KolayuyumGiriş yap

2005/155 Ruh Hastalarının Sevk ve Takipleri Genelgesi

Genelge

Tür
Genelge
Tarih
13.10.2005
Yürürlük
13.10.2005
Son değişiklik
12.02.2014
Durum
Yürürlükte
Seri
Genelgeler, Sağlık Mevzuatı

Sayı: B100TSH0140003-010.06

Konu : Ruh Hastalarının Sevk ve Takipleri

GENELGE

2005/155

İLGİ: a) 03.10.1991 tarihli ve 12175 sayılı Genelge,

a. 28.06.2004 tarihli ve 10719 sayılı Genelge.

I- Ruh Sağlığı Hizmetlerinin Önemi: Ruhsal bozukluklar, genel sağlık hizmetleri çerçevesinde dünyada olduğu gibi Ülkemizde de önemli halk sağlığı sorunlarından biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Ruhsal bozuklukların birey, aile ve toplum açısından problemlere neden olduğu, beraberinde yaşam kalitesini düşüren başkaca rahatsızlıkları içerdiği ve bu rahatsızlıkların somut olmayan, soyut kavramlar içerisinde yer aldığı görülmektedir. Bu durumlar ise, ruh sağlığının iyileştirilmesini ve iyileştirme yönünde verilen hizmetlerin verimliliğini ve sürdürülebilirliğini güçleştirmektedir.

Ruh sağlığı; sosyal uyum ile içinde yaşanılan çevreye, sosyal yatırımlara ve ekonomik gelişmelere katkıda bulunan üretkenliğin, huzurun ve istikrarın vazgeçilmez bir parçasıdır. Ruh sağlığını teşvik edecek etkili planlar geliştirilmesi ve uygulanması, ruh sağlığı iyi ve üretken bir toplum inşa etmek için esastır.

Bireysel anlamda ruh sağlığının iyi olması aynı zamanda, toplumsal ruh sağlığı ve yaşam tarzlarının yükselmesinde çok önemlidir. Ruh sağlığının korunması ve/veya tedavisinin teşvik edilmesi, bireyin yaşam kalitesini yükseltmekte ve bununla birlikte, ruh sağlığı sorunları olan insanlar ile toplum sağlığının ruhsal yönden de iyilik halinde olmasını temin etmektedir.

Sosyal, psikolojik, biyolojik ve çevresel faktörler, insanların ruhsal yapıları üzerinde potansiyel risk oluşturmaktadır. Bu bağlamda, hassasiyetleri ve ihtiyaçları göz önüne alınarak bilhassa gençlere ve yaşlılara yönelik olarak, ruh sağlığının geliştirilmesi ve ruh sağlığının sorunlarının önlenmesi ve tedavi edilmesi ile ilgili faaliyetlere öncelik verilmelidir. Özellikle, çocukluk döneminde karşılaşılan ruhsal bozukluklar, yetişkin ruh sağlığı bozukluklarının önemli habercileridir. Bu yüzden, çocukların ve ergenlerin ruh sağlığını desteklemek, yetişkin ve yaşlılık döneminde bireyler, toplumlar ve sağlık sistemleri için uzun dönemde yararlar sağlayacak stratejik yatırımlar olarak görülmelidir.

II- Ruh Sağlığı Hizmetlerinin Yürütülmesi ve Sevkler

1) Bilindiği üzere toplum temelli ruh sağlığı hizmetleri uygulamasında ruh sağlığı hizmetlerinin bölgesel hastanelerde değil, toplum içinde yaygınlaştırılan sağlık kuruluşlarında ve hastanın yaşadığı ortamda yapılabilmesi esastır. Ulusal Ruh Sağlığı Eylem Planında yer aldığı üzere psikiyatri kliniklerinin genel hastaneler içinde yer alması ve toplum ruh sağlığı merkezlerinin kurularak yaygınlaştırılması planlanmıştır. Mülga Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün 2004/126 no'lu Genelgesi ile; her il ve büyük ilçe devlet hastanelerinde 5 yataktan başlamak üzere akut psikiyatrik bakım için uygun psikiyatri servislerinin oluşturulmasına karar verilmiştir. Bu hususlarda gerekli uygulamalar yapılacaktır.

2) Diğer hastalıklarda olduğu gibi ruh hastalıklarında da hastaların bulundukları yerleşim yerinde teşhis, tedavi ve rehabilitasyonlarının sağlanması esastır. Dolayısıyla hasta sevklerine, ancak hastanın bulunduğu yerde tedavi imkanı olmaması durumunda son seçenek olarak başvurulacaktır.

3) Ağır ruhsal bozukluğu olan hastalar, kendilerine ve çevrelerine zarar verme riskinin yüksek olduğu hastalığın alevlenme dönemlerinde “psikiyatrik acil durum” olarak değerlendirilecek ve bu durumlarda hastaların acil yardım hizmetlerinden faydalandırılmaları sağlanacaktır.

4) Psikiyatrik acil durumlarda sahadan hastaneye hasta sevki 112 Acil Sağlık Hizmetleri tarafından yapılacaktır.

5) Acil ve zorunlu hallerde hastaların başka bir hastaneye veya başka bir ile sevk edilmesi gerekiyorsa, hastaneye ait ambulans veya hasta nakil aracıyla sevk işlemi gerçekleştirilecektir.

6) Süreçte hizmetin aksamaması bakımından, kamu hastane birlikleri tarafından gerekli altyapı oluşturuluncaya ve sonucunda tekrar bir talimat verilinceye kadar sevkinde zorunluluk görülen hastalar, öncelikle genel sekreterlik bünyesindeki diğer hastanelere, bunlarda yer bulunmaması halinde bağlı olunan bölge hastanesine (Ek1) veya en yakın ildeki hastaneye sevk edilerek gereksiz sevkler ve yığılmalar engellenecektir.

7) Sevkinde zorunluluk görülen hastalar, ilk tıbbi müdahalesi yapılıp mümkün ölçüde stabilizasyonu ve sedasyonu sağlanarak sevk edilecektir. Sevk işleminden önce, hastanın sevk edileceği hastanenin bulunması konusunda 112 Komuta Kontrol Merkezince destek verilecektir. Hastanın sağlığı ve güvenliği açısından, sevk sırasında hastaya uygulanabilecek tıbbi işlemler hakkında nakil ekibine bilgi verilecek, acil serviste yapılan tıbbi işlemlerin ve önerilerin yer aldığı epikriz teslim edilecektir.

8) Başka bir sağlık kuruluşuna sevkini kabul etmeyen hastalarla alakalı olarak Genelge’nin III üncü bölümünde belirtilen mevzuat hükümleri doğrultusunda hareket edilecektir.

9) Tüm bu süreçlerde hastanın il içi veya il dışı sevkinin ivedilikle yapılmasının sağlanması amacıyla kolluk kuvvetlerinin ve sağlık görevlilerinin görevlendirilmelerine ilişkin gerekli tedbirler (haftalık veya aylık onay alınması vs.) alınacaktır.

10) (RS 10) formları, hastanın sevkini yapan hekim ve başhekimlikçe imzalanacaktır. Bir örneği hastane idaresince saklanacaktır. Aylık olarak toplanan formlar bir sonraki ayın 1’i ile 5’i arasında halk sağlığı müdürlüğü ruh sağlığı programları birimine gönderilecektir.

11) (RS 20) formları, sevk ile gelen hastaların hastaneden çıkışlarında ayaktan tedavi, takip ve kontrolleri amacıyla, ilgili hastane tarafından doldurularak bir nüshası, yaşadıkları ilin halk sağlığı müdürlüklerine iletilmek üzere elden hastaya verilecektir. Diğer nüsha, bir sonraki ayın 1’i ile 5’i arasında hastanın yaşadığı ilin halk sağlığı müdürlüğüne gönderilecektir. Ruh sağlığı programları birimlerinde hastanın takip edileceği Toplum Ruh Sağlığı Merkezi (TRSM) ve Aile Sağlığı Merkezi (ASM) belirlenerek, ilgili TRSM ve ASM’ ye hastanın takip ve tedavisi için resmi yazı yazılacaktır.

12) (RS 30) formları, halk sağlığı müdürlüğü ruh sağlığı şubeleri tarafından doldurularak, altışar aylık iki dönem şeklinde Bakanlığımıza gönderilecektir. Bu formda hastanın aile hekimi, TRSM ya da ikinci basamak sağlık kuruluşu ile bağlantısının sağlandığına dair bilgi de yer alacaktır. Ayrıca bu konuyla ilgili personelin eğitimi halk sağlığı müdürlüklerince düzenli olarak sağlanacaktır.

13) Formlarda tanı kodu olarak ICD-10 kodlama sistemi kapsamında “mental bozukluklar” başlığı altındaki ana kodlar kullanılacaktır. Bu bağlamda kullanılacak olan liste EK-2’de yer almaktadır.

III- Ruh Sağlığı Bozuk Olan Şahıslarla İlgili Olarak Dikkate Alınması Gereken Mevzuat: Yukarıda bahsedilen ve ruh hastalarının sevklerinde uyulması gereken usûl haricinde, uygulamada hasta sevki, tedavisi, sağlık kurumundan taburcu edilmesi ve görevlilerin hastalarla ilgili bazı sorumlulukları gibi hususlarda tereddüt veya herhangi bir problem ile karşılaşılmaması bakımından bilinmesi gereken ilgili diğer mevzuat hükümlerine aşağıda yer verilmiştir:

1. 22.11.2001 kabul tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu: Bu Kanun'un 405 inci maddesinde, "Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle işlerini göremeyen veya korunması ve bakımı için kendisine sürekli yardım gereken ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokan her erginin kısıtlanacağı (vesayet altına alınacağı); görevlerini yaparlarken vesayet altına alınmayı gerekli kılan bir durumun varlığını öğrenen idarî makamların, bu durumu hemen yetkili vesayet makamına bildirmek zorunda oldukları" hükme bağlanmıştır.

Kanun'un 409 uncu maddenin ikinci fıkrasında, "Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlamaya ancak resmî sağlık kurulu raporu üzerine karar verilir. Hâkim, karar vermeden önce, kurul raporunu göz önünde tutarak kısıtlanması istenen kişiyi dinleyebilir."; 474 üncü maddesinde ise, "Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı yüzünden kısıtlanmış olan kişi üzerindeki vesayetin kaldırılmasına, ancak kısıtlama sebebinin ortadan kalkmış olduğunun resmî sağlık kurulu raporu ile belirlenmesi hâlinde karar verilebilir." hükümleri getirilmiştir.

Kanun'un 397 nci maddesinde, "vesayet makamının, sulh hukuk mahkemesi olduğu"; 462 nci maddesinin (13) numaralı bendinde, "Vesayet altındaki kişinin bir eğitim, bakım veya sağlık kurumuna yerleştirilmesinin, vesayet makamının iznine bağlı bulunduğu" düzenlenmiştir.

Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması konusunda Kanun'un 432 ilâ 437 nci maddelerinde düzenleme getirilmiştir. Kanun'un 432 nci maddesinde, "Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebeplerinden biriyle toplum için tehlike oluşturan her ergin kişinin, kişisel korunmasının başka şekilde sağlanamaması hâlinde, tedavisi, eğitimi veya ıslahı için elverişli bir kuruma yerleştirileceği veya alıkonulabileceği; görevlerini yaparlarken bu sebeplerden birinin varlığını öğrenen kamu görevlilerinin, bu durumu hemen yetkili vesayet makamına bildirmek zorunda oldukları" yönünde hükme yer verilerek, devamı maddelerinde bu konuda yapılacak iş ve işlemlere dair hükümler sevk edilmiştir.

Türk Medeni Kanunu'nun 446 nci ve 447 nci maddelerinde "küçükler" ve "kısıtlılar" bakımından, "küçüklerin, koruma amacıyla bir kuruma yerleştirilmesine vasinin başvurusu üzerine vesayet makamının veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde bizzat vasinin karar vereceği ve durumu derhal vesayet makamına bildireceği"; "kısıtlının korunması için gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde vasinin, koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasına ilişkin hükümlere göre kısıtlıyı bir kuruma yerleştirebileceği veya orada alıkoyabileceği ve durumu derhal vesayet makamına bildireceği" yönünde hükümler getirilerek vasinin görevleri gösterilmiştir.

Türk Medeni Kanunu'nun yukarıda yer verilen ve ilgili diğer hükümleri dikkate alınarak;

a. Vesayet altındaki küçüğün veya kısıtlının bir sağlık kurumunda ayaktan veya yatırılarak tedavilerinin yapılabilmesi için, yerleşim yerlerindeki vesayet makamlarının bu yönde izninin olup olmadığına bakılması;

b. Vesayet makamının tedavi amacıyla böyle bir izninin olmaması halinde, vasinin öncelikle vesayet makamından izin almasının sağlanması;

c. Tedavi amaçlı olarak getirilen hastanın sağlık durumu, kendileri ve/veya çevreleri için zarar verecek halde ise, vasinin bizzat yatış işlemlerini yapabileceği ve fakat, yatış işleminin vesayet makamına bildirilip bildirilmediğinin sağlık kurumu tarafından takip edilmesi;

d. Vesayet altında olmamakla birlikte, akıl hastalığı veya akıl zayıflığı olan ve tedavisi veya korunması gerektiğine, sağlık kurum veya kuruluşunda görev yapan tabip tarafından tıbben kanaat getirilen küçük veya ergin kişinin bu durumunun görev yapılan kurum veya kuruluşça derhal, hastaların bulundukları veya ikamet ettikleri yerin vesayet makamına bildirilmesi;

gerekmektedir.

2. Ödeme Gücü Olmayan Vatandaşların Tedavi Giderleri: 18.06.1992 kabul tarihli ve 3816 sayılı Ödeme Gücü Olmayan Vatandaşların Tedavi Giderlerinin Yeşil Kart Verilmek Suretiyle Devlet Tarafından Karşılanması Hakkında Kanun'un 1 inci maddesinde Kanun'un amacı, "Hiçbir sosyal güvenlik kurumunun güvencesi altında olmayan ve sağlık hizmeti giderlerini karşılayacak durumda bulunmayan vatandaşların giderlerinin genel sağlık sigortası uygulamasına geçinceye kadar devlet tarafından karşılanmasının güvence altına alınması" olarak belirtilmiştir.

Ayrıca, 29.05.1986 kabul tarihli ve 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu'nun 2 nci maddesi uyarınca Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu, "fakru zaruret içinde ve muhtaç durumda bulunan, kanunla kurulu sosyal güvenlik kurumlarına tabi olmayan kişilerin reçete giderlerinin karşılandığı ve ayni yardımlarının verildiği bir fon" olarak kabul edilmektedir.

Buna göre, ödeme gücü olmayan ve fakat, ruhsal bozukluğu bulunan hastaların tedavi giderlerinin, yukarıda zikredilen 3816 sayılı ve 3294 sayılı Kanunların hükümleri çerçevesinde karşılanması gerekmektedir.

3. Ruhsal Problemi Olan Hastaların Sevklerinin Kolluk Kuvvetleri Yardımıyla Gerçekleştirilmesi: 25.04.1938 tarih ve 3890 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Polis Vazife ve Salahiyet Nizamnâmesi'nin 24 üncü maddesinde, "Sevklerine lüzum görülen delilerin başkalarına saldırmaları ihtimali mevcut ise bu takdirde sevk işinden mesul olmamak ve yalnız saldırmaya mani olmak üzere sevk işi polis refakatinde yapılır." hükmüne yer verilmiştir.

17.12.1983 tarih ve 18254 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Jandarma Teşkilatı Görev ve Yetkileri Yönetmeliği'nin 52 nci maddesinde de, "Sevkleri gerekli görülen delilerin başkalarına saldırma ihtimali varsa, sevkten sorumlu olmamak ve yalnızca saldırıya engel olmak görevi; polis teşkilatı olmayan yerlerde jandarma iç güvenlik makamlarınca yerine getirilir." hükmüne yer verilmiştir.

Buna göre, ruhsal bozukluğu olan ve başkalarına saldırma ihtimali bulunan hastaların sevklerinde, polis teşkilatının yetkili olduğu yerlerde polis; jandarma teşkilatının yetki sahasında olan yerlerde jandarma desteği, sevk iş ve işlemlerinden sorumlu olmamaları ve sadece hastaya ve sevk sırasında görevli olan sağlık personeline refakat etmeleri şartıyla alınabilir.

IV. Hastaların Sevkleri Sırasında Görevli Olanlara Harcırah Ödenmesi: Bölge hastanelerine ruhsal bozukluğu olan hastaların sevk işlemlerinde görevlendirilecek olan personelin (polis, jandarma, sağlık memuru gibi) yolluk ve yevmiyelerinin, 6245 sayılı Harcırah Kanun hükümlerine göre hizmetin tahakkuk ettiği kurumun bütçesinden ve (15.01.30.62.07.2.1.1.03.3.1.01) program kodundan ödenmesi gerekmektedir.

V- a) Bakanlığımıza gönderilen RS form verilerinde dönemsel olarak bütünlüğün sağlanabilmesi amacıyla, 2005 yılı ikinci yarısında illerden gönderilecek olan (RS 40) ve (RS 50) verilerinin yeni ve eski form şeklinde birlikte gönderilmesi, 01/01/2006 tarihinden itibaren de yeni formların kullanılması gerekmektedir.

b. Uygulamanın bu Genelge'de belirtilen esaslar doğrultusunda yapılması ve ilinizdeki bütün sağlık kurum ve kuruluşlarına duyurulması;

c. İlgide kayıtlı Genelgelerin yürürlükten kaldırıldığı; hususunda bilgilerinizi ve gereğini rica ederim.

Ekler