KolayuyumGiriş yap

2012/18 Karayolları Genel Müdürlüğü'nün 2012/18 Sayılı İç Genelge

Genelge

Tür
Genelge
Tarih
18.05.2012
Yürürlük
18.05.2012
Durum
Yürürlükte
Seri
Genelgeler, İmar Mevzuatı

Konu: İmar Kanununun 18. madde Uygulaması Hk. (2009/3 eki Genelge)

İÇ GENELGE

18/2012

3194 Sayılı İmar Kanunu gereğince imar planı yapma ve onama yetkisine haiz kurum ve kuruluşlarca; (Belediye, İl özel idareleri vb.) kesinleşen karayolu güzergâh planlarına ilişkin olarak imar planı bulunmayan (plansız) alanlarda 1/1000 ölçekli uygulama imar planları, herhangi bir üst ölçekte (Nazım imar ve çevre düzeni planlan) planı bulunan alanlarda da, 1/1000 ölçekli uygulama imar planları yapılmamakta, uygulama imar planı olan veya uygulama imar planı çalışması yapılan sahalarda da Kanunun 18. maddesinin uygulanmasından imtina edilmektedir. 18. madde uygulaması yapılan alanlarda da, Karayolu güzergâhlarının kamulaştırma koridoru sınırları içinde kalan bölümleri genellikle uygulama dışında bırakılarak, düzenleme ortaklık payları hesabına dâhil edilmediği tespit edilmiştir. Bu nedenle de uygulama dışı bırakılan bu taşınmaz malların idaremizce kamulaştırılması mecburiyetinde kalınmaktadır.

Ülkemiz kaynaklarının verimli kullanılması ve yatırımların hızlanması amacıyla; ekonomik, sosyal ve kültürel planlama hizmetlerinin bir bütünlük içerisinde etkin, düzenli ve süratli olarak görülebilmesi için İdaremiz sorumluluğundaki yolların da 18. madde uygulama programına alınması, imar uygulamasının planlanan zamanda yapılmasının önem arz ettiği de dikkate alınarak bu kapsamda yürütülmesi gereken iş ve işlemler 15.01.2009 tarih ve 0399 sayı ile yayınlanan 2009/3 nolu genelge ile bildirilmiştir.

İdaremiz görev, yetki ve sorumluluğunda bulunan devlet ve il yolarının kamulaştırma bedellerinin büyük bir kısmını, şehir geçişlerindeki (imarlı kesimler) kamulaştırma bedelleri oluşturmaktadır. Şehir geçişlerinde taşınmazların imar parseli olması nedeniyle kamulaştırma maliyetleri yol yapım maliyetlerinin çok üzerinde gerçekleşmektedir. Kamulaştırma maliyetlerinin yüksek olması da yatırımların aksamasına neden olmaktadır.

Bunun yanı sıra İdaremizce yapımı gerçekleştirilen karayollarının şehir geçişleri, büyük ölçüde o kentin şehir trafiğinin ana arteri görevini yüklenmekte ve trafiğin büyük yükünü taşımakta, şehirlerin gelişmesine büyük katkılar sağlamaktadır.

Kamulaştırma maliyetlerinin en aza indirilmesi ve yol yatırımlarının gerçekleştirilmesinde yerel yönetimlerin de katkı sağlaması düşünülerek 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 19. maddesinin 6. fıkrasında; “Bu madde hükümleri çerçevesinde kesinleşen karayolu güzergâh planları kapsamında karayollarının yer aldığı alanlara ilişkin olarak, belediyeler veya il özel idarelerince, ilk kez yapılan imar planı düzenlemelerinde, otoyollar hariç olmak üzere, kesinleşmiş güzergâh planlarındaki karayolları, 3194 sayılı Kanunun 18 inci maddesi hükümleri dâhilinde oluşturulacak düzenleme ortaklık payları hesabına dâhil edilir. İlgili belediyeler veya il özel idareleri, söz konusu işlemleri Genel Müdürlük ile koordineli olarak ve ivedilikle sonuçlandırır.” hükmüne yer verilmiştir.

Yukarıda belirtilen hususlara ilaveten;

Kesinleşen karayolu güzergâh planlarının bulunduğu plansız alanlarda, başlangıçta uygulama imar planı yapılmamasına rağmen idaremizce kamulaştırma ve yol yapım işleri tamamlanmasının hemen akabinde ilgili kurum ve kuruluşlarca imar planlan yapılmaktadır. Karayolu yapıldıktan sonra genellikle ana arter (iskelet) olarak alınmakta, tüm kullanım kararları, yapılaşma ve bütün yan yollar karayoluna göre şekillendirilerek imar planlan tanzim edilmektedir. Karayolu güzergâhı belirlenirken bu durumun (imar sonrası) öngörülmesi mümkün olmadığından belirlenen standartlara göre inşa edilen yolların. İmar sonrasındaki yapılaşmalar ile bu yapılaşmaların getirdiği nüfus ve araç yoğunluğu, özellikle şehirler ve uluslararası transit trafiği yönlendirmek için planlanan karayolunu, kısa sürede kent içi trafiğinin parçası haline getirmekte, dolayısıyla ömrünün kısa olmasını ve yeni çevre yollarının yapılmasını da sürekli gündemde tutmaktadır.

Yol güzergâhlarının planlamasına paralel olarak ilgili kurum ve kuruluşlarla koordineli olarak imar planlarının yapılması durumunda imar planlarındaki kullanım kararlarına göre yapılaşma, nüfus ve araç yoğunluğu da göz önünde bulundurularak karayolunun standardının belirlenmesi ile toplayıcı yoların, özellikle kavşakların planlanmasının yapılması, karayolunun 18. madde uygulamasına da dâhil edilerek düzenleme ortaklık payından faydalandırılması durumunda karayolunun şehirlerarası ve kent içi trafiğine aynı anda uzun yıllar hizmet etmesinin yanında ülke ekonomisine de büyük katkıda bulunulacaktır.

Her ne kadar karayolu; transit trafiği yönlendirmek ve kent içi trafiğini belli noktalarda karayoluna bağlantısını sağlamak için planlanmış olsa da yukarıda belirtilen nedenlerle kısa sürede yeni bağlantı noktaları ve kavşaklarla birlikte yoğun olarak kent içi trafiğine de hizmet eden yollara dönüşmektedir. Ülkemizde karayollarının şehir geçişlerinin tamamına yakını bu şekilde kullanılmaktadır.

Uygulama imar planı olmasına rağmen 18. Madde Uygulaması yapılmayan alanlarda taşınmazlar imar parseline dönüşmemekte ve kadastro parseli vasfında kalmaktadır. Ancak imar sınırları içerisinde kalan bu tür alanlardaki kadastro parselleri arsa olarak kabul edildiğinden kamulaştrılacak taşınmaz malların bedel tespitleri de yasalar uyarınca emsale göre yapılmaktadır.

İdarelerce kamulaştrılacak taşınmaz mallarla ilgili olarak malikleri ile yapılan satın alma görüşmelerinin uzlaşmazlıkla sonuçlanması durumunda da idarelerce açılan bedel tespit ve tescil davaları için ilgili mahkemesince atanan bilirkişiler, genellikle bu tür parsellerin (kadastro parseli konumundaki) imar planı içerisinde olması nedeniyle arsa olarak kabul etmekte ve o kentin merkezinde satılmış arsaları da (imar parseli) emsal göstererek gerçek değerinin birkaç katı üstünde bedel takdir etmeleri sonucunda kamulaştırma maliyetleri yol yapım maliyetlerinin çok üzerinde (bazı kentlerde 4-5 misli oranında) gerçekleşmektedir.

Burada bir başka hususta; imar durumuna göre bir kısmı imar yolunda (karayolu dışında imar yolu) kalan parsel malikinin, inşaat ruhsatı alması söz konusu olduğunda belediyelerince İmar Kanununun 15. ve 16. maddeleri uyarınca rıza’en tevhit, ifraz ile imar parseline (arsaya) dönüştürülmekte ve aynı zamanda da yola terkini yaptırılarak parselin yolda kalan kısmına herhangi bir bedel ödenmemektedir. Aynı kesimde bu ve buna benzer parsellerin idaremiz kamulaştırma hudutları içerisinde kalması ile arazi ve arsa düzenlemesi (3194/18 Md.) yapılmaması durumlarında parsellerin yola terk edilmesi gereken kısımlarına da kamulaştırma bedeli ödenmek zorunda kalınmaktadır.

Ayrıca; onaylanarak kesinleşmiş olan İmarlı kesimlerden karayolu geçmesi durumunda, belirlenen karayolu güzergâhlarının imar planına işlenmesi aşamasında (özellikle şehir geçişlerinde) mevcut plan kararlarının bozulması söz konusu olmaktadır. Şöyle ki; mevcut imar planlarına karayolu güzergâhları işlenirken planla oluşturulan imar parsellerinin cephe, derinlik ve yapılaşma hakkına olumsuz yönde müdahalelerimiz olabilmektedir. İmar parsellerinin cephesine, derinliğine ve yüzölçümüne yapılan müdahaleler sonucunda çoğu zaman parsel yapılaşmaya elverişsiz hale gelmekte bu da beraberinde taşınmaz malikleri ile İdaremiz arasında çeşitli sorunlara neden olmaktadır.

Bu doğrultuda genellikle taşınmaz maliki, parselinin geri kalan kısmının kamulaştırılmasını veya değer kaybını konu ederek İdaremiz aleyhine dava açmakta, Mahkemeler de, imar planı bütünlüğünü bozan tarafın İdaremiz olması sebebiyle arta kalan kısmın kamulaştırılmasına veya değer kaybının ödenmesine karar vermektedir.

Mahkemelerce taşınmazın kamulaştırma dışında kalan bölümlerine değer kaybı bedeli verilmesi kararı verildiğinde; taşınmazların bu bölümleri yine malikin mülkiyetinde kalmaktadır. Değer kaybı için belirlenen m2 birim bedelleri, kamulaştırma için ödenen m2 birim bedellerine çok yakın olmaktadır.

Bu ve buna benzer durumlar İdaremizin ihtiyacı olmamasına rağmen taşınmaz malın tamamının kamulaştırılmasına ve fazladan bedel ödenmesine neden olduğu gibi taşınmazların artan bölümlerinin kamulaştırılması ayrıca plan bütünlüğünün bozulmasına, taşınmazların işgal ve tecavüzlere karşı korunmasında da idaremizin çeşitli sorunlarla karşı karşıya kalınmasına neden olmaktadır. Bu kapsamda ödenen bedeller maliyetlerin artmasına dolayısıyla diğer yatırımların da gecikmesini beraberinde getirmektedir.

Ayrıca, İmar uygulaması bir takım çevre sorunlarının çözümlenmesine öncülük etmektedir. Çevre yollarında ve şehir geçişlerinde, kamulaştırma yerine imar uygulamasına gidilmesi, şehirde diğer alt yapının daha kolay ve sağlıklı olarak gelmesini kolaylaştıracak, yolun açılmasıyla birlikte çevrede oluşacak yoğun yerleşim alanları, bir plan dâhilinde yapılanacak, çarpık kentleşmenin oluşması engellenmiş olacaktır. Bununla birlikte, yol koridoru içerisindeki taşınmazların tümünün kamulaştırılarak malikinin elinden alınması, yol hizmeti dolayısıyla gelebilecek değer artışlarından mahrum bırakılması, yolun ve imar planının sağladığı yararlardan faydalanmamasına neden olmakta, ayrıca yol koridoru içerisinde kalan taşınmaz mal malikleri mağdur edilirken, yola cephesi açılan taşınmazlarda da önemli ölçüde değer artışı olması nedeniyle sosyal adaletsizlik yaratılmasına sebep olunmaktadır.

Yukarıda belirtilen sorunların en aza indirgenerek ülke ekonomisine katkıda bulunulmasını, kaynakların en ekonomik şekilde kullanılarak yatırımların hızlandırılması ve verimliliğin arttırılması, süreç içerisinde doğması muhtemel problemlerin çözülmesi ve sosyal etki dengelerinin korunması ile taşınmaz mal maliklerinin devlete olan güvenin sarsılmaması bakımından;

1) Kamulaştırma planı çalışmaları öncesinde, güzergahının gösterildiği 1/25000 ölçekli haritanın proje bilgileri ile birlikte temin edilerek ilgili Belediye veya diğer kurum ve kuruluşlara gönderilerek proje güzergahının geçtiği bölümlerde varsa Nazım İmar, Uygulama İmar Planlan ile 5 yıllık imar programı ile İmar Kanunun 15., 16. ve 18. Madde Uygulamalarının durumunun istenilmesi,

2) İlgili Belediye veya diğer kurum ve kuruluşlardan gelen bilgi ve belgelere göre;

a) 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı varsa; 18. Madde uygulaması için talepte bulunulması

b) 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı yoksa; imar planı ve 18. Madde uygulaması için talepte bulunulması

c) Kamulaştırma planı içerisinde imar yolları varsa 15. Ve 16. Maddeye göre terklerin belediyesince yaptırılmasının sağlanması

3) 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 19. maddesinin 6. fıkrasının hükmü nün uygulanabilmesi için ilgili kurum ve kuruluşlarla (Belediye, İl Özel İdaresi vb.) yazışma yapılarak; yol koridorumuzun geçtiği kesimlerde imar planı varsa uygulamasının, imar planı yoksa imar planı ve uygulamasının yaptırılarak özellikle Karayolu güzergâhlarının kamulaştırma koridoru sınırları içinde kalan bölümlerinin de uygulamaya dâhil edilerek boşaltılmasının sağlanmasını,

4) İdaremizden planlama çalışmalarına esas kurum görüşü istenildiğinde bu madde kapsamında yol koridorumuzun 18. madde uygulaması sınırı içine dâhil edilmesi gerektiğini, 6001 sayılı kanunun bu hükmü doğrultusunda işlem tesis edilmemesi halinde yasal yollara başvurulacağı yönünde belirtme yapılması ile yapılan çalışmaların ve askı ilan süreçlerinin takip edilerek bu hükme aykırı olarak yapılan uygulamalara karşı itiraz edilmesini sonuç alınamaması durumunda da hukuki yollara başvurulması gerekmektedir.

Yukarda belirtilenlere ilaveten, mevcut yol güzergâhlarının bulunduğu kesimlerde ilgili Belediye veya diğer kurum ve kuruluşlarca yürütülen uygulama imar planı çalışmaları sırasında da genellikle yol koridorumuzun mevcut kamulaştırma sınırları korunmakta ve yol kamulaştırma sınırlarına cepheli parsel üretilmektedir.

Bu tür alanlarda (güzergahın her iki veya uygun olan tarafında; üzerinde yapı bulunmayan veya yapılaşmanın yoğun olmadığı alanlar) yapılan uygulamalarda yol güzergahının ileride genişletilmesi veya bölünmüş yola dönüştürülmesi ile standartlarının yükseltilmesi göz önünde bulundurularak mevcut kamulaştırma sınırlarına ilaveten öneri kamulaştırma sınırlarının (genişlikleri) belirlenmesi ve bu alanların da 18. madde hükümleri çerçevesinde oluşturulacak düzenleme ortaklık payları hesabına dahil edilmesi İlgili Belediye veya diğer kurum ve kuruluşlardan talep edilerek bu doğrultuda sonuçlanması (yola terki) sağlanmalıdır.

Bahse konu alanlar üzerinde mütemmim cüzlerin bulunması durumunda mütemmim cüzlere bedel ödenmesi söz konusu olabileceğinden mütemmim cüzlerin tespit edilerek plan ve protokol tanzimi ile Genel Müdürlükten OLUR alınması gerekmektedir.

Ayrıca, imar planlarında güzergahı koruma amacına yönelik karayoluna paralel sosyal ve teknik altyapı (park, yeşil alan, yan yol, dinlenme parkları, ağaçlandırılacak alan, rekreasyon alanı, günübirlik tesisler vb.) alanlarının oluşturulmasının sağlanabilmesi için ilgili Belediye veya diğer kurum ve kuruluşlarla koordinasyonlu çalışılması ve imar planlarına bu yönde görüş bildirilmesi de büyük önem arz etmektedir.

Bilgilerini ve gereğini rica ederim.