2015/12 Uzun Dönem İkamet İzni Yetki Devri Genelgesi
- Tür
- Genelge
- Tarih
- 07.12.2015
- Yürürlük
- 07.12.2015
- Durum
- Yürürlükte
- Seri
- Genelgeler
Sayı : 59277437-000-
Konu : Uzun Dönem İkamet İzni Yetki devri
DAĞITIM YERLERİNE
İlgi : a) 10/04/2014 tarihli ve 98811785-010-1/2092 sayılı Genelge.
b) 30/04/2014 tarihli ve 9881785-010-1/2787 sayılı Genelge.
c) 14/08/2014 tarihli ve 2014081411253106870 sayılı genel talimat yazımız.
ç) 17/12/2014 tarihli ve 9881 1785-İkamet-2014/4518 sayılı genel talimat yazımız.
d) 15/01/2015 tarihli ve 9881 1785-İkamet-2015/194 sayılı talimat yazımız.
e) Bakanlık Makamının 04/06/2015 tarihli ve 3876 sayılı Oluru.
f) Bakanlık Makamının 14/07/2015 tarihli ve 3788 sayılı Oluru.
Mevzuatımıza ilk kez giren “uzun dönem ikamet izni”, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun 42 nci maddesinin birinci fıkrasında düzenlenmiştir. Bu hüküm uyarınca, “Türkiye’de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olan ya da Göç Politikaları Kurulunun belirlediği şartlara uyan yabancılara, (Kesintisiz sekiz yıl ikamet izniyle kalan yabancılar dışında kimlere uzun dönem ikamet izni verileceği Göç Politikaları Kurulunca henüz belirlenmediğinden, karar alınması durumunda ayrıca bilgi verilecektir) Bakanlığın onayı alındıktan sonra valilikler tarafından uzun dönem ikamet izni verilmesi öngörülmüştür.
Uzun dönem ikamet izniyle, önemli bir takım hakların elde edilecek olması bakımından, bürokratik işlemlerden kaynaklı gecikmelere meydan verilmemesi amacıyla; Türkiye’de kesintisiz sekiz yıl kalmış olanların izin talepleri değerlendirildikten sonra. Bakanlık onayına sunulmaksızın valiliklerce resen sonuçlandırılması, yine aynı şekilde Kanunun 45 inci maddesi kapsamında resen iptal edilebilmesi, ilgi (e) ve (f) Bakanlık Makamı Olurlarıyla uygun görülmüştür. Böylece Bakanlık, uzun dönem ikamet izninin verilmesi ve iptaliyle ilgili yetkisini valiliklere devretmiş bulunmaktadır.
Bundan böyle, uzun dönem ikamet izni talebinin uygun bulunmasına ve gerektiğinde verilen iznin daha sonra iptal edilmesine ilişkin iş ve işlemler valilikler tarafından resen yerine getirileceğinden, bu konuda izlenecek yöntem ve kurallar aşağıda belirtilmiştir:
1. Uzun dönem ikamet iznine başvuru
Uzun dönem ikamet izni başvurusu için e-ikamet sistemindeki başvuru formunu doldurarak randevu alan yabancılar, randevu gün ve saatinde il göç idaresi müdürlüğüne gelerek başvuru yapabileceklerdir. Ancak, Kanunun 42 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri ile insani ikamet izni sahiplerine ve geçici koruma sağlananlara, uzun dönem ikamet iznine geçiş hakkı tanınmayacağından bu statülerden birine sahip yabancıların talepleri değerlendirmeye alınmayacaktır.
Başvuru sırasında yabancının ikamet izni geçmişinin, kesintisiz 8 yıl Türkiye’de kalmış olma şartını sağlamadığı açıkça anlaşılmakta ise (örneğin 5 yıl süreli ikamet izni sahibi vb.), bunların da başvuruları alınmayacaktır.
Başvuru tarihi itibariyle en az altı (6) ay süreli pasaport ya da pasaport yerine geçen belge ibraz etmesi halinde başvuru kabul edilecektir.
2. Uzun dönem ikamet izni için şartlar
Uzun dönem ikamet izni, aşağıdaki şartlan yerine getirdiği kesinleşen yabancılara verilir. Bu şartlar şunlardır:
2.1. Kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle Türkiye’de kalmış olmak
Uzun dönem ikamet izni talebinde bulunan yabancılarda en kritik işlem, kesintisiz sekiz yıllık ikamet izni süresinin hesaplanmasıdır. Bunun doğru, eksiksiz ve tereddüde mahal vermeyecek şekilde hesaplanması için aşağıda belirtilen hususlarda gerekli titizliğin gösterilmesi önem arz etmektedir:
a) 6458 sayılı Kanunun ikamette kesintiyi düzenleyen 28 inci maddesinin birinci fıkrası; “Bu Kanun hükümlerinin uygulanmasında zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık nedenleri hariç, bir yılda altı ayı geçen veya son beş yıl içinde toplam bir yılı aşan Türkiye dışında kalışlar ikamette kesinti sayılır. İkamet süresinde kesintisi olanların ikamet izni başvurularında veya başka bir ikamet iznine geçişlerde önceki ikamet izin süreleri hesaba katılmaz. ikinci fıkrası ise, “Kesintisiz ikamet izin sürelerinin hesaplamasında öğrenci ikamet izinlerinin yarısı, diğer ikamet izinlerinin ise tamamı sayılır ” hükümlerini ihtiva etmektedir.
Bu çerçevede, uzun dönem ikamet izni talebinde bulunan yabancının “müracaat tarihinden” geriye dönük olarak sekiz yıl kesintisiz ikamet izni olup-olmadığı, 6458 sayılı Kanunun 28 inci maddesinde belirtilen kapsamda hazırlanan ilgi (ç) talimat yazımızdaki kurallar çerçevesinde, ekte yer alan hesaplama tablosuna ilişkin form kullanılarak (Ek-1); eksiksiz ve doğru bir şekilde hesaplanacaktır.
b) Giriş-çıkış kayıtlarının sağlıklı kontrol edilebilmesi amacıyla yabancının Ülkemize ve diğer ülkelere gerçekleştirdiği seyahatlerde kullandığı pasaport, seyahat belgesi ve kimlik belgelerinden faydalanılabilecektir.
c) Kanunun 28 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, kesintisiz ikamet izin sürelerinin hesaplamasında öğrenci ikamet izinlerinin yarısı, diğer ikamet izinlerinin ise tamamı hesaplamaya dahil edilecektir.
ç) Kanunun 28 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık nedenleriyle yurt dışında bulunmalarından dolayı ikametlerinde kesinti meydana geldiğini ileri sürenlerin bu beyanlarını destekleyecek kanıtları sunmaları istenecektir.
2.2. Son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olmak
Son üç yıl içinde sosyal yardım alınmadığına dair il/ilçe sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakfından belge talep edilecektir. Ayrıca gerekli görülmesi halinde adres çevresinden araştırma yapılabilecek, muhtarlıklarla irtibata geçilebilecektir. Sosyal yardım aldıkları anlaşılanların işlemlerine devam edilmeyecektir.
2.3. Kendisi veya varsa ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelir kaynağına sahip olmak
Yabancı, kendisi ve varsa ailesinin geçim durumunu ortaya koyan ilgi (d) yazımız kapsamındaki belgeleri sunmakla mükelleftir. Burada amaç; yabancının yeterli ve düzenli gelir durumuna sahip olup olmadığının açıklığa kavuşturulmasıdır.
Yabancının aylık toplam gelirinin uzun dönem ikamet izni başvurusu yaptığı yıl itibariyle aylık geçerli olan net asgari ücretten az olmaması ve buna ilaveten varsa bakımını üstlendiği her bir aile üyesi için net asgari ücretin üçte birinden az olmayacak miktarda aylık toplam gelire sahip olması gerekmektedir (GöçNet tarafından hesaplanan tutarın esas alınması gerekmektedir). Sadece üçüncü kişilerin taahhütleri, yeterli ve düzenli gelir kaynağına sahip olmak şartını karşılamamaktadır.
18 yaşından küçük yabancıların kendilerine ait, ebeveynlerinden bağımsız gelirleri veya malvarlıkları yoksa ve geçimleri yasal temsilcilerine bağlıysa, bunların yeterli ve düzenli gelir kaynağına sahip olma şartını sağlamadıkları değerlendirilecek, uzun dönem ikamet izni talepleri kabul edilmeyecektir.
2.4. Geçerli sağlık sigortasına sahip olmak
Başvuru tarihi itibarıyla, geçerli sağlık sigortasına sahip olup-olmadıkları belirlenecek, aşağıdaki hususlardan biri söz konusu ise, geçerli sağlık sigortası şartı yerine getirilmiş kabul edilecektir:
a) İkili sosyal güvenlik sözleşmeleri kapsamında Türkiye’de sağlık hizmetlerinden faydalanabileceğine dair belge
b) Sosyal Güvenlik Kurumundan alınmış provizyon belgesi (bakmakla yükümlü olunan aile bireyleri için de yeterli kabul edilir)
c) Sosyal Güvenlik Kurumuna genel sağlık sigortalısı (isteğe bağlı sigorta) olmak için yapılan başvuruya dair belge (bakmakla yükümlü olunan aile bireyleri için de yeterli kabul edilir)
ç) Özel sağlık sigortası (aile bireylerini kapsamıyorsa aile bireylerinden ayrıca sağlık sigortası talep edilir ve bu sigortanın başvuru tarihi itibariyle en az 1 yıl süreli olması gerekir)
Öte yandan, uzun dönem ikamet izninin süresiz olması nedeniyle, sigortalılığın idare tarafından kontrol edilmesi işlemi zorlaşmaktadır. Bu durumun farkında olarak, yabancılara izinlerinin verilmesi sırasında gerekli telkinlerde bulunulacak, periyodik olarak (2 veya 3 yılda bir gibi) uzun dönem ikamet iznine sahip yabancılar davet edilerek durumları hakkında bilgi istenecektir. Ancak bu uygulamanın yabancıları tedirgin edici ve bürokratik işlemleri artırıcı bir boyuta taşınmaması için özenle hareket edilecektir.
2.5. Kamu düzeni ve güvenliği yönünden tehdit oluşturmamak
Yabancının kamu düzeni ve güvenliği yönünden araştırılması ve bunun sonucunda bir kanaate varılması için işlem basamakları aşağıdaki gibidir:
a) Adli sicil kaydı istenmesi
Yabancıdan öncelikle Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünden alacağı adli sicil kaydını getirmesi istenecektir (İlgili kurumun kayıtlarından bu bilgiyi öğrenmek mümkün olduğu takdirde belge istenmez). Bu arada, vatandaşı olduğu ülke makamlarından verilecek adli sicil kaydı da istenilmekle birlikte, diğer şartlar yerine getirildiğinde ülkesinden gelecek adli sicil kaydı beklenmeksizin uzun dönem ikamet izni verilecektir. Ancak, altı ay içinde ülkesi makamlarından alacağı adli sicil kaydının ibraz edilememesi, uzun dönem ikamet izninin iptalinde yeterli gerekçe kabul edilecektir.
b) Güvenlik ve istihbarat birimlerinden görüş talep edilmesi
İldeki güvenlik ve istihbarat birimlerinden, kamu düzeni ve güvenliği açısından herhangi bir tehdit unsurunun bulunup bulunmadığı, “uzun dönem ikamet izninin sağladığı haklar ve diğer ikamet izinlerinden farkı” dikkate alınarak EK-2’de yer alan görüş yazısı örneği kullanılmak suretiyle araştırma ve görüş talebinde bulunulacaktır. Ayrıca, GöçNet sistemi ve arşiv bilgileri üzerinden ikamet izni verilmesini engelleyici ya da sınırlayıcı herhangi bir kaydın bulunup bulunmadığı araştırılacaktır. Yapılan araştırmalar sonunda tereddüde mahal verecek bir durumla karşılaşıldığında ise araştırmanın derinleştirilmesi amacıyla konu Bakanlığa aktarılacaktır.
3. Uzun dönem ikamet izninin sağladığı haklar
Uzun dönem ikamet izni bulunan yabancıların haklarıyla ilgili olarak, uygulama aşağıdaki şekilde yürütülecektir:
Uzun dönem ikamet iznine geçenler, 6458 sayılı Kanunun 44 üncü maddesinde belirtilen haklardan yararlanacaklardır. Ancak, bu haklardan yararlanmada özel kanunlardaki düzenlemeler saklı tutulmuştur.
Buna göre, özel kanununda “yapılması” (avukatlık mesleği vb.) veya “yararlanılması” (muafen araç ithal etme vb.) “Türk vatandaşı olma” koşuluna bağlanmış ise, uzun dönem ikamet iznine geçen yabancılar bu haklardan yararlanamayacaklardır.
Uzun dönem ikamet iznine geçen yabancılara ikamet izinleri harçsız olarak düzenlenecek ve "süresiz” olarak verilecektir. Bu yabancılar, 210 sayılı Değerli Kâğıtlar Kanunu uyarınca ikamet izni belge bedelini ödemekle yükümlüdürler.
Belgelerin kaybolması, yıpranması, çalınması durumlarında da ikamet izni belge bedeli tahsil edilerek ve GöçNet’te gerekli veri girişleri yapılarak ikamet izni belgesi düzenlenecektir.
4. Uzun dönem ikamet izninin iptali
6458 sayılı Kanunun 45 inci maddesinin birinci fıkrası;
“Uzun dönem ikamet izinleri;
a) Yabancının, kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturması,
b) Sağlık, eğitim ve ülkesindeki zorunlu kamu hizmeti dışında bir nedenle kesintisiz bir yıldan fazla süreyle Türkiye dışında bulunması, hallerinde iptal edilir” hükmünü,
İkinci fıkrası; “Birinci fıkranın (b) bendi kapsamında uzun dönem ikamet izni iptal edilen yabancıların, bu izni tekrar almak üzere yapacakları başvurular ve bunların sonuçlandırılmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir” hükmünü amirdir.
Uzun dönem ikamet izni, Kanunun 45 inci maddesi kapsamında ilgi (f) Bakanlık Makamı Oluru uyarınca ‘valilik onayı’ alınarak resen iptal edilebilecektir.
Anılan Kanunun 45 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca iptal edilecek ikamet izinlerinde “yabancının, kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturması” şartının kapsamlı bir şekilde araştırılması, olası hak kayıplarının önüne geçilmesi açısından önem arz etmektedir.
5. Uzun dönem ikamet izni iptal edilen yabancıların tekrar yapacakları başvurular
Uzun dönem ikamet izni iptal edilen ancak 6458 sayılı Kanunun 45 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında olduğunu ileri süren yabancıların, bu konudaki resmi veya diğer nitelikli kanıtlarını idareye sunarak yeniden talepte bulunma hakları bulunmaktadır. Ancak, aynı Kanunun 45 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine istinaden kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturmaları nedeniyle iptal edilen uzun dönem ikamet izinleri için yeniden başvuru alınmayacak olup ciddi tehdit oluşturma durumu devam ediyorsa Kanunda geçen diğer ikamet izinlerini alma hakkı söz konusu olmayacağından anılan yabancılar hakkında genel hükümler uygulanacaktır.
Başvurular, yurt dışında konsolosluklara, yurt içinde ise bulunulan ildeki valiliğe bizzat yapılacaktır. Bu başvurular öncelikli olarak değerlendirilecek ve en geç bir ay içinde sonuçlandırılacaktır.
Yabancının tekrar yapacağı başvuruda;
a) Türkiye’de yerleşmek amacıyla kalma iradesi,
b) Türkiye'de yakınlarının bulunup bulunmadığı,
c) Taşınmaz mal varlığı,
ç) Aktif iş ve çalışma ilişkileri,
d) Türkiye ile olan sosyal, ekonomik ve kültürel ilişkilerinin geçmişi göz önünde bulundurulacak, her birey için ayrı değerlendirme yapılacaktır.
Bu tür başvurularda, Kanunun 43 üncü maddesindeki şartların yerine getirilip getirilmediği kontrol edilmekle birlikte, kesintisiz sekiz yıl ikamet izniyle kalma şartı yeniden aranmaz.
6. Diğer hususlar
a) Mevcut başvurular
Bu genelgenin valiliklere ulaşacağı tarihe kadar, Bakanlık Oluru gelenler için GöçNet üzerinden veri girişleri süratle tamamlanacaktır. Genelgenin valiliklere ulaşmasından sonra, bu genelgeye göre hareket edilecek, Bakanlığa sorulmuş olsa dahi, genelge tarihinden sonra uzun dönem ikamet izni görüş yazılarına Bakanlıktan cevap gönderilmeyecektir.
b) Kullanılacak tablo ve formlar
İkamet izni hesaplaması, valilik oluru ve görüş yazıları için asgari içerikler belirlenmiş olup, örnek formlar ekte gönderilmiştir. Hizmetin daha etkin yürütülebilmesi için veya ihtiyaç halinde bu formlar valiliklerce geliştirilebilecektir.
c) Süre hesaplamaları
GöçNet kurumsal yazılımında ikamet izni hesaplama modülü çalışmaları devam ettiğinden, ikinci bir talimata kadar hesaplamaya mevcut usul üzerinden devam edilecektir.
ç) Yürürlükten kaldırılan hükümler
Yabancı kimlik numarası tahsisi ve uzun dönem ikamet izni veri girişlerinde izlenecek usul ve esaslara ilişkin ilgi (c) genel talimat yazımızın uzun dönem ikamet izni veri girişleriyle ilgili ikinci (2) maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.
Uzun dönem ikamet izni uygulamasının, uzun yıllar Türkiye’de kurallara uygun şekilde kalarak ekonomik, sosyal ve pek çok açıdan Türkiye’yi hayatının merkezi haline getirmiş yabancıların mukim (yerleşik) kişiler olarak kabul edilme yöntemi olduğu ve aynı zamanda düzenli (yasal) göçü teşvik eden bir özellik taşıdığı göz önünde tutularak, personelin uygulama konusunda duyarlılığının artırılmasını ve işlemlerde aksaklık yaşanmaması için her türlü tedbirin alınmasını arz ve rica ederim.
Ek