2011/48 Yurtdışı Borçlanma ve Tahsis İşlemleri (mülga)
- Tür
- Genelge
- Tarih
- 08.06.2011
- Yürürlük
- 08.06.2011
- Son değişiklik
- 10.01.2021
- Durum
- Yürürlükten kalktı (10.01.2021)
- Seri
- Yürürlükten Kalkan Genelgeler, Sosyal Sigortalar Mevzuatı
Konu : Yurtdışı borçlanma ve tahsis işlemleri
GENELGE
2011/48
Başkanlık Makamının 29/12/2010 tarihli ve 747 sayılı OLUR’ları ile Kurumumuz tarafından çıkarılan ve halen uygulanan genelgelerin, yürürlükte bulunan güncel mevzuata göre yeniden gözden geçirilmesi, güncellenmesi ve konu bazında tekleştirilmesi talimatları çerçevesinde Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğü görev alanına giren 3201 sayılı Yurtdışında Çalışan Türk Vatandaşlarının Yurtdışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre yurtdışında geçen sürelerin borçlandırılması ve bu sürelere göre aylık bağlanmasında, merkez ve taşra teşkilatında yürütülecek iş ve işlemlerin usul ve esasları ile süreçleri yeniden belirlenmiştir.
Birinci Bölüm
GİRİŞ
1. Genel açıklamalar
Yurtdışında çalışan Türk vatandaşlarının yurtdışında geçen hizmetlerinin borçlandırılarak ülkemiz sosyal güvenlik mevzuatına malullük, yaşlılık ve ölüm hallerinde Türkiye’de geçmiş hizmet gibi değerlendirilmesini sağlamak amacıyla bugüne kadar iki borçlanma kanunu yürürlüğe girmiştir.
Bunlardan ilki 7/6/1978 tarihinde yürürlüğe giren 30/5/1978 tarihli ve 2147 sayılı Kanun, ikincisi ise 22/5/1985 tarihinde yürürlüğe giren 8/5/1985 tarihli ve 3201 sayılı Kanundur.
1.1. 2147 sayılı Kanun
Yurtdışında çalışan vatandaşlarımızın çalıştıkları ülkelerin sosyal güvenlik mevzuatı ile Türkiye’deki sosyal güvenlik mevzuatı arasındaki emekli aylığına hak kazanma koşullarının farklılığından doğan yakınmaları azaltmak, Anayasamızda vurgulanan “Sosyal Devlet” anlayışının somut örneklerinden biri olan herkese sosyal güvenlik hakkını sağlamak ve bunu kitlelere yaygınlaştırmak, ülkemizin döviz sıkıntısını gidermek amacı ile 2147 sayılı “Yurtdışında Çalışan Türk Vatandaşlarının Yurtdışında Çalışma Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun”la yurtdışında çalışan Türk vatandaşlarına, yabancı ülkelerde geçen sürelerini sosyal güvenlikleri bakımından borçlanarak değerlendirme hakkı tanınmıştır.
Her ne kadar 2147 sayılı Kanun yürürlükte bulunmasa da, bu Kanun kapsamında borçlandırılan süreler bugün itibariyle bağlanacak aylıklarda değerlendirildiğinden, 2147 sayılı Kanunun öngördüğü borçlanma usul ve esaslarının aşağıda açıklanmasına gerek duyulmuştur.
1) Borçlanma hakkından, sosyal güvenlik sözleşmesinin yapılmış olup olmadığına bakılmaksızın tüm yabancı ülkelerde işçi veya işveren olarak çalışanlardan, yazılı isteklerine bağlı olarak, Kanunun yürürlükte bulunduğu 7/6/1978-22/5/1985 tarihleri arasında başvuruda bulunanlar yararlandırılmıştır.
2) 7/6/1978 tarihinde yurtdışında çalışmakta olanlarla bu tarihten önce yurda dönüş yapanların, yurtdışındaki hizmetlerin değerlendirilmesini istemeleri halinde, yurtdışında geçen ve belgelendirilen hizmet sürelerinin borçlandırılması imkanı tanınmıştır. Ayrıca, Türkiye’deki prim ödenmeden geçmiş hizmetlerini 1912 sayılı Kanun hükümlerine göre borçlanabilmişlerdir. Yalnız, bu borçlanma talebinin 7/6/1978-26/9/1980 tarihleri arasında yapılmış olma şartı bulunmaktaydı.
3) Kuruma yapılan başvurularda ödenecek prim borcunun prime esas kazancın taban ve tavan sınırları göz önünde bulundurularak yurda kesin dönüş tarihindeki yabancı ülkede kazanılan son aylığın o tarihteki Türk parası karşılığından mı veya başvuru tarihindeki tavan sınırı üzerinden mi ödeneceğine, başvuru sahibince karar verilip Kuruma bildirilmiştir. Bu şekilde tespit edilen prime esas kazancın borçlanılan ay sayısı ile çarpımının malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına ait prim oranı uygulanarak toplam borçlanma miktarı hesaplanmıştır. 4/1(b) kapsamında yapılan hizmet borçlanmalarında başvuru tarihindeki en yüksek basamak üzerinden malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi oranında prim tahsil edilmiştir. Prim borcu, borcun Kurumca bildirildiği tarihten itibaren toptan veya en çok 3 yılda yıllık eşit taksitlerle ödenmiştir.
4) 7/6/1978 tarihinden sonra yurtdışında çalışıp yurda kesin dönüş yapmış olanlardan, yabancı ülkelerdeki geçmiş çalışmalarını değerlendirmek isteyenlerin borçlanma işlemleri, dönüş tarihinden itibaren altı ay içinde, yurtdışına gitmeden önce veya yurda dönüşlerinden sonra bir göreve girmişlerse bu görevlerinde bağlı oldukları sosyal güvenlik kurumunca veya hiç bir sosyal güvenlik kurumuna bağlı değillerse Devredilen Sosyal Sigortalar Kurumunca sonuçlandırılmıştır. 9/8/1979 tarihinden itibaren, 7/6/1978 tarihinde yurtdışında bulunanlardan Türkiye’de sosyal güvenlik kurumlarına tabi çalışması bulunanlar istedikleri takdirde Devredilen Sosyal Sigortalar Kurumuna borçlanmışlardır. Yurtdışında geçen çalışma sürelerinin borçlanılabilmesi için bu sürelere ait belgelerin de ilgili Kuruma verilmesi zorunlu idi. Prim borcu, borcun bildirildiği tarihten itibaren bir ay içinde döviz olarak yine başvurulan sosyal güvenlik kurumuna ödenmiştir. Prim borcu hesaplanırken başvurulan sosyal güvenlik kurumu mevzuatındaki esaslar veya başvuru tarihindeki en yüksek (tavan) aylık kazanç esas alınmıştır.
5) 156 sayılı “Türk Parasının Kıymetinin Korunması Hakkında Kanun”a göre, yurtdışından yurda dönen vatandaşlar, ellerinde bulunan dövizin tamamını en geç bir ay içinde T.C. Merkez Bankasına veya milli bir bankaya yatırarak Türk parasına çevirmek zorunda idiler. 2147 sayılı Kanuna göre 7/6/1978 tarihinden sonra yurda dönenlerin yurtdışındaki hizmetlerini değerlendirmek istemeleri halinde, kesin dönüş tarihinden itibaren altı ay içinde ilgili sosyal güvenlik kurumuna başvurmaları ve prim borçlarını döviz olarak borcun tebliği tarihinden itibaren en geç bir ay içinde yatırmaları zorunlu idi. Bu nedenle, yurtdışından 7/6/1978 tarihinden sonra yurda kesin dönüş yapanlardan 2147 sayılı Kanundan yararlanmak isteyenler, döviz olarak ödeyecekleri primleri karşılayacak miktardaki dövizin T.C. Merkez Bankasına veya milli bir bankaya yatırıldığını gösteren belgenin de borçların ödenmesi sırasında, ilgili sosyal güvenlik kurumuna borç miktarındaki Türk parası ile birlikte verilmesi gerekmekte idi. Bu takdirde, prim borçlarının döviz olarak ödendiği kabul edilmiştir.
1.2. 3201 sayılı Kanun
2147 sayılı Kanunun yedi yıllık uygulamasında yaşanan sorunlar da dikkate alınarak, vatandaşlarımızın yurtdışında geçen sürelerinin sosyal güvenlikleri bakımından değerlendirilmesi için konu yeni bir yaklaşımla ele alınmış ve 2147 sayılı Kanun yürürlükten kaldırılarak, yerine 3201 sayılı Kanun yürürlüğe konulmuştur.
22/5/985 tarihli ve 3201 sayılı “Yurtdışında Çalışan Türk Vatandaşlarının Yurtdışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun” ihtiva ettiği hükümler ve getirdiği haklar bakımından yurtdışındaki vatandaşlarımıza yeni imkanlar tanımıştır.
Kanunun 4 üncü maddesine göre yurtdışı sigortalılık sürelerine ait borçlanma miktarı, borçlanılacak sürenin her bir günü için bir ABD Doları üzerinden hesaplanmaktaydı. Ancak, borçlanılacak olan her bir gün için tahakkuk ettirilecek ABD Doları miktarı Bakanlar Kurulunun değişik tarihlerde yürürlüğü giren kararları ile yeniden belirlenmiştir. Buna göre, borcun ödendiği tarih esas alınmak kaydı ile 15/2/1997 - 15/5/1998 tarihleri arasında yapılan ödemelerde bir gün için tahakkuk eden miktar 2,5 ABD Doları, 16/5/1998 - 9/5/2005 tarihleri arasında yapılan ödemelerde 2 ABD Doları, 10/5/2005 - 5/12/2005 tarihleri arasında yapılan ödemelerde 5 ABD Doları ve 6/12/2005 tarihinden itibaren yapılan / yapılacak ödemelerde 3,5 ABD Doları olarak belirlenmiştir. Ancak, tahakkuk ettirilen borçların tamamını veya bir kısmını 5 ABD Doları üzerinden ödemiş olanların 6/12/2005 tarihinden itibaren altı ay içinde yazılı istekte bulunmaları halinde, borçlanma tutarları ve bağlanmış ise aylıkları 3,5 ABD Doları üzerinden yeniden hesaplanmıştır.
Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan “yurda kesin dönüş yapanlar” ve “kesin dönüş” sözcüklerinin Anayasa’ya aykırı bulunarak Anayasa Mahkemesince iptal edilmesi üzerine, 6/8/2003 tarihli ve 25191 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 29/7/2003 tarihli ve 4958 sayılı Sosyal Sigortalar Kurumu Kanununun 56 ncı maddesi ile söz konusu madde yeniden düzenlenmiştir. Buna göre, borçlanma için yurda dönüş tarihinden sonra aranan iki yıllık başvuru süresi yürürlükten kaldırılmış ve yurtdışında bulunanlara da çalışıp çalışmadıklarına bakılmaksızın borçlanma hakkı verilmiştir.
Bu düzenlemeyle yurtdışında çalışmakta olanlar ile daha sonra yurtdışında çalışacak olanlara yurtdışında iken ya da yurda döndükten sonra durumlarına uygun sosyal güvenlik kuruluşuna başvurarak yurtdışında geçen hizmetlerini borçlanabilme imkanı sağlanmıştır.
3201 sayılı Kanunda da esaslı değişiklikler getiren 17/4/2008 tarihli ve 5754 sayılı “Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”, 8/5/2008 tarihli ve 26870 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.
5754 sayılı Kanunun;
1) 79 uncu maddesiyle 8/5/2008 tarihli ve 3201 sayılı Kanunun 1 inci, 2 nci, 3 üncü, 4 üncü, 5 inci ve 6 ncı maddeleri değiştirilmiş ve bu Kanuna geçici 5 inci, 6 ncı ve 7 nci maddeler eklenmiştir.
2) 64 üncü maddesiyle değiştirilen 5510 sayılı “Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu”nun 106 ncı maddesinin 24 numaralı bendine göre, 3201 sayılı Kanunun 7 nci, 11 inci, geçici 1 ila geçici 4 üncü maddeleri ve 3201 sayılı Kanunda geçen “döviz” ibareleri yürürlükten kaldırılmıştır.
3) 68 inci maddesiyle değiştirilen 5510 sayılı Kanunun geçici 7 nci maddesinin dördüncü fıkrası ile yurtdışı hizmet borçlanmasına ait prime esas kazançların aylık bağlanmasında nasıl değerlendirileceği hususuna açıklık getirilmiştir.
5754 sayılı Kanunla 3201 sayılı Kanunda yapılan düzenlemeler, Kanunun yayımlandığı 8/5/2008 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüğe girmiştir. Ayrıca, 5510 sayılı Kanunun sigortalılık statüsüne ilişkin 4 üncü maddesinin birinci fıkrası, prime esas kazancın alt ve üst sınırına ilişkin 82 nci maddesi ile borçlanılan sürelere ait kazançların aylık bağlanmasında değerlendirilmesine ilişkin geçici 7 nci maddesinin dördüncü fıkrası da 3201 sayılı Kanunun uygulaması ile sınırlı olmak üzere aynı tarih itibariyle yürürlüğe girmiş bulunmaktadır.
19/6/2010 tarihli ve 27616 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 16/6/2010 tarihli ve 5997 sayılı “Bazı Kanunlarda ve 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile 3201 sayılı Kanunun 6 ncı maddesinin (B) fıkrasının ilk paragrafı değiştirilerek, yurtdışında geçen sigortalılık sürelerini borçlanmak suretiyle aylık bağlananlardan Türkiye’de sigortalı çalışmaya başlayanların aylıklarının kesileceğine ilişkin önceki düzenleme, bunlar hakkında 5510 sayılı Kanunun sosyal güvenlik destek primine ilişkin hükümlerinin uygulanacağı yönünde değiştirilerek, bunlara aylıkları kesilmeksizin sigortalı olarak çalışma imkanı verilmiştir.
2. Kavramlar
3201 sayılı Kanun ve bu Kanunun uygulama usul ve esaslarını düzenleyen 6/11/2008 tarihli ve 27046 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik”te bazı kavramlar tanımlanmıştır.
Bunlardan;
1) Sosyal güvenlik kuruluşları; Sosyal Güvenlik Kurumu ile 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesine tabi sandıkları,
2) Sosyal güvenlik kanunları; 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununu, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesi ile 24/5/1983 tarihli ve 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanun ile bu kanunlara ait ek ve değişiklikleri,
3) Sürelerin değerlendirilmesi; Türk vatandaşlığına haiz olanların Kanunun 1 inci maddesinde belirtilen sürelerinin istekleri halinde değerlendirilmesini,
4) Döviz; Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından konvertibl sayılan yabancı ülke para birimlerini,
5) Sosyal güvenlik sözleşmesi; ülkemizin taraf olduğu sosyal güvenlik alanındaki ikili veya çok taraflı anlaşmaları,
6) Kısmi aylık; sosyal güvenlik sözleşmesine istinaden birleşik hizmetler üzerinden taraflardan biri tarafından kendi sigortalılık süresi ve mevzuatına göre bağlanan aylıkları,
7) Kesin dönüş; aylık tahsis talebinde bulunanların yurtdışındaki çalışmalarının sona ermesini, ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneği almamaları durumunu,
8) Sigortalılık süresi; borçlanma kapsamındaki sürenin bulunduğu ülke mevzuatına göre ikamet süreleri hariç, çalışılmış ya da çalışılmış süre olarak kabul edilen süreleri,
9) Borcun tamamının ödenmesi; aylık talep tarihinden önce en az aylığa hak kazanmaya yetecek süre karşılığı ödenen miktarı,
10) İşsizlik süresi; ilgili ülke mevzuatına göre çalışma süreleri ile bu çalışma sürelerine eş değer süreler haricinde o ülkede geçen süreyi,
11) Sosyal yardım; bulunulan ülke mevzuatı kapsamında, geçimlerini sağlayacak hiçbir gelirleri olmayan veya mevcut gelirleriyle geçimlerini sağlamakta güçlük çeken kişilerin asgari geçim düzeyi ile sınırlı olmak üzere geçimlerinin sağlanması amacıyla kamu kurum ve kuruluşları tarafından muhtaçlık durumuna ve süresine göre ödenen, ikamet şartına bağlı nakdi yardımları,
ifade etmektedir.
Ayrıca, bu Genelgede geçen “Kanun” ibaresi, 3201 sayılı Yurtdışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurtdışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun ve bu Kanunun ek ve değişiklikleri, “Yönetmelik” ibaresi 6/11/2008 tarihli ve 27046 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik, “Kurum” ibaresi Sosyal Güvenlik Kurumu ve “SSGM” ibaresi Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğü anlamında kullanılmıştır.
İkinci Bölüm
YURTDIŞI BORÇLANMA İŞLEMLERİ
1. Borçlanmanın şartları
Yurtdışı borçlanmasından yararlanabilmek için aşağıda açıklandığı şekilde;
a) Türk vatandaşı olmak,
b) Belirli nitelikte yurtdışı süreleri bulunmak,
c) Hizmetleri belgelendirmek,
d) Yazılı istekte bulunmak, şartları aranacaktır.
1.1. Türk vatandaşı olmak
Yurtdışı hizmet borçlanmalarında Türk vatandaşı olma şartının iki halde yerine getirilmesi zorunludur. Bunlardan biri, borçlanılması istenilen sürelerde ilgilinin Türk vatandaşı olması, diğeri ise yazılı başvuru tarihi itibariyle Türk vatandaşı ya da izinle Türk vatandaşlığını kaybeden olmasıdır.
Buna göre;
1) Türk vatandaşlığında geçmeyen yurtdışı veya ev kadınlığı süreleri borçlandırılmayacağı gibi, borçlanma başvuru tarihinde Türk vatandaşı ya da izinle Türk vatandaşlığını kaybeden kişi olmadığı tespit edilen sigortalılar ve Türk vatandaşı olmadığı tespit edilen hak sahiplerinin borçlanma talepleri de reddedilecektir.
2) Türk vatandaşlığı ile birlikte yabancı ülke vatandaşlığı devam edenler de söz konusu Kanun ile getirilen düzenlemeden yararlanabileceklerdir.
3) Talep sahibinin borçlanmak istediği sürelerde, Türk vatandaşlığının devam edip etmediği ve borçlanmak için yazılı başvuru tarihinde sigortalının Türk vatandaşı ya da izinle Türk vatandaşlığını kaybeden olup olmadığı, ilgililerden herhangi bir belge talep edilmeden İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün Kimlik Paylaşım Sistemi kullanılarak bilgisayardan alınacak olan “Vukuatlı Nüfus Kayıt Örneği” çıktısı ile tespit edilecektir.
4) Talep sahibinin kimlik bilgilerinde farklılık bulunduğu hallerde, kimlik ve vatandaşlık durumundaki değişiklikle ilgili belgelerin Kuruma ibrazı müracaat sahibinden istenilebileceği gibi, tereddüt halinde konunun açıklığa kavuşturulması için ilgili kurum ve kuruluşlar ile de yazışma yapılabilecektir.
5) 12/6/2009 tarihli ve 27256 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5901 sayılı “Türk Vatandaşlığı Kanunu”nun 28 inci maddesi ile doğumla Türk vatandaşı olup da sonradan vatandaşlıktan çıkma izni almak suretiyle yabancı bir ülke vatandaşlığını kazanmış olanlara, sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış hakların kullanımında, ilgili kanunlardaki hükümlere tabi olmak şartıyla Türk vatandaşlarına tanınan haklar aynen tanınmıştır. Söz konusu maddeye göre, Türk vatandaşlığından çıkmadan önce kazanılmış sosyal güvenlik hakları, ilgili kanunlardaki hükümlere tabi olmak şartıyla aynen Türk vatandaşlarına tanınan haklar gibi kullanılabilecektir. Bu durumda, Kanunda borçlanmadan yararlanabilmenin başvuru sahibinin borçlanma talep tarihinde Türk vatandaşı olma şartına bağlanması, ayrıca Türk vatandaşlığından çıkmadan önce borçlanma talebinde bulunulmayan yurtdışı süreleri kazanılmış hak niteliği taşımadığından, kamu oyunda “pembe ya da mavi kart sahibi” olarak bilinen doğumla Türk vatandaşlığını kazanmış olup da sonradan vatandaşlıktan çıkma izni almak suretiyle yabancı bir ülke vatandaşlığını kazananlar, başvuru tarihinde Türk vatandaşı olmadıklarından borçlanma kapsamındaki sürelerde Türk vatandaşı olsalar bile, borçlanma hakkından yararlanamayacaklardır. Ancak, bunların Türk vatandaşlığından çıkmadan önce borçlandıkları ya da borçlanma talebinde bulundukları yurtdışı süreleri kazanılmış hak niteliğinde olduğundan, borçlanmaları geçerli sayılacak, aylığa hak kazanmada ve aylık hesabında Kanuna göre Türkiye’de geçmiş bir hizmet olarak değerlendirilecektir.
6) 5754 sayılı Kanunla 3201 sayılı Kanuna eklenen geçici 6 ncı madde ile Bulgaristan’dan 1/1/1989-8/5/2008 tarihleri arasında zorunlu göçe tabi tutularak ülkemize gelen soydaşlarımıza, bu ülkede geçen çalışma sürelerinde Türk vatandaşı olma şartı aranmaksızın borçlanma hakkı tanındığından, bu kimselerin borçlanma talep tarihinde Türk vatandaşı olmaları yeterli sayılarak bu Genelgenin ilgili alt başlığı altında belirtilen usul ve esaslar dahilinde söz konusu süreler borçlandırılacaktır.
1.2. Belirli nitelikte yurtdışı süreleri bulunmak
Kanunun 1 inci maddesinde yurtdışında geçen sigortalılık süreleri, bu süreler arasında veya sonunda her birinde bir yıla kadar olan işsizlik süreleri ile ev kadını olarak geçen sürelerin değerlendirileceği öngörülmüş olup, bu maddede geçen “sigortalılık süresi” ve “işsizlik süresi” Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde tanımlanmıştır.
1.2.1. Sigortalılık süreleri
Yönetmeliğe göre sigortalılık süresi deyiminden, borçlanma kapsamındaki sürenin bulunduğu ülke mevzuatına göre ikamet süreleri hariç, çalışılmış ya da çalışılmış süre olarak kabul edilen süreler anlaşılacaktır.
Çalışılmış olarak kabul edilen süreler, ilgili ülke mevzuatına göre fiilen çalışılmadığı halde çalışmaya eşdeğer süre olarak kabul edilip, hizmet cetvellerinde eşdeğer süre olarak gösterilen, aylığa hak kazanmada ve aylık hesabında değerlendirilen sürelerdir.
İlgili ülke mevzuatına göre çalışılmış veya eşdeğer süre olarak kabul edilen ikamet sürelerinin çalışılmış süre olarak değerlendirilmesine imkan bulunmadığından, borçlandırılması mümkün değildir.
Bu durumda, borçlanmaya esas hizmet cetvellerinde bildirilen çalışma süreleri (mecburi prim ödeme süreleri, kendi nam ve hesabına çalışmalardan dolayı zorunlu ve isteğe bağlı prim süreleri, sigortadan muaf cüzi çalışma gibi) ve bu çalışma sürelerine eşdeğer sürelerin (isteğe bağlı prim ödeme süreleri, çocuk yetiştirme süreleri, işsizlik ödeneği süreleri, hastalık ödeneği süreleri, bakım süreleri, borçlanma yoluyla ödenen primlere ait süreler gibi) tamamı, başvuru sahibinin kısmi borçlanma hakkı saklı kalmak kaydıyla borçlanma kapsamında değerlendirilebilecektir.
1.2.2. İşsizlik süreleri
İşsizlik süresi ibaresi, ilgili ülke mevzuatına göre çalışma süreleri ile bu çalışma sürelerine eş değer süreler haricinde o ülkede çalışılmadan geçen süreyi ifade eder.
Ancak, Kanuna göre işsizlik sürelerinin tamamının borçlanma kapsamında değerlendirilmesine imkan bulunmadığından, sigortalılık süreleri arasında veya sonunda her birinde olmak kaydıyla bir yıla kadar olan yurtdışında geçen işsizlik süreleri borçlandırılacaktır. İkamet süreleri ve boşta geçen süreler de bu kapsamda değerlendirilecektir.
1.2.3. Ev kadını olarak geçen süreler
Yurtdışında ev kadını olarak geçen süreler, medeni durumlarına bakılmaksızın kadınların sigortalılık süreleri haricinde yurtdışında bulundukları süreleri ifade eder. Bu süreler işsizlik süresi veya boşta geçen süreler kapsamında değerlendirilmeyecek, borçlanma talebinde bulunanların yurtdışında ev kadını olarak geçen sürelerinin diledikleri kadarı borçlandırılacaktır.
Ev kadınlığı süreleri, bu Genelgenin İkinci Bölümünde (1.3.3.) başlığı altında belirtilen şekilde belgelenecek ve borçlanma başvurusunun yapılacağı birimin tespitinde 2 nci alt bölümünde ve borçlanılan sürelerin 5510 sayılı Kanuna göre hangi sigortalılık haline göre değerlendirilmesi gerektiği hususunda (8.1.) alt başlığı altında yapılan açıklamalara özellikle dikkat edilecektir.
1.2.4. Borçlanma kapsamında olmayan süreler
Yönetmeliğin 6 ncı maddesine göre aşağıda sayılan süreler, borçlanma kapsamında değerlendirilmeyecektir:
1) 18 yaşın doldurulmasından önce yurtdışında geçen sigortalılık, işsizlik ve ev kadınlığı süreleri.
2) Türk vatandaşlığının kazanılmasından önce veya Türk vatandaşlığının kaybedilmesinden sonra yurtdışında geçen sigortalılık, işsizlik ve ev kadınlığı süreleri.
3) İkili sosyal güvenlik sözleşmelerine göre kendilerine kısmi aylık bağlanmış olanların yurtdışında geçen sigortalılık süreleri arasında ve bu sürelerin bitim tarihinden sonraki işsizlik süreleri ve ev kadını olarak geçen süreler.
4) Türkiye’de malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları kapsamında geçen ve aşağıda sayılan yurtdışı sürelerinden:
a) Libya’da iş üstlenen Türk işverenlerince çalıştırılan Türk işçilerinin, bu ülkede 1/9/1985 tarihinden sonra geçen çalışma süreleri,
b) Almanya’da istisna akdi kapsamında iş üstlenen Türk işverenlerince çalıştırılan Türk işçilerinin bu ülkedeki çalışma süreleri,
c) 5510 sayılı Kanunun 10 uncu maddesi ile ülkemiz ile imzalanan ikili sosyal güvenlik sözleşmeleri ve Avrupa Sosyal Güvenlik Sözleşmesi hükümlerine göre yurtdışında geçici görevli olarak bulunmaları nedeniyle 5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalı sayılanların geçici görevli bulundukları yurtdışı çalışma süreleri.
1.2.5. Yurtdışı sürelerinin yurtiçi hizmet süreleri ile çakışması
Ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçilerinin, bu ülkelerde gerek 1/10/2008 tarihinden önce gerekse bu tarihten sonra geçen hizmetlerini, 3201 sayılı Kanuna göre borçlanma talebinde bulundukları takdirde, yurtdışında çalıştıkları sürelerde ülkemizde adlarına malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi ödenmemiş olması kaydıyla, borçlanma taleplerinin kabul edilmesi gerekmektedir.
Ancak, sosyal güvenlik kanunlarına göre malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları kapsamında geçen sürelerle çakışan yurtdışı sürelerinin borçlandırılmasına imkan bulunmamaktadır.
Bu durumda, Kanuna göre borçlandırılacak yabancı ülkelerdeki çalışmalarla çakışan ülkemizdeki prim ödeme sürelerinden hangisinin iptal edileceği, hangisinin geçerli sayılacağının belirlenmesinde uygulanacak kurallar aşağıda açıklanmıştır.
1) Sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmış ülkelerdeki çalışmalar ile ülkemizdeki prim ödeme sürelerinin çakışması halinde, ülkemizdeki prim ödeme süreleri iptal edilecek ve yurtdışı çalışma süreleri talep halinde borçlandırılacaktır.
2) Sosyal güvenlik sözleşmesi akdedilmemiş ülkelerdeki çalışmalar ile çakışan ülkemizdeki prim ödeme sürelerinin mevzuatımıza göre geçerli hizmet olarak kabul edilmesi halinde iptal edilmeyecek ve bu sürelerle çakışan yurtdışı süreleri de borçlandırılmayacaktır. Ancak, ülkemizdeki hizmetlerin geçersiz kabul edilmesi halinde yurtdışı süreleri borçlandırılacaktır.
3) Sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanıp imzalanmadığına bakılmaksızın yabancı ülkelerde işsizlik ile ev kadınlığında geçen sürelerin ülkemizdeki prim ödeme süreleri ile çakışması durumunda, ülkemizdeki prim ödeme sürelerinin iptal edilip edilmeyeceği ve yurtdışındaki işsizlik ile ev kadınlığı sürelerinin borçlandırılıp borçlandırılmayacağı hususunda yukarıdaki 2 nci madde hükmü uygulanacaktır.
4) Türkiye’deki sosyal güvenlik kanunlarına göre yurtiçinde isteğe bağlı sigortaya prim ödenen sürelerde, sözleşmesiz ülkelerde geçen sigortalılık veya ev kadını olarak geçen süreler borçlandırılmayacaktır.
5) Ülkemizle imzalanmış ikili sosyal güvenlik sözleşmelerine göre yurtdışından ülkemizde isteğe bağlı sigortaya prim ödemenin mümkün olduğu Fransa, İngiltere, İsveç ve İsviçre hariç olmak üzere sözleşmeli ülkedeki çalışma süreleri ile ülkemizdeki isteğe bağlı sigortaya prim ödenen sürelerin çakışması halinde, isteğe bağlı sigortalılık süreleri iptal edilecek ve yurtdışı süreleri talep halinde borçlandırılacaktır. Ancak, bu ülkelerdeki ev kadınlığı süreleri ile ülkemizdeki isteğe bağlı sigortaya tabi sürelerin çakışması halinde ise isteğe bağlı sigorta geçerli kabul edilecek ve bu sürelerdeki yurtdışında geçen ev kadınlığı süreleri borçlandırılmayacaktır.
1.3. Hizmetleri belgelendirmek
Kanunun 1 inci maddesinde belirtilen borçlanma isteğinde bulunulan yurtdışı sürelerinin belgelendirilmesi mecburiyeti, Yönetmeliğin 8 inci maddesinde düzenlenmiştir.
Buna göre, borçlanma başvurusunda bulunanlar, yurtdışında geçen ve borçlanmaya esas olacak sürelerine ait Yönetmeliğin 9 uncu maddesinde belirtilen ve durumlarına uygun olan belgelerin asıllarını Kuruma ibraz etmekle, belgelendirme mecburiyetlerini yerine getirmiş olurlar.
Yönetmeliğin 9 uncu maddesinde ise borçlanma için Kuruma ibraz edilmek suretiyle belgelendirme mecburiyetine ilişkin yükümlülüğün yerine getirilmesini sağlayan belgeler, sosyal güvenlik sözleşmesi akdedilmiş ülkelerde, sosyal güvenlik sözleşmesi akdedilmemiş ülkelerde ve ülke ayrımı yapılmadan ev kadını olarak geçen sürelere ilişkin olmak üzere üç grupta toplanmıştır. Ayrıca, 5510 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında sözleşmesiz ülkelerde istihdam edilen işçilerimizin sigortalılığına ilişkin kayıtlarının Kurumumuzca tutulması nedeniyle bunlar için belgelendirme mükellefiyeti aranmamaktadır.
Buna göre, borçlanma için Kuruma ibraz edilmesi gereken belgeler aşağıda açıklanmıştır.
1.3.1. Sosyal güvenlik sözleşmesi akdedilen ülkelerde geçen sürelere ait belgeler
Sosyal güvenlik sözleşmesi akdedilmiş ülkelerde geçen sigortalılık veya işsizlik sürelerinin borçlanılabilmesi için talep sahiplerinin aşağıdaki maddelerde açıklanan belgelerden durumlarına uygun olan bir belgeyi Kuruma ibraz etmeleri gerekmektedir.
1) Islak mühür ve imza olup olmadığına bakılmaksızın, çalışılan ülkede bağlı bulunulan sosyal sigorta kurumundan alınacak hizmet cetveli veya sigorta kartları.
2) Sigortalıların çalıştıkları işyerlerinin resmi kuruluşlara ait olması veya resmi kuruluşlarca ya da kamu kurumu olarak kabul edilen kuruluşlarca düzenlenmesi halinde, belgelerin ayrıca tasdikine gerek kalmaksızın, çalışılan ülkede işyerinin ait olduğu belediyelerce düzenlenmiş hizmet belgeleri, vergi dairelerince çalışılan sürelere ilişkin düzenlenmiş belgeler, iş bulma kurumlarınca işsizlikte geçen sürelere ilişkin verilen belgeler, ilgili meslek kuruluşları veya birliklerince veya diğer resmi kuruluşlarca verilen hizmet belgeleri.
3) Yurtdışında kendi adına ve hesabına çalışanların bağlı oldukları vergi dairesi, ilgili meslek kuruluşu veya birliklerince verilen hizmet belgesi.
4) Bulunulan ülkelerdeki Türk konsoloslukları, çalışma ve sosyal güvenlik müşavirlikleri veya ataşelikler gibi temsilciliklerden alınacak ve yurtdışı borçlanma için kullanılacağı belirtilen hizmet belgeleri.
1.3.2. Sosyal güvenlik sözleşmesi akdedilmemiş ülkelerde geçen sürelere ait belgeler
Sosyal güvenlik sözleşmesi akdedilmemiş ülkelerde geçen sigortalılık veya işsizlik sürelerinin borçlanılabilmesi için talep sahiplerinin aşağıdaki maddelerde açıklanan belgelerden durumlarına uygun olan bir belgeyi Kuruma ibraz etmeleri gerekmektedir.
1) Bulunulan ülkelerdeki Türk konsoloslukları, çalışma ve sosyal güvenlik müşavirlikleri veya ataşelikler gibi temsilciliklerden alınacak ve yurtdışı borçlanma için kullanılacağı belirtilen hizmet belgeleri.
2) Yurtdışında çalıştıkları işyerlerinden alacakları hizmet sürelerini gösterir bonservisleri ile birlikte pasaportlarında bulunan çalışma izinlerinin tercümeleri.
3) Gemi adamları, çalıştıkları geminin bayrağını taşıdıkları ülkelerde bulunan Türk konsoloslukları, çalışma ve sosyal güvenlik müşavirlikleri veya ataşelikler gibi temsilciliklerden alacakları ve yurtdışı borçlanma için kullanılacağı belirtilen hizmet belgelerini veya işyerlerinden alacakları sigortalılık sürelerini gösterir bonservisleri ile gemilerde çalıştıklarını gösterir belgelerde kayıtlı bulunan çalışma izinlerinin tercümeleri ya da pasaportlarında çalışma süreleri ile örtüşen giriş-çıkış tarihlerini gösterir sayfaların örnekleri.
Yukarıda açıklandığı üzere sosyal güvenlik sözleşmesi akdedilmemiş ülkelerdeki sigortalılık sürelerini borçlanacak olanlar, yurtdışında çalıştıkları işyerlerinden alacakları hizmet sürelerini gösterir bonservisleri ile birlikte pasaportlarında bulunan çalışma izinlerinin tercümelerini ibraz etmek suretiyle belgeleme yükümlülüklerini yerine getirmiş olmaktadırlar.
Ancak, bir kısım ülkelerde -oturma vizesi” aynı zamanda -çalışma müsaadesi”ni de içermekte, bir kısım ülkelerde ise oturma vizesi çalışma müsaadesini içermemektedir.
Bu itibarla, oturma vizesinin aynı zamanda çalışma müsaadesini de içerdiği ülkelerde geçen sürelerini borçlanmak isteyenlerden, çalışma izinleri yerine oturma vizelerini bonservisleriyle birlikte ibraz edenler, borçlanma için belgeleme yükümlülüğünü yerine getirmiş olacaklardır.
Oturum vizesi aynı zamanda çalışma müsaadesini kapsamayan sosyal güvenlik sözleşmesi akdedilmemiş ülkelerden sadece oturma vizesine ait belgeyi ibraz edenlerin borçlanma talepleri kabul edilmeyecek, bunların borçlanma işlemleri ancak yurtdışında çalıştıkları işyerlerinden alacakları hizmet sürelerini gösterir bonservisleri ile birlikte pasaportlarında bulunan çalışma izinlerinin tercümelerini ibraz etmeleri halinde sonuçlandırılacaktır.
Oturma vizesi aynı zamanda çalışma müsaadesini de kapsayan ve kapsamayan ülkeler Ek: 6’daki tabloda gösterilmiştir.
1.3.3. Ev kadını olarak geçen sürelere ait belgeler
Ev kadını olarak geçen sürelerin borçlanılmasında, ev kadınlarının yurtdışında oturduklarına dair alacakları ikamet belgesi, ayrıca aşağıda belirtilen belgelerden biri ile teyit edilecektir.
1) İkamet belgesinin Türkiye’de yeminli tercüme bürolarınca veya yurtdışında bulunan Türk temsilciliklerince akredite edilmiş tercümanlarca yapılmış ve ilgili temsilcilikçe onaylanmış tercümesi.
2) Çalışma ve sosyal güvenlik müşavirlik veya ataşeliğinin bulunduğu Türk temsilciliklerince ikamet belgesine istinaden düzenlenecek belge.
3) Yukarıdaki 1 ve 2 nci maddelerde belirtilen belgeler temin edilemiyorsa yurtdışına çıkış ve yurda giriş tarihlerinin, fotoğraf ve künye bilgilerinin bulunduğu pasaport sayfalarının fotokopisi ya da emniyet müdürlüklerinden alınacak yurda giriş-çıkış çizelgesi.
Kanuna göre yurtdışında ev kadını olarak geçen sürelerin pasaport fotokopisi veya emniyet müdürlüklerinden alınacak yurda giriş-çıkış çizelgesi ile borçlanılması halinde, sadece yurtdışında bulunulan süreler borçlandırılacak, pasaport fotokopisi veya yurda giriş-çıkış çizelgesinden ülkemizde bulunulduğu tespit edilen süreler hiçbir şekilde borçlandırılmayacaktır.
1.3.4. Sözleşmesiz ülkelerde Türk işverenlerce çalıştırılan Türk işçilerine ait belgeler
5510 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendine göre, ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri, anılan Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılmakta ve bunlar hakkında kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası hükümleri, bunların uzun vadeli sigorta kollarına tabi olmak istemeleri halinde ise haklarında isteğe bağlı sigorta hükümleri uygulanmaktadır.
İsteğe bağlı sigortaya prim ödemeyenler ise yurtdışında iken ya da yurda döndükten sonra yurtdışında geçen söz konusu sürelerinden diledikleri kadarını Kanuna göre borçlanabileceklerdir.
5510 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında çalışılan yurtdışı sürelerinin 3201 sayılı Kanuna göre borçlandırılmasında, belge türü “21” olan Aylık Prim ve Hizmet Belgeleriyle daha önce Kuruma bildirilen hizmetlere ait bilgisayar kayıtlarının çıktısı esas alınacak, bunlardan ayrıca bir belge talep edilmeyecektir.
5510 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında çalışıldığı belirtilen süreler için belge türü “21” olan Aylık Prim ve Hizmet Belgesi Kuruma verilmemişse, yukarıda belirtilen belgelerden durumlarına uygun olan belgenin Kuruma ibraz edilmesi, belgelendirme mecburiyetinin yerine getirilmesinde yeterli sayılacaktır.
1.3.5. Diğer ve ortak hususlar
Vatandaşlarımızın mağduriyet yaşamamaları için başvuruda gerekli belgelerin olup olmadığı kontrol edilecek, ibraz ettikleri belgeleri borçlanma işleminin yapılması için yeterli görülmeyenlerin istekleri reddedilmeyecek, belgelerini tamamlamaları kendilerinden talep edilecektir. Gerektiğinde belgelendirme için ülkemizin sosyal güvenlik sözleşmesi imzalamış olduğu ülke sigorta kurumları aracılığıyla idari yardımlaşma kapsamında hizmet tespiti talebinde bulunulabilecektir.
Kurumun çeşitli ünitelerine ibraz edilen yurtdışı borçlanmalarına esas belgelerin gerçek olmadığına ilişkin örneklerle karşılaşıldığından, gerek yabancı ülke kurumları, gerekse yurtdışındaki temsilciliklerimizin onayını taşıyan belgelerin geçerliliği konusunda tereddüde düşülmesi halinde, gerekli incelemenin yapılabilmesi, gerektiğinde ilgili bakanlıklardan teyidinin alınması için, tereddüt edilen hususlar da açıklanmak kaydıyla, söz konusu belgeler yazı ekinde SSGM’ne (Yurtdışı Borçlanma ve Tahsis işlemleri Daire Başkanlığı) intikal ettirilecektir.
İkamet süresini aylık bağlama esnasında değerlendiren ülkelerde bulunan vatandaşlarımız, borçlanma başvurularında prime dayalı olarak devam ettikleri sisteme ilişkin hizmet cetvellerini ibraz edeceklerdir. Bu ayırımın yapılamadığı ülkelerdeki hizmetlerini borçlanmak isteyen vatandaşlarımızın işlemleri, bulundukları ülkelerdeki temsilciliklerimizden alacakları sigortalılık sürelerini gösterir belgelere göre sonuçlandırılacaktır.
1.4. Yazılı istekte bulunmak
Yurtdışında geçen çalışma veya ev kadınlığı sürelerinin borçlandırılmasına ilişkin yazılı talep, örneği Ek: 1’de yer alan “Yurtdışı Hizmet Borçlanma Talep Dilekçesi”nin usulüne göre doldurulup imzalandıktan sonra doğrudan ya da posta yolu ile Kurumun ilgili ünitesine ulaştırılması ile yapılacaktır.
Yurtdışı Borçlanma Talep Dilekçesi örnekleri ünitelerce yeteri kadar çoğaltılıp ilgililere verilebileceği gibi, başvuru sahiplerince Kurumun web sayfasından da temin edilebilecektir.
Bu belge dışında yurtdışı hizmet borçlanması isteğine dair yazılı dilekçe ile yapılan başvurular da kabul edilecektir. Ancak, dilekçede yer alan bilgiler, borçlanma işleminin sonuçlandırılmasında yeterli değil ise ilgiliden Yurtdışı Borçlanma Talep Dilekçesinin temini yoluna gidilecektir.
Yurtdışı Borçlanma Talep Dilekçesinin Kuruma verilmesi sırasında dilekçe kontrol edilerek eksik olduğu belirlenen bilgi ve beyanların tamamlanması sağlanacak, posta yoluyla alınan dilekçeler de geciktirilmeden kontrol edilerek varsa eksik olduğu belirlenen bilgi ve beyanların tamamlanması için başvuru sahibine iade edilecektir.
Yurtdışı hizmet borçlanması başvurularında Yurtdışı Hizmet Borçlanma Talep Dilekçesi ekinde yurtdışı çalışmalarını gösterir ve bu bölümün (1.3.) alt başlığında belirtilen durumlarına uygun hizmet belgelerinden biri alınacaktır. Söz konusu belgenin bulunmaması halinde, başvuru sahibinden temini yoluna gidilecektir.
Pasaport sayfası veya yurda giriş-çıkış tarihlerini gösterir belgeler, ev kadını olarak geçen sürelerini borçlanma talebinde bulunanlar için gerekli görülen hallerde istenilebilecek, bunun dışında sigortalılık ve işsizlik sürelerinin borçlandırılmasında talep edilmeyecektir.
Borçlanma için belgelendirme ve tahakkuk eden borcun üç ay içinde ödenme mecburiyeti dikkate alındığında, Kurumun yazılı bildirisine rağmen eksik bilgi, beyan ve belgelerini üç ay içinde ibraz etmeyenlerin borçlanma işlemleri durdurularak, borçlanmanın geçersiz olduğu başvuru sahibine yazılı olarak bildirilecektir. Bu durumda olanların borçlanma işlemi, yeni bir Yurtdışı Borçlanma Talep Dilekçesine göre sonuçlandırılacaktır. Söz konusu üç aylık sürenin belirlenmesinde ilgili yazının Kurumdan çıkış tarihi esas alınacaktır.
2. Borçlanma için başvurulacak kurum ve birim
Yurtdışı sürelerinin borçlandırılması için başvurulacak kuruluş ve birimler aşağıdaki şekilde tespit edilmiştir.
1) Yurtdışında 8/5/2008 tarihinden önce veya sonra geçen hizmet sürelerini bu tarihten sonra borçlanma talebinde bulunanların borçlanma talep tarihinden önce Türkiye’de son defa;
a) Sosyal Güvenlik Kurumuna tabi çalışması olanların borçlanma işlemleri Kurumca,
b) 506 sayılı Kanunun geçici 20’nci maddesine tabi sandıklardan birine tabi çalışması olanların borçlanma işlemleri ise ilgili sandıkça,
sonuçlandırılacaktır.
2) Türkiye’de herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna tabi çalışması bulunmayanların sigortalılık süreleri ile ev kadını olarak geçen sürelerine ait borçlanma işlemleri yine Kurumca yürütülecektir.
3) Kendilerine veya hak sahiplerine sosyal güvenlik sözleşmesi uygulanmak suretiyle kısmi aylık bağlanmış olanların borçlanma işlemleri, aylığı bağlayan sosyal güvenlik kuruluşunca sonuçlandırılacaktır.
4) 5510 sayılı Kanuna göre 506, 1479, 2925, 2926 ve 5434 sayılı kanunlar kapsamında geçen hizmetler Sosyal Güvenlik Kurumunda geçmiş sayıldığından ilgilinin son defa bu kanunlara tabi geçmiş hizmeti varsa borçlanma işlemleri Kurumca yürütülecektir.
5) Yukarıda yapılan ayrıma göre Kurumumuza yapılacak yurtdışı hizmet borçlanma başvurularına ait işlemler, sigortalı son defa 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bendi kapsamında çalışmış ya da Türkiye’de hiç çalışması yoksa SSGM Yurtdışı Borçlanma ve Tahsis İşlemleri Daire Başkanlığının sorumluluğunda yürütülecektir. Bunlardan;
a) Türk-Alman Sosyal Güvenlik Sözleşmesi haricindeki ikili ve çok taraflı sosyal güvenlik sözleşmeleri uygulanmak suretiyle kısmi aylık bağlananlar ile aylık bağlanması için müracaat etmiş olanların borçlanma işlemleri,
b) 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında olup, İsviçre’de geçen süreleri borçlanmak isteyenler ile gerek 2147 gerekse 3201 sayılı kanunlara göre merkezde yapılan borçlanmalara ek borçlanma işlemleri, (b) bendi kapsamında olup, İsviçre’de geçen sigortalılık sürelerine ait primleri Türkiye’ye transfer talebinde bulunan veya transfer işlemi gerçekleşenlerin borçlanma işlemleri,
sosyal güvenlik il müdürlüklerine / sosyal güvenlik merkezlerine devri gerçekleştirilene kadar merkezde SSGM Yurtdışı Borçlanma ve Tahsis İşlemleri Daire Başkanlığınca yürütülecektir.
6) SSGM Yurtdışı Borçlanma ve Tahsis İşlemleri Daire Başkanlığının sorumluluğundaki işlemlerden;
a) Türk - Alman Sosyal Güvenlik Sözleşmesi uygulanmak suretiyle kısmi aylık bağlananlar ile aylık bağlanması için müracaat etmiş olanların borçlanma işlemleri,
b) Son defa 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bendi kapsamında hizmetleri olanlardan merkezin görev alanı dışında kalan borçlanma işlemleri,
c) Türkiye’de sigortalılığı olmayanlarla bunların hak sahiplerinin borçlanma işlemleri,
ç) Ev kadını olarak geçen sürelerini borçlanma talebinde bulunanlar ile bunların hak sahiplerinin borçlanma işlemleri,
borçlanma başvuru sahibinin Türkiye’de ikametgahının bulunduğu yerdeki sosyal güvenlik il müdürlüklerince / sosyal güvenlik merkezlerince yürütülecektir.
7) Sigortalı son defa 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında çalışmışsa, Sigortalı Tescil ve Hizmet Daire Başkanlığının işlemlerinin sosyal güvenlik il müdürlüklerine / sosyal güvenlik merkezlerine devri gerçekleştirilene kadar Sigortalı Tescil ve Hizmet Daire Başkanlığının, devir işleminin sonuçlanmasından sonra sosyal güvenlik il müdürlüklerinin / sosyal güvenlik merkezlerinin görev ve yetkisinde yürütülecektir.
8) Son defa 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesine tabi sandıklarda geçen çalışmaları bulunanların yurtdışı süreleri ilgili sandıkça borçlandırılacağından, bu kimselerin Kuruma yaptıkları borçlanma başvuruları ilgili sandığa intikal ettirilecektir. Aynı şekilde, Kurumun yetkisi dahilinde olan borçlanma başvuruları da, başka bir birime yapılmışsa başvuru dilekçelerinin yukarıda belirtilen borçlanma işlemlerini yürütmekle yetkili birime intikali sağlanacaktır.
3. Borç miktarının hesaplanması
5754 sayılı Kanunla değişik 3201 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde borçlanma miktarının tespitinde, borçlanılacak her bir gün için tahakkuk ettirilecek borç tutarının 5510 sayılı Kanunun 82 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen prime esas asgari ve azami günlük kazanç arasında seçilecek günlük kazancın % 32’si olduğu, geçici 5 inci maddesinde ise 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce (c) bendi kapsamında sigortalı sayılanların borçlanma tutarının öğrenim durumları itibariyle yükselebilecekleri derece ve kademeleri geçmemek üzere 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa göre belirlenecek olan göstergelerinin esas alınarak hesaplanacağı belirtilmiştir.
Kanundaki bu düzenleme, Yönetmeliğin 10 uncu maddesinin ikinci fıkrasında borçlanma tutarının tespitinde, adi posta veya kargo yoluyla veya Kuruma doğrudan yapılan yazılı başvurularda Yurtdışı Hizmet Borçlanma Talep Dilekçesinin Kurumun evrak kayıtlarına intikal ettiği tarihin esas alınacağı şeklinde yer almıştır. Ayrıca, taahhütlü, iadeli - taahhütlü veya acele posta olarak gönderilen yurtdışı borçlanma taleplerinde, dilekçenin postaya verildiği tarihin Kuruma intikal tarihi olarak kabul edileceği öngörülmüştür.
Buna göre, borçlanmanın tahakkuku ile ilgili usul ve esaslar aşağıda açıklanmıştır.
1) 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamında sigortalı sayılanlar ile bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra ilk defa (c) bendi kapsamında sigortalı sayılanların 3201 sayılı Kanun uyarınca hesaplanacak borçlanma tutarı, başvuru tarihinde geçerli olan günlük prime esas kazancın alt ve üst sınırları arasında kalmak kaydıyla başvuru sahibince seçilen kazancın yüzde 32’sinin borçlanmak istenilen gün sayısı ile çarpımı sonucunda bulunacaktır. Formül ile ifade edersek; Borçlanma Tutarı = Seçilen Bir Günlük Prime Esas Kazanç x Borçlanma Gün Sayısı x % 32 olacaktır. Örneğin; 5/1/2011 tarihinde yurtdışında geçen 15 yıllık sigortalılık süresini günlük 30 Türk Lirası üzerinden borçlanmak isteyen bir sigortalının toplam borçlanma miktarı, 30 x 5400 x % 32 = 51.840,00 Türk Lirası olacaktır. 8/5/2008 tarihi ile günümüze kadar borçlanma miktarının tespitinde geçerli olan günlük kazancın alt ve üst sınırları Ek: 7’deki tabloda gösterilmiştir.
2) Seçilen prime esas kazanç miktarının borçlanma tutarının tebliğ edildiği tarihe kadar Kuruma yapılacak olan yazılı başvuru ile değiştirilmesi halinde, borç tahakkuku ve tebliği yeni seçilen miktar üzerinden sonuçlandırılacaktır.
3) 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi uyarınca haklarında 5434 sayılı Kanun hükümleri uygulanacak olan sigortalıların 3201 sayılı Kanunun geçici 5 inci maddesinde belirtildiği üzere borç tutarı, ilgililerin Türkiye’den ayrılmadan önce 5434 sayılı Kanuna tabi hizmetlerinden ayrıldıkları tarihte en son bıraktıkları derece ve kademelerine yurtdışında geçirdikleri ve borçlanmak istedikleri sürenin her üç yılına bir derece ve her yılına bir kademe verilmek ve öğrenim durumları itibariyle 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun değişik 36 ncı maddesindeki yükselebilecekleri dereceleri geçmemek üzere tespit edilecek derece, kademe ve ek göstergeleri ile emekli keseneğine esas aylığın hesabına ait tüm unsurların toplamının müracaat tarihinde yürürlükte olan katsayı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarlar esas alınarak, yine o tarihteki kesenek ve karşılık oranlarına göre hesap edilecektir.
4) Bıraktıkları derece ve kademe 657 sayılı Kanunun 36 ncı maddesindeki göreve giriş derece ve kademesinden daha aşağı olanlar ise, giriş derece ve kademeleri esas alınmak suretiyle yurtdışında geçen ve borçlanmak istedikleri süre değerlendirilmek ve aynı maddedeki tavan dereceleri aşmamak üzere borçlandırılacaktır.
5) Borçlanma miktarının hesabına esas gün sayısı olarak, başvuru sahibince Yurtdışı Borçlanma Talep Dilekçesinde borçlanmak istenilen süre belirtilmişse belirtilen süre; belirtilmemiş ise ispatlayıcı belgelerde kayıtlı bulunan tarihler arasındaki son tarihten geriye doğru olmak üzere borçlanmak istediği gün sayısı esas alınacaktır. Bu tespitte 1 yıl 360 gün, 1 ay 30 gün hesaplanacaktır.
4. Borç miktarının tebliği
5754 sayılı Kanunla değişik 3201 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde, tahakkuk ettirilen borç tutarının tebliğ tarihinden itibaren üç ay içerisinde ödeneceği, Yönetmeliğin 10 uncu maddesinin dördüncü fıkrasında ise tahakkuk ettirilen borç tutarının ilgiliye iadeli - taahhütlü olarak gönderileceği ve posta alındısının ilgiliye teslim edildiği tarihin borcun tebliğ tarihi olarak kabul edileceği belirtilmiştir.
Buna göre, borcun tebliği ile ilgili usul ve esaslar aşağıda açıklanmıştır.
1) Yurtdışı borçlanma sürelerine ait borçlanma miktarı ve bu miktarın Kuruma ödenmesine ilişkin usul ve esaslar ile aylık bağlama şartları iadeli-taahhütlü bir yazı ile tebliğ edilecektir.
2) Borçlanma talep sahibinin yurtiçinde ikameti halinde PTT’nin yurtiçi servislerinde kullanılan “Alma/Ödeme Haberi Kartı”, yurtdışında ikameti halinde ise PTT’nin “CN 07” kodlu “Alma/Teslim/Ödeme/Kayıt Haberi Kartı” kullanılacaktır.
3) Kartların PTT tarafından Kuruma iade edilmesinden sonra tespit edilecek tebliğ tarihinin bilgisayar kayıtlarına aktarılması ve kartın ait olduğu dosyaya ulaştırılmasını kolaylaştırmak amacıyla yurtiçine yapılacak tebligatlarda “Göndericinin Adı Soyadı ve Adresi”, yurtdışına yapılacak olan tebligatlarda kullanılacak kartın ise “Aşağıdaki adrese iade ediniz” bölümüne;
Sosyal Güvenlik Kurumu İl Müdürlüğü KIRIKKALE T.C. Kimlik No: ............................ Dosya No: ..................................
şeklinde hazırlanan kaşe basıldıktan sonra sigortalının T.C. Kimlik Numarası ile dosya numarası (tahsis ya da sicil numarası) mutlaka kaşenin ilgili bölümüne yazılacaktır.
4) İadeli - taahhütlü kartların Kuruma iade edilmemesi ya da bu kartların sigortalı dosyalarında bulunamaması hallerinde aşağıda yapılan açıklamalar çerçevesinde işlem yapılacaktır:
a) Borcun ilgiliye tebliğine ilişkin yazının Kurumdan gönderildiği tarihten itibaren üç ay içerisinde borç ödenmişse, yazının tarihi borcun tebliğ tarihi olarak kabul edilecektir. Örneğin; 5/4/2010 tarihinde Kurum tarafından ilgiliye borç tebliği yazısı gönderildiği halde teslim edildiğine dair iadeli-taahhütlü kartı bulunamıyor ve ilgili 12/6/2010 tarihinde tahakkuk ettirilen borç miktarını ödemişse, borcun tebliğ tarihi 5/4/2010 olarak kabul edilecektir
b) Borcun ilgiliye tebliğine ilişkin yazının Kurumdan gönderildiği tarihten itibaren üç aydan fazla süre geçmiş ve borçlanma sahibi ödeme yapmış ise öncelikle PTT ile yapılacak yazışma sonucunda mektubun ilgiliye tebliğ tarihi sorulacak, PTT’nin bildirdiği tarihten sonraki üç aylık süre içerisinde yapılacak ödeme zamanında yapılmış sayılacaktır. Örneğin; 5/4/2010 tarihinde Kurum tarafından ilgiliye borç tebliğ yazısı gönderilmiş, ilgili 10/7/2010 tarihinde tahakkuk ettirilen borç miktarını ödemiş ve PTT ile yapılan yazışmalarda mektubun ilgiliye tebliğ tarihinin 15/4/2010 olduğu belirlenmişse ödeme zamanında yapılmış sayılacaktır. Zira, ilgili PTT tarafından borç yazısının kendisine tebliğinden sonraki üç aylık süre içerisinde ödeme yapmıştır.
c) PTT’nin tebliğ tarihini bildirememesi halinde, üç aylık sürenin başlangıcı, borcun tebliğine ilişkin mektubun tarihine 15 gün ilave edilmek suretiyle tespit edilecek ve bu tarihten itibaren üç aylık süre içerisinde yapılacak ödemeler geçerli sayılacak, bu şekilde tespit edilecek üç aylık sürenin dolduğu tarihten sonraki ödemeler ise geçersiz sayılacaktır. Örneğin; 5/4/2010 tarihinde Kurum tarafından ilgiliye borç tebliğ yazısı gönderilmiş, ilgili 10/7/2010 tarihinde tahakkuk ettirilen borç miktarını ödemiş ve PTT ile yapılan yazışmalarda PTT tarafından mektubun ilgiliye tebliğ tarihi bildirilememişse, borcun tebliğine ilişkin mektubun tarihine 15 gün ilave edileceğinden 10/7/2010 tarihinde yapılan ödeme süresinde ödenmiş sayılacaktır.
5) Tebliğ mektubunun ilgililere teslim edilememesi nedeniyle Kuruma iade edilmesi halinde, adresin ilgilinin dosyası ve adrese dayalı kimlik paylaşım sisteminden doğru olup olmadığı ile ilgili yapılacak olan kontrol neticesinde;
a) Tebliğ mektubuna yazılan adresin yanlış olduğu tespit edildiği takdirde, tahakkuk ettirilen borç iadeli taahhütlü olarak yeniden doğru adrese tebliğ edilecektir.
b) Tebliğ mektubuna yazılan adresin doğru olduğu tespit edildiği takdirde, borcun ilgiliye tebliğine ilişkin yazının Kurumdan gönderildiği tarihten itibaren üç ay içerisinde ilgilinin müracaatı üzerine aynı borç yeniden tebliğ edilecek, yeniden müracaat üç aylık süreden sonra yapılmış ise önceki borçlanma işlemi geçersiz sayılacak yeni borç tahakkuku yeni talep tarihinde geçerli olan prime esas kazancın alt ve üst sınırları arasında seçilecek olan kazanç üzerinden gerçekleştirilecektir.
6) 2147 sayılı Kanunun 4 üncü maddesine göre borçlanmak için Kuruma başvuranlardan, Kurumca hazırlanan borcun tebliğine ilişkin mektubun ilgiliye tebliğ tarihinin tespit edilememesi halinde, borcun ödeme süresinin başlangıcı, borcun tebliğine ilişkin mektubun tarihine 15 gün ilave edilmek suretiyle tespit edilecek ve bu tarihten itibaren 3 yıl içerisinde yapıldığı belirlenen ödemeler geçerli sayılacaktır. Örneğin; ilgiliye borcun tebliğine ilişkin
mektup 10/1/1980 tarihinde Kurumca gönderilmiş ve mektubun ilgiliye tebliğ tarihi tespit edilememişse, borcun ödeme süresinin başlangıcı 25/1/1980 olarak kabul edilecektir. İlgili bu tarihten itibaren 3 yıl içerisinde, yani 25/1/1983 tarihine kadar ödeme yapmış ise borçlanma işlemi geçerli sayılacaktır.
5. Borç miktarının ödenmesi
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasında tahakkuk ettirilen borç tutarının tebliğ edildiği tarihten itibaren üç ay içerisinde ödeneceği, bu süre içerisinde ödeme yapmayanlar için yeniden başvuru şartı arandığı hüküm altına alınmıştır.
Buna göre, borç miktarının ödenmesine ilişkin hususlar aşağıda açıklanmıştır:
1) Tahakkuk ettirilen prim borcunun tamamının tebliğ tarihinden itibaren Türkiye’de ödenmesi halinde Türk Lirası cinsinden üç ay içinde ödenecektir. Örneğin; ilgiliye 12.000 Türk Lirası borç tahakkuk ettirilmiş ve 10/1/2011 tarihinde bu borç tebliğ edilmiştir. Borcun tamamının 10/4/2011 tarihine kadar ödenmesi halinde süresinde ödenmiş sayılacaktır.
2) Borçlarını yurt dışından ödeyecek olanlar, Türk Lirası olarak bildirilen tutarın karşılığını Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından konvertibl sayılan döviz cinsinden ödeyeceklerdir. Ödemeler, borcun ödeneceği tarihteki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden yapılacaktır.
3) Üç aylık süre içinde ödeme yapmayanların borçlanma başvuruları geçersiz sayılacaktır. Bunların belgelendirilen yurtdışı hizmet sürelerinin yeniden borçlandırılarak değerlendirilmesi, bu konudaki yeni başvurularına bağlı olacaktır.
4) Söz konusu üç aylık süre içerisinde borcun bir kısmının ödenmesi halinde, ödenen miktar ile orantılı süre geçerli sayılacak, kalan sürenin geçerli sayılması yeni bir borçlanma talebine bağlı olacaktır. Örneğin; 3600 günlük yurtdışı süresini 8/3/2010 tarihli dilekçesi ile prime esas kazancın alt sınırı üzerinden borçlanma talebinde bulunan ve tahakkuk eden (24,30 x 3600 x % 32) = 27.993,60 Türk Lirası tutarındaki borcun 25.000 Türk Lirasını süresinde ödeyen sigortalının ödediği miktarla orantılı bölümü 3600 x (25.000 / 27.993,60) = 3215 gün borçlanma için geçerli sayılacak, ödemesi yapılmayan 385 günün geçerli sayılması, yapılacak olan yeni başvuruya göre tahakkuk edecek borç miktarının Kuruma ödenmesine bağlı olacaktır.
5) Üç aylık ödeme süresi dışında ödenen ve iade işlemi yapılmamış miktarlarla ilgili olarak borçlanma başvuru sahipleri bilgilendirilerek, emanet hesaba alınan miktarın yeni borçlanma taleplerine göre tahakkuk ettirilecek borçlarına karşılık mahsup edilebileceği bildirilecektir. Bu durumda olanlardan yeniden borçlanma talebinde bulunanların borçlanma işlemleri cari usullere göre sonuçlandırılacak ve Kurum hesabında bekleyen tutarlar tahakkuk ettirilecek borçlara mahsup edilecek, mahsup işleminin gerçekleştirildiği tarih borç ödeme tarihi olarak bilgisayar kayıtlarına işlenecek, varsa bakiye borcun üç aylık süre içinde ödenmesi talep edilecektir.
6) Tebliğ tarihinden önce borçlanmaya karşılık yapılan ödeme miktarları, borçlanma talep tarihinden sonra ödenmiş olmak kaydıyla geçerli sayılacak ve borçlanma işlemi iptal edilmeyecektir.
7) Tebliğ edilen borçlarını ödeyenlerden, borçlarını ödediklerine dair belgelerin asıllarının Kuruma gönderilmesi talep edilmeyecektir. Borçların ilgili Kurum hesabına ödendiğini gösterir belgelerin (tahsil fişi, makbuz, dekont vb.) asılları yerine, fotokopilerinin Kuruma gönderilmesi halinde ayrıca belge asıllarının ibrazı istenmeyecektir. Bu durumlarda, belgelerin doğruluğu ilgili bankalardan Kuruma gönderilen ekstrelerle kontrol edilerek sağlanacaktır.
6. İsviçre prim transferine ait sürelerin borçlandırılması
Türkiye’nin imzaladığı sosyal güvenlik sözleşmeleri arasında sadece Türkiye - İsviçre Sosyal Güvenlik Sözleşmesinde kesilen primlerin transferine ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir.
Buna göre, 1/1/1972 tarihli Türkiye - İsviçre Sosyal Güvenlik Sözleşmesini tadil eden ve 1/6/1981 tarihinde yürürlüğe giren Ek Sözleşmenin (10/a) maddesinde Türk vatandaşlarının İsviçre'deki çalışmaları esnasında işçi ve işveren hissesi dahil olmak üzere yaşlılık ve ölüm sigortası primi olarak kesilen tutarın tamamının Kuruma transferine imkan veren düzenlemeye yer verilmiştir.
Söz konusu sözleşmeye göre, İsviçre’de geçen çalışmalara karşılık kesilen yaşlılık ve ölüm sigortalarına ait primlerin transferi talebinde bulunulabilmesi için, İsviçre’den malullük, yaşlılık ve ölüm halinde bir yardım hakkından yararlanılmamış olması ve Türkiye'de veya üçüncü bir ülkede yerleşmek amacıyla İsviçre'nin kesin olarak terk edilmiş olması gerekmektedir.
Diğer taraftan, Kanunun 10 uncu ve Yönetmeliğin 17 inci maddesine göre yabancı ülkelerde sosyal güvenlik kurumlarına yatırılmış ve Türkiye’ye transfer edilen prim tutarının, Kanuna göre borçlanılan yurtdışı süresine ait borçlanma miktarından fazla olması halinde, fazla miktar ilgililere iade edilmektedir.
Buna göre, İsviçre’de kesilen ve Türkiye’ye transfer edilen primlere ait sürelerin borçlandırılmasına ilişkin usul ve esaslar aşağıda açıklanmıştır:
1) Türkiye - İsviçre Sosyal Güvenlik Sözleşmesine göre İsviçre sosyal güvenlik kurumuna yatırılmış bulunan primlerin, ilgili banka hesabına aktarıldığının ilgili banka tarafından Kuruma bildirilmesini müteakip;
a) Transfer edilen primlere ilişkin sürelerin tamamının, borçlanılarak tahakkuk ettirilen borcun tamamının ödenmiş olması halinde, transfer edilen primlerin tamamı,
b) Transfer olunan primlere ilişkin sürelerin bir kısmının borçlanılarak tahakkuk ettirilen borcun tamamının ödenmiş olması halinde, transfer olunan primlerin borçlanılan gün sayısına isabet eden orandaki miktarı,
transfer tarihindeki cari kur üzerinden Türk Lirası karşılığı olarak Kurumca sigortalıya, hak sahiplerine veya mirasçılarına iade edilecektir.
2) Prim transferi neticesinde ülkemize İsviçre Frangı olarak aktarılan primlerin, Kurumumuz hesabına Türk Lirası olarak geçtiği tarihteki kur üzerinden tahakkuk ettirilen yurtdışı sigortalılık sürelerine ait borçlarına mahsup edilecektir. Mahsup sonunda transfer edilen miktarın borçlanma miktarını karşılamaması halinde, ilgiliye transfer edilen miktara ait hizmetin kazandıracağı haklar ile bu hizmetin ayrıca Kanuna göre borçlanılmasının kazandıracağı haklar bildirilecektir. İlgilinin tercihini transfer edilen hizmetin değerlendirilmesi yönünde kullanması halinde, borçlanma işlemi durdurulacak; tercihin borçlanma işleminin sonuçlandırılması yönünde kullanılması halinde ise tahakkuk ettirilen borç miktarı ile transfer miktarı arasındaki farkın Kanuna göre ödenmesi talep edilecektir.
7. Borçlanmadan vazgeçme ve borçlanma miktarının iadesi
Kanunun 4 üncü maddesinin ikinci fıkrasında ve Yönetmeliğin 11 inci maddesinde borçlanmadan vazgeçilmesi ve borçlanma miktarının iadesi ile ilgili olarak yapılan düzenlemelere ilişkin usul ve esaslar aşağıda açıklanmıştır.
1) Borçlanma başvurusunda bulunup borcu tebliğ edilmeden ya da tebliğ edildikten sonra üç aylık süre içinde borçlanma başvurusundan vazgeçtiklerini yazılı olarak bildirenlerin borçlanma başvuruları geçersiz sayılacaktır.
2) Tahakkuk ettirilen borcun tamamını veya bir kısmını ödeyenlerden henüz kendilerine bağlanan aylıkları almaya başlamadan borçlanmalarının iptal edilmesi için yazılı başvuruda bulunanların ödedikleri borçlanma tutarının tamamı, faiz uygulanmaksızın Türk Lirası olarak iade edilecektir. Bu durumda kısmi iade yapılmayacak, diğer bir ifadeyle, borçlanmanın bir kısmı iptal edilerek, bir kısmı geçerli sayılmayacaktır. Ancak, farklı tarihlerde birden fazla borçlanma yapılmış ise talep sahibinin yapmış olduğu borçlanmalardan bir ya da birkaçından vazgeçme hakkı saklıdır.
3) Borçlandıkları hizmetleri ile malullük ve yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanamayan sigortalılara yazılı başvuruları halinde, ödenen borçlanma miktarının tamamı faiz uygulanmaksızın Türk Lirası olarak iade edilecektir.
4) Borçlandıkları hizmetler dikkate alınarak aylık almakta olanlar, borçlanma başvurusu ve buna bağlı olarak yapılan borçlanmadan vazgeçemeyeceklerinden, bunların ödedikleri borçlanma tutarı iade edilmeyecektir.
8. Borçlanma sürelerinin değerlendirilmesi
Borçlandırılan yurtdışı sürelerin; sigortalılık süresinde, sigortalılık başlangıcında, prim ödeme gün sayısında, aylığın hesabına esas yıllık kazançların tespitinde ve basamak intibakında değerlendirilmesine ilişkin usul ve esaslar aşağıda açıklanmıştır.
8.1. Sigortalılık süresi ve toplam prim ödeme gün sayısının tespitinde
Kanunun 5 inci maddesinin ikinci fıkrasında, sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler borçlanılmış ise sigortalılığın başlangıç tarihi borçlanılan gün sayısı kadar geriye götürülerek bulunan tarihin; üçüncü fıkrasında ise sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi hizmeti bulunmayan istek sahiplerinin sigortalılıklarının başlangıç tarihinin borçlarını tamamen ödedikleri tarihten borçlanılan gün sayısı kadar geriye götürülerek tespit edilen tarihin sigortalılık süresinin başlangıç tarihi olarak alınacağı hükmü, sosyal güvenlik sözleşmesinde ilk işe giriş tarihlerinin aylık bağlanmasında Türkiye’de ilk defa işe girdikleri tarih olarak alınmasına ilişkin açık hüküm bulunmayan sözleşmeli ülkeler ve sözleşmesiz ülkeler için uygulanacaktır.
Buna göre, borçlanılan süreler ve bu sürelere ait gün sayıları aşağıda açıklanan usul ve esaslar çerçevesinde değerlendirilecektir.
1) Borçlandırılan yurtdışı süreleri ve bu sürelere ait prim ödeme gün sayıları Türkiye’de geçmiş bir hizmet olarak değerlendirilecek ve buna bağlı olarak ülkemizde sosyal güvenlik kanunlarına tabi hizmetleri olanların borçlandıkları gün sayısı, Türkiye’deki prim ödeme gün sayıları veya hizmetlerine eklenecektir.
2) Sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler borçlanılmış ise sigortalılığın başlangıç tarihi borçlanılan gün sayısı kadar geriye götürülecektir. Türkiye’de sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi hizmeti bulunmayan istek sahiplerinin sigortalılıklarının başlangıç tarihi de, borçlarını tamamen ödedikleri tarihten borçlanılan gün sayısı kadar geriye götürülmek suretiyle tespit edilecektir.
Örnek 1- Türkiye’de 506 sayılı Kanun kapsamında 10/2/1995-30/6/1995 tarihleri arasında sigortalı olan ve yurtdışında 1/1/1979-1/1/1994 tarihleri arasında geçen 15 yıllık süreyi Kanuna göre borçlanan ve bu süreleri 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında değerlendirilen bir kadın sigortalının 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (A) bendine göre (15 yıllık sigortalılık süresi, 3600 gün prim ödeme ve 50 yaş) yaşlılık aylığına hak kazanma şartlarını yerine getirip getirmediğinin tespitinde, sigortalılık süresinin başlangıç tarihi, 10/2/1995 tarihi 15 yıl geriye götürülerek 10/2/1980 olarak belirlenecektir.
Örnek 2- Türkiye’de sigortalılığı bulunmayan 18/6/1963 doğum tarihli bir erkek sigortalı, yurtdışında geçen 1/1/1985-1/1/2010 tarihleri arasındaki 25 yıllık (9000 gün) sigortalılık süresini borçlanarak adına tahakkuk eden borç tutarını 3/6/2011 tarihinde ödemiş ve bu süreler 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında değerlendirilmiştir. Bu sigortalının sigortalılık süresinin başlangıç tarihi, borçlandığı süre borcun ödendiği tarihten geriye götürülerek 3/6/1986 olarak tespit edilecektir. 3/6/1986 ile 1/6/2002 tarihleri arasında 15 yıl, 11 ay, 28 gün sigortalılık süresi bulunan, diğer bir deyimle emekliliğine 9 yıl, 2 günü kalan bu sigortalı, 1479 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesinin ikinci fıkrasının (f) bendine göre 49 yaşını dolduracağı 18/6/2012 tarihinde emekliliğe hak kazanacaktır.
3) Birden fazla yurtdışı hizmet borçlanması yapılması durumunda, borçlanılan toplam gün sayısı esas alınarak, yukarıdaki 3 üncü maddede belirtilen tarihlerden geriye götürülmek suretiyle sigortalılık süresinin başlangıcı belirlenecektir.
4) Sosyal güvenlik sözleşmesi yapılmış ülkelerdeki sürelerini Kanuna göre borçlananların, sözleşme yapılan ülkede ilk defa çalışmaya başladıkları tarih, sözleşme hükümlerine göre kısmi aylık bağlama durumları hariç olmak üzere Kanuna göre aylık bağlama şartlarının tespiti ve aylık bağlanması sırasında ilk işe giriş tarihi olarak dikkate alınmayacaktır.
5) Yurtdışı hizmet borçlanmasına ait sürelerin 5510 sayılı Kanuna göre hangi sigortalılık haline göre geçmiş sayılacağının belirlenmesinde; Türkiye’de sigortalılıkları varsa borçlanma talep tarihindeki en son sigortalılık haline göre, sigortalılıkları yoksa aynı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında geçmiş sigortalılık süresi / hizmet olarak kabul edilecektir. Ancak, 5510 sayılı Kanunun geçici 7 nci maddesinin ikinci fıkrasına göre, Ekim / 2008 ayı başından sonra Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olarak çalışmaya başlayanların bu tarihten önceki yurtdışı borçlanma süreleri de, aynı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında değerlendirilecektir.
6) Yurtdışı borçlanmasından sonra malullük aylığı bağlanması talebinde bulunan sigortalıların Kurum sağlık kurullarınca 5510 sayılı Kanunun 25 inci maddesine göre ilk defa çalışmaya başladığı tarihte malullük durumu incelenirken;
a) Türkiye'de çalışması bulunmayanların sigortalılık süresinin başlangıç tarihi borcun en son ödendiği tarihten borçlanılan toplam gün sayısı kadar geriye götürülerek belirlenen,
b) Türkiye'de çalışması bulunanlardan Türkiye'deki sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler borçlanılmış ise sigortalılığın başlangıç tarihi borçlanılan gün sayısı kadar geriye götürülerek bulunan, tarih, ülkemizde ilk işe giriş tarihi olarak kabul edilecek ve maluliyete esas tıbbi belgelerin sağlık kurullarına gönderilmesi sırasında ilk işe giriş tarihi olarak bildirilecektir.
7) 5510 sayılı Kanunun 6111 sayılı Kanunla değişik 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendindeki ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstelenen işverenlerce yurtdışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçilerinin kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası ve isteğe bağlı sigorta kapsamında geçen sigortalılıklarının 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sayılacağına ilişkin hüküm dikkate alınarak, Kanuna göre borçlandırılması halinde de bu süreler aynı kapsamda geçmiş sigortalılık süresi olarak kabul edilecektir. Bu kimselerin tabi oldukları isteğe bağlı sigortalılıklarının 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sayılacağına ilişkin uygulamanın değiştirildiği 1/10/2008 - 25/2/2011 tarihleri arasında yapılan başvurulara göre borçlandırılarak, 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında kabul edilen süreler de, aynı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında değerlendirilecektir.
8) Yurtdışında ev kadını olarak geçen süreler, Türkiye’de Kuruma tabi sigortalılık varsa borçlanma talep tarihindeki en son sigortalılık haline göre ilgili birimce borçlandırılacak ve borçlandırılan süreler en son sigortalılık haline göre; Türkiye’de sigortalılık yoksa 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında geçmiş sigortalılık süresi olarak değerlendirilecektir. Buna göre, son defa;
a) 506 veya 2925 sayılı kanunlara ya da 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı hizmeti bulunanların yurtdışında ev kadını olarak geçen süreleri, ilgili sosyal güvenlik il müdürlüğünce / sosyal güvenlik merkezince borçlandırılacak ve borçlandırılan süreler 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi,
b) 1479 veya 2926 sayılı kanunlara tabi ya da 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalı hizmeti bulunanların yurtdışında ev kadını olarak geçen süreleri, ilgili sosyal güvenlik il müdürlüğünce / sosyal güvenlik merkezince borçlandırılacak ve borçlandırılan süreler 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi,
c) 5434 sayılı Kanuna tabi ya da 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında geçen hizmeti bulunanların 2008 yılı Ekim ayı başından önce veya sonra yurtdışında ev kadını olarak geçen süreleri, Sigortalı Tescil ve Hizmet Daire Başkanlığınca, anılan Başkanlıkça yapılan işlerin devrinin tamamladığı tarihten sonra ise sosyal güvenlik il müdürlüklerince / sosyal güvenlik merkezlerince borçlandırılacak ve borçlandırılan süreler 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi,
d) İlk defa 2008 yılı Ekim ayı başından sonra 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında çalışmaya başlayanların bu tarihten önce yurtdışında ev kadını olarak geçen süreleri, Sigortalı Tescil ve Hizmet Daire Başkanlığınca, anılan Başkanlıkça yapılan işlerin devrinin tamamladığı tarihten sonra ise sosyal güvenlik il müdürlüklerince / merkez müdürlüklerince borçlandırılacak ve 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi,
e) Türkiye’de sigortalı hizmeti bulunmayanların yurtdışında ev kadını olarak geçen süreleri, ilgili sosyal güvenlik il müdürlüğünce / merkezince borçlandırılacak ve borçlandırılan süreler 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi,
kapsamında geçmiş bir hizmet olarak kabul edilecektir.
8.2. Yıllık kazançların tespitinde
5510 sayılı Kanunun 4 maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında olup, hem 8/5/2008 tarihinden önceki, hem de bu tarihten sonraki süreleri borçlananlar ile (b) bendi kapsamında olup 8/5/2008 tarihinden sonraki süreleri borçlananlar hakkında Kanunun 41 inci maddenin beşinci fıkrasına göre işlem yapılacaktır.
Borçlanılan süre geriye götürülmeden borçlanılan prime esas gün sayısı ortalama yıllık kazanç hesabına giren borçlanılan takvim yıllarının ilgili aylarına mal edilecektir.
Yurtdışı sürelerin borçlanılmasında prime esas kazancın borçlanılan sigortalılık süresine ait yıllara mal edilmesine esas oran; 5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesinin beşinci fıkrasına göre borçlanmaya esas bir gün için tercih edilen günlük prime esas kazanç tutarının, borcun ödendiği tarihteki günlük prime esas kazanç alt sınırına bölünmesi ile tespit edilecektir. Diğer bir anlatımla, söz konusu oran (Borçlanma Miktarının Tespiti İçin Seçilen Günlük Prime Esas Kazanç / Borcun Ödendiği Tarihteki Günlük Prime Esas Kazancın Alt Sınırı) formülü kullanılarak belirlenecektir. Bu şekilde bulunan rakamın virgülden sonraki dört hanesi, ilgili yılların prime esas kazançlarının tespitinde esas alınacaktır. Virgülden sonraki beşinci rakam 5 ve 5’in üstünde ise dördüncü rakam bir üste yuvarlanacak, 5’in altında ise dördüncü rakam aynen alınacaktır.
Farklı tarihlerde birden fazla yurtdışı borçlanması yapılmışsa, yurtdışı sürelerinin borçlanılmasında prime esas kazancın borçlanılan sigortalılık süresine ait yıllara mal edilmesine esas oran, her bir borçlanma için ayrı ayrı tespit edilecektir. Ayrıca, yapılan bir yurtdışı borçlanması için farklı tarihlerde ödeme yapılmışsa en son ödeme tarihi esas alınarak tek bir oran belirlenecektir.
Yukarıdaki şekilde belirlenen oran dikkate alınarak, borçlanılan yıllara ait prime esas kazançlar “Borçlanılan Süreye Ait Prime Esas Günlük Kazancın Alt Sınırı x Oran x Borçlanılan Gün Sayısı” formülü ile hesaplanacaktır. Borçlanılan yıl tam yıldan az ise o yıla ait asgari prime esas kazanç, yıl içerisindeki toplam günün karşılığı olan asgari prime esas kazancın oranla çarpılması sonucu tespit edilecektir.
Yukarıdaki şekilde bulunan miktar ilgili sürenin prime esas kazancı kabul edilecek, ancak hesaplanan prime esas kazanç hiçbir suretle o sürenin prime esas kazanç alt sınırının altında kalmayacak ve üst sınırı da geçmeyecektir. Bu nedenle, borçlanma miktarının günlük prime esas kazancın alt sınırı üzerinden belirleneceği durumlarda, prime esas aylık hesabına giren takvim yıllarına ait prime esas kazançların hesabında kullanılacak olan ve hesaplama şekli yukarıdaki formülde gösterilen “Oran”ın “1” in altında kalması halinde, bu oran “1” olarak uygulanacaktır.
Örnek 1- Sigortalı 16/6/2008 tarihli dilekçesi ile Almanya’da 1/1/1990 - 31/12/1990 tarihleri arasında geçen sigortalılık süresini günlük prime esas kazancın alt sınırı üzerinden borçlanmış ve borçlanma bedeli 20,28 X % 32 X 3600 = 23.364,00 Türk Lirasını 18/7/2008 tarihinde ödemiştir. 1990 yılına ait prime esas kazancın tespitine esas oran, borcun ödendiği tarihteki bir günlük prime esas kazancın alt sınırı 21,29 Türk Lirası olduğu dikkate alınarak (20,28 / 21,29) = 0,9526 olur. Ancak, aylıkların hesabında esas alınacak prime esas kazançlar yürürlükteki prime esas kazancın altında olamayacağından bu oran “1” olarak alınacaktır. 1990 yılının ilk yarısındaki prime esas kazancın günlük alt sınırı 5.950,00 Türk Lirası, ikinci yarısında 7.467,00 Türk Lirası olduğuna göre bu yılın prime esas kazancı (5.950x1x180) + (7.467x1x180) = 2.415.060 Türk Lirası olarak tespit edilecektir.
Örnek 2- 13/7/2009 tarihli dilekçesi ile Almanya’da 15/4/1992 - 31/12/2005 tarihleri arasında geçen sigortalılık süresini 30,00 Türk Lirası prime esas kazanç üzerinden borçlanan ve 20/7/2009 tarihinde tebliğ edilen borçlanma tutarını 10/8/2009 tarihinde ödeyen sigortalının borçlandığı süredeki takvim yıllarına ait prime esas kazançlarının hesabında; seçilen bir günlük prime esas kazancın borcun ödendiği tarihteki prime esas günlük kazancın alt sınırına bölünmesi (30,00 / 23,10) ile bulunan oran 1,2987 kullanılacaktır. 1992 yılına ait prime esas kazancın hesabında yıl içinde prime esas günlük kazancın alt sınırında meydana gelen değişiklikler ile borçlanılan süreye ait gün sayısı dikkate alınarak (19.805 x 1,2987 x 75) + (24.652 x 1,2987 x 180) = 7.691.855,85 Türk Lirası olarak hesaplanacaktır. Takip eden yılların prime esas kazançları da aynı yöntemle belirlenecektir.
8.3. Basamak intibakında
1/10/2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanunla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılar için primlerin alınması ve aylıkların bağlanmasında geçerli olan basamak sisteminden vazgeçilerek, 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalılarda olduğu gibi, borçlanma bedellerinin prime esas kazanç sistemi içinde belirleneceği esası getirilmiştir.
Ayrıca, 5754 sayılı Kanunla değişik 5510 sayılı Kanunun geçici 7 nci maddesinin dördüncü fıkrası ile; aylıkların hesabında, 1/10/2008 tarihinden sonra Kanuna göre yapılacak yurtdışı borçlanma taleplerinde bu tarihten önceki sürelere ait kazançların yürürlükten kaldırılan ilgili Kanun hükümlerine göre değerlendirileceği hükmü getirilmek suretiyle 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılar için 1/10/2008 tarihinden önceki borçlandırılan sürelerin basamak intibakında değerlendirilmesine devam edileceği öngörülmüştür.
Bu kez, 13/2/2011 tarihli ve 6111 sayılı Kanunun 48 inci maddesi ile 5510 sayılı Kanunun geçici 7 nci maddesinin dördüncü fıkrasına eklenen cümle ile 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında değerlendirilen 1/10/2008 tarihinden önceki yurtdışı borçlanma sürelerine göre tespit edilen basamakların, 2008 yılı Eylül ayında yürürlükte bulunan gelir tablosunda, 5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesinin beşinci fıkrası hükmüne göre belirlenen prime esas aylık kazanca yakın gelire karşılık gelen basamağı geçemez kuralı getirilmiştir. Söz konusu düzenleme, 25/2/2011 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüğe girmiştir.
5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesinin beşinci fıkrasında yer alan “… borçlanılan prime esas gün sayısı borçlanılan ilgili aylara mal edilir.” ibaresinden, basamak intibakının borçlanılan sürenin sigortalılığın başlangıç tarihi ya da borcun ödendiği tarihten geriye götürülmeden sonuçlandırılması gerektiği anlaşılmaktadır.
Yukarıda açıklanan yeni yasal düzenleme de dahil olmak üzere 3201 ve 5510 sayılı kanunlar ile 5510 sayılı Kanunla mülga 1479, 2829 ve 2926 sayılı kanunların basamak intibakı ve/veya aylıkların hesabına ilişkin hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında kabul edilen yurtdışı çalışma, işsizlik ve/veya ev kadını olarak geçen sürelere ait borçlanma tutarını 25/2/2011 tarihinden sonra ödeyenlerin basamak intibakı aşağıda açıklanan usul ve esaslar dahilinde yapılacaktır.
1) Türkiye’de sigortalılığı bulunmadığı için 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında kabul edilen 1/10/2008 tarihinden önceki yurtdışı çalışma, işsizlik ve/veya ev kadını olarak geçen borçlanma süreleri, 1479 sayılı Kanunun 52 nci maddesinin birinci fıkrasına göre, borçlanılan sürenin başlangıç tarihini takip eden aybaşından itibaren Ek: 9’da yer alan ve son olarak 30/9/2008 tarihinde yürürlükte bulunan 2008 Yılı İkinci Altı Aylık Dönem Gelir Tablosu’nun birinci basamağından başlamak üzere 13 üncü (hariç) basamağa kadar her yıla bir basamak, 13 üncü (dahil) basamaktan sonra da her iki yıla bir basamak verilmek suretiyle intibak yapılacaktır.
2) 6111 sayılı Kanunun 48 inci maddesiyle 5510 sayılı Kanunun geçici 7 nci maddesinin dördüncü fıkrasına eklenen hüküm ve 5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesinin beşinci fıkrasına göre, 2008 Yılı İkinci Altı Aylık Dönemi Gelir Tablosu’ndan belirlenecek olan basamağın tespitine esas aylık gelir miktarı; 30/9/2008 Tarihindeki Günlük Prime Esas Kazancın Alt Sınırı X (Borçlanma Miktarının Tespiti İçin Seçilen Günlük Prime Esas Kazanç/ Borcun Ödendiği Tarihteki Günlük Prime Esas Kazancın Alt Sınırı) x 30 formülü uygulanarak tespit edilecektir.
3) Mülga 1479 sayılı Kanunun 1/10/2008 tarihinden önceki uygulamasında mülga 506 sayılı Kanunun öngördüğü anlamda prime esas kazanç alt sınır uygulaması bulunmadığından, yukarıdaki 2 nci maddede belirtilen (Borçlanma Miktarının Tespiti İçin Seçilen Günlük Prime Esas Kazanç / Borcun Ödendiği Tarihteki Günlük Prime Esas Kazancın Alt Sınırı) işlem sonunda bulunacak oranın “1”in altında tespiti halinde bu oran “1‖e yükseltilmeden aynen alınacaktır.
4) Sigortalılık süresine göre belirlenen basamaklar, borçlanma miktarının hesabına esas aylık gelir miktarına göre belirlenen basamağı geçemeyecektir.
5) Mülga 1479 sayılı Kanuna tabi hizmeti bulunan ve bu hizmetlerden sonraki 30/9/2008 tarihine kadar olan yurtdışı hizmet sürelerini Kanuna göre borçlanan sigortalıların, ayrıldıkları son basamak üzerinden borçlandıkları süreler kadar Kanunun 5754 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılan 11 inci maddesine göre yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde basamak intibakı yapılacaktır.
6) Aylık bağlanmasına yeterli borçlanma hizmeti bulunmayıp daha sonraki bir tarihte yurtdışındaki sürelerini borçlanan sigortalıların tüm yurtdışı borçlanmalarına ait süreler birleştirilerek ilk borçlanmaya ait yurtdışı süresinin başlangıç tarihi ilk işe giriş tarihi olarak kabul edilecek, 1 inci gelir basamağı üzerinden ilk borçlanma süresi kadar, daha sonra yaptığı borçlanmalar ilk borçlanmaya ait intibakın son basamağı üzerinden daha sonraki borçlanma süreleri kadar, yukarıda açıklanan usul ve esaslar dahilinde basamak intibakında değerlendirilecektir.
7) Türkiye’de 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılıktan önce geçen yurtdışı sürelerinin, bu kapsamdaki sigortalılık devam ederken ya da sona erdikten sonra borçlandırılması halinde, borçlandırılan yurtdışı süreleri için basamak intibakı yapılmayacak, bu süreler sadece aylık bağlama şartlarının belirlenmesinde hizmet yılı ve prim ödeme gün sayısı olarak değerlendirilecektir.
8) 1/10/2008 tarihinden önce 2926 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olup, yurtdışı sürelerini bu tarihten sonra borçlanmak suretiyle aylık bağlanacak olanların bu tarihten önceki basamak intibakına ilişkin işlemleri, 1479 sayılı Kanun kapsamındaki sigortalılarda olduğu gibi yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda sonuçlandırılacaktır.
Örnek 1- İlk defa 14/12/2010 tarihli dilekçesi ile ABD’deki 5/1/1995-12/12/2010 tarihleri arasında geçen sigortalılık süresini 25,35 Türk Lirası prime esas kazancın alt sınırı üzerinden borçlanmış ve 20/1/2011 tarihinde tebliğ edilen borçlanma tutarını 10/3/2011 tarihinde ödemiştir.
Sigortalının borçlandığı sürenin başlangıcını takip eden aybaşı olan 1/2/1995 tarihinden başlamak üzere 13 üncü basamağa kadar her yıla bir basamak, bu basamaktan sonra da her iki yıla bir basamak verilmek suretiyle 1/2/2008 tarihindeki basamak 13 olarak bulunacaktır. Daha sonra, yükselebileceği en yüksek basamağın tespitine esas oran 25,35 / 26,55 = 0,9548 olarak belirlenecektir. Buna göre, 30/9/2008 tarihinde geçerli olan prime esas günlük kazanç alt sınırının (21,29 Türk Lirası) 30 katının bu oranla çarpımı sonucunda bulunan (21,29 x 30 x 0,9548) = 609,83 rakamı, 2008 Yılı İkinci Altı Aylık Dönem Gelir Tablosunda en yakın aylık gelirin karşılığı basamak (7) sigortalının yükselebileceği en yüksek basamak olacaktır. Bu durumda, 1/1/2000 - 30/9/2008 tarihleri arasında sigortalının basamağı (7) olarak alınacaktır.
Örnek 2- İlk defa 15/2/2010 tarihli dilekçesi ile ABD’deki 27/1/1990- 22/1/2010 tarihleri arasında geçen sigortalılık süresini 35,00 Türk Lirası prime esas kazancın alt sınırı üzerinden borçlanmış ve 20/2/2011 tarihinde tebliğ edilen borçlanma tutarını 10/3/2011 tarihinde ödemiştir.
Sigortalının borçlandığı sürenin başlangıcını takip eden aybaşı olan 1/2/1990 tarihinden başlamak üzere 13 üncü basamağa kadar her yıla bir basamak, bu basamaktan sonra da her iki yıla bir basamak verilmek suretiyle 1/2/2007 - 30/9/2008 tarihleri arasındaki basamak 16 olarak bulunacaktır. Daha sonra, yükselebileceği en yüksek basamağın tespitine esas oran 30,00 / 26,55 = 1,1299 olarak belirlenecektir. Buna göre, 30/9/2008 tarihinde geçerli olan prime esas günlük kazanç alt sınırının (21,29 Türk Lirası) bu oranla çarpımının 30 katı olan (21,29 x 1,1299 x 30) = 721,67 rakamı, 2008 Yılı İkinci Altı Aylık Dönem Gelir Tablosu’nda en yakın aylık gelirin karşılığı basamak (11) sigortalının yükselebileceği en yüksek basamak olacaktır. Bu durumda, sigortalının 1/1/2000 - 30/9/2008 tarihleri arasındaki basamağı (11) olarak alınacaktır.
Üçüncü Bölüm
TAHSİS İŞLEMLERİ
1. Aylık bağlama şartları
Kanunun 6 ncı ve Yönetmeliğin 13 üncü maddesinde Kanuna göre borçlandırılan sürelere istinaden hangi şartlarla aylık bağlanacağı belirlenmiştir. Buna göre aylık tahsisi için; yurda kesin dönülmüş olması, tahakkuk ettirilen borcun tamamının ödenmiş olması, 5510 sayılı Kanunla mülga kanunların yürürlükteki hükümlerine veya sosyal güvenlik kanunlarına göre aylığa hak kazanılmış olması ve Kuruma yazılı başvuruda bulunulması şarttır.
1.1. Yurda kesin dönüş yapmak
Yönetmeliğin “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesine göre “kesin dönüş” ibaresi, aylık tahsis talebinde bulunanların yurtdışındaki çalışmalarının sona ermesini, ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneği almamaları durumunu ifade etmektedir.
Bu tanımda geçen “sosyal sigorta ödeneği” deyiminden, çalışma yaşamı süresince karşılaşılan hastalık, iş kazası, meslek hastalığı veya işsizlik gibi riskler nedeniyle iş göremezlik veya işsizlik gibi adlar altında yapılan ödenekler anlaşılmalıdır.
“Sosyal yardım ödeneği” ibaresi ise Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde tanımlanmış olup, bulunulan ülke mevzuatı kapsamında, geçimlerini sağlayacak hiçbir gelirleri olmayan veya mevcut gelirleriyle geçimlerini sağlamakta güçlük çeken kişilerin asgari geçim düzeyi ile sınırlı olmak üzere geçimlerinin sağlanması amacıyla kamu kurum ve kuruluşları tarafından muhtaçlık durumuna ve süresine göre ödenen, ikamet şartına bağlı nakdi yardımlar anlamını taşımaktadır.
Bu açıklamalar çerçevesinde borçlanma yoluyla aylık bağlanmasında aranan kesin dönüş şartı aşağıdaki usul ve esaslar dahilinde uygulanacaktır.
1) Kanuna göre yurtdışı sürelerini borçlananlara aylık bağlanmasında, öncelikle yurtdışındaki çalışmaları ve varsa ikamete dayalı sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneklerinin sona ermesi şartı aranacaktır. Kesin dönüş ifadesi hiçbir şekilde mutlak anlamda yurtdışında bulunduğu ülkeden Türkiye’ye döndükten sonra tekrar yurtdışına çıkış yapmama şeklinde değerlendirilmeyecektir.
2) Bir önceki maddedeki değerlendirmeye göre aylığın başlangıç tarihi itibariyle yurtdışında çalışmalarını sürdürdüğü veya yukarıda açıklanan ikamete dayalı sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneği almaya devam ettiği tespit edilenlere aylık bağlanmayacaktır.
3) Kuruma ibraz edilen yurtdışı hizmet belgelerinde yer alan mecburi prim ödeme süreleri, kendi nam ve hesabına çalışmalardan dolayı isteğe bağlı sigorta süreleri, bakım süreleri ile borçlanma yoluyla ödenen primlere ait süreler, kendi nam ve hesabına çalışmalardan dolayı zorunlu primlere ait süreler çalışma kapsamında değerlendirilecek, isteğe bağlı prim ödeme süreleri, çocuk yetiştirme süreleri, sigortadan muaf cüzi çalışmalar ise çalışma kapsamı dışında tutulacaktır.
4) Aylığa hak kazanılmasına engel teşkil eden sosyal sigorta ve sosyal yardım ödeneklerinin ortak özelliği, ikamete dayalı olmasıdır. Diğer bir anlatımla, ilgilinin ikametini Türkiye’ye nakletmesi ile kesilen ödenekler Kanun kapsamında değerlendirilemeyecektir. Bu nedenle, ikamet şartına bağlı olmayan bu nitelikteki sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneği alanlara diğer şartlarla aylık bağlanabilecektir.
5) Yönetmeliğin 14 üncü maddesinin yedinci fıkrasında “Bu yönetmeliğin uygulamasında, evli ya da birlikte yaşayan çiftler için ödenen sosyal yardımlar her iki eş içinde ödeniyor gibi kabul edilir” hükmü ile sosyal yardım kavramı genişletildiğinden yurtdışında borçlanma kapsamında süreleri bulunanların eşlerinin sosyal yardım niteliğinde ödenek alması durumunda yurda “kesin dönüş” şartı gerçekleşmeyecek ve bu durumda olanlara malullük ve yaşlılık aylığı bağlanmayacaktır.
6) Kesin dönüş şartının tespitinde sosyal sigorta kurumları tarafından sosyal sigorta ödeneklerine ilave olarak ya da sigorta ödeneği olarak ödenen prim karşılığı olmayan ödenekler, sosyal yardım kapsamında değerlendirilmeyecektir.
1.2. Borcun tamamını ödemek
Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde “Borcun tamamının ödenmesi” ibaresi, aylık talep tarihinden önce en az aylığa hak kazanmaya yetecek süre karşılığı ödenen miktar olarak tanımlanmış, 10 uncu maddesinin altıncı fıkrasında ise üç aylık süre içerisinde borcun bir kısmının ödenmesi halinde, ödenen miktara isabet eden sürenin geçerli sayılacağı hükmüne yer verilmiştir.
Yönetmeliğin her iki hükmü birlikte değerlendirildiğinde “Borcun tamamının ödenmesi” ibaresinin mutlak anlamında kullanılarak, aylık bağlanması için tebliğ edilen borcun tamamının ödenmesi şartının aranmasına imkân bulunmamaktadır. Bu durumda, aylığa hak kazanmaya yetecek prim gün sayısına isabet eden miktarda ödeme yapılması, bu şartın yerine getirilmesinde yeterli olacaktır. Aylık bağlamaya yetecek prim gün sayısı kadar ödeme yapmayanlara aylık bağlanmayacaktır.
1.3. Sosyal güvenlik kanunlarına göre aylığa hak kazanmak
Kanuna göre borçlandırılan yurtdışı süreleri ülkemizde yürürlükte bulunan sosyal güvenlik kanunlarına göre aylığa hak kazanılmasında değerlendirilmektedir.
Kurum yönünden “sosyal güvenlik kanunları” deyiminden 5510 sayılı Kanunun uzun vadeli sigorta kollarına ilişkin hükümlerinin yürürlüğe girdiği 2008 yılı Ekim ayı başından (ücret veya aylıkları her ayın 1’inde ödenenler için 01/10/2008, her ayın 15’inde ödenenler için 15/10/2008) önce yapılan tahsis başvuruları için 506, 1479, 2925, 2926 ve 5434 sayılı kanunlar, bu ay başından sonra yapılan veya yapılacak tahsis başvuruları için ise 5510 sayılı Kanun anlaşılmalıdır.
Bu durumda, yurtdışı sigortalılık sürelerini borçlananların aylığa hak kazanma şartlarının tespitinde aşağıdaki usul ve esaslar uygulanacaktır.
1) Gerek 8/5/2008 tarihinden önce, gerek bu tarihten sonra yurtdışı sürelerini borçlanıp 2008 yılı Ekim ayı başından önce tahsis başvurusunda bulunanların aylığa hak kazanma şartları 506, 1479, 2925, 2926 ve 5434 sayılı Kanunun hükümlerine, 2008 yılı Ekim ayı başından sonra tahsis başvurusunda bulunanların aylığa hak kazanma şartları ise 5510 sayılı Kanun ve bu Kanunla mülga kanunların aylık bağlama şartlarını belirleyen geçici hükümlerine göre belirlenecektir.
2) 8/9/1999 tarihinden önce sigortalı olanlar için 5510 sayılı Kanunla mülga sosyal güvenlik kanunlarında 4447 sayılı Kanunla düzenlenen emeklilikte kademeli geçiş sürecine ilişkin maddeler yürürlükte bırakıldığından, bunlardan yurtdışı sürelerini borçlananların aylığa hak kazanma şartları da sosyal güvenlik kanunlarının ilgili geçici maddesi hükmüne göre tespit edilecektir.
3) 5510 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesinin son fıkrasına göre, sigortalılıkları 2008 yılı Ekim ayı başından önce başlayan ve Kanuna göre tahsis talebinde bulunanlardan birden çok sosyal güvenlik kuruluşuna ya da sigortalılık haline tabi hizmeti olanların yaşlılık aylığına hak kazanma koşulları son yedi yıllık fiili hizmet içinde en fazlasının geçtiği, eşit olması halinde son defa tabi olduğu, malullük ve ölüm aylığına hak kazanma koşulları ise son defa tabi olduğu mevzuata göre belirlenecektir.
4) 5510 sayılı Kanunun 53 üncü maddesinin altıncı fıkrasına göre 2008 yılı Ekim ayı başından sonra ilk defa sigortalı sayılanlardan 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerinden birden fazlasına tabi olarak çalışmış olanların yaşlılık aylığı bağlanma taleplerinde, en fazla sigortalılığın geçtiği sigortalılık hali, hizmet sürelerinin eşit olması ile malûllük ve ölüm halleri ile yaş haddinden re’sen emekli olma, süresi kanunla belirlenen vazifelere atanma veya seçilme ve bağlı oldukları sigortalılık halinin kanunla değiştirilmesi durumunda ise son sigortalılık hali esas alınacaktır.
1.4. Kuruma yazılı başvuruda bulunmak
Yönetmeliğin 13 üncü maddesine göre, yurtdışında geçen sürelerini borçlandıktan sonra tahsis talebinde bulunanlardan başvuru sırasında -Tahsis Talep ve Beyan Taahhüt Belgesi” (Ek: 3), -3201 Sayılı Kanuna Göre Aylık Talebinde Bulunanlara Mahsus Beyan ve Taahhüt Belgesi” (Ek: 4) ve yurtdışında çalıştıkları işten ayrıldıklarını, yurtdışında ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneğinin sona erdiğini gösterir bir -hizmet belgesi” alınacaktır.
Bugüne kadar yapılan uygulamalarda aylık talebinde bulunanların çalıştıkları işyerinden ayrıldıklarını, yurtdışında ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneğinin sona erdiğini gösterir belgeyi temin etmelerinde karşılaştıkları zorluklar dikkate alınarak yurtdışından ve kesin dönüş yaparak yurtiçinden aylık talebinde bulunanlardan belge temin edilmesi konusunda aşağıdaki hususlara dikkat edilecektir.
1) Yurtdışından borçlandıkları yurtdışı süreleri ile aylık talebinde bulunacak olanların güncel tarihte düzenlenmiş hizmet belgesini ibraz etmeleri gerekecektir. Hizmet belgesi, tahsis talep tarihinden önceki bir ay içinde düzenlenmişse güncel tarihli belge olarak kabul edilecektir.
2) 3201 Sayılı Kanuna Göre Aylık Talebinde Bulunanlara Mahsus Beyan ve Taahhüt Belgesinde Türkiye’ye kesin dönüş yaptıklarını beyan ederek borçlandıkları yurtdışı süreleri ile aylık talebinde bulunacak olanların yurtdışı sürelerini gösterir hizmet belgesini ibraz etmeleri yeterli görülecek ve bunlardan bu belgelerin güncel tarihli olması talep edilmeyecektir.
Aylık bağlanmasına ilişkin başvurularda Kuruma bizzat müracaatta bulunma şartı aranmayacaktır. Tahsis Talep ve Beyan Taahhüt Belgesi ve 3201 Sayılı Kanuna Göre Aylık Talebinde Bulunanlara Mahsus Beyan ve Taahhüt Belgesinin usulüne uygun doldurulup imzalandıktan sonra Kurumun ilgili ünitesine doğrudan başvuru yapılabileceği gibi, Kuruma yurtiçi veya yurtdışından posta yolu ile de gönderilebilecektir.
Doğrudan veya posta yolu ile tahsis talebinde bulunmakla birlikte, 2/1/2009 tarihinden önceki uygulama kapsamında EK-1, EK-2 ve EK-3 adları ile alınan belgeleri bizzat başvuru yoluyla Kuruma ibraz etmedikleri için işlemi sonuçlandırılmayan sigortalıların tahsis işlemleri, aylığa hak kazanma şartlarını yerine getirmeleri kaydıyla ilk tahsis talepleri dikkate alınarak sonuçlandırılacaktır. Ayrıca, bu durumda olup da talepleri reddedilen ya da söz konusu belgelerin gönderildiği tarih esas alınarak aylıkları bağlananların yazılı müracaatları üzerine, aylığa hak kazanma şartlarını yerine getirmeleri kaydıyla ilk tahsis talepleri dikkate alınarak aylıkları bağlanacak, gerekli ise karar değişikliğine gidilecektir.
Aylık talep tarihinin tespitinde, adi posta veya kargo yolu ile Kuruma doğrudan yapılan yazılı başvurularda aylık talep dilekçesinin Kurumun evrak kayıtlarına intikal ettiği tarih esas alınacaktır. Taahhütlü, iadeli - taahhütlü veya acele posta olarak gönderilen talepler de ise dilekçenin postaya verildiği tarih, Kuruma intikal tarihi olarak kabul edilecektir.
Tahsis Talep ve Beyan Taahhüt Belgesi dışında aylık talebine dair yazılı bir dilekçe ile yapılan başvurular da kabul edilecektir. Ancak, bu durumda başvuru sahiplerinden Tahsis Talep ve Beyan Taahhüt Belgesi ile verilmemiş ise 3201 Sayılı Kanuna Göre Aylık Talebinde Bulunanlara Mahsus Beyan ve Taahhüt Belgesi gönderilecek, varsa diğer eksik bilgi ve belgelerin tamamlanması yoluna gidilecektir. Bu durumda, ilk yazılı başvuruya ait dilekçenin tarihi, tahsis talep tarihi olarak kabul edilecektir.
İşlemlerde gecikmelere yol açması ve aylıkların vekile ödenmesinin ilgili banka / PTT şubesini ilgilendirmesi hususları dikkate alınarak, ikamet adresi yurtdışında bulunan aylık talep sahiplerinden bundan böyle vekalet istenmesine ilişkin uygulamaya son verilmiştir. Bu nedenle, yurtdışında ikamet eden aylık talep sahiplerinin işlemleri, Türkiye’de aylıkların ödeneceği kişiye ait vekaletname istenmeden sonuçlandırılacaktır. Bunların birikmiş aylıklarının, ilgilinin varsa dosyasındaki veya Kimlik Paylaşım Sisteminde kayıtlı Türkiye adresine, yoksa aylık bağlayan üniteye yakın PTT şubesi aracılığıyla ödenmesi sağlanacak, durum yurtdışındaki adresine gönderilecek olan karar örneği ile aylık sahibine bildirilecektir.
Tahsis Talep ve Beyan Taahhüt Belgesi ile 3201 Sayılı Kanuna Göre Aylık Talebinde Bulunanlara Mahsus Beyan ve Taahhüt Belgesi örnekleri ünitelerce yeteri kadar çoğaltılıp ilgililere verilebileceği gibi, başvuru sahiplerince Kurumun web sayfasının -Yurtdışı” bölümünden temin edilebilecektir.
2. 4/1(a) statüsünde aylıkların hesaplanması
Ekim / 2008 ayından önce sigortalılığı başlayan ve yurtdışı sürelerini borçlanma yoluyla aylık bağlanmasına hak kazananların aylıkları da, yurtiçinde sigortalılığı bulunanlarda olduğu gibi üç aşamada hesaplanacaktır. Bu aşamalar; 2008 / Ekim Ayından Önceki Prim Ödeme Gün Sayısına Ait Kısmi Aylığın (A) Hesabı, Ekim / 2008 (dahil) Ayından Sonraki Prim Ödeme Gün Sayısına Ait Kısmi Aylığın (B) Hesabı ve Kısmi Aylıkların Birleştirilmesidir.
2.1. 2008 Ekim (hariç) ayından önceki prim ödeme gün sayısına ait kısmi aylığın hesabı
Ekim / 2008 ayından önceki prim ödeme gün sayısına ait kısmi aylık (A), 2000 Yılı Öncesi Kısmi aylığın (A1) ve 2000 (dahil) yılı - Ekim (hariç) / 2008 Ayı Arası Kısmi Aylığın (A2) hesabı olmak üzere iki aşamalı olarak belirlenecektir.
2.1.1. 2000 yılı öncesi kısmi aylığın (A1) hesabı
2000 yılından önceki prim ödeme gün sayısına ait kısmı aylığın (A1) hesabında biri gösterge, diğeri de aylık bağlama oranı olmak üzere iki unsur kullanılmak suretiyle aşağıdaki alt bölümlerde açıklandığı üzere dört aşamada hesaplanacaktır.
2.1.1.1. Ortalama yıllık kazancın hesabı ve göstergenin tespiti
506 sayılı Kanunun 4447 sayılı Kanunla değiştirilmeden önceki katsayı esasına dayalı gösterge sisteminde, sigortalıların 2000 yılından önceki aylıklarına esas göstergelerinin tespitinde kamu ve özel sektör için ayrı ayrı hazırlanan “gösterge ve üst gösterge tespit tabloları” kullanılacaktır.
5510 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesinin ikinci fıkrası gereğince 506 sayılı Kanunun geçici 82 nci maddesinin (a) bendine göre, gösterge sistemi içinde hesaplanacak aylıklara esas göstergenin, sigortalıların 10 takvim yılını geçmemek üzere 2000 yılından önce primi ödenmiş takvim yılı sayısına göre hazırlanan gösterge ve üst gösterge tespit tabloları esas alınarak belirlenecektir.
Göstergenin tespitine esas ortalama yıllık kazanç, sigortalının 2000 yılından önce 10 yılı geçmemek üzere primi ödenmiş takvim yıllarına ait prime esas kazançlar toplamının takvim yılı sayısına bölünmesi ile elde edilecektir.
Ortalama yıllık kazancın hesabına giren takvim yıllarında borçlanılan yurtdışı süreleri varsa bu takvim yıllarının prime esas kazançları, İkinci Bölümün (8.2.) alt başlığında yapılan açıklamalardaki usul ve esaslara göre belirlenecektir.
Aylığın hesabına esas gösterge, sigortalının 2000 yılından önce çalıştığı sektör (kamu/özel) için geçerli olan ve ortalama yıllık kazanç hesabına giren takvim yılı sayısı esas alınmak suretiyle hazırlanan gösterge ve üst gösterge tespit tablolarında ortalama yıllık kazanca eşit sayının, tabloda eşit sayı yoksa en yakın sayının karşılığı olarak alınacaktır.
2.1.1.2. Aylık bağlama oranının tespiti
2000 yılından önceki prim ödeme gün sayısına ait tam aylığın hesabına esas aylık bağlama oranı (ABO), tahsis çeşidi itibariyle aşağıda yapılan açıklamalara göre belirlenecektir.
1) Gösterge Tablosundan hak kazanılan yaşlılık aylıklarının oranı % 60’tır. Üst Gösterge Tablosunun her kademesi için ayrı bir oran belirlenmiş olup, 10 uncu derecenin 1 inci kademesinin karşılığı olan oran % 59,9, 1 inci derecenin 10 uncu kademesinin karşılığı olan oran ise % 50’dir. Ara göstergelerin oranları ise en düşük göstergenin karşılığı olan % 59,9 oranı, izleyen her gösterge için binde bir azaltılarak belirlenmiştir. Sigortalının ortalama yıllık kazancına göre belirlenen gösterge ve üst göstergeye karşılık gelen oranlar sigortalı kadın ise 50, erkek ise 55 yaşından sonra doldurulan her tam yaş için ve 5000 günden fazla ödenen her 240 günlük prim için 1 puan artırılacak, 5000 günden eksik her 240 günlük prim için 1 puan eksiltilecektir. Özel emeklilik şartlarına göre Gösterge Tablosundan bağlanan aylığın oranı % 60’ın altında olmayacak, bunlar için indirim uygulanmayacaktır. Hiçbir şekilde aylık bağlama oranı % 85’i geçmeyecektir.
2) Gösterge Tablosundan hak kazanılan malullük aylıklarının oranı % 70’tir. Ancak, sigortalı bir başkasının bakımına muhtaç durumda ise, bu oran % 80’e çıkartılır. Üst Gösterge Tablosu’ndan bağlanan aylıkların oranı üst göstergenin karşılığı olan derece ve kademeye isabet eden orandır (% 50 ile % 59,9 arasında). Sigortalı bakıma muhtaç olsa bile, bu şekilde tespit olunan oran değiştirilmeyecektir.
3) Gösterge Tablosundan bağlanan ölüm aylığının oranı % 60’tır. Üst Gösterge Tablosundan bağlanan aylıkların oranı ise her derecenin her kademesi için ayrı ayrı belirlenmiş olup, % 50 ile % 59,9 arasında değişmektedir. Bu oranlar, sigortalılık süresindeki prim ödeme gün sayısı ve ölüm tarihindeki yaşı dikkate alınarak, sigortalının kadın ise 50, erkek ise 55 yaşından sonra doldurduğu her tam yaş için ve 5000 günden fazla her 240 gün için 1’er puan artırılacaktır. 5000 günden eksik her 240 gün için indirim uygulanmayacaktır. Gösterge Tablosundan bağlanan ölüm aylığının oranı % 70, Üst Gösterge Tablosundan bağlanan aylığın oranı ise % 50’den az olmayacaktır. Her iki gösterge tablosundan bağlanan aylıkların oranı, hiçbir şekilde % 85’i geçmeyecektir.
2.1.1.3. Tam aylığın hesabı
2000 yılından önceki prim ödeme gün sayısına ait tam aylık, Gösterge x Katsayı x ABO formülü uygulanarak hesaplanacaktır. Bu formüldeki katsayı, Devlet memurlarının aylıklarına uygulanan ve 1/12/1999 tarihinde geçerli olan 12000 rakamıdır.
Ancak, bu formüle göre belirlenen aylık, Üst Gösterge Tablosundan hesaplanmışsa (10175 x 12000 x ABO) formülüne göre hesaplanan tutardan (85470000 Türk Lirası), Gösterge Tablosundan hesaplanmışsa (9475 x 12000 x %70) = 79590000 Türk Lirasından az olmayacaktır.
Bu şekilde bulunan aylık, sigortalının Aralık / 1999 ayına ait aylığı olarak kabul edilecektir.
2.1.1.4. Kısmi aylığın hesabı
2000 yılından önceki prim ödeme gün sayısına ait kısmi aylık (A1), Tam Aylık x (2000 yılından Önceki Gün Sayısı / Toplam Prim Ödeme Gün Sayısı) formülüne göre hesaplanacaktır.
Aralık / 1999 ayı itibariyle bulunan kısmi aylığı, önce Aralık / 1999 ayı TÜFE artış oranı olan % 5,9 kadar artırılarak Ocak / 2000 ödeme dönemine, daha sonra 2000 yılı dahil olmak üzere 2008 yılına kadar geçen her takvim yılı için TÜFE artış oranı ve GH kadar ayrı ayrı artırılarak Ocak / 2008 ayına taşınacaktır. Bu güncellemede 8,45199464995839 katsayısı kullanılacaktır.
2.1.2. 2000 (dahil) yılı - Ekim (hariç) /2008 ayı arası prim ödeme gün sayısına ait kısmi aylığın (A2) hesabı
2000 (dahil) yılı - Ekim (hariç) / 2008 ayı arasındaki prim ödeme gün sayısına ait kısmi aylık (A2), biri ortalama yıllık kazanç, diğeri de aylık bağlama oranı olmak üzere iki unsur kullanılmak suretiyle aşağıdaki alt bölümlerde açıklandığı üzere dört aşamada hesaplanacaktır.
2.1.2.1. Ortalama yıllık kazancın hesabı
Ortalama yıllık kazancın (OYK) hesabında 2000 (dahil) yılından 2008 yılına kadar geçen her takvim yılına ait prime esas kazanç dikkate alınacaktır. Ancak, söz konusu her takvim yılına ait kazanç, kazancın ait olduğu takvim yılından itibaren 2008 yılına kadar geçen her takvim yılı için önce Aralık ayına göre açıklanan TÜFE’deki artış oranı, daha sonra GH kadar artırılarak güncellenecektir. 2007 ile 2008 / Ocak-Eylül (dahil) kazançları, güncellenmeden olduğu gibi alınacaktır.
Güncellenen kazançlar toplamının, 2000 yılı (dahil) ile 2008 / Eylül (dahil) arasındaki prim ödeme gün sayısına bölümünün 360 katı ortalama yıllık kazancı verecektir.
Ortalama yıllık kazancın hesabına giren takvim yıllarında borçlanılan yurtdışı süreleri varsa bu takvim yıllarının prime esas kazançları, İkinci Bölümün (8.2.) alt başlığında yapılan açıklamalardaki usul ve esaslara göre belirlenecektir.
2.1.2.2. Aylık bağlama oranının hesabı
2000 yılı başı ile Ekim / 2008 aybaşı arasındaki prim ödeme gün sayısına ait tam aylığın hesabına esas aylık bağlama oranı (ABO), tahsis çeşidi itibariyle aşağıda yapılan açıklamalara göre saptanacaktır.
1) Yaşlılık aylıklarının oranı, toplam prim ödeme gün sayısının ilk 3600 günün her 360 günü için % 3,5, sonraki 5400 günün her 360 günü için % 2, daha sonraki her 360 gün için % 1,5 oranlarının toplamından oluşacaktır. Özel emeklilik koşullarına göre hak kazanılan yaşlılık aylıklarında bu oran % 60’ın altında olmayacaktır.
2) Malullük aylıkları için oran % 60 olarak esas alınacak, ancak başka birinin sürekli bakımına muhtaç sigortalılar için % 70 oranı uygulanacaktır.
3) Ölüm aylıklarının hesabında % 60 oranı esas alınacak, ancak bu oran sigortalının ölüm tarihindeki toplam prim ödeme gün sayısı üzerinden 8100 ila 9000 gün arasında prim ödenen her 360 gün için % 2, 9000 günden sonra ödenen her 360 gün için de % 1,5 artırılarak belirlenecektir.
2.1.2.3. Tam aylığın hesabı
2000 yılı başı ile Ekim / 2008 aybaşı arasındaki prim ödeme gün sayısına ait kısmi aylığın hesabına esas tam aylık, (OYK x ABO) / 12 formülü uygulanarak hesaplanacaktır.
Hesaplanan bu aylık, tahsis talep veya ölüm yılının prime esas günlük kazanç alt sınırının aylık tutarının % 35’inden az olmayacaktır.
2.1.2.4. Kısmi aylığın hesabı
2000 yılı başı ile Ekim / 2008 aybaşı arasındaki prim ödeme gün sayısına ait kısmi aylık (A), Tam Aylık x (2000 Yılı Başı ile Ekim / 2008 Aybaşı Arasındaki Prim Ödeme Gün Sayısı / Toplam Prim Ödeme Gün Sayısı) formülü uygulanmak suretiyle hesaplanacaktır.
Bu şekilde hesaplanan miktar, sigortalının Ocak / 2008 ayına ait kısmi aylığını oluşturacaktır.
2.2. 2008 Ekim (dahil) ayından sonraki prim ödeme gün sayısına ait aylığın hesabı
Ekim (dahil) / 2008 ayından sonraki prim ödeme gün sayısına ait kısmi aylık (B), ortalama aylık kazanç ve aylık bağlama oranı olmak üzere iki unsur kullanılmak suretiyle aşağıdaki alt bölümlerde açıklandığı üzere dört aşamada hesaplanacaktır.
Buradaki -güncelleme katsayısı”, her yılın Aralık ayına göre Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan en son temel yıllı tüketici fiyatları genel indeksindeki değişim oranının % 100’ü ile sabit fiyatlarla gayri safi yurtiçi hasıla gelişme hızının % 30’nun toplamına (1) tam sayısının ilave edilmesi sonucunda bulunan değeri ifade etmektedir.
2.2.1. Ortalama aylık kazancın hesabı
Ortalama aylık kazanç (OAK), 2008 / Ekim (dahil) ve sonraki her yıla ait prime esas kazancın, ait olduğu yıldan itibaren aylık talep veya ölüm tarihine kadar geçen yıllar için, her yıl gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenerek bulunan kazançlar toplamının, 2008 / Ekim (dahil) daha sonraki prim ödeme gün sayısına bölünmek suretiyle hesaplanan ortalama günlük kazancın 30 katıdır.
Buradaki -güncelleme katsayısı”, her yılın Aralık ayına göre Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan en son temel yıllı tüketici fiyatları genel indeksindeki değişim oranının % 100’ü ile sabit fiyatlarla gayri safi yurtiçi hasıla gelişme hızının % 30’nun toplamına (1) tam sayısının ilave edilmesi sonucunda bulunan değeri ifade etmektedir.
Ortalama aylık kazancın hesabına giren takvim yıllarında borçlanılan yurtdışı süreleri yer alıyorsa, bu takvim yıllarının prime esas kazançları, İkinci Bölümün (8.2.) alt başlığında yapılan açıklamalardaki usul ve esaslara göre belirlenecektir.
2.2.2. Aylık bağlama oranının hesabı
Ekim (dahil) / 2008 ayından sonraki prim ödeme gün sayısına ait tam aylığın hesabına esas aylık bağlama oranı (ABO), tahsis çeşidi itibariyle aşağıda yapılan açıklamalara göre saptanacaktır.
1) Yaşlılık aylıkları için aylık bağlama oranı, sigortalının toplam prim ödeme gün sayısının her 360 günü için % 2 olarak uygulanacaktır. Aylık bağlama oranının hesabında 360 günden eksik süreler orantılı olarak dikkate alınacak, hiçbir şekilde % 90'ı geçmeyecektir. 1/5/2008 tarihinden önce 3600 prim gün sayısını doldurmamış olan sigortalıların yaşlılık aylığı bağlama oranının hesabında, sigortalının 1/5/2008 tarihinden sonra geçen ve bu tarihten önceki prim gün sayısını 3600 güne tamamlayan hizmet sürelerinin her 360 günü için % 3 oranı esas alınacaktır. Bu hesaplama, 1/5/2008 tarihinden önce sigortalı olanlar için uygulanacaktır. 5510 sayılı Kanunun geçici 9 uncu maddesinin altıncı fıkrası gereğince maden işyerlerinin yer altı işlerinde çalışan sigortalılara bağlanan aylıkların aylık bağlama oranı 8100 gün, geçici 10 uncu maddesinin birinci ve ikinci fıkralarına göre sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce malul olan sigortalılar ile sakatlığı nedeniyle vergi indiriminden yararlanan sigortalılara bağlanan aylıkların aylık bağlama oranı 5400 gün üzerinden hesaplanan orandan az olmayacaktır.
2) Malullük ve ölüm aylıklarında oran 7200 günden az prim ödeme gün sayısı olanlar için % 40’dır. 7200 günden fazla her tam yıl için 2 puan artırılacaktır. Bu oran, başka birinin sürekli bakımına muhtaç olan malul sigortalının tespit edilen aylık bağlama oranı 10 puan artırılacaktır.
2.2.3. Tam aylığın hesabı
Kısmi aylığa esas aylık (OAK x ABO) formülüne göre hesaplanacaktır.
Bu aylık, sigortalının 2008 / Ekim (dahil) sonrası çalışma süreleri için prime esas günlük kazanç alt sınırları dikkate alınarak, talep veya ölüm yılına ait Ocak ayı itibariyle belirlenen ortalama aylık kazancının % 35’inden, sigortalının talep veya ölüm tarihinde bakmakla yükümlü olduğu eşi veya çocuğu varsa % 40’ından hesaplanan alt sınır aylığından az olmayacaktır.
2.2.4. Kısmi aylığın hesabı
Ekim (dahil) / 2008 ayından sonraki prim ödeme gün sayısına ait kısmi aylık (B), Tam Aylık x (2008 / Ekim Sonraki Prim Ödeme Gün Sayısı / Toplam Prim Ödeme Gün Sayısı) formülü uygulanarak hesaplanacaktır.
Bu şekilde bulunan miktar, sigortalının tahsis talep veya ölüm tarihinden önceki yılın Aralık ayına ait kısmi aylığını oluşturacaktır.
2.3. Aylıkların birleştirilmesi
(A1) ve (A2) kısmi aylıklarının toplamından oluşan (A) kısmi aylığı;
1) (A1) kısmi aylığın hesabına esas tam aylığın, 2000 (dahil) yılından 2008 yılına kadar geçen takvim yılları için her yılın TÜFE artış oranlarına göre artırılarak bulunan miktarıyla,
2) (9475 x 12000 x %70) = 79.590.000 Türk Lirası alt sınır aylığının 2008 yılı Ocak ayına kadar aylık artışları uygulanmak suretiyle taşınmış miktarının,
Eylül (dahil) / 2008’den önceki prim ödeme gün sayısı ile çarpımının toplam prim ödeme gün sayısı ile bölünerek elde edilen miktarlarının altında olmayacaktır.
Ekim / 2008 ayından önceki prim ödeme gün sayısına ilişkin aylığın hesabında esas alınan alt sınır aylığı ile 506 sayılı Kanunun geçici 82 nci maddesinin ikinci fıkrasına göre belirlenen eski tam aylık, toplam prim ödeme gün sayısı içinde Ekim / 2008 ayından önceki prim ödeme gün sayısının oranına tekabül eden tutar üzerinden esas alınacaktır.
Yukarıdaki şekilde belirlenen (A) kısmi aylığı, 2008 yılı dahil olmak üzere tahsis talep veya ölüm tarihine kadar geçen yıllar için, her yıl gerçekleşen güncelleme katsayısı ile çarpılarak tahsis talep veya ölüm yılının Ocak ayına taşınacaktır.
Sigortalının toplam aylığı (C), (A) ve (B) kısmi aylıklar toplamından oluşacaktır.
Ancak, bu şekilde hesaplanan malullük veya ölüm aylığı, tahsis talep veya ölüm yılından önceki yılın Aralık ödeme döneminde 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalılar için ödenen en düşük yaşlılık aylığından az olmayacaktır.
Sigortalının tahsis talep ya da ölüm yılının Ocak ayı itibarıyla bulunan tutar, aylığın başlangıç tarihi yılın ilk altı aylık döneminde ise Ocak ödeme döneminde uygulanan artış oranı kadar, yılın ikinci altı aylık döneminde ise Ocak ve Temmuz ödeme dönemlerinde uygulanan artış oranları kadar artırılmak suretiyle aylık başlangıç tarihindeki aylığı bulunacaktır.
Yurtdışı sürelerini 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında borçlanarak aynı sigortalılık statüsünde bağlanacak olan aylıkların hesabına ilişkin örnekler Ek: 11 ve Ek: 12’de gösterilmiştir.
3. 4/1(b) statüsünde aylıkların hesaplanması
Borçlandırılan yurtdışı süreleri dikkate alınarak, 1/10/2008 tarihinden önce ve sonra borçlanılan yurtdışı süreleri olan sigortalılara ve bunların hak sahiplerine 5510 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesine göre bağlanacak aylıklar, 1/10/2008 Tarihinden Önceki Kısmi Aylığın (A) Hesabı, 1/10/2008 Tarihinden Sonraki Kısmi Aylığın (B) Hesabı ve Kısmi Aylıkların Birleştirilmesi olmak üzere üç aşamalı olarak belirlenecektir.
3.1. 1/10/2008 tarihinden önceki kısmi aylığın hesabı
1/10/2008 tarihinden önceki kısmi aylığın hesabı, 1/1/2000 tarihinden önceki prim ödeme gün sayısına ait aylığın (A1) hesabı ile 1/1/2000 - 30/9/2008 tarihleri arasındaki kısmi aylığın (A2) hesabı olmak üzere iki aşamalı olarak belirlenecektir.
1479 sayılı Kanunun 36 ncı maddesine göre 1/1/2000 tarihinden önceki prim ödeme gün sayısına ait kısmi aylığın hesabına esas tam aylık, Basamak Karşılığı Gösterge Tablosundaki Değer x Aylık Bağlama Oranı formülüne göre hesaplanacaktır.
Yukarıdaki formülde yer alan basamak karşılığı gösterge tablosundaki değer, İkinci Bölümün (8.3.) alt başlığında yapılan açıklamalara göre 31/12/1999 tarihindeki basamak karşılığının Ek: 8’deki 2003 yılı İkinci Altı Aylık Dönem Gelir Tablosu’nda aynı basamağın karşılığı olarak alınacaktır.
1/1/2000 tarihinden önceki prim ödeme gün sayısına ait tam aylığa esas;
1) Yaşlılık aylığı bağlama oranı %70 baz alınmak suretiyle 25 yıldan fazla prim ödenen her tam yıl için ve sigortalı kadın ise 50, erkek ise 55 yaşından sonraki hizmetleri için fazla olan her tam yaş için 1 puan artırılmak, sigortalı kadın ise 50, erkek ise 55 yaşını doldurmakla beraber en az 15 tam yıl sigorta primi ödemiş olanlar için hesaplanacak kısmı aylıklarda primi ödenmemiş 25 yıldan az her tam yıl için 1 puan indirilmek suretiyle belirlenecektir. Ancak, bu oran % 90’ı geçemeyecektir.
2) Malullük aylığı bağlama oranı % 65 alınacak, ancak başka birinin sürekli bakımına muhtaç sigortalılar için % 75 oranı uygulanacaktır.
3) Ölüm aylığı bağlama oranı % 65 olup, 25 yıldan fazla her tam yıl için 1 puan artırılacaktır. Başka birinin sürekli bakımına muhtaç durumda malul sayılarak malullük aylığı bağlanan sigortalının ölümü halinde % 75 yerine, % 65 oranı dikkate alınacaktır.
1/1/2000 tarihinden önceki hizmetlere ait kısmi aylık (A1), yukarıda belirtilen formüle göre tespit edilen tam aylığın 1/1/2000 tarihinden önceki prim ödeme gün sayısının toplam prim ödeme gün sayısına oranlanması suretiyle hesaplanacaktır.
1479 sayılı Kanunun 36 ve geçici 11 inci maddesine göre 1/1/2000-30/9/2008 tarihleri arasındaki kısmi aylığın (A2) hesabına esas tam aylık, Ağırlıklı Ortalama x Aylık Bağlama Oranı formülüne göre hesaplanacaktır.
Yukarıda belirtilen ağırlıklı ortalama, İkinci Bölümün (8.3.) alt başlığında açıklanan esaslar dikkate alınarak yapılan basamak intibakına göre 1/1/2000 ila 30/9/2008 tarihleri arasında belirlenen basamaklarının basamaklardaki bekleme süresi dikkate alınarak 2003 yılı İkinci Altı Aylık Dönem Gelir Tablosu (Ek: 8) karşılığı aylık gelir miktarlarının bekleme süreleri (ay) ile çarpımı sonucu bulunan toplam miktarın toplam ay sayısına bölünmesi ile belirlenecektir.
1/1/2000-30/9/2008 tarihleri arasındaki prim ödeme gün sayısına ait tam aylığa esas;
1) Yaşlılık aylığı bağlama oranı sigortalının toplam sigortalılık süresinin ilk 10 tam yılının her bir yılı için % 3,5, takip eden 15 tam yılın her bir yılı için % 2, 25 yıldan fazla her bir tam yıl için % 1,5 oranlarının toplamından oluşacaktır.
2) Malullük aylığı bağlama oranı % 65 alınacak, ancak başka birinin sürekli bakımına muhtaç sigortalılar için % 75 oranı uygulanacaktır.
3) Ölüm aylıklarının oranı % 65 olup, 25 yıldan fazla her tam yıl için 1,5 puan artırılacaktır. Sigortalı, başka birinin sürekli bakımına muhtaç durumda malul sayılarak aylık bağlanmasına hak kazanmış ise tam yıldan dolayı bir artış yapılmadan oran % 65 olarak uygulanacaktır.
1/1/2000-30/9/2008 tarihleri arası prim ödeme gün sayısına ait kısmi aylık (A2), tam aylığın 1/1/2000-30/9/2008 tarihleri arası prim ödeme gün sayısının toplam prim ödeme gün sayısına oranlanması suretiyle hesaplanacaktır.
1/10/2008 tarihinden önceki hizmetlere ait kısmi aylık (A), (A1) ve (A2) kısmi aylıklarının toplamına sosyal destek ödemesi miktarı eklenerek belirlenecektir. Sosyal destek ödemesi miktarı ise 2003 yılının ilk altı aylık döneminde yapılan sosyal destek ödemesi dikkate alınarak, bu tutar, 2003 yılı Ocak ayından itibaren ödenmesi gereken sosyal destek ödemesi tutarından Temmuz / 2003 ayına kadar kümülatif TÜFE oranı kadar düşülerek, Temmuz / 2003 itibariyle kalan sosyal destek ödemesi miktarı (100 Türk Lirası ödenmesi gereken 13 üncü basamağın altında aylık alanlar için 85,95 Türk Lirası, 75 Türk Lirası ödenmesi gereken 13 üncü basamağın üstünde aylık alanlar için ise 64.46 Türk Lirası) esas alınarak 1/10/2008 tarihinden önceki prim ödeme gün sayısının toplam gün sayısına oranlanması suretiyle bulunacaktır.
Bu şekilde belirlenen kısmi aylık (A), 2004 yılı Ocak ödeme dönemi dahil olmak üzere bu tarihten sonra aylıklara uygulanan artışlar dikkate alınmak suretiyle Ocak/2008 ödeme dönemine taşınacaktır.
3.2. 1/10/2008 tarihinden sonraki kısmi aylığın hesabı
5510 sayılı Kanunun 29 uncu ve geçici 2 nci maddesine göre 1/10/2008 tarihinden sonraki prim ödeme gün sayısına ait kısmi aylığın hesabına esas tam aylık (B), Ortalama Aylık Kazanç x Aylık Bağlama Oranı formülüne göre hesaplanacaktır.
Belirlenen tam aylık, sigortalının 1/10/2008 tarihinden sonraki prim ödeme gün sayısı için prime esas günlük kazanç alt sınırları dikkate alınarak, bu prim gün sayısı karşılığında tespit edilen prime esas günlük kazanç alt sınırları üzerinden, talep veya ölüm yılına ait Ocak ayı itibariyle 5510 sayılı Kanunun 29 uncu maddesine göre tespit edilen ortalama aylık kazancının % 35’inden, sigortalının talep tarihinde bakmakla yükümlü olduğu eşi veya çocuğu varsa % 40’ından hesaplanan alt sınır aylığından az olamayacaktır.
Yukarıda belirtilen ortalama aylık kazanç, 1/10/2008-31/12/2008 tarihleri dahil 2008 yılından sonraki her takvim yılına (talep yılı ve talep yılından bir önceki yıl hariç) ait kazancın, ait olduğu yıldan itibaren aylık talep tarihine kadar geçen yıllar için her yıl gerçekleşecek güncelleme katsayısı ile güncellenerek bulunan kazançlar toplamının, 30/9/2008 tarihinden sonraki prim ödeme gün sayısına bölünmek suretiyle hesaplanan ortalama günlük kazancın 30 katı olarak alınacaktır.
5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesi dikkate alınarak 1/10/2008 tarihinden sonraki sürelere ait borçlanmalarda, ortalama aylık kazancın hesabına giren takvim yıllarına ait kazançlar, İkinci Bölümün (8.2.) alt başlığında yapılan açıklamalardaki usul ve esaslara göre belirlenecektir.
1/10/2008 tarihinden sonraki prim ödeme gün sayısına ait tam aylığa esas;
1) Yaşlılık aylığı bağlama oranı, sigortalının toplam prim ödeme gün sayısının her 360 günü için % 2 olarak uygulanacak, bu hesaplamada 360 günden eksik süreler orantılı olarak dikkate alınacaktır. Aylık bağlama oranı hesabında 360 günden eksik süreler orantılı olarak dikkate alınacak ve % 90'ı geçmeyecektir. Ancak, 30/4/2008 (dahil) tarihi öncesi sigortalı olanlardan 1/10/2008 tarihinden önce 3600 prim gün sayısını doldurmayanların yaşlılık aylığı bağlama oranının hesabında, sigortalının 1/10/2008 tarihinden sonra geçen ve bu tarihten önceki prim gün sayısını 3600 güne tamamlayan hizmet sürelerinin her 360 günü için % 3 oranı esas alınacaktır.
2) Malullük ve ölüm aylıkları oranı ise prim ödeme gün sayısı 9000 günden az olan sigortalılar için 9000 gün (% 50) üzerinden, 9000 gün ve daha fazla olanlar için ise toplam prim ödeme gün sayısı üzerinden, 5510 sayılı Kanunun 29 uncu maddesi hükümlerine göre hesaplanacaktır. Malullük aylıklarında, sigortalı başka birinin sürekli bakımına muhtaç ise tespit edilen aylık bağlama oranı 10 puan artırılacaktır. Aylık bağlama oranı % 90'ı geçmeyecektir.
1/10/2008 tarihinden sonraki hizmetlere ait kısmi aylık (B), tam aylığın 1/10/2008 tarihinden sonraki prim ödeme gün sayısının toplam prim ödeme gün sayısına oranlanması suretiyle hesaplanacaktır. Bu şekilde bulunan miktar, tahsis talep yada ölüm yılının Ocak ayına ait kısmi aylık miktarı olacaktır.
3.3. Kısmi aylıkların birleştirilmesi
Ocak/2008 ödeme dönemi itibariyle belirlenen 1/10/2008 tarihinden önceki sürelere ait kısmi aylık (A), 2008 yılı dahil olmak üzere tahsis talep veya ölüm tarihine kadar geçen yıllar için, her yıl gerçekleşen güncelleme katsayısı ile çarpılarak tahsis talep veya ölüm yılının Ocak ayına taşınacaktır.
Sigortalının aylığı (C), 1/10/2008 tarihinden önceki sürelere ait kısmi aylık (A) ve bu tarihten sonraki sürelere ait kısmi aylığın (B) toplamından oluşacaktır.
Ancak, bu şekilde hesaplanan malullük veya ölüm aylığı, tahsis talep veya ölüm yılından önceki yılın Aralık ödeme döneminde 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılar için ödenen en düşük yaşlılık aylığından az olmayacaktır.
(C) aylığı, aylığın başlangıç tarihi yılın ilk altı aylık döneminde ise Ocak ödeme döneminde uygulanan artış oranı kadar, yılın ikinci altı aylık döneminde ise Ocak ve Temmuz ödeme dönemlerinde uygulanan artış oranları kadar artırılmak suretiyle aylık başlangıç tarihindeki aylığı bulunacaktır.
Yurtdışı sürelerini 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında borçlanarak aynı sigortalılık statüsünde bağlanacak olan aylıkların hesabına ilişkin örnekler Ek: 13 ve Ek: 14’de gösterilmiştir.
3.4. 2926 sayılı Kanun kapsamındaki sigortalıların aylıklarının hesabı
2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanununun “Malullük Aylığının Hesaplanması‖ başlıklı 14 üncü, “Yaşlılık Aylığının Hesaplanması” başlıklı 18 inci ve “Ölüm Aylığının Hesaplanması” başlıklı 24 üncü maddeleri hariç diğer maddelerinin tamamı 4956 sayılı Kanunla 2/8/2003 tarihinden itibaren yürürlükten kaldırılarak, Tarımda Kendi Nam ve Hesabına Çalışan Sigortalılar Hakkında 1479 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaya başlanmış, 5510 sayılı Kanunla da 2926 sayılı Kanunun tamamı yürürlükten kaldırılmıştır.
5510 sayılı Kanunda, bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılar için öngörülen hükümler, 2926 sayılı Kanuna tabi sigortalılar için de aynen uygulanacaktır. Ancak, bu sigortalıların 5510 sayılı Kanunun geçici 2 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre hesaplanacak malullük, yaşlılık ve ölüm aylıkları, 2926 sayılı Kanun hükümleri dikkate alınmak suretiyle belirlenecektir.
4. 4/1(c) statüsünde aylıkların hesaplanması
Bilindiği üzere, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, Devlet memurları ile Devlet memurları gibi emeklilik işlemine tabi olanlardan aylık ücretleri her ayın l’inde ödenenler için 01/10/2008, her ayın 15’inde ödenenler için 15/10/2008 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiş bulunmaktadır.
Anılan Kanunun geçici 1 inci maddesi ile, sosyal güvenlik bakımından 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununa tabi olanlar Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında “sigortalı” olarak kabul edilmişler, Kanunun yürürlüğünden önce göreve başlayan ve sosyal güvenlik yönünden 5434 sayılı Kanuna tabi olan kamu görevlileri hakkında hangi hükümlerin uygulanacağına ise genel olarak Kanunun geçici 4 üncü maddesinde yer verilmiştir.
Belgenin devamı okuyucuda yükleniyor.