2008/8 2008/8 Sayılı Genelge
- Tür
- Genelge
- Tarih
- 01.01.2008
- Yürürlük
- 01.01.2008
- Durum
- Yürürlükte
- Seri
- Genelgeler
Konu : Piyasa Gözetimi ve Denetimi Faaliyetlerinde Kanunların Uygulanması
GENELGE
2008/8
İLGİLİ MAKAMA
Piyasa gözetimi ve denetimi faaliyetleri kapsamında 1705 sayılı Ticarette Tağşişin Men’i İhracatın Murakabesi ve Korunması Hakkında Kanun, 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu, 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanması Hakkında Kanunda tanımlanan kabahatler ve uygulanacak idari yaptırımlara (idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi) ilişkin olarak, 5728 sayılı Temel Ceza Kanunlarına Uyum Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve Diğer Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile getirilen değişikler çerçevesinde uygulamada çeşitli tereddütler yaşandığı bilinmektedir.
Diğer yandan 5560 sayılı Kanunla değişik 5326 sayılı Kabahatler Kanununun getirmiş olduğu sistem (bu Kanun hükümleri) ile yukarıda anılan Kanunların ceza hükümlerinin uygulanması konusunda da tereddütler bulunduğu anlaşılmıştır.
Piyasa gözetimi ve denetimi ile ilgili kanunların uygulamalarına konu olarak yapılan diğer denetimlerde idari ve adli yaptırımların uygulanmasına yönelik tereddütlerin giderilmesi amacıyla, uygulama, mevzuat çerçevesinde aşağıda açıklanan usul ve esaslara göre yapılacaktır.
I. KANUNLARIN UYGULAMA ÖNCELİĞİ
1) Genel Kanun - Özel Kanun (Genel Hüküm -Özel Hüküm)
Hakkında özel hüküm bulunan hallerde özel hüküm ya da özel kanun uygulanır. Ancak, özel kanunda hüküm bulunmayan hallerde, genel hükümler uygulanır.
2) Kanunların zaman bakımından uygulanması
Kural olarak; yeni kanunda, önceki kanunlarda yer alan hangi hükümlerin ya da kanunların yürürlükten kaldırıldığı gösterilir. Aksine açık hüküm olmadıkça her olay hakkında, kural olarak, olayın gerçekleştiği tarihte yürürlükte olan hukuk kuralları uygulanır. Aynı konuyu düzenleyen birden fazla kanun varsa;
2.1. Sonraki özel kanun (ya da özel hüküm) ile önceki genel kanun (ya da hükmü) arasında çatışma yoktur; çünkü sonraki özel kanun, o konularda önceki genel kanunu değiştirmiş kabul edilir.
2.2. Sonraki genel kanun (ya da hüküm) aksine açık hüküm olmadıkça, önceki özel hükmü değiştirmez. Dolayısıyla özel hüküm uygulanır.
2.3. Eşdeğer nitelikli kanunlar (hükümler) bakımından; aynı konuda iki genel veya iki özel kanun var ise, sonraki hüküm ya da kanun öncekini yürürlükten kaldırmış sayılır ve sonraki kanun ya da hüküm uygulanır.
3) 1705 sayılı Ticarette Tağşişin Men’i İhracatın Murakabesi ve Korunması Hakkında Kanun ile 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun, ürünlerin teknik düzenlemelerine uygunluğunu düzenleyen iki ayrı genel nitelikli kanundur. Ancak 4703 sayılı Kanun daha sonra çıkan bir kanun olduğundan, önceki 1705 sayılı Kanunu yürürlükten kaldırmış sayılır ve dolayısıyla piyasa gözetimi ve denetiminde kabahatin tespitinde ve idari yaptırım uygulanmasında 4703 sayılı Kanun uygulanır.
4) 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu, düzenlediği konu itibariyle, diğer üç kanuna göre özel niteliklidir. Dolayısıyla düzenlediği metroloji konusunda bu Kanun hükümlerinin uygulanması esastır. Ölçü ve ölçü aletleri ile ilgili denetimler ve ceza uygulamaları 3516 sayılı Kanun hükümlerine göre yürütülecektir. 3516 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinde belirtilen yasaklara aykırı davranılması halinde, aynı Kanunun değişik 15 inci ve 16 ncı maddeleri uygulanacaktır.
Ancak, 3516 sayılı Kanun kapsamında metrolojik yönden tespit edilen aykırılığın yanı sıra ürün aynı zamanda güvensiz ise (temel emniyet gereklerini karşılamamakta ise) bu durumda, 4703 sayılı Kanunun ürün güvenliğine ilişkin hükümlerine göre idari para cezası da uygulanabilecektir.
ÖRNEK: Elektrikle çalışan bir tartı aletinde elektrik kaçağı bulunması, ürünün güvensiz hale gelmesine yol açar. Bu durumda söz konusu tartı aletini, 4703 sayılı Kanuna göre güvenli olarak piyasaya arz etmeyen üreticiye, bu Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine göre idari para cezası uygulanması gerekir. Güvensizliğe yol açan fiil aynı zamanda yanlış tartıma da yol açıyor olabilir. Bu durumda yine de ürün güvensizliğinden dolayı 4703 sayılı kanuna göre tek bir ceza uygulanacaktır. Ancak güvensizliğe yol açan fiil ile yanlış tartıma yol açan fiil, iki ayrı fiil ise, her iki fiil için ayrı ayrı ceza uygulaması yapılacak yani 4703 ve 3516 sayılı kanunlar ayrı ayrı uygulanacaktır.
5) 4703 sayılı Kanunun 12 nci maddesinin ikinci fıkrası, bu Kanundaki idari para cezaları, aynı fiilin bir suç veya daha ağır idari para cezası ile cezalandırılmayı gerektiren kabahat oluşturmaması halinde uygulanacağını hükme bağlamıştır. Buna göre; aynı fiil herhangi bir kanunda suç sayılmamak şartıyla, 4703 sayılı Kanun ile bir başka kanunda kabahat olarak düzenlenmiş ve her iki kanunda da karşılığı idari para cezası yaptırımına bağlanmış ise, mevcut durumda hangi kanundaki idari para cezası miktarının fazla olduğuna bakılarak uygulama ona göre yapılacaktır. Bu düzenleme Kabahatler Kanunun 15 inci maddesinin üçüncü fıkrasına paralel bir düzenlemedir.
Buna göre;
5.1. İlk olarak bir fiilin suç olarak düzenlenip düzenlenmediğine bakılması gerekir. Suç olarak düzenlenmiş ise suça ilişkin ceza uygulanır ve idari para cezası uygulanmaz.
5.2. Eğer suç olarak düzenlenmemiş ise, 4703 sayılı Kanun ile bir başka kanunda kabahat olarak düzenlenip düzenlenmediğine bakılır, her iki kanunda da aynı kabahat idari para cezası yaptırımına bağlanmış ise, hangi kanundaki idari para cezası miktarı fazla ise uygulama ona göre yapılır.
5.3. Hem 4703 sayılı Kanuna göre güvensiz üretilen ve idari yaptırım gerektiren hem de, 3516 sayılı Kanuna göre adli yaptırım gerektiren suç durumunda, her iki Kanun birlikte uygulanabilir mi? Eğer her iki kanunda yaptırıma bağlanan fiiller farklı ve biri kabahat diğeri de suç ise evet uygulanabilir. Burada yaptırıma bağlanan fiilin, aynı fiil olup olmadığına bakılması gerekir.
ÖRNEK: 1- "Damgalanmamış ölçü ve ölçü aletini satan veya piyasaya arz eden kişi", 3516 sayılı Kanunun 16 maddesi ikinci fıkrasında düzenlenen suçu işlemiştir. Bu fiili nedeniyle üretici, 3516 sayılı Kanuna göre hapis cezası ile cezalandırılır. Bu fiil nedeniyle ayrıca idari para cezası uygulanmaz. Eğer ürünün aynı zamanda güvensiz olduğu (yani ayrı bir kabahat fiili işlenmiş ise) tespit edilirse, 3516 sayılı Kanunda güvensizlik cezalandırılmadığı için 4703 sayılı Kanuna göre idari para cezası uygulanacaktır.
ÖRNEK: 2- Teknik düzenlemeye aykırılık hem 4077 sayılı Kanunda ve hem de 4703 sayılı Kanunda kabahat olarak tanımlanmış ve her iki kanunda da idari para cezasına bağlanmıştır.
4077 sayılı Kanun (19 ve 25 inci maddeleri) ile 4703 sayılı Kanun (5 ve 12 nci maddeleri) "teknik düzenlemeye aykırılığı kabahat olarak tanımlamış ve aykırı davranışı yaptırıma bağlamıştır. Bu durumda uygulama nasıl yapılacaktır? Aynı fiil herhangi bir kanunda suç sayılmamak şartıyla, 4703 sayılı Kanun ile bir başka kanunda kabahat olarak düzenlenmiş ve her iki kanunda da karşılığı idari para cezası yaptırımına bağlanmış ise, mevcut durumda hangi kanundaki idari para cezası miktarının fazla olduğuna bakılarak uygulama ona göre yapılacaktır. Sadece teknik düzenlemeye aykırılık kabahatinin işlendiğini varsayarsak, 4077 sayılı Kanunun 25 inci maddesinin altıncı fıkrasına göre beş bin Yeni Türk Lirası, 4703 sayılı Kanunun 12 maddesinin birinci fıkrası (a) bendine göre iki bin-beş bin Yeni Türk Lirası arasında idari para ceza öngörülmüştür. Bu ve benzeri durumlarda, 4703 sayılı Kanunun 12 nci maddesinin ikinci fıkrası hükmüne göre, 4077 sayılı Kanunun öngördüğü idari para cezasının daha ağır olması nedeniyle bunun uygulanması yapılacaktır.
Kuşkusuz bu yönde yapılacak uygulama, ceza verme yetkisi ve kanun yoluna başvurma bakımından da, 4077 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması sonucunu doğurmaktadır. Bu durumda, 4077 sayılı Kanunun 26 ncı maddesi birinci fıkrasına göre mülki amir ceza verebilir, üçüncü fıkrasına göre tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde idari para cezası kararına karşı idare mahkemesinde kanun yoluna başvurulabilir.
II. KABAHATLER KANUNUNUN UYGULANMASI
5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesine göre, idarî yaptırım kararlarının kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanır. 4077 sayılı Kanunda kanun yolu olarak idare mahkemeleri belirlenmiştir. Kabahatler kanununun diğer genel hükümleri ise, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller (kabahatler1) hakkında uygulanır. Buna göre; özel kanunlarda idari yaptırım kararlarına karşı kanun yollarına (yargısal denetim) başvuru hariç, idari yaptırımlar hakkında bu Kanun hükümleri uygulanacaktır.
Bu hüküm çerçevesinde Kabahatler Kanunun genel hükümlerinin nasıl uygulanacağı aşağıda açıklanmıştır.
1) 5326 sayılı Kabahatler Kanunu, zaman bakımından uygulanma konusunda, 5237 sayılı Türk Ceza Kanununa gönderme yapmıştır. Buna göre kabahatin işlendiği zaman yürürlükte bulunan Kanuna göre kabahat sayılmayan bir fiilden dolayı kimseye idari yaptırım uygulanamaz (Kabahatler Kanunu Md:5). Kabahat işlendikten sonra yürürlüğe giren Kanuna göre kabahat sayılmayan bir fiilden dolayı da kimseye idari yaptırım uygulanamaz. Kabahatin işlendiği zaman yürürlükte bulunan Kanun ile sonradan yürürlüğe giren Kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan Kanun hükümleri uygulanır.
2) Tüzel kişilerin ve gerçek kişilerin idari yaptırım uygulanması bakımından sorumluluğu (Kabahatler Kanunu Md:8);
2.1. Kabahatler Kanunun, 8 inci maddesinde, tüzel kişiler hakkında kabahat dolayısıyla idarî yaptırım ve bu bağlamda idarî para cezası uygulanabileceği hükme bağlanmıştır. Yapılan düzenleme ile, idarî para cezasının niteliği ve amacının farklılığı dolayısıyla, bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenen kabahat nedeniyle bu tüzel kişiye idarî para cezası verilebilmesi kabul edilmiştir.
2.2. Aynı maddede; tüzel kişinin organı veya temsilci sıfatıyla hareket eden gerçek kişi ya da tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde istihdam edilen kişi hakkında da idarî yaptırım uygulanması hükme bağlanmıştır. Ancak, kanunda açık hüküm olmadıkça aynı kabahatten dolayı hem tüzel kişiye, hem de organ üyesi, temsilcisi veya çalışanı gerçek kişiye idari yaptırım uygulanamaz. Açıkça her ikisine de ceza uygulanacağı düzenlenmiş olmalıdır.
2.3. Gerçek kişiye ait bir işte çalışan kişinin, bu faaliyeti çerçevesinde işlemiş bulunduğu kabahatten dolayı, iş sahibi kişi hakkında da idarî yaptırım uygulanır.
3. Kabahatlerde iştirak;
3.1. Kabahatler Kanununun 14 üncü maddesinde, kabahatlerde iştirak düzenlenmiştir. Maddenin birinci fıkrasında; “Kabahatin işlenişine birden fazla kişinin iştirak etmesi halinde bu kişilerin her biri hakkında, fail olarak idarî para cezası verilir" hükmüne yer verilmiştir. Kabahatin işlenişine iştirak eden kişiler arasında fail ve şerik (azmettiren veya yardım eden) ayırımı gözetilmemiş, her birinin ayrı ayrı cezalandırılması kabul edilmiştir.
3.2. Kabahatler Kanununun 14 üncü maddesinin ikinci fıkrasında "Özel faillik niteliğinin arandığı durumlarda, kabahate iştirak eden ve bu niteliği taşımayan kişi hakkında da fail olarak idarî para cezası verilir" şeklinde hükme bağlanmış ve özel faillik niteliğini taşıyan kişinin işlediği kabahate bu niteliği taşımayan kişinin iştirak etmesi halinde, bu kişi de fail olarak idarî para cezası ile cezalandırılabilecektir.
ÖRNEK: Üreticinin, piyasaya güvenli ürün arz etme yükümlülüğünü ihlal etmesi halinde, test ve belgelendirme kuruluşunun sorumluluğu veya Tip Onay Belgesi düzenlenmesinde yetkilendirilmiş mühendisin sorumluluğu bu kapsamda değerlendirilebilir. Eğer, üreticinin güvensiz ürün piyasaya arz etmesine test ve belgelendirme kuruluşu (yahut yetkili mühendis) yol açmış ve ilgili kanunda ayrıca bu kabahatten dolayı cezalandırılması düzenlenmemiş ise, bu kuruluşa Kabahatler Kanunu bağlamında iştirak hükümleri uyarınca idari para cezası uygulanır.
3.3. Maddenin üçüncü fıkrasında; “Kabahate iştirak için kasten ve hukuka aykırı işlenmiş bir fiilin varlığı yeterlidir. Kabahatin işlenişine iştirak eden kişi hakkında, diğerlerinin sorumlu olup olmadığı göz önünde bulundurulmaksızın idarî para cezası verilir. ” hükmüne yer verilmiştir. Bu hüküm ile; kabahate iştirak için, kastın ve hukuka aykırı işlenmiş bir fiilin varlığı aranmıştır. Eğer, kişi kabahati kasten işlememiş ise, yani kastı (bilerek ve isteyerek kusurlu davranmış ya da durumun ve koşulların gerektirdiği dikkat ve özeni göstermemiş ise) yoksa, iştirakten dolayı idari para cezası uygulanamaz.
3.4. Maddenin dördüncü fıkrası “Kanunda özel faillik niteliğini taşıyan kişi açısından suç, diğer kişiler açısından kabahat olarak tanımlanan fiilin, bu niteliği taşıyan ve taşımayan kişiler tarafından ortaklaşa işlenmesi halinde suça iştirake ilişkin hükümler uygulanır” şeklinde hükme bağlanmıştır. Herhangi bir kişi açısından kabahat oluşturan fiilin, TCK’ya göre özel faillik niteliğini taşıyan bir başkası açısından suç oluşturabileceği, bu durumda, özel faillik niteliği taşıyan bir kişi ile birlikte bu fiili işlemiş olan kişi hakkında (kendisi açısından kabahat oluşturan fiili tek başına işlemiş olsaydı, kabahatten dolayı hakkında idarî para cezası verilecekti), artık idarî para cezası değil, özel faillik niteliğini taşıyan kişinin işlemiş bulunduğu suça iştirakten dolayı Türk Ceza Kanununun iştirake ilişkin hükümlerine göre hapis veya adlî para cezasına hükmolunacaktır. Bu durumda, konu ceza kovuşturması için yetkili kuruluş(denetim yapan Genel Müdürlük veya İl Müdürlüğü) tarafından Cumhuriyet Başsavcılığına intikal ettirilecektir.
4. Kabahatlerde içtima (KK. Md:15)
4.1. Kabahatler Kanununun 15 inci maddesinde, kabahatlerde içtima düzenlenmiştir. Maddenin birinci fıkrası, “Bir fiil ile birden fazla kabahatin işlenmesi halinde bu kabahatlere ilişkin tanımlarda sadece idarî para cezası öngörülmüşse, en ağır idarî para cezası verilir. Bu kabahatlerle ilgili olarak kanunda idarî para cezasından başka idarî yaptırımlar da öngörülmüş ise, bu yaptırımların her birinin uygulanmasına karar verilir.” şeklinde düzenlenmiştir. Buna göre; bir fiille birden fazla kabahat işlenmesi halinde, en ağır idari para hangisi için öngörülmüş ise, o idari para cezası ile başka idarî yaptırımlar da öngörülmüş ise, bu yaptırımlar birlikte uygulanır.
4703 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrası teknik düzenlemeye uygunluğu ve üçüncü fıkrası ise ürün güvenliğini düzenlemiş ve bu hükümlere aykırı davranış iki ayrı kabahat olarak tanımlamıştır. Bir üreticinin piyasaya sunduğu ürün güvensiz ise aynı zamanda teknik düzenlemesine de aykırıdır. Ancak, her teknik düzenlemeye aykırılık ürünün güvensizliği sonucunu doğurmaz.
Her iki haksız davranış için, 4703 sayılı Kanunun 12 nci maddesinde ayrı ayrı idari para cezası tayin edilmiş; ayrıca, güvensiz ürünlerin piyasaya arzının yasaklanması ve piyasadan toplatılması idari tedbirleri hükme bağlanmıştır. Kabahatler Kanununa göre, hangi kabahat için getirilen cezanın ağır olduğu önce tespit edilecektir. Piyasaya “güvensiz ürün” arz edilmesi sonucu öngörülen idari para cezasının daha ağır olması nedeniyle, üreticiye, sadece güvensiz ürün için para cezası uygulanacaktır (teknik düzenlemeye aykırılıktan dolayı ayrıca ceza uygulanmayacaktır).
Eğer teknik düzenlemeye aykırılık aynı zamanda ürünün güvensiz olmasına da yol açmış ise, Kanunun 12 nci maddesinin (b) bendinin uygulanacak, ayrıca teknik düzenlemeye aykırılığı yaptırıma bağlayan 12 nci maddenin (a) bendine göre ceza uygulaması yapılmayacaktır. Ancak, test sonucu tespit edilen olumsuzluk/uygunsuzluk güvensizliğe yol açmamış ise, 4703 sayılı Kanun 12 maddesinin sadece (a) bendine göre ceza uygulaması yapılacaktır. Bu durumda, 4703 sayılı Kanunun 12 nci maddesinin ikinci fıkrası hükmüne göre uygulama yapılacaktır.
4.2. Maddenin ikinci fıkrasında “Aynı kabahatin birden fazla işlenmesi halinde her bir kabahatle ilgili olarak ayrı ayrı idarî para cezası verilir. Kesintisiz fiille işlenebilen kabahatlerde, bu nedenle idarî yaptırım kararı verilinceye kadar fiil tek sayılır.” hükmüne yer verilmiştir. Maddenin ikinci fıkrası gerekçesinde, bu fıkradan ne anlaşılması gerektiği açıklanmıştır. Buna göre, Türk Ceza Kanununun zincirleme suça ilişkin hükümlerinin kabahatler açısından uygulanamayacağı vurgulanmıştır. Bir kabahatin birden fazla işlenmesi durumunda gerçek içtima hükümlerine göre, her bir fiille ilgili olarak ayrı ayrı idarî para cezasına karar verilir. Ancak, fıkranın ikinci cümlesinde, kesintisiz fiille işlenen kabahatlerde, idari yaptırım kararı verilinceye kadar tek fiil sayılacağı ve buna göre ceza uygulanacağı hükme bağlanmıştır.
Aynı marka ürünün, aynı modelinin, aynı tipinin, aynı partide üretilmiş uygunsuz ürünü ile işlenmiş kabahatlerde fiil tek sayılır.
ÖRNEK:1- Bir ithalatçının gerçeği yansıtmayan TİP ONAY BELGESİ ile, üç farklı gümrük kapısından motosiklet ithalatı yaptığını varsayalım. Yapılan denetimlerde, uygunsuzluk tespit edilmiştir. Burada, Tip Onay Belgesinin alınmış olması tek başına kabahat oluşturmaz. Bu onay belgesine istinaden ithalat da yapılmışsa ancak o zaman kabahat işlenmiş olur. Aynı belgeyle, değişik zamanlarda her bir gümrük giriş kapısından farklı tarihlerde ve partiler halinde ithalat yapılmıştır. Her bir gümrük kapısından yapılan her bir parti ithalatın aynı tip onay belgesini taşımasına karşın 3 farklı gümrükten iç piyasaya girmesi nedeniyle, ayrı ayrı kabahat sayılması, ceza adaleti ve cezanın caydırıcılığı bakımından daha uygundur.
ÖRNEK: 2- CE işareti taşımayan XXX Marka, YYY Model, 32 cm Düz Panel LCD tip bilgisayar monitörü için üretim partisindeki ürün sayısına bakılmaksızın, hatalı üretim partisine tek bir ceza uygulanır.
ÖRNEK: 3- Teknik düzenlemesinde belirtilmiş olan bilgilendirici ve tanıtıcı etiketi (enerji, tekstil, ayakkabı ve yakıt ekonomisi etiketleri) temin etmeyen üreticiye ya da üretici tarafından temin edildiği halde etiketi ürüne iliştirmeyen satıcıya teknik düzenlemeye aykırılıktan her model (otomobillerde bir araç tipi altında farklı yakıt tüketimi veya emisyon değerine sahip her bir araç ayrı ürün kabul edilecektir) için 4077 sayılı Kanunda öngörülen ceza daha yüksek olduğu için bu Kanuna göre ceza uygulanır.
ÖRNEK: 4- Asansörler gibi monte edildikleri yapıyla bütünleşik ürünler için ise, her bir asansör montajındaki uygunsuzluk ayrı bir fiil olarak değerlendirilir.
ÖRNEK: 5- Ölçü aletinin teknik düzenlemesine aykırı olarak piyasaya arz edilmesi durumunda; bu uygunsuzluğuna ilişkin idari yaptırım uygulanırken aynı marka ürünün, aynı modelinin, aynı tipinin, aynı partide üretilenlere tek bir idari para cezası uygulanır.
Aynı tipte üretilen ölçü aletlerinin kullanıcılarının sorumluluklarını yerine getirmemesi durumunda (periyodik muayenenin yerine getirilmemesi gibi) kullanıcıya her bir ölçü aleti için ayrı ayrı ceza uygulanır.
4.3. Maddenin son fıkrasına göre; bir fiil hem kabahat hem de suç olarak tanımlanmış ise, sadece suçtan dolayı yaptırım uygulanabilecektir (Bu düzenleme 4703 sayılı Kanunun 12 nci maddesi ile uyumludur). Böyle bir durumun varlığının tespiti halinde, konu Cumhuriyet Başsavcılığına intikal ettirilir. Ancak, suçtan dolayı ceza yaptırımı uygulanamayan hallerde, kabahat dolayısıyla idari yaptırım uygulanabilecektir.
5) Kabahatlerde Tekerrür
Kabahatler Kanunda, tekerrüre ilişkin düzenlemeye yer verilmemesini, özel kanunlardaki tekerrüre ilişkin hükümlerin uygulanacağının kabulü şeklinde anlamak gerekir.
4703 sayılı Kanundan tekerrür hükmü kaldırıldığından, aynı türden kabahatin ikinci kez işlenmesi halinde, söz konusu kabahat için maddede öngörülen alt ve üst sınırlar dahilinde, 5326 sayılı Kanun 17 nci maddesinin ikinci fıkrası da dikkate alınarak, ikinci defa idari para cezası uygulanan kişiye birinci cezaya göre daha ağır idari para cezası uygulanması yoluna gidilecektir.
6) İdari para cezalarının miktarı, tahsili ve artırılması(Kabahatler Kanunu Md:17)
6.1. Kabahatler Kanununun 17 nci maddesinde; idarî para cezalarının, maktu veya nispi olabileceğine, kanunda alt ve üst sınırı gösterilmek suretiyle de belirlenebileceğine yer verilmiştir. Alt ve üst sınır tespit edilmiş olması durumunda, idarî para cezasının miktarı belirlenirken; işlenen kabahatin haksızlık içeriği ile failin
kusuruna ve ekonomik durumuna bakılacağı ve buna göre ceza uygulaması yapılacağı kabul edilmiştir.
√ işlenen kabahatin haksızlık içeriğinin değerlendirilmesi; ürünün temel gerekler, yani tüketicinin/kullanıcının can ve mal güvenliği ve çevrenin korunması bakımından risk derecesi, riskin ağırlığı, bu riskin gerçekleşip gerçekleşmediği, ölüm ve yaralama olup olmadığı vb.
√ failin kusurunun; kabahati işleyen failin aynı ve benzer kabahatleri daha önce işleyip işlemediği (tekerrür), kabahati bilerek ve isteyerek işleyip işlemediği,
√ ekonomik durumunun; üreticinin/kabahati işleyenin, ticari faaliyetinin kapsamı, ürün çeşitliği, ürünlerin yüksek katma değerli ürünlerden olup olmadığı, tahmini pazar büyüklüğü, vergi matrahı ve mümkünse bilanço değeri vb.
yönlerinden değerlendirilerek alt ve üst sınırlar içinden ceza uygulanmalıdır. Her durumda, ceza miktarının gerekçesi hukuken haklı ve geçerli sebeplerle ortaya konulmalı ve ceza tutanağında bu hususlar açıklanmalıdır.
6.2. Kabahatler Kanununa göre: idarî para cezaları Devlet Hazinesine ödenecektir.
6.2.1 .Yetkili kuruluşlar tarafından verilen idari para cezaları, kişinin ekonomik durumunun müsait olmaması halinde, ilk taksitinin peşin ödenmesi koşuluyla, bir yıl içinde ve dört eşit taksit halinde ödenmesine karar verilebilir.
6.2.2. İdarî para cezasını kanun yoluna başvurmadan önce ödeyen kişiden bunun dörtte üçü tahsil edilir. Peşin ödeme, kişinin bu karara karşı kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez.
6.3. Aynı maddede, kesinleşen idari para cezası kararının, derhal tahsil için
mahallin en büyük mal memuruna verileceği ve idarî para cezasının, 21.7.1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edileceği hükme bağlanmıştır. Buna göre; idari para cezaları tahsil edilebilmesi için ceza işlemi, cezayı veren (uygulayan) yetkili birimler veya il müdürlükleri tarafından, ceza muhatabına ve ilgili Defterdarlık veya Mal Müdürlüğüne (Vergi Dairesi) gönderilecektir.
6.4. İdari para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere, o yıl için 4.1.1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilân edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Bu suretle idarî para cezasının hesabında bir Türk Lirasının küsuru dikkate alınmaz.
7) Diğer idari yaptırımlar (Kabahatler Kanunu Md:18-19)
7.1. Mülkiyetin kamuya geçirilmesi; Kanunun 18 inci maddesinde mülkiyetin kamuya geçirilmesi tanımlanmıştır. Buna göre; kabahatin konusunu oluşturan veya kabahat işlenmesi suretiyle elde edilen eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesi (müsadere edilmesi) olarak tanımlanmıştır. Kanun, mülkiyetin kamuya geçirilmesine, ancak kanunda açık hüküm bulunan hallerde karar verilebileceğini hükme bağlamıştır. O halde, kanunda açık hüküm olmadıkça mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararı verilemez.
7.2. Aşağıdaki koşullardan birinin yerine getirilmesine bağlı olarak, mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin karar belli bir süre geciktirilebilir.
a) Eşyanın kullanılmaz hale getirilmesi,
b) Eşyanın, niteliğinin değiştirilmesi,
c) Eşyanın, ancak belli bir surette kullanılması.
Yetkili kuruluşça belirlenen ve verilen, süre zarfında koşulun yerine getirilmemesi halinde, eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir.
ÖRNEK: 1 -Ölçü ve ölçü aletinin, örneğin bir akaryakıt istasyonunda kullanılan akaryakıt sayaçlarının denetiminde, sayaçlardan birinin veya birkaçının damga süresinin dolduğu, ancak ölçü aletinin damgalarında ve diğer görsel muayene sonucunda başka bir uygunsuzluğun bulunmadığı tespit edilmiştir. (Periyodik muayene için zamanında müracaat edilmemiş olması durumu bu kapsamda değerlendirilecektir.) 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunun 15 inci maddesinin (c) bendine göre; “...damga süresi dolmuş ölçü aletini kullanan kişiye, bin Türk Lirası idari para cezası verilir. Ayrıca bu ölçü aletlerine el konularak mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir.” 5326 sayılı Kanunun 18 inci maddesinin ikinci fıkrasına göre, damga süresi dolmuş sayaçlar mühürlenir ve kullanıma kapatılır. Periyodik muayenesi yapılarak damgalanması için kullanıcıya makul bir süre verilir. Böylece eşyanın belli bir surette kullanılması olanağı sağlanır. Buna bağlı olarak, mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararı verilen süre içinde geciktirilir. Eğer verilen süre içinde sayaçlar damgalanmazsa mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararı verilir. Ölçü aletiyle ilgili olarak uygulanacak idari cezalarda mülkiyetin kamuya geçirilmesini gerektiren her durum için bu maddenin uygulanması mümkündür.
3516 sayılı Kanuna göre bir sayacın ticarethanede kullanılması veya tüketici tarafından kullanılması önemli değildir. Önemli olan sayacın gösterdiği değer karşılığında bir ödemenin (faturalandırmanın) olup olmadığıdır. Yani tartı, sayaç, uzunluk ölçüsü v.b. gibi bir ölçü aletinin ölçtüğü miktar üzerinden bir taraf için bedel ödeme veya bir gelir sağlama veya bir hak elde etme sonucu doğuyor ise (para verme/alma veya bir haktan mahrumiyeti/kazanımı) o ölçü aleti 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu kapsamına girmektedir. Dolayısıyla 5326 sayılı Kanunun 18 inci maddesinin ikinci fıkrasına göre yapılacak müsadere işleminde bu husus dikkate alınacaktır.
ÖRNEK: 2- Evlerde kullanılan doğalgaz sayacı, su sayacı gibi sayaçlar bedel ödeme sonucunu doğurduğu için 3516 sayılı Kanuna göre mülkiyeti kamuya geçirilebilir. Mülkiyeti kamuya geçirmeden önce 5326 sayılı Kanunun 18 inci maddesinde öngörülen önemleri takiben bu uygulama yapılabilir. Ancak tüketicinin evinde kullandığı banyo baskülü gibi ürünler bedel ödeme sonucu doğurmadığı için müsadere işlemine tabi değildir.
7.3. Mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin karar kesinleşinceye kadar ilgili/yetkili kamu kurum ve kuruluşu tarafından eşyaya el konulabileceği gibi; eşya, kişilerin muhafazasına da (yed-i emin) bırakılabilir. Özellikle taşınması ve korunmasında güçlük çekilen ürünlerde bu yola başvurulur. Örneği: Asansör, iş makinaları vb.
7.4. Eşyanın mülkiyeti, kanunda açık hüküm bulunan hallerde ilgili kamu kurum ve kuruluşuna, aksi takdirde Devlete geçer.
7.5. Eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilebilmesi için fail (kanuna aykırı davranan) hakkında idarî para cezası veya başka bir idarî yaptırım kararı verilmiş olması şartı aranmaz.
7.6. Mülkiyeti kamuya geçirilen eşya, başka suretle değerlendirilmesi mümkün olmazsa imha edilir.
7.7. Mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin karar, kesinleşmesi halinde yerine getirilir. Mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararına karşı yargı yoluna gidilmesi halinde, mahkeme kararı beklenir ve buna göre işlem yapılır.
8) Özel kanunlarda öngörülen diğer idari yaptırımlar
Diğer kanunlarda kabahat karşılığında öngörülen belirli bir süre için; bir meslek ve sanatın yerine getirilmemesi, işyerinin kapatılması, ruhsat veya ehliyetin geri alınması, nakil aracının trafikten veya seyrüseferden alıkonulması, gibi yaptırımlara ilişkin hükümler, ilgili kanunlarda bu Kanun hükümlerine uygun değişiklik yapılıncaya kadar saklıdır.
BEŞİNCİ BÖLÜM
9) İdari para cezalarında zamanaşımı (Kabahatler Kanunu Md:20-21)
Kanun, kabahatlerle ilgili iki tür zamanaşımı süresi öngörmüştür. Bunlardan ilki 20 nci maddesiyle düzenlenmiş olan “soruşturma zamanaşımı", ikincisi 21 inci maddesiyle düzenlenmiş olan “yerine getirme zamanaşımı" dır.
9.1. Soruşturma zamanaşımı süresi
Soruşturma zamanaşımının dolması halinde, kabahatten dolayı idari para cezası kararı verilemez. Soruşturma zamanaşımı süresi, kabahatler karşılığı uygulanan idari para cezası miktarına bağlı ve kademeli belirlenmiştir. Buna göre, soruşturma zamanaşımı süresi;
a) Yüzbin Türk Lirası veya daha fazla idarî para cezasını gerektiren kabahatlerde beş,
b) Ellibin Türk Lirası veya daha fazla idarî para cezasını gerektiren kabahatlerde dört,
c) Ellibin Türk Lirasından az idarî para cezasını gerektiren kabahatlerde üç,
yıldır.
Nispî nitelikli idarî para cezasını gerektiren kabahatlerde soruşturma zamanaşımı süresi sekiz yıldır. Zamanaşımı süresi, kabahate ilişkin tanımdaki fiilin işlenmesiyle veya neticenin gerçekleşmesiyle işlemeye başlar. Kabahati oluşturan fiilin aynı zamanda suç oluşturması halinde suça ilişkin dava zamanaşımı hükümleri uygulanır.
9.2 Yerine getirme zamanaşımı
Kanun 21 inci maddesinde, ceza kararının yerine getirilmesi için zamanaşımı hükme bağlanmıştır. Yerine getirme zamanaşımı süresi, idari yaptırım kararının kesinleşmesi tarihinden itibaren işlemeye başlar. Kanun hükmü gereği olarak idarî yaptırımın yerine getirilmesine başlanamaması veya yerine getirilememesi halinde zamanaşımı işlemez.
Yerine getirme zamanaşımının dolması halinde, idarî para cezasına veya mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin karar artık yerine getirilemez.
Ceza kararını yerine getirme zamanaşımı süresi;
a) Ellibin Türk Lirası veya daha fazla idarî para cezasına karar verilmesi halinde yedi,
b) Yirmibin Türk Lirası veya daha fazla idarî para cezasına karar verilmesi halinde beş,
c) Onbin Türk Lirası veya daha fazla idarî para cezasına karar verilmesi halinde dört,
d) Onbin Türk Lirasından az idarî para cezasına karar verilmesi halinde üç,
e) Mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin zamanaşımı süresi on,
f) yıldır.
10) Üreticinin uyarılması (Sanayi ve Ticaret Bakanlığı PGD Yönetmeliği Md:7)
Denetimle görevli personel, ürünün teknik düzenlemesine uygun olup olmadığını tespit etmek amacıyla, öncelikle ürünün, ilgili teknik düzenlemede öngörülen işaret ve/veya belgeleri taşıyıp taşımadığına bakar. Bu işaret ve/veya belgeleri taşımadığı ve/veya ilgili teknik düzenlemenin diğer kriterlerine uymadığı tespit edilen ürünler için, teknik düzenlemeye uygunsuzluk nedeniyle tutanağın ilgili bölümü doldurulur. Bu uygunsuzluğun insan sağlığına, can ve mal güvenliğine, hayvan, bitki yaşamına ve sağlığına ve çevreye bir tehdit arz etmemesi koşuluyla, Bakanlık üreticiyi yazılı olarak uyarır, 15 gün süre vererek uygunsuzluğun nasıl giderileceği ve bu işlemin ne kadar zamanda tamamlanacağına dair görüş ister ve bu bilgiler doğrultusunda üreticiye uygunsuzluğun giderilmesi amacıyla makul bir süre verir. Verilen süre sonucunda uygunsuzluğun giderilmemiş olması halinde, üreticiye, ilgili kanunun kabahat için öngördüğü yaptırımlar uygulanır.
Denetim sonucunda uygunsuzluğunun giderilmesi için süre verilmiş olan bir ürüne aynı uygunsuzluk için tekrar süre verilmez.
11) İdari yaptırım kararı verme yetkisi( KK Md:22 ve Yönetmelik Md: 21)
11.1. Kabahatler Kanununun 22 nci maddesinde, bir yandan kabahat dolayısıyla idarî yaptırım kararı vermeye ilgili kanunda açıkça gösterilen idarî kurul, makam veya kamu görevlilerinin yetkili olduğu, diğer yandan da, kanunda açık hüküm bulunmayan hallerde, ilgili kamu kurum ve kuruluşunun en üst amirinin idari yaptırım konusunda yetkili olduğu belirlenmiştir.
11.2. 4703 sayılı Kanun, alınacak önlemler ve uygulanacak idari yaptırımlar konusunda "yetkili kuruluşların” yetkili olduğunu belirlemiştir. Ancak, bu yetkilerin hangilerinin hangi makam ve merciiler tarafından kullanılacağını açıklamamıştır. “En üst amirden” anlaşılması gereken illerde “en büyük mülki amir Vali”, merkez teşkilatında ise “Müsteşardır.”
11.3. "Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Piyasa Gözetimi ve Denetimi Yönetmeliği"nin 21 inci maddesinde, idari yaptırımların uygulanmasında yetki belirlenmiştir. Bu maddeye göre;
- Ürünün, insan sağlığını, can ve mal güvenliğini tehlikeye düşürebileceğinin tespit edilmesi halinde, denetimle görevli personel, piyasaya arzı geçici olarak durdurabilir ve bu durum Bakanlığa ve İl Müdürlüğüne derhal bildirilir.
- Ürünün piyasaya arzının geçici olarak durdurulma süresi ürünün test edilebilmesi için teknik gerekçelerle daha fazla bir süreye ihtiyaç duyulmaması halinde üç günden fazla olamaz. Ancak, teknik gerekçeler daha uzun bir süreyi gerektirir ise piyasaya arz daha uzun bir süre durdurulabilir.
- Ürünün piyasaya arzının yasaklanması, piyasaya arz edilmiş ürünlerin toplatılması ve ürünün kısmen veya tamamen bertaraf edilmesi kararı Bakanlık tarafından verilir ve İl Müdürlükleri tarafından uygulanır.
11.4. İdari para cezası uygulama yetkilisi
11.4.1. 4703 sayılı Kanuna göre idari para cezaları, denetimle görevli personelin önerisi üzerine, Bakanlıkça veya Valiliklerce uygulanır. Bakanlık merkez teşkilatı personeli denetim yapmış ise Müsteşar, il müdürlüğü personeli denetim yapmış ise Vali, birlikte denetim yapılmış ise Müsteşar tarafından ceza verilir.
11.4.2 İl Müdürlüklerinin denetimleri sonucunda ortaya çıkan idari para cezalarına ilişkin işlemler o İl Müdürlüğü tarafından yerine getirilir. Uygunsuzluk başka bir ilde tespit edilmiş olsa bile üretici ve ithalatçı hangi ilde yerleşikse o İl Müdürlüğü idari para cezasını uygular.
11.4.3. 4077 sayılı Kanunun 19 uncu maddesine aykırılık nedeniyle aynı Kanunun 25 inci maddesinin altıncı fıkrasına göre idari para cezası uygulama yetkisi Vali’ye aittir.
11.4.4. 3516 sayıla Kanuna göre yapılacak ceza uygulama yetkisi "Sanayi ve Ticaret İl Müdürü”ne aittir.
11.5. Cumhuriyet Savcısının karar verme yetkisi
Kanun, Cumhuriyet savcısını, kanunda açıkça hüküm bulunan hallerde bir kabahat dolayısıyla idarî yaptırım kararı verme konusunda yetkilendirmiştir. Bir suç dolayısıyla başlatılan soruşturma kapsamında bir kabahatin işlendiğini öğrenmesi halinde, Cumhuriyet savcısı durumu ilgili kamu kurum ve kuruluşuna bildirebileceği gibi, kendisi de idarî yaptırım kararı verebilir. Soruşturma konusu fiilin kabahat oluşturduğunun anlaşılması halinde, Cumhuriyet savcısı bu nedenle idarî yaptırım kararı verir. Ancak, bunun için ilgili kamu kurum ve kuruluşu tarafından idarî yaptırım kararı verilmemiş olması gerekir. O halde Cumhuriyet savcısı böyle bir idari ceza kararı vermeden önce, ilgili yetkili kuruluştan bir yaptırım uygulanıp uygulanmadığını öğrenmelidir.
11.6. Mahkemenin karar verme yetkisi
Kovuşturma konusu fiilin kabahat oluşturduğunun anlaşılması halinde, mahkeme tarafından da idarî yaptırım kararı verilir.
12) İdari yaptırım kararında yer alması gereken unsurlar
İdari yaptırım kararına ilişkin tutanakta;
- Hakkında idarî yaptırım kararı verilen kişinin kimlik ve adresi,
- İdarî yaptırım kararı verilmesini gerektiren kabahat fiili,
- Bu fiilin işlendiğini ispata yarayacak bütün deliller,
- Karar tarihi ve kararı veren kamu görevlilerinin kimliği.
açık bir şekilde yazılır. Tutanakta, ayrıca kabahati oluşturan fiil, işlendiği yer ve zaman gösterilerek açıklanır.
13) İdari yaptırım kararlarının tebliği
Kanuna göre; idarî yaptırım kararı, 11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre ilgili kişiye tebliğ edilir. Tebligat metninde bu karara karşı başvurulabilecek kanun yolu, mercii ve süresi açık bir şekilde belirtilir. İdarî yaptırım kararının ilgili gerçek kişinin huzurunda verilmesi halinde tutanakta bu husus açıkça belirtilir. Bu karara karşı başvurabileceği kanun yolu, mercii ve süresine ilişkin olarak bilgilendirildikten sonra kişinin karar tutanağını imzalaması istenir. İmzadan kaçınılması halinde bu durum tutanakta açıkça belirtilir. Karar tutanağının bir örneği kişiye verilir. Tüzel kişi hakkında verilen idarî yaptırım kararları her halde ilgili tüzel kişiye tebliğ edilir.
14) İdari para cezası kararına karşı başvuru yolu
Kabahatler Kanununun 27 nci maddesinde, idarî para cezasına ilişkin idarî yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabileceği düzenlenmiştir.
Kanunlarda düzenlenmiş özel kanun yolları hariç, idari para cezası işlemlerinden doğan uyuşmazlıkların çözüm yerinin, sulh ceza mahkemeleri olduğu belirlenmiştir.
ÖRNEK: 11- 4077 sayılı TKHK’nu 26 maddesinin üçüncü fıkrasında, bu Kanun hükümlerine göre verilen idari yaptırım kararlarına karşı 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu hükümlerine göre kanun yoluna başvurulacağı ve idare mahkemesinde dava, işlemin tebliği tarihinden itibaren onbeş gün içinde açılacağı hükme bağlanmış ve böylece 4077 sayılı Kanuna göre uygulanacak idari yaptırımlar için özel bir kanun yolu düzenlemiştir.
Bilgilerinizi ve gereği rica ederim.
1Kabahat nedir? Kabahatten ne anlaşılmalıdır? Kabahatler Kanunun, ikinci maddesinde; “Kanunun, karşılığında idari yaptırım uygulamasını öngördüğü haksızlıklar” kabahat olarak tanımlanmıştır. Yine Kanuna göre; hangi fiillerin kabahat olduğu, açıkça kanunda tanımlanabileceği gibi; kanunun kapsam ve koşulları bakımından belirlediği çerçeve hükmün içeriği, idarenin genel ve düzenleyici işlemleriyle de doldurulabilir. Ancak Kanun, kabahat karşılığı olan yaptırımın türü, süresi ve miktarının kanunla belirleneceğini kabul etmiştir. Böylece, idarî yaptırımlar açısından da, cezada kanunilik ilkesine paralel bir hükme yer verilmiş ve ceza hukukunda, suç ve cezada kanunilik ilkesi idari yaptırımlar için de benimsenmiştir. Kanun; kabahatin icrai ve ihmali davranışla işlenebileceğini(hukuki yükümlülüğün varlığına bağlı olarak yerine getirilmemesi), kanunda açıkça hüküm bulunmayan hallerde, hem kasten hem de teksirle işlenebileceğini adli ceza hukukuna uygun bir yaklaşımla düzenlemiştir.
İdari yaptırım nedir? Kabahatler Kanununun 16 ncı maddesinde, kabahat olarak tanımları bu fiiller karşılığında uygulanacak idari yaptırımlar, idari tedbirler ve idari para cezaları olarak iki grupta toplanmıştır. Haksızlık olarak da adlandırılan kabahatler(fiiller) “idari suçlar” olarak tanımlanmaktadır. Bu suçlara bağlanan yaptırımlara da, idari yaptırımlar denilmektedir. Diğer birçok kanun gibi, 4077 sayılı TKHK, 3516 sayılı ÖAK ile 4703 sayılı Çerçeve Kanun da kabahat niteliğinde fiiller için “idari para cezası” ve çeşitli “idari tedbirler” öngörmüşlerdir