2011/10 Yapı Kooperatifleri ve Üst Birliklerinin Denetim İşleri Hakkında Genelge
- Tür
- Genelge
- Tarih
- 24.06.2011
- Yürürlük
- 24.06.2011
- Durum
- Yürürlükte
- Seri
- Genelgeler, Kooperatifler ve Toplu Konut Mevzuatı
Konu : Yapı Kooperatifleri ve Üst Birliklerinin Denetim İşlemleri
GENELGE
2011/10
... VALİLİĞİ
(Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü)
Bilindiği gibi, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu ve 180 sayılı Bayındırlık ve İskân Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede, 13.06.2010 tarih ve 27610 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 5983 sayılı Kanun ile, değişiklik yapılarak, yapı kooperatifleri ve üst birlikleri ile ilgili olarak 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu ve diğer kanunlar ile verilen görevleri yapmak, yapı kooperatifçiliğinin gelişmesini sağlayacak tedbirleri almak, yapı kooperatiflerinin ve üst birliklerinin kurulmasına, işleyişine, tasfiyesine ve denetlenmesine ilişkin iş ve işlemleri yapmak, yapı kooperatiflerinin kuruluş kayıtlarının ve sicillerinin tutulmasını sağlamak ve uygulamaları denetlemek görevi 13.12.2010 tarihinden itibaren Bakanlığımıza verilmiştir.
1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 90'ıncı maddesinde: “İlgili bakanlık; kooperatiflerin, kooperatif birliklerinin, kooperatif merkez birliklerinin ve Türkiye Milli Kooperatifler Birliğinin işlem ve hesaplarını ve varlıklarını müfettişlere, kooperarif kontrolörlerine veya denetim için görevlendirilecek olan personele denetlettirebilir.
Kontrolörlerin seçilme ve çalışma usul ve esasları ile görev ve yetkileri tüzükle tespit olunur.
Birinci fıkradaki teşekküller, denetim sonuçlarına göre ilgili bakanlıkça verilecek talimata uymak zorundadırlar. Yapılan denetimler sonucunda, kooperatiflerin, kooperatif birliklerinin, kooperatif merkez birliklerinin, Türkiye Milli Kooperatifler Birliğinin re bunların iştiraklerinin yönetim kurulu üyeleri ile üst düzey yöneticilerinin, hukuka açıkça aykırı eylem ve işlemlerinin tespit edilmesi durumunda, ilgili Bakanlık, kamu yararı ve hizmet gerekleri dikkate alınarak gecikmesinde sakınca görülen hallerde ileride telafisi güç veya imkansız zararlara yol açılmasının engellenmesi amacıyla bu kişilerin görevlerine tedbiren son verebilir. Bu durumda ilgili Bakanlık, bir yıl içerisinde olağanüstü genel kurul toplantısının yapılması için gerekli tedbirleri alır.
Kooperatifler ve üst kuruluşlarına kredi veren kamu kurum ve kuruluşları ile belediyeler ve ilgili bakanlıklar; verilen kredilerin açılış gayesine uygun olarak kullanılıp kullanılmadığını, plan ve projesine uygunluğu, teknik özellikleri ve kalite açısından denetleyebilirler.
Kooperatiflerde ve üst kuruluşlarında görevli bulunanlar bu kuruluşlara ait mal, para ve para hükmündeki kağıtları ve gizli de olsa bunlarla ilgili defter ve belgeleri istenildiğinde müfettişlere, kooperatif kontrolörlerine, denetimle görevlendirilen personele ve kredi kuruluşlarının denetim görevlilerine göstermek, saymasına ve incelemesine yardımda bulunmak, istenilen bilgileri gerçeğe uygun ve eksiksiz olarak vermek ve doğru beyanda bulunmakla yükümlüdürler.
Birinci fıkradaki teşekküller, ilgili Bakanlıkça teşekküle ilişkin olarak istenilen her türlü bilgi, belge ve kayıtları, tanınan süre içinde tam olarak vermek zorundadır.” hükmü yer almakta olup, anılan hüküm ile yapı kooperatiflerinin denetim işlemlerinin Bakanlığımız merkez ve taşra teşkilatları tarafından yürütüleceği öngörülmektedir.
Bir yapı kooperatifinin denetiminden beklenen amaç, öncelikle yöneticileri hukuki konularda aydınlatmak, çalışmalarında yardımcı olmak, yol göstermek, ticari, mali, teknik ve hukuki konularda ortakların bilgilendirilmesini sağlamak ve menfaatlerini korumak, bilgilendirmek, ilgili kanun, tüzük, yönetmelik ve ana sözleşme hükümleri ile genel kurul kararlarına uyulup uyulmadığını izlemek, yapı kooperatiflerinin iş ve işlemlerini, kuruluş amaçlarına ve bu amaca ulaşması yönlerinden mevzuata uygun olarak yürütmelerini sağlamak, kooperatiflerin kamuoyundaki itibarını yükselterek sağlıklı, güvenli, nitelikli yerleşme ve yapılaşmanın oluşturulmasında yeniden piyasanın önemli aktörleri arasında yer almasını sağlamaktır.
Bakanlığımıza ve Valiliklere yapılan şikâyetlerin, daha kısa sürede, etkin ve verimli bir şekilde sonuçlanabilmesini sağlamaya yönelik olarak şikâyetlere ilişkin denetimin kooperatifin merkezinin bulunduğu ildeki İl Müdürlüklerimiz tarafından gerçekleştirilmesi uygun görülmektedir.
Hazırlanacak denetim raporlarında, uygulamada farklılıklar oluşmaması, şekil birliğinin sağlanması ve genel esaslar çerçevesinde düzenlenmesi amacıyla Yapı Kooperatiflerin Denetimine İlişkin Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Temsilci Kılavuzu 13.12.2010 tarih ve 9737 sayılı Olur ekinde İl Müdürlüklerimize gönderilmişti.
Bakanlığımıza gelen denetim raporlarında yapılan incelemelerde bazı İl Müdürlüklerimizce hazırlanan raporların ön inceleme raporları şeklinde hazırlandığı, denetimin sonucuna göre işlem yapılmadığı tespit edilmiş olup, konuların sürüncemede bırakılmaması ve bir an önce sonuçlandırılması bakımından aşağıda belirtilen hususlara uyulması gerekmektedir.
Bakanlığımıza ve Valiliklere (Bayındırlık ve İskan Müdürlüklerine) yapılan şikâyetler öncelikle kooperatifin merkezinin bulunduğu ildeki İl Müdürlükleri tarafından denetime tabi tutulacaktır. İl Müdürlüklerince yapılan denetim sonucunda hazırlanan denetim raporuna göre kooperatif yönetim ve denetim kurullarına gerekli talimatlar verilecek, şikayetçiler de şikayet konuları ile ilgili bilgilendirilecektir.
1163 sayılı Kanunun:
• 2'nci maddesinin dördüncü fıkrasında "Kooperatifler ve üst kuruluşlarının unvanlarında, kamu kurum ve kuruluşlarının isimlerine yer verilemez.”
• 8’inci maddesinin ikinci fıkrasında "Yönetim kurulu; ortaklar ile ortak olmak için müracaat edenlerin ana sözleşmede gösterilen ortaklık şartlarını taşıyıp taşımadıklarını araştırmak zorundadır.”
• 8’inci maddesinin üçüncü fıkrasında "Yapı kooperatiflerinde konut, işyeri ve ortak sayısı genel kurulca belirlenir. Yönetim kurulu, genel kurulca kararlaştırılan sayının üzerinde ortak kaydedemez. "
• 16’ncı maddesinin birinci fıkrasında “ Kooperatif ortaklığından çıkarılmayı gerektiren sebepler ana sözleşmede açıkça gösterilir. Ortaklar ana sözleşmede açıkça gösterilmeyen sebeplerle ortaklıktan çıkarılamazlar. ”
• 16’ ncı maddesinin beşinci fıkrasında, "Haklarındaki çıkarma kararı kesinleşmeyen ortakların yerine yeni ortak alınamaz. Bu kişilerin ortaklık hak ve yükümlülükleri, çıkarılma kararı kesinleşinceye kadar devam eder. ”
• 45’inci maddesinin birinci fıkrasında “Genel kurul olağan ve gerektiğinde olağanüstü olarak toplanır. Olağan toplantının her hesap devresi sonundan itibaren 6 ay içinde en az yılda bir defa yapılması zorunludur"
• 56’ncı maddesinin ikinci fıkrasında "Üyelik şartları denetçiler tarafından araştırılır. Bu şartları taşımadıkları halde seçilenler ile sonradan kaybedenlerin görevlerine yönetim kurulunca son verilir. "
• 56’ncı maddesinin dördüncü fıkrasında “Bu veya ana sözleşmede gösterilecek diğer bir sebeple yönetim kurulu toplantı nisabını kaybederse, boşalan yönetim kurulu üyeliklerine denetim kurulu üyeleri tarafından gecikilmeksizin yeteri kadar yedek üye çağırılır."
• 56’ ncı maddesinin altıncı fıkrasında, “ Yönetim kurulu üyelerine genel kurulca belirlenen aylık ücret, huzur hakkı, risturn ve yolluk dışında hiç bir ad altında başkaca ödeme yapılamaz.”
• 66’ncı maddesinin ikinci fıkrasında “Yöneticiler, bu maksatla denetçilere defterleri ve belgeleri verirler. Denetçilerin istekleri üzerine müfredat defteri ve bu defterin hangi esaslara göre düzenlendiği ve istenilen her konu hakkında bilgi verilir.”
• 66’ncı maddesinde “Denetçiler, işletme hesabıyla bilançonun defterlere uygunluk halinde bulunup bulunmadığını, defterlerin düzenli bir surette tutulup tutulmadığını ve işletmenin neticeleriyle mameleki hakkında uyulması gerekli hükümlere göre işlem yapılıp yapılmadığını incelemekle yükümlüdürler. Ortakların şahsen sorumlu veya ek ödeme ile yükümlü olan kooperatiflerde denetçiler, ortaklar listesinin usulüne uygun olarak tutulup tutulmadığını da incelemek zorundadır.
Yöneticiler, bu maksatla denetçilere defterleri ve belgeleri verirler. Denetçilerin istekleri üzerine müfredat defteri ve bu defterin hangi esaslara göre düzenlendiği ve istenilen her konu hakkında bilgi verilir.
Ortaklar gerekli gördükleri hususlarda denetçilerin dikkatini çekmeye ve açıklama yapılmasını istemeye yetkilidirler. ”
• 67’ncı maddesinde “Denetçiler her yıl yazılı bir raporla beraber tekliflerini genel kurula sunmaya mecburdurlar.
Denetçiler, görevleri çerçevesinde işlerin yürütülmesinde gördükleri noksanlıkları, kanun veya ana sözleşmeye aykırı hareketleri bundan sorumlu olanların bağlı bulundukları organa ve gerekli hallerde aynı zamanda genel kurula haber vermekle yükümlüdürler.
Denetçiler yönetim ve genel kurul toplantılarına katılırlar. Ancak yönetim kurulunda oy kullanamazlar."
hükmü yer almaktadır.
Yukarıda belirtilen hususlara aykırı hareket eden kooperatif ve üst kuruluşlarının yönetim kurulu ve memurları ile denetim kurulu üyeleri uyarılır ve tespit edilen eylemin düzeltilmesi için süre verilir. Yapılan uyarıya ve verilen süreye uyulmadığı taktirde anılan Kanunun Ek 2' nci maddesi gereğince cezai sorumluluk doğacağından Valilikler (Bayındırlık ve İskan Müdürlükleri) tarafından Cumhuriyet Savcılıklarına suç duyurusunda bulunulacak, kooperatif ve üst birliklerin ilgili organlarına gerekli talimatlar verilecek, tespit edilen eylemin durumuna göre konu, bilgi ve gereği için diğer ilgili Bakanlıkların taşra teşkilatına bildirilecek ve yapılan işlemler sonucundan Bakanlığımıza bilgi verilecektir.
Yine aynı Kanunun:
• 59 uncu maddesinin dördüncü fıkrasında, “Kooperatiflerce alınması kararlaştırılan gayrimenkullerin alımının, tapu devri veya tapuya şerh verdirilecek bir satış vaadi sözleşmesi ile yapılması şarttır.”
• 59 uncu maddesinin altıncı fıkrasında, “Yönetim kurulu üyeleri ve kooperatif personeli ortaklık işlemleri dışında kendisi veya başkası namına, bizzat veya dolaylı olarak kooperatifle kooperatif konusuna giren bir ticari muamele yapamaz.”
• 59 uncu maddesinin yedinci fıkrasında, Kooperatif ve üst kuruluşlarınca tanıtma ve ortak kaydetmek amacıyla yapılacak ilan, reklam ve açıklamalar, eksik ve gerçeğe aykırı olamayacağı gibi, yanıltıcı bilgi ve unsurlar taşıyamaz."
• 59 uncu maddesinin sekizinci fıkrasında, “Yönetim kurulu üyeleri ve temsile yetkili şahıslar, genel kurulun devredemeyeceği yetkilerini kullanamaz.”
• 90’ncı maddesinin üçüncü fıkrasında, “Birinci fıkradaki teşekküller, denetim sonuçlarına göre ilgili bakanlıkça verilecek talimata uymak zorundadırlar. Yapılan denetimler sonucunda, kooperatiflerin, kooperatif birliklerinin, kooperatif merkez birliklerinin, Türkiye Milli Kooperatifler Birliğinin ve bunların iştiraklerinin yönetim kurulu üyeleri ile üst düzey yöneticilerinin, hukuka açıkça aykırı eylem ve işlemlerinin tespit edilmesi durumunda, ilgili Bakanlık, kamu yararı ve hizmet gerekleri dikkate alınarak gecikmesinde sakınca görülen hallerde ileride telafisi güç veya imkansız zararlara yol açılmasının engellenmesi amacıyla bu kişilerin görevlerine tedbiren son verebilir. Bu durumda ilgili Bakanlık, bir yıl içerisinde olağanüstü genel kurul toplantısının yapılması için gerekli tedbirleri alır."
• 90 ıncı maddesinin beşinci fıkrasında, “Kooperatiflerde ve üst kuruluşlarında görevli bulunanlar bu kuruluşlara ait mal, para ve para hükmündeki kâğıtları ve gizli de olsa bunlarla ilgili defter ve belgeleri istenildiğinde müfettişlere, kooperatif kontrolörlerine, denetimle görevlendirilen personele ve kredi kuruluşlarının denetim görevlilerine göstermek, saymasına ve incelemesine yardımda bulunmak, istenilen bilgileri gerçeğe uygun ve eksiksiz olarak vermek ve doğru beyanda bulunmakla yükümlüdürler."
Yukarıda belirtilen hususlara aykırı hareket eden kooperatif ve üst kuruluşlarının yönetim kurulu ve memurları ile denetim kurulu üyeleri hakkında anılan Kanunun Ek 2’nci maddesi gereğince cezai sorumluluk doğacağından, tüm incelemeler için hazırlanan denetim raporu gereği için iki nüsha olarak Bakanlığımıza gönderilecektir. Bakanlığımıza gönderilen denetim raporları değerlendirildikten sonra Bakanlık Müfettişlerince incelenmesi kanaatine varıldığında Teftiş Kurulu Başkanlığına gönderilecek ve gerekli işlemler Bakanlığımızca yapılacaktır.
Bakanlığımız ve Valilikler (Bayındırlık ve İskan Müdürlükleri) tarafından verilen talimatların kooperatif yönetimlerince yerine getirilip getirilmediği İl Müdürlükleri tarafından takip edilecek ve verilen talimatları yerine getirmeyen kooperatif ve üst birlik yöneticileri hakkında hukuki süreci başlatmak amacıyla, yapılan işlemler ile ilgili bilgi ve belgeler Hukuk Müşavirliğine iletilmek üzere Bakanlığımıza gönderilecektir.
Valiliklere (Bayındırlık ve İskan Müdürlüklerine) yapılan şikâyetlerden hiç biri konu ile ilgili gerekli denetim yapılmadan Bakanlığımıza gönderilmeyecektir. Bakanlığımıza ve İl Müdürlüklerine verilen şikâyet dilekçelerinin zamanında sonuçlandırılması ve yapı kooperatifleri ve üst birliklerinin denetiminde birlikteliğin sağlanması amacıyla hazırlanan bu Genelge hükümlerine göre işlem yapmak ve denetim için görevlendirilecek personelin 13.12.2010 tarih ve 9737 sayılı Olurda belirtilen şartları taşıyan personelden seçilmesi, seçilen personel için gerekli görevlendirme olurunun alınması zorunlu olup görevlendirilen personelin iş ve işlemlerini Yapı Kooperatiflerinin Denetimine İlişkin Bayındırlık ve İskân Bakanlığı Denetim Kılavuzuna uygun olarak yürütmelerine dair tedbir alınması İl Müdürlerinin birinci derecede sorumluluğundadır.
Bilgi ve gereğini rica ederim.