2021-40 Brusellanın Konjuktival Aşı ile Kontrol ve Eradikasyonu Genelgesi (mülga)
- Tür
- Genelge
- Tarih
- 24.05.2021
- Yürürlük
- 24.05.2021
- Son değişiklik
- 14.04.2022
- Durum
- Yürürlükten kalktı (14.04.2022)
- Seri
- Yürürlükten Kalkan Genelgeler, Sağlık Mevzuatı
T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI
Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü
Sayı : E-71037622-325.01-1481503
Konu : Brusellanın Konjuktival Aşı İle Kontrol ve Eradikasyonu Genelgesi
GENELGE
2021-40
Brusellozun eradikasyonunu sağlamış ülkelerin yaptığı çalışmalar incelendiğinde, sürü prevelansı % 1'den az olduğunda test ve kesim metodu ile kısa süreli eradikasyon programı uygulandığı, hastalık prevalansı daha yüksek olduğunda ise yapılan aşılamalar ile sürü prevalansının önce % 1'in altına çekildiği sonra test ve kesim metodu ile hastalığın yok edildiği görülmektedir.
Söz konusu aşılama programı 03/04/2009 tarihli ve 27189 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "Bruselloz İle Mücadele Yönetmeliği" ve 03/05/2021 tarihli ve 1219326 sayılı Bakanlık Makam Olur'u kapsamında hazırlanan aşağıdaki esaslar dahilinde sürdürülecektir.
A- GENEL PRENSİPLER:
1- Aşılama programının başlangıcında konu ile ilgili tüm sorumluların katılımlarıyla il müdürünün başkanlığında bir toplantı düzenlenecek, aşılama programını kolaylaştırıcı ve hızlandırıcı tüm tedbirler alınacaktır.
2- Bakanlıkça belirlenmiş aşılama programının gerçekleştirilmesi için ihtiyaç duyulan taşıtlar öncelikli olarak görevlendirilecektir.
3- Programlanan aşılamanın gerçekleştirilmesi ve numunelerin alınması il/ilçe müdürlerinin sorumluluğundadır. İl müdürleri aşılama programının % 100 gerçekleştirilmesi için personel yetersizliği olan ilçelere, il ya da başka ilçe müdürlüğünden geçici personel görevlendirilmesi için Valilik Makamından Olur alacaktır.
4- Aşılamalar mesaiye bağlı kalınmaksızın uygun olan en erken saatte başlatılarak, o yerleşim birimindeki tüm yetiştiricilere ulaşması sağlanacaktır. Mesai öncesi aşılama çalışmalarına gönderilen personelden, görev dönüşü Hayvan Sağlığı, Yetiştiriciliği ve Su Ürünleri/Hayvan Sağlığı ve Yetiştiriciliği Şube Müdürü ve İlçe Müdürünün uygun görüşü ile mesaiye devamı beklenmeden idari izin verilebilecektir. İl ve ilçe müdürleri bu hususta gerekli tedbirleri alacaktır.
5- Bu genelgenin temelini aşılama ve yapılan aşıların Veteriner Bilgi Sistemine (VETBİS) kaydedilmesi oluşturmaktadır. Bu nedenle gerek aşılama gerekse sisteme yapılan aşıların kaydedilmesinde gerekli hassasiyet gösterilecektir. Hayvanlara uygulanan brusella aşılarının doğru ve zamanında VETBİS'e kaydedilmesinden Hayvan Sağlığı, Yetiştiriciliği ve Su Ürünleri/Hayvan Sağlığı ve Yetiştiriciliği Şube Müdürü ve İlçe Müdürü sorumludur. İlgili şube müdürleri ilçe müdürleri ile koordineli olarak çalışacak ve aşılama , aşılanan hayvanların veri tabanına kayıt çalışmalarını yakından takip edecek ve hatalı uygulamalara meydan verilmemesini sağlayacaktır.
6- 05.03.2021 tarih ve E-71037622-325.01-617122 sayılı yazı ile oluşturulan Bruselloz hastalık takip ekibi, il/ilçe müdürlükleri tarafından hastalık çıkan işletmelerde Bruselloz için numune alma, gönderme ve enstitü müdürlüklerinde analizi yapılan numunelerin sonuçlarının takip edilmesinden, ilçe müdürlüklerince hastalık ihbarlarının zamanında değerlendirilmesinden, hastalık şüphe, onay ve sönüş bildirimlerinin doğru ve zamanında yapılmasından, bu bildirimlere ilişkin gerekli kordon-karantinanın sistem üzerinde kontrolünün takibinin yapılmasından sorumlu olacaktır.
B- AŞILARIN TEMİNİ VE UYGULAMALAR
1- Bakanlık, program kapsamında uygulayacağı brusella aşılarını öncelikle Pendik Veteriner Kontrol Enstitü Müdürlüğü tarafından üretilen aşılardan tedarik edecektir. İl müdürlükleri ihtiyaç duydukları aşıları Pendik Veteriner Kontrol Enstitü Müdürlüğünden yazılı olarak talep edecek, aynı zamanda Genel Müdürlüğümüze de bilgi amaçlı yazıyı gönderecektir. Enstitü Müdürlüğü yeterli aşısının olmadığını yazı ile bildirdiği takdirde, il müdürlükleri kendi imkânları ile özel sektörden de aşı temin edebileceklerdir. Ayrıca Genel Müdürlüğümüz ihtiyaç duyulan aşıyı gerekirse bütçe imkânları dâhilinde tedarik edebilecektir.
2- Pendik Veteriner Kontrol Enstitü Müdürlüğü ürettiği aşıları program dahilinde il müdürlüklerine gönderecektir. Bakanlıkça özel sektörden temin edilen aşılar, il müdürlüklerine en yakın enstitü müdürlüğü aracılığıyla gönderilecektir.
3- Ülkemizde mevcut pazarlama izinli aşıların saklama koşulları ve raf ömürleri değişkenlik göstermektedir. Bu nedenle muhafaza ve nakilde ilgili aşının etiket ve prospektüsünde yazılı şartlar yerine getirilmelidir.
4- Hastalığın teşhisi için numunelerin alınması resmi veteriner hekimler ve resmi veteriner hekimlerin nezaretinde yardımcı sağlık personeli tarafından yapılacaktır. Aşılar resmi veteriner hekimler, veteriner sağlık teknikeri ve teknisyenleri ile il müdürlüğünün yetki verdiği serbest veteriner hekimlerce uygulanacaktır.
5- Konjuktival aşılama sonrası aşı etkeni sadece baş lenf yumrularına lokalize olur. Bu nedenle aşılanan hayvanlarda abort ve saçılım riski yok denecek kadar azdır. Aşılama aşı prospektüsüne göre yapılacaktır.
6- Konjuktival aşı uygulamalarında Bakanlığımızca hastalıklarla mücadele kapsamında gönderilmiş olan biyogüvenlik malzemeleri kullanılacak, yetmediği durumlarda il/ilçe müdürlüklerince temin edilecektir.
7- Bu yıl içerisinde serosuvey çalışması planlanmaktadır. Serosurveyin uygulanmasında kan alınacak hayvanların en son bir yıl önce aşılanmış olmasına dikkat edilecektir. Kan alınacak hayvanlar Bakanlıkça belirlenecek ve il müdürlükleri bilgilendirilecektir. Uygulanacak proje ile sığır, koyun ve keçilerde Brusella sürü prevalansı öncelikle % 1'in altına çekilecek, sonra test ve kesim metodu uygulanarak hastalığın eradikasyonu sağlanacaktır.
C- AŞILARIN UYGULAMA PROGRAMI
1- 3-6 aylık dişi buzağılar B. abortus S-19 Konjuktival aşısı ile aşılanacak, ilk aşılamadan 4-12 ay sonra söz konusu hayvanlara tekrar aşı yapılacaktır.
2- 3-6 aylık dişi kuzu ve oğlaklar ile damızlık erkek hayvanlar B. melitensis Rev-1 Konjuktival aşısı ile aşılanacaktır.
Ayrıca isteyen yetiştiriciler birinci doz aşılamalarda il müdürlüklerimizin bilgisi dâhilinde kendi imkânları ile alacakları B. abortus S-19 subcutan aşıları 3-6 aylık dişi buzağılara uygulatabileceklerdir. Ancak bu hayvanlara ikinci doz aşı olarak ilk aşılamadan 4-12 ay sonra B. abortus S-19 Konjuktival aşısı yapılacaktır.
3- Yurtdışından ithal edilen damızlık hayvanlar, millileşme süreci içinde yapılması gereken testlerin bitiminden sonra B.abortus S-19 Konjuktival aşısı ile aşılanacaktır. Eğer Hastalıktan Ari İşletme Çalışmaları gerçekleştirilecek işletmelere yurtdışından damızlık hayvan girişi olacaksa 2021/03 sayılı ‘' Hastalıktan Ari İşletmeler Genelgesi'' hükümlerine göre işlem yapılacaktır.
Ç- HASTALIK TAKİBİ VE UYGULANACAK TESTLER
1- Atık ihbarı alınması durumunda, hasta ve/veya hastalıktan şüpheli hayvanların muayenesi sonucu şüphe oluşması halinde analiz için uygun numune alınarak Vetbis sistemine şüphe kaydı girilecek, 12 aydan küçük büyükbaş / 6 aydan küçük küçükbaş hayvanlar aşı prospektüsüne uygun olarak aşılanacaktır. Aşılanan hayvanlar diğer hayvanlardan izole edilecektir. Bakteriyolojik olarak yapılan Brusella testinde pozitif vakanın bulunması durumunda şüphe kaydı onaylanıp hastalık çıkışı yapılarak pozitif çıkan hayvan/hayvanlar mümkünse 10 gün içinde sürüden ayrılarak şarta tabi kesime gönderilecek veya itlaf-imha edilecektir. Burada belirtilen pozitif hayvanların sürüden ayrılması, işletmeden uzaklaştırılarak kesime gönderilmesi veya itlaf-imha edilmesi anlamına gelmektedir. Eğer pozitif hayvanlar sürüden ayrılarak aynı işletmenin içinde izole edilecek ise, söz konusu hayvanların diğer hayvanlardan uzakta ve bulaşmaya neden olmayacak şekilde ayrı tutulması ayrıca hastalığın bulaşmasını önleyecek her türlü biyogüvenlik tedbirlerinin alınacaktır.
Hastalık çıkışı yapıldıktan sonra işletmede bulunan diğer hayvanlardan hastalığın serolojik kontrolünün yapılması için kan alınacaktır. Bunun için;
a) İşletmede aşı kaydı olmayan büyükbaşlarda 12 aydan, küçükbaşlarda 6 aydan büyük hayvanlardan,
b) 1 inci aşısı B.abortus S-19 subcutan yapılan hayvanlarda aşılamadan en erken 18 ay sonra, 1 inci aşısı B.abortus S-19 Konjuktival yapılan hayvanlarda aşılamadan en erken 12 ay sonra,
c) Hayvanlara 2 doz aşı uygulanmışsa son aşılama tarihinden en erken 18 ay sonra kan alınacak ve ilin bağlı bulunduğu Bakanlık Enstitü Müdürlüğüne gönderilecektir.
Hastalık çıkan işletmelerde mutlaka Hayvan Hastalığı Tazminatı Uygulamaları Genelgesindeki yedi emin tutanağı tutularak hayvanlar, hayvan sahibine yediemin olarak teslim edilecektir.
Bu genelgenin yayım tarihinden önce hastalık çıkışı yapılan işletmelerdeki hayvanlar aşılama geçmişine bakılmaksızın aşı prospektüsüne uygun olarak aşılanıp 30 gün içinde atık olmaması durumunda hastalık sönüşleri yapılacaktır.
2- Serolojik test sonucunda pozitif çıkan hayvanlar 10 gün içinde sürüden ayrılarak şarta tabi kesime gönderilecek veya itlaf-imha edilecektir. Serolojik test sonucu negatif çıkan hayvanlar ile serolojik test için numune alma kriterlerine göre numune alınamayan 12 aydan büyük büyükbaş / 6 aydan büyük küçükbaş hayvanlar aşı geçmişine bakılmaksızın konjuktival aşı ile aşılanacaktır.
3- İşletmedeki en son hayvanın aşılama tarihinden sonra 30 gün takip edilecek eğer bir atık vakası olmazsa uygulanan temizlik ve dezenfeksiyon sonrası hastalık sönüşü yapılacaktır. 30 günlük süre içinde tekrar atık vakası olursa son atık vakasından sonra işletmedeki diğer hayvanlar 30 gün takip edilecek ve atık olmaz ise hastalık sönüşü yapılacaktır. Eğer işletmede sadece 12 aydan küçük büyükbaş ve 6 aydan küçük küçükbaş hayvanlar kaldı ise aşılamadan sonra 30 günlük süre beklenmeden hastalık sönüşü yapılacaktır. İşletmede gebe olup aşılama prospektüsüne göre aşılama yapılamayan hayvanlar hastalık sönüşünden sonra takip edilecek doğumu mütakip aşılama yapılacaktır. Bu işletmede doğan yavrularda yine aşılama programına uygun olarak aşılanacaktır.
4- Enfekte ineklerin sütleri, uygun ısıl işlemlerinden geçirildikten sonra aynı çiftlikteki hayvanların beslenmesinde kullanılabilir. Enfekte bir sürüdeki ineklerden elde edilen sütler, uygun ısıl işlemden geçirilmek amacı dışında süt işleme tesislerine nakledilemez, çiğ süt olarak satışa sunulamaz.
5- Hastalık sönüşü yapılmadan işletmedeki pozitif-seropozitif hayvanlar haricindeki diğer hayvanlar sadece kesim amacıyla şarta tabi olarak tazminatsız kesime gönderilebilir.
6- Brusellozun teşhisi için enstitü müdürlüklerine gönderilen marazi madde protokollerinde mutlaka ilgili hayvanın kulak numarası, aşı uygulama tarihi ve işletme sahibinin adı belirtilecektir. Enstitü müdürlüklerince tanzim edilen raporlarda hayvanların kulak numaraları ile işletme sahibinin adı ve soyadı bulunacaktır. Aşı kaydı bulunmayan hayvanlarda yapılacak olan serolojik test sonucu pozitif hayvanlar hasta kabul edilerek sürüden ayrılarak şarta tabi kesime gönderilecektir.
7- Hayvan sahiplerince doğrudan getirilen atık materyallerinin Enstitü Müdürlükleri tarafından kabulü esnasında, il/ilçe müdürlüğünün hazırlamış olduğu numune protokolü numuneye eşlik etmek zorundadır.
8- Sağlık Bakanlığı taşra kuruluşları tarafından il/ilçe müdürlüklerimize bildirilen insan Bruselloz vakalarında, hastalık tespit edilen kişi ile ilişkilendirilebilen hayvancılık işletmeleri il/ilçe müdürlüklerimizce Bruselloz yönünden izlemeye alınacak işletmede kontroller yapılacak atık vakası olup olmadığı araştırılacak , yetiştiriciye hastalık hakkında bilgi verilecek ve atık vakası olduğunda il/ilçe Müdürlüğüne ivedi olarak ihbarda bulunması gerektiği belirtilerek tutanak tutulacaktır.
9- Enstitü müdürlükleri gelen kan numunelerine önce Rose Bengal Testi (RBT) yapacak bu testte pozitif çıkan numunelere Komplement Fikzasyon Testi (CFT) uygulayacaktır. Ömründe hiç aşı yapılmamış hayvanlardan alınan numunelerde Komplement Fikzasyon Testi (CFT) negatif sonuç vermelidir. Hayvanlar aşılı ve son aşılama tarihi üzerinden 1 yıl geçmemişse Komplement Fikzasyon Test (CFT) sonucu 30 EEC den düşük, son aşılama tarihi üzerinden 1 yıldan fazla zaman geçmişse 20 EEC den düşük olmalıdır. Bu değerlerin üzerinde sonuç veren hayvanlar hasta kabul edilecek ve enstitü raporunun karar kısmında "Bruselloz pozitif" hükmü yer alacaktır. Serolojik test sonucu pozitif çıkan hayvanlar şarta tabi kesime gönderilecektir.
10- Hastalıktan ari işletmelerde devam testleri için yapılan testlerde, seropozitif hayvan olması durumunda hastalık çıkışı yapılacaktır.Yetiştiricinin yazılı dilekçesi alınarak arilik çalışmalarına devam edip etmeyeceğini beyan etmesine göre, eğer hastalıktan ari işletme çalışmasına devam etmek isterse 2021/03 Hastalıktan Ari İşletmeler Genelgesine göre işlemler yürütülecektir. Arilik çalışmalarına devam etmeyecekse bu genelge hükümlerine göre hastalık takibi yapılacaktır.
11- İşletmelerde oluşan atıklar il/ilçe müdürlüklerimize bildirilmeden imha edilmişse,işletmede Brusellozun kontrolüne yönelik klinik kontrol yapılacak, atık yapan hayvandan vaginal svap alınacak, bakteriyolojik olarak teşhis yapıldığında yukarıda açıklanan işlemler uygulanacaktır.
12- Hastalıktan ari işletme oluşturulması, ariliğin sürdürülmesi, damızlık erkek hayvanlarda hastalık taraması, ithal hayvanlarda karantinanın kaldırılması, ihraç edilecek hayvanlar ve kamu kurumlarına ait hayvanlar için serolojik teşhis amacıyla kan alınarak enstitü müdürlüklerine gönderilebilecektir.
13- Hayvancılık işletmelerinde ve mera hayvancılığı yapılan bölgelerde tabi tohumlama amacıyla sürüye katılan damızlık erkek hayvanlardan 6 ay ara ile düzenli olarak Brusellozun serolojik kontrolü yapılmak üzere kan alınacak, ilin bağlı bulunduğu Bakanlık Enstitü Müdürlüğüne gönderilecek, test sonucu pozitif olan hayvanlar şarta tabi kesime sevk edilecektir.
D- HASTA HAYVANLAR VE TAZMİNAT
1- Bruselloz yönünden yapılan test sonucu pozitif olan hayvanlar, şarta tabii kestirilecek veya itlaf-imha edilecektir. Söz konusu hayvanlarla ilgili olarak, Bakanlıkça yayımlanan Hayvan Hastalıklarında Tazminat Yönetmeliğinde belirlenen usullere göre işlem yapılacaktır.
2- Aşı uygulamasından sonra atık gerçekleştiğinde, atık yavru enstitü müdürlüğüne gönderilecek, enstitü müdürlüğünce atık yavruda bakteriyolojik olarak Bruselloz tespit edildiğinde atık yapan hayvana yukarıdaki hüküm uygulanacaktır.
3- Hayvanların kesim, itlaf ve imha işlemleri esnasında resmi veteriner hekim nezaret edecektir. Bu hayvanların Veteriner Bilgi Sisteminden düşümünün yapılıp yapılmadığı il/ilçe Müdürlüklerince kontrol edilecektir.
E- KAMUOYUNUN BİLİÇLENDİRİLMESİ VE EĞİTİM
1- Bakanlığımıza bağlı enstitü müdürlüklerimizce il/ilçe müdürlüklerimizde görevli hayvansağlığı personellerine yönelik bilgilendirme amaçlı toplantılar yapılacak, yetiştiricilere yönelik hastalıkla ilgili afiş, liflet ve broşür bastıracaktır.
2- İl/ilçe müdürlüklerimiz eğitim ve yayım faaliyetleri kapsamında, yetiştiricilerimizibilgilendirmek, eğitmek ve aşılamaya teşvik etmek amacıyla toplantılar organize edecek, çiftçi mektupları, liflet ve broşür göndererek hedef kitlelere yönelik bilgilendirme faaliyetleri gerçekleştirilecektir. Bilgilendirmeler özellikle Brusellozun bulaşma ve yayılma yolları, hastalıktan korunma ve kontrol yöntemleri, mihrak bölgesinde ve hastalık durumunda alınması gereken tedbirler, aşılamayı özendirici faaliyetler ve Brusellozun ekonomik etkilerinin anlatılması temelinde olmalıdır.
F- BAKANLIK VE VETERİNER ENSTİTÜLERİNİN SORUMLULUKLARI
1- Enstitü müdürlükleri yetiştirici, serbest veteriner hekimler ve kamuya bağlı işletmelerden gelecek olan numunelere il/ilçe müdürlüğünün düzenlemiş olduğu numune protokolüne göre atık numunelerini kabul edecek ancak vaginal svap ve kan numunelerini kabul etmeyecektir.
2- Enstitü müdürlükleri, il müdürlüklerince gönderilen numuneleri en kısa sürede test ederek sonuçlarını Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü ve il müdürlüğüne bildireceklerdir.
3- Enstitü müdürlükleri il/ilçe müdürlüklerinin numune göndermek için ihtiyaç duyacağı marazi madde gönderme malzemelerini temin edecektir. Enstitü müdürlüklerinin ihtiyaçları tamamen karşılayamaması durumunda, Pendik Veteriner Kontrol Enstitü Müdürlüğü katkı sağlayacaktır.
4- Enstitü müdürlükleri, il müdürlüklerinde aşılama programı gereği uygulanan eğitim veyayım çalışmalarına katkıda bulunacaklar, il müdürlüğünden alınan aşılama programı çerçevesinde aşı uygulamalarını yerinde denetleyecektir. Bruselloz vakalarını kaydedecek, il/ilçe müdürlüğü sağlık personeline Brusellozun epidemiyolojisi hakkında yılda en az bir kez eğitim vereceklerdir.
5- Adana, Bornova, Elazığ, Erzurum, Konya, Samsun Veteriner Kontrol Enstitü Müdürlükleri ile Etlik Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitü Müdürlüğü, kendilerine gelen marazi maddelerin bakteriyolojik muayenelerini yaptıktan sonra izole edilen Brusella suşlarını, ülke genelinde oluşturulan epidemiyolojik verilere kaynak olacak biyotip haritasının geliştirilmesi için Pendik Veteriner Kontrol Enstitü Müdürlüğüne gönderecektir.
6- Pendik Veteriner Kontrol Enstitü Müdürlüğü, Ulusal Referans Enstitü Müdürlüğü olup,konjuktival aşıların üretimi ve dağıtımından sorumludur. Ayrıca Enstitü uzman personeli tarafından atık materyallerden etkenin izolasyonu ve identifikasyonu konusunda Bakanlık diğer enstitü müdürlükleri ilgili personeline uygulamalı eğitim verilecektir.
G- DİĞER HUSUSLAR
1-18.06.2019 tarihli ve 2019/06 sayılı "Brusellanın Konjuktival Aşı İle Kontrol ve Eradikasyonu Projesi" Genelgesi yürürlükten kaldırılmıştır.
Bu çerçevede; hayvan sağlığını ve dolayısı ile halk sağlığını korumak için başlatılan aşılama çalışmalarının başarıya ulaşması için tüm paydaşların yapılan faaliyetlere aktif katılımı gerekmektedir. Bu nedenle, il/ilçe müdürlerinin, veteriner hekim, veteriner sağlık teknikeri ve teknisyenlerinin, fiilen yaptığı mücadele çalışmalarının yanında, konu paydaşı olan hayvan yetiştiricilerini, sivil toplum örgütlerini, medya mensuplarını vb. farkındalığı arttırmak için konunun önemi hakkında bilgilendirmeleri hususunda gereğini arz/rica ederim.