2002/1 Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğü Teşkilatlanma Hizmetleri Genelgesi
- Tür
- Genelge
- Tarih
- 14.01.2002
- Yürürlük
- 14.01.2002
- Durum
- Yürürlükte
- Seri
- Genelgeler
SAYI : TEŞ.03.001/0124
KONU : Teşkilatlanma Hizmetleri
GENELGE
(2002/1)
Bakanlığımız görev alanında bulunan tarımsal amaçlı kooperatifler ve üst kuruluşlarının kuruluş ve teşkilatlanma hizmetlerinin daha sağlıklı ve etkin bir şekilde yürütülmesi için, yeni gelişme ve değişmelerde dikkate alınarak yapılan düzenlemelere esas teşkil edecek işlemler aşağıda maddeler halinde belirtilmiştir.
1-Tarımsal amaçlı kooperatifler ile üst kuruluşlarının genelgemiz ekinde gönderilen talimata uygun raporlarla etüt edilerek kuruluşlarında usul ittihaz edilmesini, ayrıca talimatla birlikte gönderilen “ Kuruluş Etüt Raporu” örnek alınarak İl Müdürlüğünüzün ihtiyaçları nispetinde çoğaltılması ve gerekli hassasiyetin gösterilmesi,(EK-1)
Kuruluş etüt raporları tanzim tarihinden itibaren bir yıl için geçerli olacağı, bu surede kuruluş işlemleri tamamlanmayan etüt raporlarının işlemden kaldırılacağı,
A-Kuruluş etüt raporlarıyla ilgili olarak;
a) Etüt raporları ve ilgili tabloların doğru, net ve düzgün bir şekilde doldurulması,
b) Kooperatif kurmak üzere müracaat eden müteşebbislerin durumlarının kurulacak kooperatifin anasözleşmesindeki ortaklık şartlarına uygun olup olmadığının araştırılması,
c) Kurulacak kooperatif birden fazla yerleşim merkezinde faaliyet gösterecekse faaliyet alanına giren yerleşim birimlerinden en az bir kurucu ortak alınması, etüt raporuna yerleşim birimlerinin adı tek tek yazılarak böylece kooperatifin çalışma bölgesinin belirlenmesi,
d) Hazırlanan etüt raporundaki bilgiler ile tanzim edilecek anasözleşmelerin birbirini teyid edecek mahiyette olması gerektiğinden kurucu ortakların ad ve soyadlarının nüfus cüzdanları dikkate alınarak muntazam şekilde etüt raporuna yazılması,
e) Su Ürünleri Kooperatifi kurulmak istendiğinde; istihsal sahası özellikleri göz önünde bulundurularak etüt raporu detaylı tanzim edilmelidir. Şayet kooperatif, DSİ Genel Müdürlüğü’nün tasarrufu altında bulunan sahalarda faaliyet göstermek üzere kurulacaksa; DSİ Genel Müdürlüğü ile yapılan protokol gereği, avlanabilir stok durumuna göre istihsal sahalarının kiraya verilebilme hususlarında Bakanlığımız, DSİ Genel Müdürlüğü görüşleri doğrultusunda hareket etmektedir. Bu protokol gereği bir avlak sahasına bir kooperatif kuruluşu prensibiyle çalışılmaktadır Eğer kooperatif; tabii göl, akarsu ve havuzlarda avcılık veya yetiştiricilik konusunda faaliyet göstermek üzere kurulacaksa o bölgede su ürünleri rezervinin kooperatif işletmeciliğine kifayet edip etmeyeceği Bakanlığımızın ilgili birimleriyle bağlantılı olarak araştırmalı ve belgelendirilmelidir.
Ayrıca, bölgede kooperatife ortak olabilecek ruhsat teskeresi sahibi avcı ...... veya yetiştiricinin etüt edilmesi, ruhsat teskereleri veya yetiştirici belgelerinin etüt raporu ile birlikte gönderilmesi ve kooperatifin kuruluşu tamamlanıncaya kadar kullanma sürelerinin dolmamasına dikkat edilmesi,
f) Sulama Kooperatiflerinin kuruluşları; sulama tesisinin ait olduğu ilgili kuruluşlar ile Bakanlığımız İl Müdürlüğü'nün müşterek çalışmalarıyla gerçekleşmektedir. Sulamanın zaruri kıldığı teknik çalışmalar sulama tesisinin ait olduğu ilgili kuruluşun talimatıyla İl Teşkilatınca yürütülmektedir. Sulama tesisinin ait olduğu ilgili kuruluşça sulama tesislerinin kurulacak bir kooperatif tarafından işletebileceği hususunun İl Müdürlüğümüze yazılı olarak bildirilmesi ve yazı ekinde sulama tesisinin ait olduğu ilgili kuruluşun raporu ile 1/25000 ölçekli topoğrafik haritanın bulunması ve bu belgelerin etüt raporu ile beraber Bakanlığımıza gönderilmesi,
B- Kuruluş sermayesiyle ilgili olarak;
Kuruluş sermayesini düzenleyen 6762 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 288. Maddesinin yürürlükten kaldırılmasıyla; taahhüt sermayesinin _'ün İl Bakanlığımıza gönderilmesi hususu 09.02.1998 buna ait tutanağın kuruluş evraklarıyla beraber Bakanlığımıza gönderilmesi hususu 09.02.1998 tarih ve 446 sayılı yazımızla düzenlenmişti.
Ancak, konuyla ilgili uygulamada karşılaşılan tıkanıklıklar ve sorunlar göz önünde bulundurularak yapılan değerlendirme sonucunda yeni bir düzenleme yapma gereğine ihtiyaç duyulmuştur.
Buna göre; tarımsal amaçlı kooperatifler veya üst kuruluşları için kuruluşta peşin ödenmesi gereken taahhüt sermayesinin _’ünün, anasözleşmede belirtilen geçici yönetim kurulu üyelerinden birine ödenmesi, bu hususun bir dilekçeyle beyan edilmesi ve bu tutanağın bir suretinin kuruluş evraklarıyla beraber Bakanlığımıza gönderilmesi gerekmektedir. (Ek-2 Tutanak Örneği) Bakanlığımızca kuruluş onayı verildikten sonra tescil ve ilanın yapılmasını müteakip kooperatif ya da üst kuruluş hesaplarına bu meblağın yatırılması gerekmektedir.
a) Bilindiği üzere, emanette tutulan kuruluş sermayesinin kurucu ortaklara iadesinde; tescilli anasözleşme ile Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nin Bakanlığımıza gönderilmesi, 1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu’nun 3. Maddesine göre yayımlanması gereken hususları içeren kuruluş ilanının doğru yayımlanması, noksanlık var ise giderilmesi ve kuruluş sermayesinin kurucu ortaklara iadesi için Bakanlıkça talimat verilmesi gerekmekte idi.
Bundan sonra; kuruluş sermayesine ilişkin yukarıda belirtilen yeni uygulama ile bağlantılı olarak; kooperatif veya üst kuruluşlarının tescil ve ilan ile tüzel kişilik kazandıktan sonra tescilli anasözleşme ve kuruluş ilanının yer aldığı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nin İl Müdürlüğünüzce dikkatli bir şekilde kontrollerinin yapılıp, noksanlık veya yanlışlıklarının giderilmesinden sonra Bakanlığımıza gönderilmesiyle kuruluş işlemleri tamamlanmış olacaktır.
C-Kuruluş işlemleriyle ilgili olarak;
a) Anasözleşmelerde kurucular tarafından doldurulması için boş bırakılan yerlerin etüt raporunda belirtilen bilgileri teyid edecek şekilde ve usulüne uygun olarak doldurulması,
b) Anasözleşmelerde yer alan kurucu ortaklarla etüt raporunda yer alan kurucu ortakların aynı şahıslar olması, şayet kurucu ortaklar içinde ortaklıktan ayrılan olursa ayrılan ve yeni katılan kurucu ortak/ortaklarun ayrı ayrı dilekçeleri ve kooperatif türüne göre diğer gerekli belgelerin İl Müdürlüğünün teklif yazısı ile birlikte Bakanlığa gönderilmesi,
c) Anasözleşmelerin son sayfasında yer alan kurucu ortaklara ait sütunlarda istenilen bilgilerin eksiksiz doldurulması,
d) Kurucu ortaklar tarafından doldurulan anasözleşmelerin İl Müdürlüğünce dikkatli bir şekilde kontrollerinin yapılması,
e) Anasözleşmelerin son sayfada yer alan Geçici Yönetim Kurulu üyeleri arasında 3. derece dahil akraba olmadıklarına dair Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğünden alınacak belgenin kuruluş evraklarıyla birlikte gönderilmesi,
2-3476 Sayılı Kanunla değişik 1163 Sayılı Kooperatifler Kanununun 72. maddesinde Bakanlığımıza birlikler için bölge belirleme, birliklerin konu bazında kurulması görevi verilmiştir. Bu amaçla yapılan çalışmalar neticesinde;
-Tarım Kooperatifleri Birliği
-Ormancılık Kooperatifleri Birliği
-Hayvancılık Kooperatifleri Birliği
-Su Ürünleri Kooperatifleri Birliği
-Sulama Kooperatifleri Birliği
-El Sanatları Kooperatifleri Birliği
-Pancar Ekicileri Kooperatifleri Birliği
Unvanlarını taşıyan yeni örnek birlik anasözleşmeleri ile bölgeler Bakanlık Makamının onayları ile yürürlüğe konulmuştur. Bundan böyle mevcut ve yeniden kurulacak birlikler bu anasözleşmelerle ve bölgelere göre teşkilatlanmalarını yapacaklardır. Bu birlikler için belirlenen bölgeler listeleri de ilişiktedir (EK-3).
Bu aşamada, tarımsal amaçlı kooperatiflerin konu bazında dikey teşkilatlanması amacıyla; yeni kurulacak birlikler konusunda bölge merkezinin bulunduğu İl Müdürlüğü Bakanlıkla yapılacak yazışmalarda ve bölgedeki diğer İl Müdürlükleri ile koordinasyonun sağlanması konusunda yetkili olacaktır. Kuruluş etüdü çalışmalarında bölge kapsamında bulunan İl Müdürlükleri ile birlikte hareket edilecektir. Bu suretle kurulacak ihtisas birliğine bölgedeki bütün illerde faaliyette bulunan ve aynı çalışma konularına sahip kooperatiflerin kurucu ortak veya sonradan ortak olabilme imkanı sağlanmış olacaktır.
Kooperatifler ve birlikler için olağan genel kurul toplantılarının 1 Ocak- 30 Haziran tarihleri arasında yapılması zorunluluğu göz önüne alındığında; aynı çalışma konularına sahip kooperatiflerin bir araya gelerek birlik kurabilmeleri genel kurul kararıyla mümkün olduğundan İl Müdürlüğünüz görev alanı içerisinde bulunan kooperatiflerin bu konuda uyarılması yerinde olacaktır.
Yukarıda belirtilen açıklamalardan sonra birliklerin kuruluş işlemleri aşağıda belirtilen şekilde yürütülecektir.
a) Birlik kurmak üzere bir araya gelecek aynı çalışma konularına sahip en az 7 kooperatifin yetkili temsilcilerinin imzasını taşıyan kuruluş dilekçesinin İl Müdürlüğünüze intikal etmesiyle kuruluş çalışmalarına başlanacaktır.
b) Kurulacak birliğin konusuna göre bölgedeki diğer İl Müdürlükleri ile temasa geçilerek birlik kuruluşu hakkında bilgi verilecek, iştirak etmek isteyen kooperatifler tespit edilecektir.
c) Müteşebbis kooperatiflerin İl Müdürlüklerinde bulunan dosyalarından kuruluş tarihlerine, tescil ve ilanlarına ve muntazam genel kurul toplantılarını yapıp yapmadıklarına bakılacak. Şayet bu kooperatifler 25 Ekim 1988 tarihinden önce kurulmuş ise, 3476 Sayılı Kanuna göre intibak edip etmediği, intibakını yapmış ise tescil ve ilan işlemlerinin tamamlanıp tamamlanmadığı araştırılacak ve intibak tarihleri yazılacaktır. 25.10.1988 tarihinden sonra kurulmuş kooperatifler için sadece tescil ve ilan ile genel kurul toplantıları dikkate alınacaktır.
d) Müteşebbis kooperatiflerin birlik kurma konusunda en son genel kurullarından karar alıp almadıkları, karar almışlarsa bu kararın hangi temsilciler tarafından kullanılacağı, kuruluş dilekçesinde imzası bulunan temsilcilerin genel kurul toplantısından alınan yetkilerinin bulunup bulunmadığı, genel kurul belgelerinden kurucu kooperatiflerin fiilen faaliyet gösterdikleri konuların, kurulmak istenen birliğin amacına uygun olup olmadığı incelenerek raporda belirtilecektir.
e) Kooperatifler içim hazırlanan etüt raporlarından da istifade edilerek kurucu kooperatiflerin idari-mali ve hukuki yapıları (ortak adetleri, sermayeleri, yıllık üretimleri, kooperatif olarak ortaklarına sağladığı hizmetler, ortak kooperatif ilişkisinin durumu vb.) konusunda detaylı bir rapor hazırlanarak Kuruluş Etüt Talimatında belirtilen prosedür içerisinde Bakanlığımıza gönderilecek ve kuruluş izni istenecektir. Etüt raporuna kuruluş dilekçesi, kuruluş dilekçesi, kurucu kooperatiflerin birlik kuruluşu için aldıkları genel kurul kararlarının onaylı örneği İl Müdürlükleri arasında bu konuda yapılan yazışmaların suretleri ile raporu tevsik eden diğer belgeler eklenecektir.
f) Bakanlığımız tarafından birliğe kuruluş izni verilmesinden sonra anasözleşmelerin tanzimi ve diğer kuruluş işlemleri kooperatif kuruluşlarında olduğu gibi yürütülecektir.
Ayrıca; ilinizde faaliyette bulunan kooperatif ve birliklerin, üst kuruluşlarını teşkil etmeleri hususunda yazılı olarak uyarılmalarının gerektiği bildirilmiş olmasına rağmen bu güne kadar Ormancılık ve sulama konusunda faaliyet gösteren kooperatifler, yeterli bölge birliklerini oluşturarak S.S.Türkiye Ormancılık Kooperatifleri Merkez Birliği ile S.S.Türkiye Sulama Kooperatifleri Merkez Birliği kurmak suretiyle konu bazında teşkilatlanmasını tamamlamışlardır. Ancak bunun dışında kalan 4 konuda ise bölge merkezi konumunda olan İl birliklerini oluşturmadıklarından; söz konusu 4 konuda merkez birliklerinin kuruluşu gerçekleştirilmemiş, dolayısıyla bu konularda kooperatiflerin dikey teşkilatları tamamlanamamıştır.
Bu itibarla tarımsal amaçlı kooperatiflerin bölge birlikleri ve merkez birlikleri şeklinde konu bazında dikey teşkilatlanmalarını tamamlayarak ülke düzeyinde etkin hizmet vermelerini sağlamak amacıyla; bölge merkezi olduğunuz konularda bölge birliklerinin oluşturulması için kooperatif yöneticileri ve bölgenize bağlı İl Müdürlükleriyle, merkez birliklerinin teşkili için ise diğer bölge merkezi konumundaki İl Müdürlükleri ile bağlantı kurulmak suretiyle konu bazında bölge ve merkez birliklerinin bir an önce teşkili sağlanmalıdır.
Konunun önemine binaen yukarıda belirtilen hususlarda yapmış olduğunuz çalışmalar hakkında hazırlanacak detaylı raporun, her 30 Temmuz tarihinde Bakanlığımızda bulunacak şekilde gönderilmesi,
3- Bakanlığımızın görev alanında bulunan tarımsal amaçlı kooperatillerin kuruluş İşlemlerinin 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 3. ve 7. maddelerine göre tescil ve ilanının yapılmasıyla tamamlandığı bilinmektedir. Buna göre Ticaret Sicil Memurluklarınca tescil edilen kooperatif ve/ veya birlik anasözleşmelerinde yer alan ve aynı Kanunun 3. maddesinde on bent halinde sayılan hususların tespit edilerek Türkiye Ticaret Sicil Gazetesinde ilan edilmesi ve ekte gönderilen maddelerin kooperatif türlerine göre ilam sağlanmalıdır. (EK-4)
4- Bakanlığımıza bağlı tarımsal amaçlı kooperatiflerin 3476 Sayılı Kanuna göre intibakları 25 Ekim 1990 tarihinde sona ermiştir. Bu tarihe kadar intibaklarını yaptırmayan kooperatifler kanunen dağılmış sayılmaktadır. Dağılmış sayılan söz konusu bu kooperatiflerin feshi yoluna gidilerek tasfiye işlemleri İl Müdürlüklerimiz tarafından takip edilerek gerçekleştirilecektir.
Bilindiği üzere, söz konusu kooperatiflerin tasfiye işlemlerinin son aşaması olan tescil ve ilan işlemleri yapılmadan aynı yerleşim biriminde ikinci bir kooperatif kurulamıyor idi. Bundan böyle 3476 Sayılı Kanuna göre intibakları 25 Ekim 1990 tarihinde sona ermiş ancak tasfiye işlemleri bugüne kadar sonuçlanmamış kooperatiflerin bulunduğu yerleşim birimlerinde 1163 Sayılı Kooperatifler Kanununa göre tarımsal amaçlı kooperatif kurulması istendiği takdirde kuruluş etüt raporunun tanzim edilerek Bakanlığımıza gönderilmesi halinde değerlendirme yapılabilecektir.
5-1163 Sayılı Kooperatifler Kanununun 45. maddesinde: olağan genel kurul toplantısının her hesap devresi sonundan itibaren altı ay içinde ve en az yılda bir defa yapılması zorunluluğu olup, buna uymayan kooperatif yönetim kurulu üyeleri hakkında cezai müeyyide getirilmiştir. Bu nedenle İl Müdürlüğünüz görev alanında bulunan kooperatiflerin hu konuda uyarılması, genel kurul toplantılarını yasal süre içinde yapmayan kooperatif yöneticileri hakkında İl Müdürlüğünüzce İliniz Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması ve sonuçtan Bakanlığımıza bilgi verilmesi,
6-1163 Sayılı Kooperatifler Kanununun 81. maddesinde kooperatiflerin dağılma sebepleri sayılmış olup, durumları bu hükümlere uyan kooperatifler hakkında yasal işlemlerin yapılması, ayrıca ilinizde faaliyette bulunan tarımsal amaçlı kooperatif ve üst kuruluşlarının sıkı bir tarama yapılarak faal ve gayri faal durumlarını ortaya koymak, gayri faal olanlar hakkında fesih davası açmak amacıyla bir inceleme raporu örneği hazırlanmış ve ekte gönderilmektedir (EK-5).
Bu sebeple çeşitli maksatlarla kurulan ve halen atıl durumda olan iliniz dahilindeki mevcut tarımsal amaçlı kooperatif ve üst kuruluşlarının “Kooperatif ve Birliklerin Kuruluş Etüdü Talimatına göre kurulan Etüt Komisyonunca belli bir program dahilinde detaylı inceleme yapılarak bu güne kadar genel kurul toplantılarını yapmayan, faal olmayan ve faaliyete geçmesi mümkün görülmeyen kooperatifler hakkında ekte gönderilen inceleme raporu örneğine uygun olarak tanzim edilecek raporlar ile, dilekçe, kuruluş ilanının yayımlandığı Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi ve Ticaret Sicil Memurluklarınca tasdikli birer anasözleşmelerinin Bakanlığımıza gönderilmesi gerekmektedir.
7-Bilindiği üzere 1163 Sayılı Kooperatifler Kanununa göre Bakanlığımızca kuruluşu yapılan tarımsal amaçlı kooperatiflerin genel kurullarında İl Müdürlüğünüzce Bakanlık Temsilcisi görevlendirilmektedir.
Bakanlık temsilcilerinin genel kurul toplantılarında neler yapması gerektiğinin bilinmesi amacıyla 10.12.1973 tarih ve 14738 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “Kooperatif ve Üst Kuruluşlarında Bulundurulacak Bakanlık Temsilcilerinin Nitelik ve Görevleri Hakkındaki Tüzük“ekte gönderilmektedir(EK-6).Ayrıca temsilci ücretleri hakkında Maliye Bakanlığı Gelirler Genel Müdürlüğünden alınan 21.08.2000 tarih ve 39206 sayılı yazıda ilişikte gönderilmektedir (EK-7).
Söz konusu Bakanlık Temsilcilerinin görevleri hakkındaki tüzükte belirtilen hususlarda da aksaklıklar tespit edilmiş olup bu hususta;
a) ”Genel kurul toplantı tutanağı’nın genel kurul toplantısının yapıldığı sırada yazılması ve toplantı sonunda divan üyeleri ve Bakanlık temsilcisi tarafından imzalanması gereklidir. Toplantı tutanağının yazılması ve imzalanması başka bir güne bırakılmayacaktır.
b) Bu zorunluluk dolayısıyla;tutanağın giriş bölümü, her bir gündem maddesine ilişkin genel kurul kararı, tutanağın bitiş bölümü sırasıyla genel kurulca görüşülüp belirlendikçe, genel kurul divan başkanınca katiplere yüksek sesle yazdırılacak, biri yazdırılıp bitirilmedikçe sonraki bölüm ya da gündem maddesinin görüşülmesine geçilmeyecektir.(Genel kurulca gündem maddesi değişiklikleri varsa, buna göre davranılacaktır.)
c) Bu nedenle; toplantı salonunda, önceden mümkünse bir daktilo makinası ve kullanıcısı ile karbon kağıtları hazır bulundurulacaktır. Daktilo ve kullanıcısı yoksa, tutanak okunaklı el yazısı olanlar arasından bir ya da birkaç katibe yazdırılacak ve olabildiğince çok nüsha çıkarılacaktır.
d) Genel Kurulda; kimlerin özetle ne konuştuğu, alınan kararlara muhalif kalanlar varsa bunların ad ve soyadları, ortaklık numaraları, muhalefet nedenleri, kullanılan oyların sayıları ve bilinmesi gerekli diğer hususlar, açıkça ve kesinlik olarak tutanağa yazılacaktır. (K.K.Madde 87/5,53,98,T.T.K.Madde 78,297,Tüzük Madde 7,10,11,12)
e) Bakanlık temsilcisinin varsa karşı görüşlerinin tutanağa yazılması zorunludur. Bu yapılmadığı takdirde Bakanlık Temsilcisi "genel kurulda kanun ve anasözleşmeye aykırı kararlar hakkındaki görüşünü” tutanaktaki imzası altında belirtecektir. (K.K. Madde 87/ 5,Tüzük Madde10,11,12)
f) Toplantı sonucunda da, ortaklara, alınan kararlara muhalif kalanlar olup olmadığı, muhalefetlerinin tutanağa geçirme isteklerinin bulunup bulunmadığı sorularak, sonuçları (ad soyadları, muhalefet sebepleri ya da muhalefet eden ortak olmadığı) tutanak sonucunda ayrıca belirtilecektir.
8-Bakanlığımızca hazırlanan sulama kooperatifleri örnek anasözleşmelerinin 87.maddesinin ikinci paragrafında : “Denetçiler üç asil üç yedek olmak üzere... genel kurul tarafından seçilir. Denetçilerin asil ve yedek üyelerinden birer adedi Köy Hizmetleri Teşkilatınca ortak olan veya olmayan kişilerden aday gösterebilir.”hükmü bulunmaktadır.
Ancak Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünden alınan 10.08.1993 tarih ve 3880/4836 sayılı yazıda, Kooperatiflerin genel kurul tarihlerinin mahalli teşkilatlarına bildirilmediği ve denetçi olarak da aday gösterilecek elemanların genel kurul toplantılarına katılmadığı ifade edilmektedir.
Sulama Kooperatifi örnek anasözleşmesinin 60. ıncı maddesi gereği genel kurul ilan örneğinin toplantıdan en az 15 gün evvel köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü mahalli teşkilatına gönderilmesi ve 87. inci maddenin uygulanabilmesi için durumun faaliyet alanınızda bulunan kooperatiflere bildirilmesi,
9- Bakanlığımızca uygulanmakla olan örnek anasözleşmelerinin yönetim kurulu üyelerinin ve denetleme kurulu üyeleriyle üçüncü dereceye kadar (Üçüncü derece dahil) akraba olmamak hükmündeki uygulamalardaki tereddütleri gidermek için İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünden alınan 14.06.2001 tarih ve 11567 sayılı yazının ekte gönderildiği, buna göre hareket edilmesi (EK-8),
10- Ekte gönderilen bilgi formaların her yıl Temmuz ayı sonu itibariyle yılda bir defa düzenlenerek gönderilmesi (EK-9),
11- Bakanlığımızca hazırlanan tip anasözleşmelerin; Genel Kurul Toplantısına Ait Belgelerin Resmi Makamlara gönderilmesi bölümünü düzenleyen ilgili maddesi gereğince İl Müdürlüğünüze teslim edilmesi gereken genel kurul belgelerinin birer takımı incelemek ve dosyalarında muhafaza edilmek üzere Bakanlığımıza gönderilmekte idi.
2001 yılından itibaren Bakanlığımız görev alanında bulunan tarımsal amaçlı kooperatifler ve üst kuruluşlarından ilinizde bulunan kooperatif ve birliklerinin genel kurul evrakı Bakanlığımız adına İl Müdürlüğünüzde muhafaza edilerek Bakanlığımıza gönderilmeyeceği, ancak ekte gönderilen “Kooperatifler/Birlikler Genel Kurul Bilgi Formu"nun her kooperatif ve birlik için ayrı ayrı düzenlenip Destekleme Şube Müdürü ve İl Müdürü tarafından tasdik edilerek genel kurul toplantılarının yapılmasını müteakip en geç bir ay içerisinde toplu halde Bakanlığımıza gönderilmesi 09.08.2000 tarih ve TEŞ.03.001/3185 sayılı yazımızla bildirilmiştir.(EK- 10 )
Ancak söz konusu bilgi formalarını düzenli doldurulmadığı, Bakanlık Temsilcisinin görüşlerinin yazılmadığı, önceki yıllarda gönderilen belgeler arasında çelişki olduğu tespit edilmiş olup bilgi formalarında gerekli titizliğin gösterilmesi ile anasözleşmelerin ilgili maddelerinde belirtilen belgelerin usulüne uygun teslim alınıp, İl Müdürlüğünüzce incelenmesinin müteakip muhafaza edilmesi,
12- Bakanlık Makamının 08.02.1989 tarih ve 010 sayılı Onayı ile kabul edilen "Su Ürünleri Kooperatif" örnek anasözleşmesinin 9. maddesinin g fıkrasında yer alan "Su Ürünleri taciri, kabzımalı veya komisyoncusu olmamak ve vergi mükellefi olmamak şartının açık deniz balıkçılığı yapan kooperatifler" de su ürünleri avcılığının özellik arz etmesi sebebiyle aranmaması gerekmektedir. Ayrıca bu fıkrada belirtilen vergi mükellefi olmamak hususunun yanlış yorumlara sebebiyet verdiği tespit edildiğinden vergi mükellefi olmamak hususunun su ürünleri konusunda vergi mükellefi olmamak şeklinde yorumlanması gerekir.
13-04.05.1990 tarih ve 20508 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 3628 sayılı "Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzlukla Mücadele Kanunu”nun 8. maddesinin (h) fıkrasına göre Türkiye Ziraat Odaları Birliği ve Ziraat Odaları Başkanlıkları ile bunların yönetim ve denetim kurulu üyeleri, (k) fıkrasına göre Bakanlığımıza bağlı kooperatif ve birliklerin Başkanları, yönetim kurulu üyeleri ve Genel Müdürleri Bakanlığımıza mal bildiriminde bulunmak zorundadır.
Faaliyet sahanız içerisinde bulunan Türkiye Ziraat Odaları Birliği ve Ziraat Odaları Başkanları ve kuruluşlarını yönetim kurulu üyeleri ve denetim kurulu üyeleri ve Bakanlığımıza bağlı kooperatif ve üst kuruluşlarının başkanları, yönetim kurulu üyeleri ve Genel Müdürlerinin verecekleri mal bildirimleri Bakanlık İl Müdürlüklerinin kasasında saklanacaktır.
14- Bilindiği gibi, Yaş Sebze ve Meyve Ticaretinin Düzenlenmesi ve Toptancı Halleri Hakkındaki 552 Sayılı Kanun Hükmündeki Kararname 27.06.1995 tarih ve 22326 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Bu kararnamenin 6.maddesinde; "Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin uygulanmasında, 15.05.1957 tarihli 6964 sayılı Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Kanunu uyarınca kurulmuş ziraat odalarına kayıtlı üreticilerce kurulan en az 50 ortaklı kooperatifler ve üst kuruluşları üretici birlikleri olarak isimlendirilir.’’hükmü yer almaktadır.
Söz konusu kanun hükmündeki kararnameye dayalı olarak Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından yürürlüğe konan, 15.01.1997 tarih ve 22878 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yaş Sebze ve Meyve Üretici Birliklerini Tabi Olduğu Esaslar Hakkında Yönetmelik”in 5.maddesindeki birlikler ve ortakların nitelikleri kısmında:” 1163 Sayılı Kanuna göre kurulan kooperatiflerin ortaklarının ziraat odasına kayıtlı yaş sebze ve meyve üreticisi olmaları, bu ürünlerin ticaret ve komisyonculuğunu yapmamaları, üretici birliklerinin münhasıran kendi ortaklarının üretimi olan yaş sebze ve meyve üzerinde faaliyet göstermeleri, yalnızca ortaklarıyla iş yapmaları ve bu fıkrada belirtilen hususların anasözleşmelerinde de yer alması şarttır.
Üretici birliklerine kayıtlı yaş sebze ve meyve üreticilerinin, yaş sebze ve meyve üretimi faaliyetlerine devam ettiklerine dair ziraat odasından alınmış üretici belgelerini her yıl birliğe ibraz etmeleri gerekir.”denilmiştir.
14.06.1998 tarih ve 23372 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren, Yaş Sebze ve Meyve Ticaretinin Düzenlenmesi ve Toptancı Halleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine Dair 11.06.1998 tarih ve 4367 Sayılı Kanunda da herhangi bir değişikliğe gidilmeyerek, üretici birliklerinin nitelikleri aynen korunduğu gibi, söz konusu kanunun 2. maddesinin 1. fıkrasında” Toptancı hallerinde satışlar, üreticiler, üretici birlikleri, komisyoncular ve kendi nam ve hesaplarına olmak üzere yaş sebze ve meyve toptan ticareti ile iştigal eden gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılır” hükmüne yer verilmiştir.
1163 Sayılı Kooperatifler Kanununa göre Bakanlığımızca kurulmuş, ülkemizin muhtelif illerine dağılmış, 8407 tarımsal amaçlı kooperatif ve bunların 54 birliği ve 3 merkez birliğinden bir çoğu 552 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve buna dayalı olarak çıkarılan yönetmeliklerde ver alan üretici birliği tanımına uygun olarak faaliyet gösterdiği bilinmektedir.
Durum böyle iken Sanayi ve Ticaret Bakanlığının toptancı hallerinde kendilerine ver tahsisi amacıyla "Üretim ve Pazarlama Kooperatif" adı altında anasözleşme geliştirerek Bakanlığımızdan ayrı olarak tarımsal amaçlı kooperatif kuruluşuna gitmek istediği tespit edildiğinden tarımsal amaçlı kooperatiflerin kurulup geliştirilmesi yetkisinin 1163 Sayılı Kooperatifler Kanuna göre Bakanlığımıza ait olduğu belirtilerek durum 05.08.1998 gün ve TEŞ 03.001.3743 sayılı yazımızla sözkonusu Bakanlığa bildirilmiştir.
Bu itibarla ilinizde bulunan 1163 Sayılı Kooperatifler Kanununa göre Bakanlığımızca kurulan tarımsal amaçlı kooperatifler ile bunların üst kuruluşlarından yukarıda belirtilen üretici birliği tanımına uygun olanların kendilerine toptancı hallerinde yer tahsisi ve bunların ortaklarına ait mallarını gerçek usulde vergi mükellefi olan perakendecilere toptancı halden geçirmeden satabilmeleri için toptancı hali bulunan belediye başkanlıkları, hal müdürleri, Sanayi ve Ticaret İl Müdürlükleri ile temas kurularak gerekli önlemlerin alınması ve sonuçtan Bakanlığımıza bilgi verilmesi gerekmektedir.
15-İl Müdürlüklerinden Bakanlığımıza intikal eden kooperatif ana sözleşmelerindeki madde değişikliklerinde kooperatif yönetim kurulu kararının noter onaylı sureti, beş adet eski ve yeni metinler ile İl Müdürlüğünüzün bu konudaki görüşlerinin gönderilmesi, ayrıca çalışma bölgesi genişletilecekse çalışma bölgesine alınacak yerleşim birimi muhtarının talebinin, ortaklık payları artırılacaksa önceden alınması taahhüt edilen pay miktarının tamamının ödendiğini gösterir belgenin de gönderilmesi gerekmektedir.
16- İl Müdürlükleri Destekleme Şube Müdürlüklerinin en önemli ve asli görevlerinden biriside kooperatifçiliktir. Halen nüfusumuzun % 40’ına yakın bir kesimi geçimini tarım ve hayvancılıktan sağlamaktadır. Bu sektörde çalışan çiftçilerin âtıl vaziyette bulunan kaynaklarının üretken yatırımlara yönlendirilmesinde ve daha rasyonel kullanılmasında tarımsal amaçlı kooperatiflerin önemi inkar edilemez.
Üretimden pazarlamaya kadar kooperatifçiliğin bu sektörde faaliyet gösteren insanımıza tanıtılması, kooperatifçilik bilincinin geliştirilmesi ve tarımsal amaçlı kooperatif işletmeciliğinin yaygınlaştırılması Tarım İl Müdürlüklerinin asli görevleridir.
Bu sebeple bu konuya gereken önem ve imkan tanınmalıdır.
17- 25.11.1992 tarih ve 1992/5 sayılı genelgemiz ile genel kurul toplantılarının sağlıklı ve mevzuat hükümlerine uygun olarak yapılabilmesi amacıyla, İl Müdürlüğünüzce görevlendirilecek Bakanlık Temsilcilerinin, kooperatif mevzuatına hakim, konuya vakıf ve özellikle Destekleme Şube Müdürlüğü elemanlarından seçilmesi ve görevlendirme yetkisinin İlçe Müdürlüklerine devredilmemesi gerektiği bildirilmiştir. 12.03.1993 tarih ve 1993/8 sayılı genelgemizle de eleman yönünden tıkanıklığa sebep olduğu belirtilerek yukarıda belirtilen genelgemiz, aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Merkez ilçede bulunanlar ile diğer ilçelerdeki Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğünden proje konusu almış büyük çaplı faaliyeti olan kooperatiflerin genel kurullarına kooperatif mevzuatına hakim, konuya vakıf durumdaki Destekleme Şube Müdürlüğü bünyesinde çalışan elemanların görevlendirilmesi, bunların haricinde kalan kooperatif genel kurullarında ise, kooperatifin bağlı olduğu İlçe Müdürlüklerine yetki verilerek İlçe Müdürlüklerindeki kooperatif mevzuatında eğitilmiş ve konuya vakıf personelin görevlendirilmesi bildirilmiştir.
Daha önceden Bakanlığımıza intikal ettirilen genel kurul toplantılarına ait evrak ile çeşitli şikayetlerin incelenmesi sonucunda bu konuda gerekli titizliğin gösterilmediği tespit edilmiştir.
Bu sebeple genel kurul toplantılarında görevlendirilecek personelin bu konuda eğitime tabi tutuluş kooperatifçilik mevzuatına hakim elemanlardan seçilmesi ile mümkün olduğunca İl Müdürlüğünüz Destekleme Şube Müdürlüğü elemanlarından görevlendirilmesi gerekmektedir.
18- Çiftçilerin mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, tarımda iş, meslek, disiplin ve ahlakı ile birliğini korumak, tarım sektörünün her alanda genel menfaatlere uygun olarak gelişmesine yardımcı olmak v.b. gibi amaçlara faaliyet gösteren Ziraat Odaları ve Birliğinin Bakanlığımızla irtibatlı tarımsal bir kuruluş olduğu bilinmektedir.
Çiftçi teşkilatlarının çalışmalarının değerlendirebilmek için ekli formda belirtilen iliniz merkez ve ilçelerinde faaliyet gösteren Ziraat Odaları ile ilgili bilgilere ihtiyaç duyulmaktadır.
Bu itibarla söz konusu bilgilerin her yılın en geç Nisan ayı sonuna kadar Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğüne gönderilmesi gerekmektedir.(EK-11-12)
İlişik listede tarih ve sayıları belirtilen genelgeler yürürlükten kaldırılmış (EK-13) olup, yukarıda belirtildiği şekilde hareket edilmesini önemle rica ederim.
EKLER :
Ek-1 Kuruluş Etüt Talimatı ve Kuruluş Etüt Raporu
Ek-2 Dilekçe Örneği
Ek-3 Bölgeler Listesi
Ek-4 İlan Edilecek Maddeler Listesi
Ek-5 İnceleme Raporu Örneği
Ek-6 Tüzük
Ek-7 Temsilci Ücreti
Ek-8 3.Derece Akrabalık Yazısı
Ek-9 Bilgi Form
Ek-10 Koop./Birlikler Genel Kurul Bilgi Formu
Ek-11-Zir.Od.Umumi Heyet Top. Bilgi Formu-1
Ek-12- Zir.Od.Umumi Heyet Top.Bilgi Formu-2
Ek-13 İptal edilen genelge listesi