1969/70 Anayasa Mahkemesinin 4/12/1969 Tarihli ve E: 1969/35, K: 1969/70 Sayılı Kararı
- Resmi Gazete
- 22.07.1970 / Sayı 13556
- Son değişiklik
- 22.07.1970
- Durum
- Yürürlükte
- Seri
- Anayasa Mahkemesi Kararları
«Madde 38
Devlet ve kamu tüzel kişileri, kamu yararının gerektirdiği hallerde, gerçek karşılıklarını peşin ödemek şartiyle, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların, kanunda gösterilen esas ve usullere göre, tamamını veya bir kısmını kamulaştırmaya veya bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir.
Çiftçinin topraklandırılması, ormanların devletleştirilmesi, yeni orman yetiştirilmesi ve iskân projelerinin gerçekleştirilmesi amaçlariyle kamulaştırılan toprak bedellerinin ödeme şekli kanunla gösterilir. Kanunun taksitle ödemeyi öngördüğü hallerde ödeme süresi on yılı aşamaz. Bu takdirde taksitler eşit olarak ödenir ve kanunla gösterilen faiz haddine bağlanır.
Kamulaştırılan topraktan, o toprağı doğrudan doğruya işleten çiftçinin hakkaniyetli ölçüler içerisinde geçinebilmesi için zaruri olan ve kanunla gösterilen kısmının ve küçük çiftçinin kamulaştırılan toprağının bedeli her halde peşin ödenir.»
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca yapılan ve Lûtfi ömerbaş, İhsan Keçecioğlu, Salim Başol, Feyzullah Uslu, Fazlı Öztan, Celâlettin Kuralmen, Hakkı Ketenoğlu, Sait Koçak, Avni Givda, Muhittin Taylan, İhsan Ecemiş, Recai Seçkin, Halit Zarbun, Mustafa Karaoğlu ve Muhittin Gürün’ün katıldıkları 26/6/1969 günlü toplantıda dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oy birliğiyle karar verilmiştir.
Esasa ilişkin rapor, iptal isteminin gerekçeleriyle, dosyadaki belgeler iptali istenilen yasa hükmüne ilişkin yasama belgeleri, Anayasa'nın konu ile ilgili hükmü ve buna ilişkin yasama belgeleri incelendikten sonra, gereği görüşülüp düşünüldü:
Vakıf, kökü İslâm hukukuna dayanan bir sosyal yardım kurumudur, bu kurumun temeli, vakfeden denilen kimsenin, malını vakfetmek yani belli bir işe süresiz olarak bağlamak iradesidir. İslâm hukuku açısından vakıf, bir özel hukuk kurumu ve ondan doğan ilişkiler, özel ilişkiler kileridir ve böylece vakıf mal vakfın özel mülkiyetinde bulunan malıdır. 2762 sayılı Vakıflar Kanunu, eski vakıfların düzenlerken, vakıf kurumunun ve ondan doğan ilişkilerin hukukî niteliğinde ve bu arada vakıf malların özel mülkiyet konusu mallar olmasında, herhangi bir değişiklik yapmış değildir. Bu durum sözü edilen Yasanın düzenlediği bütün eski vakıfların malları için böyledir. Bu düzenlemenin yasa koyucunun eski vakıfları kurarların iradelerine olabildiğince saygı gösterme ilkesine dayandığı ve sözleşme özgürlüğüne anayasal temel bulunan, Anayasa’nın 40. maddesinin doğrultusunda olduğu açıktır. Nitekim Anayasa Mahkemesinin, daha önce verilmiş, bir kararında da, vakıf malların vakfın özel mülkiyetinde olduğu ve 2762 sayılı Vakıflar Kanununun, bu durumda bir değişiklik yapmadığı belirtilmiş bulunmaktadır. (30 Ocak 1969 günlü, 1967/47 esas, 1969/9 karar sayılı Anayasa Mahkemesi kararı, 24/12/1969 günlü, 13382 sayılı Resmî Gazete, S. 4).
İptal konusu kuralın yazılışı ve fıkranın tümü gözönünde tutulunca, Vakıflar İdaresine ait inallar sözü ile 2762 sayılı Vakıflar Kanununun kapsamına giren malların anlatıldığı soncuna, varılmaktadır. Nitekim hukuk uygulamalarında, Vakıflar İdaresine ait mal denilince, genellikle, Medenî Yasadan önce kurulmuş bulunan ve hukukî durumları 2762 sayılı Vakıflar Kanununda düzenlenmiş olan mallardan söz edildiği, herkesçe benimsenen bir gerçektir. Vakfa ait malların vakıf tüzel kişiliğinin özel mülkiyetindeki mallar olması karşısında, Anayasa’nın 38. maddesinin açık hükmü gereğince malın gerçek karşılığı peşin olarak ödenmedikçe bu malların vakıf tüzel kişiliğinin elinden alınması Anayasa’ya uygun görülemez. Bundan ötürü itiraz konusu kuralın iptaline Anayasa’nın 147. maddesinin birinci fıkrası ve 151. maddesi uyarınca karar verilmelidir.
4373 sayılı Taşkın Sulara ve Su Baskınlara Karşı Korunma Kanununun 2, maddesinin (c) fıkrasındaki (. . . veya Vakıflar İdaresine) deyiminin Anayasa’ya aykırı olduğundan iptaline 4/12/1969 gününde oybirliğiyle karar verildi.