KolayuyumGiriş yap

2015/2 Telif Hakları ile İlgili Genelge

Genelge

Tür
Genelge
Tarih
01.04.2015
Yürürlük
01.04.2015
Durum
Yürürlükte
Seri
Genelgeler, Fikri ve Sınai Haklar Mevzuatı

Konu : Telif Hakları

GENELGE

2015/2

Ülkemizin de taraf olduğu Edebiyat ve Sanat Eserlerinin Korunmasına İlişkin Bern Sözleşmesi ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’muz (FSEK) gereği Genel Müdürlüğümüze bağlı sanat birimleri tarafından temsil sezonunda, turnelerde, festivallerde ve diğer etkinliklerde kullanılan yerli ve yabancı menşeli eserlerin, eser sahiplerinden ve/veya mali hak sahiplerinden izin alınarak kullanılması hususu hem hukuki yönden hem de cezai müeyyideleri açısından önem arz etmektedir. Bu konuda aksaklıklar yaşanmaması için aşağıda yer alan açıklamaların yapılmasının uygun olacağı düşünülmüştür. Eser, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunumuz md. 1/B/a’ya göre; “Sahibinin hususiyetini taşıyan ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri olarak sayılan her nevi fikir ve sanat mahsulleri ”dir.

Tanımdan da anlaşılacağı üzere her mahsul eser değildir. FSEK’e göre bir fikir ve sanat ürününün eser olarak kabul edilip koruma altına alınabilmesi için ;

a. Sahibinin hususiyetini taşıması, (eseri meydana getiren kişinin, o ürünü meydana getirmek için yaptığı çalışmayı ve yaratıcı ruhunu taşıması, kısaca özgün olması gerekmektedir)

b. Kanunda sayılan eser türlerinden birine girmesi (“ilim ve edebiyat”, “musiki”, “güzel sanat” ve “sinema” eserleri kategorilerinden birine girmesi)

gerekmektedir. (Ünal Tekinalp, Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku, 2005, sf.98, İstanbul).

Yukarıda belirtilen şartlardan birinin yokluğu halinde mahsul kanunen konulmamaktadır.

Eser Sahibi; FSEK md. 1/B/b’ye göre; “Bir eseri meydana getiren kişi ”dir. FSEK md. 6’ya göre, “bir işleme eser ve derleme eserin sahibi de asıl eser sahibinin hakları saklı kalmak şartıyla onu işleyendir ”, Kanunun 9 uncu maddesine göre de “birden fazla kimsenin iştirakiyle vücuda getirilen eser ayrılmaz bir bütün teşkil ediyorsa eserin sahibi onu vücuda getirenlerin birliğidir. Ayrılması mümkünse bunlardan her biri vücuda getirdiği kısmın sahibi sayılır ”,

Koruma süresi; FSEK md. 27 gereği eser sahibinin haklarının, eser sahibi yaşadığı müddetçe ve ölümünden itibaren 70 yıl olarak düzenlenmiştir. Koruma süresi bitiminden sonra herkes eser sahibine tanınan mali hakları kullanabilir.

Eser Sahibinin haklan şunlardır:

1- Mali Haklar (FSEK md. 21-25)

a) İşleme Hakkı

b) Çoğaltma hakkı

c) Yayma hakkı ç) Temsil Hakkı

d) İşaret, ses ve/veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletim hakkı

2-Manevi Haklar (FSEK md. 14-17)

a) Umuma arz yetkisi

b) Adın belirtilmesi yetkisi

c) Eserde değişiklik yapılmasını menetmek

ç) Eser sahibinin zilyet ve malike karşı hakları

d) Pay ve takip hakkı

Mali hakların devri; FSEK md. 48’de düzenlenmiştir. Eser sahibi ya da mirasçıları kendilerine kanunen tanınan mali hakları süre, yer ve muhteva itibariyle sınırlı ya da sınırsız, karşılıklı veya karşılıksız olarak başkalarına devredebilir. Bu şekilde hakları devralan kişi veya kuruluşlar eserin kullanılmasına izin verme yetkisine sahip olurlar. Aksi halde bu hakları sadece eser sahibi, FSEK md. 19 gereği eser sahibinin ölümü halinde; vasiyeti tenfiz memuru; tayin edilmemiş ise mirasçıları kullanabilir. Mali hakları sadece kullanma yetkisi de devredilebilir. Mali hakların bu şekilde devredilmesi; ruhsat (lisans) verme şeklinde gerçekleşir.

Eser sahibine manevi getirisi olmayan manevi haklar ise başkasına devredilemez, bu haklar üzerinde kullanma yetkisi başkasına bırakılamaz (Ahmet Kılıçoğlu, Telif Hakkı ve Yayın Sözleşmesinden Ayırdedilmesi, Ankara Barosu Fikri Mülkiyet ve Rekabet Hukuku Dergisi (2001), C. 1, S. 1,s. 45.).

Müdürlüklerimizce halen koruma süresi dolmamış bir eserin sahnelenebilmesinin ön koşulu; eseri meydana getiren eser sahibinden, eser sahibinin ölmüş olması halinde vasiyeti tenfiz memurundan; bu tayin edilmemişse mirasçılarından ya da mali hakların kullanımına ve devrine dair sözleşme ve tasarrufta bulunmaya yetkili gerçek ve tüzel kişiler ya da meslek birliklerinden izin almaktır. Eserin sahnelenmesi izni telif ücreti ödenerek alınabildiği gibi ücretsiz de alınabilmektedir.

Yukarıda yer alan açıklamalar doğrultusunda “koruma süresi devam eden eserlerin ” kullanımında dikkat edilmesi gereken hususlar aşağıda düzenlenmiştir:

1- Sanat birimlerimiz tarafından temsil sezonunda, turnelerde ve festivallerde gerçekleştirilen sahne temsillerini aşağıdaki şekilde sınıflandırabiliriz:

- Dramatize Edilmiş Eserler (halk dansları, dans gösterileri, dans tiyatrosu v.b. )

- Konser Formunda Müzik İcraları (oratoryo, kantat, korolu-korosuz senfonik eser, klasik Türk müziği, Türk halk müziği eserleri v.b.)

Müziklerin halk dansları, dans gösterileri, dans tiyatrosu, müzikal, modem dans v.b. biçimlerdeki dramatize edilmiş şekilde sahne temsillerinde kullanılması halinde, FSEK md.24 kapsamında “temsil hakları” uluslararası uygulamalarda büyük haklar/performans hakkı (grand rights/performing right) olarak anılmaktadır.

Uygulamada özellikle yabancı eser sahipleri, büyük hak seklinde kullanımlardan doğan mali hak bedelinin tahsili için meslek birliklerine yetki vermemektedir. Bu nedenle büyük haklar alanında eserden yararlanırken genellikle doğrudan mali hak sahipleri ile ilişki kurmak gerekmektedir. (Akın Beşiroğlu, Düşünce Ürünleri Üzerinde Haklar, 2004, sf.320, İstanbul)

FSEK md.24 kapsamında müziklerin konser formunda temsilleri (sahnede herhangi bir oyun (acting) olmadan) uluslararası uygulamalarda küçük haklar (small rights) olarak anılmaktadır. Genel olarak küçük haklar, hak sahibinin üyesi olduğu meslek birliği aracılığı ile takip edilmektedir. Bu nedenle genel olarak konser formunda icralarda müzik eseri telifinin ilgili meslek birliğine ödenmesi gerekmektedir (Akın Beşiroğlu, Düşünce Ürünleri Üzerinde Haklar, 2004, sf.321, İstanbul).

Ancak, bir opera eserinin uvertür, arya, düet, intermezzo vs. şekilde bölümlerinin konserlerde seslendirilmesi çoğu zaman uluslararası uygulamalarda büyük haklar (grand rights) içerisinde değerlendirilebilmektedir. Büyük haklar kapsamında “temsil hakları” genel olarak meslek birliklerince değil, doğrudan mali hak sahiplerince takip edilmektedir. (Akın Beşiroğlu, Düşünce Ürünleri Üzerinde Haklar, 2004, sf.321, İstanbul) Örneğin, bestesi Giacomo Puccini’ye ve Franco Alfano’ya, librettosu Giuseppe Adami ve Renato Simoni’ye ait Turandot operasından Nessun Dorma aryası seslendirileceği zaman temsil hakkı izninin mali hak sahibinden alınıp alınmayacağı konusunun araştırılması gerekecektir.

Büyük hak - küçük hak ayrımı özellikle yabancı menşeli eserlerde ya da yabancı firmalar tarafından mali hakları takip edilen yerli eserlerde görülmektedir. Bir müzik eserinin konser formunda temsilinin büyük hak mı küçük hak mı olarak düzenlendiği eser sahibi ve/veya mali hak sahibinin meslek birliğine verdiği “yetki belgesinde ” açıkça görünmektedir.

Fikir ve Sanat Eseri Sahipleri ile Bağlantılı Hak Sahipleri Meslek Birlikleri Federasyonları Hakkında Tüzüğün 6/2 nci maddesi gereği ülkemizdeki meslek birlikleri yurt dışındaki meslek birlikleri ile imzaladıkları "Karşılıklı Temsilcilik Sözleşmesi” ile yabancı

meslek birlikleri adına Türkiye’de hak takibi yapabilmektedirler. Ancak Türk meslek birliklerinin yabancı menşeli meslek birlikleri adına Türkiye’de hak izleme yetkileri yukarıda belirtilen “yetki belgesi” ve “Karşılıklı Temsilcilik Sözleşmesi” hükümleri ile sınırlı olduğundan yabancılık unsuru taşıyan eserlerin kullanımı halinde yabancı meslek birliği, eser sahibi ve/veya mali hak sahibi ile irtibat kurularak bir hataya mahal vermeden gerekli izin prosedürlerinin tamamlanması uygun olacaktır.

a) Müzik eseri

FSEK md. 3’te müzik eserleri her türlü sözlü ve sözsüz eserler olarak düzenlenmiştir. Sözsüz eserlerde besteci, sözlü eserlerde bestecinin yanı sıra güfte/şarkı sözü yazarı ve/veya librettistin hakları için de izin alınması gerekmektedir. Müzik eserine ilişkin telif haklarının koruma süresi takip edilirken hem bestecinin hem güfte/şarkı sözü yazarı ve/veya librettistin FSEK md. 27 kapsamında devam edip etmediğinin ayrı ayrı araştırılması gerekmektedir.

b)İşlenme Eser

FSEK md. 6’ya göre, işlenme eser, mevcut bir eserden yararlanarak meydana getirilen, fakat bu eserden de bağımsız olmayan ve işleyenin de hususiyetini taşıyan müzik eserleridir. O halde bir işlenme eserden bahsedebilmek için;

(1) Asıl eserden tamamıyla bağımsız olmaması,

(2) İşleyenin hususiyetini taşıması gerekmektedir. (Hamdi Pınar, “Müzik Eserleri Üzerindeki Telif Hakları ve Uluslararası Uygulamalar", İstanbul Ticaret Odası Yayınları, 2007, s. 65)

Bu yüzden özgün bir eserin kullanılarak yaratılan işlenme eserde özgün eser sahibinden de izin almak gerekmektedir. Örneğin, Yahya Kemal Beyatlı’nın şiirleri düzenlenerek yapılan güfte için şairin varislerinden izin almak gerekecektir.

c)Müzik Düzenlemesi (Aranjman)

FSEK md. 6/f.l/b.4’te bir işlenme eser türü olarak gösterilen müzik düzenlemeleri, temel esere sadık kalmak kaydıyla yapılacak olan varyasyon ve parafrazlar ile enstrümantasyonlar, bir bestenin belli bir müzik aleti ile çalınmaya elverişli hale getirilmesi, bir orkestra eserinin piyanoda çalmabilecek şekilde düzenlenmesi, çalgı sayısı ve seslerinin arttırılması ve eksiltilmesi gibi fikri çalışmaları ifade eder. Bunların işlenme eser sayılabilmeleri için hususiyet taşıyan tabii bir yaratma olmaları gerekir (Engin Erdil, Fikir ve Sanat Eserleri Hukukunda İşlenme Eserler, 2003, sf.62, İstanbul).

Bu nedenle sadece seslerin veya ton çeşidinin değiştirilmesi, sadece bir iki kısmın değiştirilmesi, melodide, ritimde veya armonide sadece icrayı kolaylaştırmak amacıyla basit bazı değişiklikler yapılması, parçanın kısaltılıp uzatılması, bir bestenin diğer bir sese aktarılması, yahut potpuriler işlenme sayılmazlar. (Engin Erdil, Fikir ve Sanat Eserleri Hukukunda İşlenme Eserler, 2003, sf.62, İstanbul).

Açıklamalarımız doğrultusunda, FSEK md. 27 hükümleri gereği koruma süresi devam eden müzik eserleri üzerinde yapılan aranjmanların kullanılması için özgün eser sahibinden de izin alınması gerekmektedir. Örneğin, Neşet Ertaş’a ait “Kendim Ettim Kendim Buldum” türküsü, orkestrasyonu yapılarak senfonik formda icra edileceği zaman Neşet Ertaş’ın varislerinden de izin alınması gerekmektedir.

ç) Folklor Eserleri (Halk Şarkıları, Türküler, Halk Dansları vb.)

Toplumların ortak kültürü olarak ortaya çıkan kültürel yaratımlar folklor/folklor eseri/kültürel anlatımlar/folklor anlatımları olarak adlandırılırlar. Bir ülke topluluğunun veya bireylerinin, geleneksel artistik beklentilerini yansıtan ve bu toplum tarafından yaratılan ve sürdürülen geleneksel artistik mirasının karakteristik unsurlarından oluşan, halk şiirleri gibi sözlü anlatımlar, halk şarkıları ve enstrümantal müzik gibi müzikal anlatımlar, halk dansları ve oyunları gibi eylemsel anlatımlar, folklor/folklor eseri/kültürel anlatımlar/folklor anlatımlardır. (Uğur Çolak, “Türkülerde İşlenme Eser Sahipliği ve Sui Generis Koruma Modeli Önerisi", Ankara Barosu Fikri Mülkiyet ve Rekabet Hukuku Dergisi (2008), C. 8, S. 2,s. 99-100).

Halk şarkıları, halk dansları gibi folklor eserleri toplumda ağızdan ağza, kuşaktan kuşağa geçtiği için tespit edilmemiştir. Halk müziğinin ve halk dansları gibi folklor eserlerinin ortak özelliği bunların anonim olmalarıdır. Halk şarkıları yani türküler ve halk dansları geleneksel bazlı ve grup kaynaklı olmalarından dolayı genellikle sahibi belli olmayan, toplumun kullanımına açık, kamunun malı ve anonim olarak kabul edilmektedir. Telif korumasının koşullarından birisi, “eserin fiziki bir ortamda tespit edilmiş olması ” şartını da taşımadıklarından, folklor eserleri telif hakkı korumasına da sahip değildir (Ünal Tekinalp, Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku, 2012, sf. 65-68, İstanbul).

Bu nedenle anonim nitelik taşıyan bir halk dansı, halk şarkısı ya da türküyü derleyen, aktarılmasına kaynaklık eden ya da notalarını yazan kişi eser sahibi değildir ve telif korumasından yararlanamazlar. Ancak bir türkünün melodisinin yeni söz yazılarak veya sözlerinin farklı melodi ile kullanılması halinde sahibinin hususiyetinin yansıtılması koşuluyla işleme niteliğinde sayılması mümkündür. Örneğin Ayna grubu tarafından Kafkas ezgileri kullanılarak seslendirilen Ceylan adlı şarkıda olduğu gibi, bilinen bir türkünün melodisinin farklı sözlerle pop müzik tarzında düzenlenmesi durumunda da sahibi belli olmayan eserin işlenmesinden söz edilebilir. Böyle bir durumda, düzenlemeyi yapan (aranjör) işleme eser sahibi olarak korunur. Cemal Reşit Rey’in piyano için yazdığı “12 Halk Türküsü”nde, Muammer Sun’un çok sesli koro için hazırladığı İzmir Rapsodisi’nde ve Ulvi Cemal Erkin’in senfonik orkestra için yazdığı Köçekçeler Suiti’nde olduğu gibi çağdaş Türk müziği bestecileri, bir türküyü alarak sanatsal ortamda farklı bir formatta düzenledikleri zaman aynı şekilde isleme eser sahibi olarak hakları korunur. Anonim eserlerde yapılan müzik düzenlemeleri isleme eser olarak korunduğu halde bu koruma aynı anonim eser üzerinde başkalarının farklı aranjmanlar yaymasına engel olamaz. (Uğur Çolak, “Türkülerde İşlenme Eser Sahipliği ve Sui Generis Koruma Modeli Önerisi”, Ankara Barosu Fikri Mülkiyet ve Rekabet Hukuku Dergisi (2008), C. 8, S. 2,s. 128-138) Folklor eserleri telif korumasından yararlanmamakta olup; Müdürlüğünüzce kullanılacak bir eserin folklorik eser olup olmadığı hususunda tereddütlerin hasıl olması halinde, Bakanlığımız Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü, TRT, MESAM ya da MSG ile görüşerek eserin durumu hakkında araştırma yapılması faydalı olacaktır.

d)Basılı Müzik Materyali (Nota)

Cumhurbaşkanlığı Senfoni Yönetmeliği’nin 78 inci maddesinde “Kitaplık ile ilgili harcamalar öncelikle notalar için yapılır. Bu harcamalar, eserlerin sık çalınmaları, kitaplıkta hiç bulunmamaları, yıpranmaları, ihtiyaç ve önemleri göz önünde bulundurularak bu sıraya göre yapılır. Satın alınmaları mümkün eserler kiralanamaz. ” hükmü yer almaktadır. Bu nedenle Senfoni Orkestralarınca, temsillerde ihtiyaç duyulan ve satın alınarak kullanılması mümkün olan notaların satın alınması mümkün olmayanların kiralanması gerekmektedir.

Genel olarak Senfoni Orkestraları tarafından kullanılan “koruma süresi sona eren senfonik eserler" çeşitli edisyon firmalar tarafından satılmakta, koruma süresi devam eden senfonik eserler ise çoğunlukla kiralanmak suretiyle temin edilmektedir. Bu konuda ülkemizde yaygın bir uygulama bulunmamakla birlikte basılı müzik materyallerinin (notaların) kullanımı FSEK md. 23 hükümleri gereği “yayma hakkı ” kapsamında ele alınıp takip edilmelidir (Ünal Tekinalp, Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku, 2005, sf.174, İstanbul). Müzik materyallerinin temini konusu müzik eserleri alanında faaliyet gösteren meslek birliklerinin yetki alanına girmediği için hak sahibi (genellikle edisyon firmaları yani yayınevleri) ile irtibata geçmek gerekecektir. Örneğin besteci Carl Orff’a ait Carmina Burana oratoryosunun temsil hakkı meslek birliğine ödense bile notaların mali hak sahibi firmadan lisans sözleşmesi imzalayarak temin edilmesi gerekmektedir.

Türkülerin ve genel olarak Türk müziği ezgilerinin notaya dökülmesi faaliyetinin bir eser meydana getirme niteliği taşımaması nedeniyle notaya dökme faaliyeti FSEK md. 10/2 maddesinde düzenlenen “bir eserin vücuda getirilmesinde yapılan teknik hizmetler veya teferruata ait yardımlar ” olarak kabul edildiğinden bir eser sahipliği doğurmaz (Uğur Çolak, “Türkülerde İşlenme Eser Sahipliği ve Sui Generis Koruma Modeli Önerisi”, Ankara Barosu Fikri Mülkiyet ve Rekabet Hukuku Dergisi (2008), C. 8, S. 2,s. 136). Ayrıca, Devlet Koroları ve Toplulukları Yönetmeliği’nin 18/1/b maddesinde nota yayımlamak Koro ve Topluluklarımızın görevleri arasında düzenlendiği için Koro ve Topluluklarımızın bizzat nota ihtiyaçlarını temin etmesi gerekecektir.

2-Ülkemizde Müzik Eserleri Alanında Faaliyet Gösteren Meslek Birlikleri

Ülkemizde FSEK md. 42 doğrultusunda müzik eserlerine ilişkin olarak iki meslek birliği faaliyet göstermektedir:

-MESAM (Türkiye Musiki Eseri Sahipleri Meslek Birliği)

-MSG (Musiki Eseri Sahipleri Grubu Meslek Birliği)

Her iki meslek birliği ile Genel Müdürlüğümüz arasında imzalanan Lisans Sözleşmeleri Genel Müdürlüğümüzün 18/09/2012 tarihli ve 200629 sayılı yazısı ekinde Müdürlüğünüze gönderilmiş olup, mezkur sözleşme hükümlerine göre müzik eserlerinin kullanımı ve meslek birliklerine bildirimde bulunulması gerekmektedir.

Aynı alanda faaliyet gösteren iki meslek birliğinin olması özellikle yabancı eserlere ilişkin yetkili meslek birliğinin tespit edilmesinde sorunlar yaşanmasına sebep olmaktadır. Şöyle ki;

MESAM yetkisini müzik alanındaki yabancı meslek birlikleriyle yaptığı temsilcilik sözleşmelerinden almaktadır: Her ülkede besteci, söz yazarı, aranjör gibi müzik eseri sahiplerinin üye oldukları meslek birlikleri vardır. Bunlar kendi ulusal hukuklarına göre, üyelerinin mali haklarının takip ve tahsili yetkisini haizdirler. Bu yabancı meslek birlikleri MESAM ile “Karşılıklı Temsilcilik Sözleşmeleri” imzalamakta ve yetkilerini temsilci konumundaki MESAM’a devretmekte, MESAM yabancı meslek birliğinin Türkiye temsilcisi olarak portföyündeki bazı hakları değerlendirmek hakkına sahip bulunmaktadır.

MSG ise yetkisini bir yabancı meslek birliği ile imzaladığı “Karşılıklı Temsilcilik Sözleşmesinden” değil, doğrudan doğruya FSEK 42/A son fıkrada öngörülmüş bulunan "yetki belgesi"nden almaktadır. Dünyadaki büyük editör firmalarının Türkiye’deki yerel temsilcileri MSG üyesi olabilmektedir.

Bu durum, yabancı müzik eserlerinin mali haklarından doğan telif bedellerinin takibi ve tahsilinde anılan iki meslek birliğinden hangisinin yetkili olduğunun tespitinde sorunlar yaşanmasına ve kimi durumlarda da ülkemizde lisans alanlar tarafından mükerrer ödemeler yapılmasına neden olmaktadır.

Açıklamalarımız doğrultusunda aynı eser ile ilgili her iki meslek birliğine ödeme yapılmaması hususuna dikkat edilmesi gerekmektedir. Bunun yanı sıra yukarıda ayrıntılı şekilde açıkladığımız “büyük hak” kapsamında mali hak sahibi ya da eser sahibine “temsil hakkı” ödemesi yapılması halinde meslek birliklerine gönderilecek “Eser Bildirim Formu”nda bu hususun açıklama olarak belirtilmesi ve ayrıca meslek birliğine ödeme yapılmaması gerekmektedir.

Müzik eseri sahipleri ve mali hak sahiplerini araştırılırken MESAM ve MSG’den bilgi alınabilir.

3-Arşiv Amaçlı Görüntü ve Ses Kaydına Alma, Radyo- TV Yayını, İnternet Kullanımı

Genel Müdürlüğümüz ile MESAM ve MSG arasında imzalanan Lisans Sözleşmeleri’nin 3/g maddesinde de belirtildiği üzere sadece FSEK md. 24’te düzenlenen “temsil hakkını ” kapsar. Bu yüzden temsillerin kayıt altına alınması veya yayınlanması eser sahibinden alınacak ayrı bir izne bağlıdır.

Bu nedenle eser sahibi ile imzalanan (özellikle nota kirasına ilişkin) sözleşmelere “temsilin arşiv amaçlı görsel-işitsel kaydı ücretsiz olarak yapılabilir. Bu arşiv kaydının maksimum ... dakikalık bölümü haberlerde, belgesel nitelikli programlarda, sosyal medyada tanıtım amaçlı kullanılabilir. ” şeklinde bir hüküm eklenmek suretiyle temsiller arşive alınabilecektir.

Üst paragrafta yer alan açıklamaların yanı sıra, temsillerin radyo, televizyon ve internette yayını FSEK md. 25’te düzenlenen “işaret, ses ve/veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletim hakkı ” olduğu için eser sahibinden ayrıca izin alınması gerekmektedir. Eser sahibi tarafından ücret talep edilmesi halinde ödemenin yayıncı kuruluş tarafından yapılmasının sağlanması, mümkün olmaması halinde Müdürlüğünüzce ödemenin yapılmasının daha uygun olacağı düşünülmektedir. Bu yüzden Müdürlüğünüzce gerçekleştirilecek telifli eserlerin icra edildiği temsillerin bir radyo ve televizyon kurulusu tarafından yayınlanması planlanıyorsa, eser sahibinden önceden izin alınması ve yayıncı kuruluşla sözleşme imzalanması gerekmektedir.

4-CD - DVD Yapımı ve Dağıtımı, Bandrol Kullanılması

Müdürlüğünüzce CD-DVD yapımı FSEK md. 22 kapsamında çoğaltma hakkı; yapılan CD-DVD’lerin satışa çıkarılması, kiralanması, ödünç verilmesi veya dağıtılması ya da başka bir şekilde ticaret mevkiine sokularak faydalanılması FSEK md. 23 kapsamında yayma hakkına girdiği için kullanılan eserlerin sahibinden ya da mali hak sahibinden izin alınması gerekmektedir. Ayrıca Müdürlüğünüzce çoğaltılan CD’ler için FSEK değişik 81 inci ve geçici 7 nci maddesi ile Bandrol Uygulamasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümleri gereği bandrol alınması gerekmektedir.

5-Temsil ve Tanıtımlarda Kullanılan Güzel Sanat ve Sinema Eserleri

Estetik değere sahip grafik, kostüm, fotoğraf vb. eserleri FSEK md. 4 gereği güzel sanat eseri kabul edilmektedir. Kanunun 5 inci maddesinde de telif korumasında olduğu düzenlenmiştir. Bu nedenle Müdürlüğünüzce temsil ve tanıtımlarda kullanılan fotoğraf, kostüm, grafik tasarımları vb. diğer güzel sanat eserleri ve sinemalardan görüntüler için de eser sahibinden ya da mali hak sahibinden izin alınması gerekmektedir.

Kullanılan güzel sanat eserlerinin Müdürlüğünüzce özgün olarak meydana getirilmesi ya da başka bir eserden ilham alınarak (esinlenerek) oluşturulması, ancak esinlenme sınırlarının aşılması halinde özgün eser sahibinden izin alınması gerekmekte olup; aksi halde intihale sebebiyet verilebilir.

Meydana getirilen her eser aynı zamanda insanlığın ortak kültür mirası olduğu için kendinden sonra gelen eserlere de ilham kaynağı oluşturmak suretiyle yeni eserlerin oluşturulmasına katkı sağlayabilir, bu nedenle FSEK’te esinlenme serbestisi bulunmaktadır.

(Levent Yavuz, “Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Yorumu”, Seçkin Yayınevi, 2013, Ankara, sf: 69). Bu nedenle, başka bir eserden esinlenmek suretiyle oluşturulan eser de bağımsız bir eserdir ve ilham alınan eser sahibinden izin alınması gerekmez (Ünal Tekinalp, “Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku”, Arıkan Yayınevi, 2005, İstanbul, sf.125). Ancak esinlenme sınırlarının aşılması ve intihal suçtur.

Her ne kadar hukukumuzda esinlenme serbestisi olsa da esinlenme ile intihal arasında ince bir ayrım olduğu unutulmamalıdır (Emre Gökyayla, “Fikir ve Sanat Eserleri Hukukunda İntihal Kavramı", Fikri Mülkiyet Hukuku Yıllığı, 2009,sf:289). Esinlenme suretiyle serbest kullanımlarda, esinlenme neticesinde oluşturulan eserin yeni bir yaratı şartı olan “sahibinin hususiyeti” unsurunu muhakkak bulundurması gerekmektedir (Levent Yavuz, “Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Yorumu”, Seçkin Yayınevi, 2013, Ankara, sf: 71). Ayrıca esinlenilen eserin, düşünce yapısı şeklinde yansıyıp şekil ve içerik olarak yaratılan esere geçmemesi gerekmektedir. Mesela, bir ressam Atilla Ilhan’ın “Pia” şiirinden esinlenerek “Pia”nın yağmurluklu, “üşümüş gözleri, büyük büyük” resmini yapabilir. Bunun için şairden izin almasına gerek yoktur. Çünkü Pia şiiri, resme; şekil, içerik ve isim olarak aktarılmamıştır. Şiirdeki imgeler, başka bir eser ismi ile ressamın yorumuna göre resme yansımıştır (Ünal Tekinalp, “Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku", Arıkan Yayınevi, 2005, İstanbul, sf.126) .

7- Koreografi Hakkı

Müdürlüklerce folklorik eser niteliği taşıyan halk dansları dışında sahnelenecek bale, modem dans, dans tiyatrosu gösterileri gibi dramatize edilmiş sahne eserlerinin koreografı hakkı için FSEK md.2/1/2 gereği müzik eserinden ayrı olarak koreograftan da izin almak gerekmektedir.

Bu Genelgede yer almayan ancak Müdürlüğünüzce uygulamada tereddüte düşülen konularda Genel Müdürlüğümüz ile irtibata geçilmesinin uygun olacağı düşünülmekle birlikte,

Yukarıda ayrıntılı olarak ver alan açıklamalarımız doğrultusunda önem arz eden hususlar;

FSEK md. 52’ye göre mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi gerekmektedir. Bu nedenle telif hakları ile ilgili sözlü anlaşmaların hukuken bir geçerliliği olmayacağı için eser kullanımına ilişkin izinlerin ücret talebi olsun ya da olmasın yazılı olması ve hangi hakların devredildiğinin (temsil hakkı, yayma hakkı vs.) açıkça izin belgesinde ya da sözleşmede gösterilmesi gerekmektedir. MESAM ve MSG’ye yapılacak ödemelere ilişkin Genel Müdürlüğümüzce sözleşme imzalanmıştır. Meslek birlikleri tarafından takip edilmeyen ya da meslek birliğinin yetki alanına girmeyen eser kullanımları için Müdürlüğünüzce ayrıca eser sahibi ya da mali hak sahiplerinden izin alınması gerekmektedir.

Ancak FSEK md 18/2’de “aralarındaki özel sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça; memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki haklar bunları çalıştıran veya tayin edenlerce kullanılır. ” hükmü gereği Müdürlüklerimizde görevli sanatçı, misafir sanatçı ve diğer personelin görevleri gereği meydana getirdikleri eserler üzerindeki mali haklar Bakanlığımıza ait olacak ve eseri meydana getirenlerin mali hak talepleri olamayacaktır.

Meslek birlikleri ile imzalanan sözleşmelerde ödenecek telif ücreti oranı belirlenmiştir. Ancak meslek birliklerine yapılacak telif ödemeleri dışında eser sahipleri ya da mali hak sahiplerinden; eserler kullanılmadan uygun bir süre önce talep edilen ücretin öğrenilmesi, eser ücretinin niteliğinin Müdürlüğünüzce takdir edilerek ücret ödenmesi (aranje eserlere özgün eserlere kıyasla daha düşük ücret ödenmesi gibi), talep edilen ücretlerde uzlaşma sağlanması uygun olacaktır.

Lisans veren eser sahibi ya da mali hak sahiplerince düzenlenen ve Müdürlüğünüze imzalanmak üzere gönderilen sözleşmelerdeki hükümlerde tereddüt edilen hususlarda karşı tarafla mutabakat sağlanarak sözleşmelerin imzalanması uygun olacaktır. Bunun yanı sıra Müdürlüğünüzce imzalanacak telif sözleşmelerine örnek teşkil etmek üzere Türkçe-İngilizce hazırlanan Telif Sözleşmesi örneği ekte gönderilmektedir.

Müdürlüklerimizce tüm izinleri alınmış olan eserler kullanılabilecektir. İzinsiz eser kullanımının hukuki ve cezai müeyyideleri ağırdır. Eser, eser sahibinin izni olmadan temsil edilmiş ise; FSEK md. 68 gereği izni alınmamış eser sahibi, izin alınması halinde isteyebileceği bedelin veya emsal ya da rayiç bedel itibariyle uğradığı zararın üç katı fazlasını isteyebilir. Bunun yanı sıra FSEK md. 71 gereği, bir eseri topluma açık yerlerde gösteren veya temsil eden, bu gösterimi düzenleyen veya dijital olmak üzere her nevi işaret, ses ve/veya görüntü iletimine yarayan araçlarla yayan veya yayımına aracılık eden kişiler hakkında bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur.

Müdürlüğünüzce gerçekleştirilen sanatsal etkinliklerde, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu hükümlerinin uygulanmasını gerektirecek durumların ortaya çıkması halinde gerekli işlemlerin yapılmasında azami hassasiyet gösterilmesi hususlarında bilgilerinizi ve gereğini rica ederim.

Ek