS kurulumu vb.ne kayıt edilerek dosyaya konulmalıdır. Tarama programlarının dosyaları, arşiv mevzuatına uygun ortamlarda süresiz saklanır.

MTE kendi oluşturacağı arşivde; taradığı kurumlarla ilgili çekilen filmleri, kullanılan detaylı listeleri, tutanakları, dokümanları ve diğer kayıtları süresiz saklar. Taramalarla direkt ilgili bilgi ve belgeler, hem kişisel bilgilerin korunması hem de yüksek güvenlik kaygıları göz önünde bulundurularak “gizli belge” niteliğine haiz olarak arşivlenir. MTE’si olan il sağlık müdürlüğü, bu kriterleri göz önüne alarak, MTE'ler için mevzuatına uygun arşiv oluşturur. Taranan kişilerin tarama yapılan kurumun çalışanı mı yoksa kurumda kalan kişiler mi olduğu listelerde belirtilir.

MTE, tüberküloz için kullanılan elektronik sistemden; Yıllık Tarama Programı, Mobil Tarama Ekibi Personel ve Ekipman Bilgileri, Tarama Sonuç Raporu, Tüberküloz Şüpheli ve Hasta Dağılım Formu, Taraması Yapılmayan Kurumların Listesi, TB Şüpheli Kişi Olarak Belirlenen Kişilerin Listesi ve Temaslı Taramaları Şüpheli ve Hasta Dağılım Raporu’nu iki dönem halinde raporlar. Bu kapsamda; 1. Dönem (1 Ocak-30 Haziran) çalışmalarını temmuz ayının ilk haftasının son iş günü mesai bitimine kadar çıktı alarak imzalatır. 2. Dönem çalışmalarını (1 Temmuz-31 Aralık) ocak ayının ilk haftasının son iş günü mesai bitimine kadar çıktı alarak imzalatır. Formların imzalı son hali taranarak İSM üzerinden DYS ile Tüberküloz Dairesi Başkanlığına gönderilir. Formlar MTE ve İSM tarafından arşivlenir.

E- Askeri birliklerin taranması:

Askeri birlikler TB risk gruplarından çıkarılmış olup rutin taramalar içinde yer almayacaktır. Ancak askeri birlikte tüberküloz hastası çıkması durumunda, MTE ilgili askeri birlikte ücretsiz temaslı taraması yapabilecektir.

Bunun dışında askeri birliklerden rutin tarama talebi gelmesi halinde; MTE’nin bağlı olduğu il sağlık müdürlüğü ile ilgili askeri birlik arasında protokol imzalanmış olması şartıyla rutin tarama yapılabilecektir.

Protokol yapılırken; Röntgen çekimlerinin nerede, ne zaman, kimler tarafından yapılacağı, gerekli izinlerin ve koordinasyonun nasıl sağlanacağı, filmlerle ilgili yapılacak değerlendirmelerin yalnızca “kişilerde P-A Akciğer grafisinde aktif spesifik lezyon olup olmadığını gösteren değerlendirmeyi kapsadığı”, kişinin askerliğe elverişli veya göreve uygun sağlık durumu olduğunu gösterir belge yerine geçmeyeceği, tarama sonrasında çekilen filmlerin kimlere teslim edileceği, değerlendirme sonuçlarının elektronik kayıt sistemine girilmesi için il koordinatörüyle kimlerin irtibata geçeceği, hizmetlerin ücretlendirmesinde Sağlık Bakanlığınca yayımlanan ücretlendirme rehberleri veya SUT’un esas alınacağı hususlar açık olarak belirtilmelidir.

F- Elektronik sistemde takip

Elektronik sistem, Halk Sağlığı Bilgi Sistemi altında yer alan Ulusal Tüberküloz Sistemi içindeki mobil tarama adındaki modüldür. MTE'lerin bütün envanter, personel ve tarama faaliyetleri ile ilgili bilgiler mobil tarama modülüne kayıt edilir.

MTE’si olan iller, “Tarama Programı Listesi”ni hazırlar. Tarama Programı Listesine taramanın yapılıp yapılmadığı ile ilgili veriyi girer. Tarama Programı Listesi, “tarama verisi” kısmına gerçekleşen taramayla ilgili toplam tarama sayılarının kadın/erkek ve yaş grubu dağılımına göre, görevlendirme bitim tarihinden sonra 5 (beş) iş günü içinde, temaslı taramalarında ise taramayı takip eden 1 (bir) iş günü içinde sisteme girer.

MTE’si olmayan iller; filmleri değerlendirir, Tarama Programı Listesinde şüpheli var-şüpheli yok veya filmler okunamadı şeklinde veri girer. “Filmler Okunamadı” seçeneği girilmişse; bununla ilgili gerekçeli açıklama yazılması ve doküman eklenmesi zorunludur. “Şüpheli” var ise filmleri değerlendiren hekim tarafından MTE’nin tarama verisini girdiği tarih itibari ile en geç 5 (beş) iş günü içinde ilgili “Tarama Programı Listesi”ne şüpheli kişiler eklenmelidir. Sisteme sadece “şüpheli” kişilerin T.C. Kimlik numaraları girilir. Taranan bütün kişilerin T.C. Kimlik numaraları girilmez. Ancak MTE, taramalarla ilgili veri girerken; “Tarama Veri Girişi” altında bulunan Dosya Yükle seçeneği kullanılarak, yapılan taramalara ilişkin “Taranan Kişi Listesi’ni PDF, Word veya Excel formatta elektronik sisteme yükler.

Taramalarda çekilen röntgen filmleri değerlendirilip, şüpheli kişi sisteme tanıtıldıktan sonra şüpheli kişilerin listesi ve sonradan kesin tanı alan kişilerin listesi 24/3/2016 tarihli ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ile ikincil düzenlemelere riayet edilerek resmi yazı ile MTE’nin bağlı olduğu il sağlık müdürlüğüne bildirilir. Şüpheli olarak eklenen kişilerin “tüberküloz durumu” TB var veya TB yok şeklinde işaretlenerek tarama sonuçlandırılır. Şüpheli kişi tanımlaması tamamen klinik bir tanılama olup, şüpheli kişinin Mobil Tarama Modülüne girilmesi/tanımlanması, şüphelinin durum takibi ve sonuçlarının girilmesi işlemleri hekim tarafından yapılır.

MTE’nin tüberküloz il koordinatörü; yapılan taramaların ekip sorumlusu tarafından mobil tarama modülüne zamanında ve eksiksiz girilip girilmediğini takip eder. Bu süre MTE’nin görevlendirme bitim tarihinden itibaren 5 (beş) iş günüdür. Tüberküloz şüphelisi kişi 24 saat içinde elektronik sisteme girilir.

Yanlışlıkla girilen tarama programları, düzeltme talepleri gibi sistemle ilgili talepler yazılım destek sistemi üzerinden iletilir. Ekip sorumlularının sisteme tanımlanması veya sisteme kayıtlı ekip sorumlusunun değişimi resmi yazı ile Tüberküloz Dairesi Başkanlığından talep edilir.

Yıllık taramalarda veya temaslı taramalarında çekilen röntgen filmlerinin sonuçları zamanında değerlendirilmediği ve/veya sisteme girilmediği tespit edildiğinde; MTE TB İl Koordinatörü, taramayı değerlendirecek kurumun il koordinatörünü resmi il koordinatörlük e-postası üzerinden mesaj atarak uyarır. Resmi e-postaya verilen cevabi mesajda tarama sonucunun sisteme neden girilemediği hakkında açıklayıcı bilgi verilmelidir. Tarama sonucunun sisteme girilmesi 15 gün geciktiğinde ise MTE olan il sağlık müdürlüğünce; gereğinin yapılması için ilgili il sağlık müdürlüğüne, bilgi için Bakanlığa resmi yazı gönderilir. Resmi yazının ekinde MTE’nin TB İl Koordinatörü tarafından gönderilen uyarı mesajı, varsa gelen cevabi mesaj bulunmalıdır.

Bakanlık tarafından istenmediği sürece MTE’nin yıllık planları ve yürüttükleri faaliyetler resmi yazı ile gönderilmeyecektir. Bu sebeple il sağlık müdürlükleri yukarıda belirtilen hususlara uygun olacak şekilde tüberküloz için kullanılan elektronik sistemi kullanmalıdır. E-posta yazışmaları ise mutlaka kurumsal hesaplar üzerinden yapılmalıdır.

Yapılan tüm çalışmalarda kişisel verilerin korunması ve gizliliğinin sağlanması esastır.

Bu kapsamda; 2006/61 sayılı Genelge yürürlükten kaldırılmıştır. Mobil tarama ekiplerinin oluşumu ile çalışma usul ve esaslarının belirlenen kurallara göre yürütülmesine dair azami dikkat ve özenin gösterilmesi ile gerekli önlemlerin alınması hususunda;

Bilgilerini ve gereğini rica ederim.

Ek 1

Ek 2

Ek 3