KolayuyumGiriş yap

Uluslararası Koruma ile Geçici Koruma Kapsamındaki Yabancıların Özel İhtiyaç Durumlarının Tespitine İlişkin Yönerge

Tür
Resmi Gazete
İlgili mevzuat
Güncel metin

Madde 1 – Amaç ve kapsam

(1) Bu Yönergenin amaç ve kapsamı, geçici koruma ile uluslararası koruma kapsamındaki yabancıların özel ihtiyaç durumlarının tespit edilmesine ilişkin iş ve işlemleri düzenlemektir.

Madde 2 – Dayanak

(1) Bu Yönerge 4/4/2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun 67 inci maddesine ve 17/3/2016 tarihli ve 29656 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin 85 inci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

Madde 3 – Tanımlar

(1) Bu Yönergede geçen;

a) Aile: Özel ihtiyaç sahibinin reşit olduğu durumlarda eşini, kendisinin veya eşinin ergin olmayan çocuğu ile bağımlı ergin çocuğunu, özel ihtiyaç sahibinin çocuk olması durumunda ise annesini, babasını, bağımlı ergin kardeşini ve reşit olmayan kardeşini,

b) Bağımlı birey: Hayatını devam ettirebilmesi ve temel gereksinimlerini karşılayabilmesi için bir başka kişinin bakımına sürekli olarak ihtiyaç duyan kişiyi,

c) Bağlantılı dosya: Aynı ikamet ilinde yaşayan ve aile üyeleri dışında kalan özel ihtiyaç sahipleri arasında kurulan bağlantıyı,

ç) Başkan: Göç İdaresi Başkanını,

d) Başkanlık: Göç İdaresi Başkanlığını,

e) Bildirim: Özel ihtiyaç sahibi olarak değerlendirilen kişilerin bilgilerinin, özel ihtiyaç durumunun olumsuz etkilerini ortadan kaldırabilecek veya hafifletebilecek tedbirlerin alınması amacıyla hizmet sağlayan ilgili kurum ve kuruluşlara Başkanlık ve il müdürlüğü tarafından bildirilmesini,

f) Çocuğun cinsel istismarı: Türk Ceza Kanununun 103 üncü maddesinde belirtilen halleri,

g) Çocuk: Daha erken yaşta ergin olsa bile on sekiz yaşını doldurmamış kişiyi,

ğ) Dosya: Özel ihtiyaç sahibi tespitine ilişkin Başkanlık ya da il müdürlüğü tarafından hazırlanan belgeler ile tespit işlemine dayanak oluşturan belgelerin bir örneğini içeren dosyayı,

h) Engelli: Fiziksel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yetilerinde çeşitli düzeyde kayıplarından dolayı topluma diğer bireyler ile birlikte, eşit koşullarda tam ve etkin katılımını kısıtlayan tutum ve çevre koşullarından etkilenen kişiyi,

ı) İhtiyacı olan yaşlı: Sosyal veya ekonomik yönden yoksulluk içinde olup korunmaya, bakıma ve yardıma ihtiyacı olan 60 yaş üzerindeki kişiyi,

i) İl müdürlüğü: İl göç idaresi müdürlüğünü,

j) İl müdürü: İl göç idaresi müdürünü,

k) Kanun: Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununu,

l) Mülakat: Tespit amaçlı yönlendirmenin yapılmasının ardından kişilerin özel ihtiyaç durumunun tespiti amacıyla yapılan görüşmeyi,

m) Özel gereksinimli çocuk: Toplumsal yaşama eşit katılabilmesi için bedensel ya da gelişimsel işlev kısıtlılığı olmayan kişilerden farklı sağlık, eğitim, rehabilitasyon, cihaz, ortez, çevresel düzenlemeler ve diğer sosyal ve ekonomik haklara ve hizmetlere gereksinimi olan çocuğu,

n) Özel ihtiyaç sahibi: Başvuru sahibi, uluslararası koruma statü sahibi ve geçici koruma kapsamındaki kişilerden tedavi ihtiyacı bulunan, engelli, şiddet ve/veya işkenceye maruz bırakılan, risk altındaki kadın, risk altındaki çocuk ile fiziki/hukuki/psiko-sosyal yönden korunma ihtiyacı olanı,

o) Raporlama: Özel ihtiyaç sahibi ile yapılan mülakat neticesinde elde edilen bilgilere istinaden hazırlanan, yönlendirme ve bildirim işlemlerinin yapıldığı hizmet sağlayıcı kurum ve kuruluşların bilgisini de içeren Özel İhtiyaç Sahibi Tespit Raporunun oluşturulmasını,

ö) Refakatsiz çocuk: Sorumlu bir kişinin etkin bakımına alınmadığı sürece, kanunen ya da örf ve adet gereği kendisinden sorumlu bir yetişkinin refakati bulunmaksızın Türkiye’ye gelen veya Türkiye’ye giriş yaptıktan sonra refakatsiz kalan çocuğu,

p) Suça sürüklenen çocuk: Kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiası ile hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da işlediği fiilden dolayı hakkında güvenlik tedbirine karar verilen çocuğu,

r) Şiddet: Kişinin fiziksel, cinsel, psikolojik veya ekonomik açıdan zarar görmesiyle veya acı çekmesiyle sonuçlanan veya sonuçlanması muhtemel hareketleri, buna yönelik tehdit ve baskıyı ya da özgürlüğün keyfi olarak engellenmesini de içeren toplumsal, kamusal veya özel alanda meydana gelen fiziksel, cinsel, psikolojik, sözlü veya ekonomik her türlü tutum ve davranışı,

s) Şiddete maruz bırakılan: Şiddet olarak tanımlanan tutum ve davranışlara doğrudan ya da dolaylı olarak maruz bırakılan veya bırakılma tehlikesi altında olan kişiyi ve şiddetten etkilenen veya etkilenme tehlikesi altında olan kişiyi,

ş) Tespit: Kişinin özel ihtiyaç durumunun, il müdürlüklerince yapılacak raporlamaya veya istisnai olarak tutulacak tutanağa istinaden alınan valilik onayı ile belirlenmesini,

t) Tespit amaçlı yönlendirme: Özel ihtiyaç sahibi olabileceği değerlendirilen kişinin tespit işlemini yapacak il müdürlüğü birimine yönlendirilmesini,

u) Uzaktan mülakat: Yüz yüze mülakatın gerçekleştirilemeyeceği durumlarda, gerekli teknik alt yapının ve gizlilik koşullarının sağlanması şartıyla özel ihtiyaç sahibi ile aynı dosyada yer alacak olan diğer kişilerle kamu kurumlarında ya da Başkanlık tarafından belirlenen yerde gerçekleştirilen mülakatı,

ü) Yönlendirme: Özel ihtiyaç sahibinin içinde bulunduğu yaşam koşulları nedeniyle oluşan ihtiyaçları dikkate alınarak yasal çözüm mekanizmalarına, psiko-sosyal desteğe, rehabilitasyon hizmetlerine ve hayatını devam ettirmeye yarayacak özel ihtiyaç durumunun olumsuz etkilerini ortadan kaldırabilecek veya hafifletebilecek her türlü destek ve kaynağa erişimini sağlamak amacıyla hizmet sağlayıcı kurum ve kuruluşlara başvurması için bilgilendirilmesini,

ifade eder.

Madde 4 – Tespit amaçlı yönlendirme ve randevu verilmesi

(1) Herhangi bir nedenle il müdürlüğüne başvuran geçici koruma ya da uluslararası koruma kapsamındaki kişilerden özel ihtiyaç sahibi olabileceği değerlendirilenler tespit işleminin yapılacağı birime yönlendirilir.

(2) Çok eşli aile yapısında eşlerden birisi olan kişiler ya da resmi olup olmadığına bakılmaksızın evlendirilmiş olan on sekiz yaşından küçük kişiler istisnasız olarak özel ihtiyaç sahibi tespit işleminin yapılacağı birime yönlendirilir.

(3) Tespit amacıyla yönlendirilen kişi hakkında, aynı gün içinde tespit işlemi yapılması esastır. İş yoğunluğundan dolayı aynı gün içinde mülakat yapılamaması halinde tespitin yapılabilmesi amacıyla randevu verilir.

(4) Acil müdahale gerektiği değerlendirilen kişilerin işlemlerinde randevu verilmez ve tespit işlemleri aynı gün tamamlanır.

(5) Tespit işlemi yapılan kişinin aile üyelerinin hazırda bulunmaması halinde, hazırda bulunmayan kişilere randevu verilerek görüşme sağlanabilir.

(6) Görüşme randevusuna gelmeyen aile üyeleri hakkında Valilik oluru alınmaz.

(7) Tespit amaçlı yönlendirilen kişinin yönlendirmeye ilişkin GöçNet bilgi sistemindeki yönlendirme bilgisi ve nedenine ilişkin veri girişleri yönlendirmeyi yapan personel tarafından yapılır.

Madde 5 – Özel ihtiyaç sahiplerinin tespiti

(1) Ülkemizde geçici koruma veya uluslararası koruma kapsamındaki kişilerden tedavi ihtiyacı bulunanlar, engelliler/özel gereksinimi olan çocuklar, şiddet ve/veya işkenceye maruz bırakılanlar, risk altındaki kadınlar, risk altındaki çocuklar, fiziki/hukuki/psiko-sosyal yönden korunma ihtiyacı olan bireyler özel ihtiyaç sahibi olarak değerlendirilir.

(2) Çocuğun cinsel istismarı, kişinin vücut ve/veya cinsel dokunulmazlığına yönelik tehdit halleri, refakatsiz çocuğun korunması durumlarının acil müdahale gerektirdiğinin değerlendirilmesi esastır. Bununla birlikte acil müdahale gerektiren diğer haller, kişinin özel ihtiyaç durumuna göre il müdürlüğü tarafından değerlendirilir.

(3) Özel ihtiyaç sahiplerinin tespiti Başkanlık ve il müdürlükleri tarafından gerçekleştirilir. Tespit işleminin mülakat yöntemiyle gerçekleştirilmesi esastır. Acil müdahale gerektiren özel ihtiyaç sahiplerinden ivedilikle kamu kurumlarının koruması altına alınması gerekenler hakkında mülakat gerçekleştirilmeden, durum tutanakla kayıt altına alınarak tespit işlemi yapılabilir.

(4) Diğer kamu kurum ve kuruluşları tarafından özel ihtiyaç sahibi olduğu düşünülen kişiler il müdürlüklerine bildirilir ve bildirilen kişilerle il müdürlükleri tarafından görüşme yapılması esastır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının bakım ve gözetiminde olan kişilerin tespit işlemlerinin yapılması amacıyla il müdürlüğüne getirilmesinin mümkün olmaması veya sakıncalı olması halinde, tespite yönelik ihtiyaç duyulan bilgiler; Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığından yazılı şekilde, gerekli tüm önlemler alınarak il müdürlüğü personeli tarafından kişinin koruma altına alındığı kurumda yüz yüze mülakatla ya da il müdürlüğü tarafından teknik alt yapının sağlanması durumunda uzaktan mülakatla alınabilir.

(5) Tespit işlemlerinde özel ihtiyaç sahibi ile aile üyelerinin birlikte değerlendirilmesi esastır. Bu bağlamda, her bir aile üyesinin ayrı ayrı özel ihtiyaç durumu tespit edilir. Özel ihtiyaç sahibi ve aile üyeleri hakkında yapılan tespit işlemi sonrasında tek bir dosya oluşturulur. Çocukların, öncelikle velileri/vasileri ile birlikte aynı dosyada tespit edilmesi esastır.

(6) Özel ihtiyaç sahibinin şiddete maruz bırakıldığı hallerde, tespit işlemi sırasında şiddet uygulayan kişi tespit işlemi dışında bırakılır. Raporda, şiddet uygulayan kişi hakkındaki bilgilere yer verilir.

(7) Gerekli olması halinde tespit işlemi Başkanlık tarafından yapılabilir veya dosyada bulunan eksiklikler Başkanlık tarafından giderilebilir. Başkanlık tarafından yapılan tespitlerde Göç İdaresi Başkanlığı Merkez Teşkilatı İmza Yetki Yönergesi kapsamında yetkili amir tarafından tespit işlemi onaylanır. Tespit işlemi valilikler tarafından yapılan özel ihtiyaç sahiplerine ilişkin eksik bilgilerin Başkanlık tarafından giderilmesinde onaylama işlemi yapılmaz.

(8) Kişilerin tespit işlemleri Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında yapılır.

(9) Tespit işlemlerinde açık, sade, ayrımcılığı desteklemeyen ve anlaşılır bir dil kullanılır. Tespite ilişkin raporlama mümkün olan en kısa sürede tamamlanır.

(10) Mülakat sırasında gizlilik ilkelerine uyulur, kişinin kendisini rahatça ifade edebileceği bir ortam sağlanır, mülakat odasında bulunan personel tarafından ön yargılı tutum ve davranışlardan azami ölçüde kaçınılır. Tespit işlemleri sırasında tespitin yapılması için zorunlu bilgiler dışında kişinin mahremiyeti kapsamında değerlendirilebilecek hususlarda bilgi talep edilmez. Görevinin gereğinin ötesinde bilgi edinmeye çalışan personel hakkında ilgili mevzuat uyarınca il müdürlüğü tarafından idari işlem yapılır.

(11) Özel ihtiyaç sahiplerinin tespit işlemlerinde bütüncül bakış açısıyla kapsamlı şekilde değerlendirme yapılır. Tespit mülakatına alınan kişinin her bir kritere uygunluğu ayrı ayrı değerlendirilir.

(12) Aksi bir karar alınıncaya kadar bu yönergeden önce özel ihtiyaç sahibi olduğu tespit edilmiş olan kişiler bu yönerge kapsamında değerlendirilir.

Madde 6 – Dosya ve bağlantılı dosya oluşturulması

(1) Özel ihtiyaç sahibinin bağımlı, yetişkin ve bekar olduğu durumlarda, dosya özel ihtiyaç sahibi ile birlikte aile üyelerini ya da vasisini içerecek şekilde oluşturulur. Aynı ikamet ilinde yaşayan ve özel ihtiyaç sahibi olabileceği düşünülen yetişkin ve bekâr kardeşleri hakkında tespit işlemi ayrıca yürütülerek özel ihtiyaç sahibi olduğu değerlendirilen dosyalar arasında bağlantılı dosya ilişkisi kurulur.

(2) Özel ihtiyaç sahibinin çocuk olduğu durumlarda, dosya özel ihtiyaç sahibi ile birlikte yaşayan aile üyelerini ya da vasisini içerecek şekilde oluşturulur. Aynı ikamet ilinde yaşayan ve özel ihtiyaç sahibi olabileceği düşünülen yetişkin ve bekâr kardeşleri hakkında tespit işlemi ayrıca yürütülerek özel ihtiyaç sahibi olduğu değerlendirilen dosyalar arasında bağlantılı dosya ilişkisi kurulur.

(3) Özel ihtiyaç sahibinin yetişkin ve evli olduğu durumlarda dosya, aile üyelerini içerecek şekilde oluşturulur. Aynı ikamet ilinde yaşayan ve özel ihtiyaç sahibi olabileceği düşünülen yetişkin ve bekâr çocukları hakkında tespit işlemi ayrıca yürütülerek özel ihtiyaç sahibi olduğu değerlendirilen dosyalar arasında bağlantılı dosya ilişkisi kurulur.

(4) Özel ihtiyaç sahibinin yetişkin ve bağımlı birey olduğu, aile üyesi dışındaki kişilerle yaşadığı ve bakımının söz konusu kişiler tarafından karşılandığı durumlarda özel ihtiyaç sahibinin bakımını üstlenen kişi ya da kişiler hakkında tespit işlemi ayrıca yürütülerek dosyalar arasında bağlantılı dosya ilişkisi kurulur.

(5) Özel ihtiyaç sahibinin ailesinden ayrı düşmüş çocuk olduğu durumlarda, dosya söz konusu çocuk vasisi varsa vasisini içerecek şekilde oluşturulacak olup vasisinin olmadığı durumlarda birlikte yaşadıkları kişi ya da kişiler hakkında tespit işlemi ayrıca yürütülerek dosyalar arasında bağlantılı dosya ilişkisi kurulur.

(6) Türk Medeni Kanununa uygun ya da aykırı olarak evlendirilen çocukların birlikte yaşadığı kişilerle ilgili bilgiler mülakat raporunda açıklanır. Söz konusu çocuğun birlikte yaşadığı yetişkin kişinin özel ihtiyaç durumu olmaması halinde tespit işlemi yapılmaz ve bu kişi çocuğun dosyasında yer almaz. Evlendirilen çocukla birlikte yaşayan kişinin özel ihtiyaç kriterlerinden en az birini sağlaması durumunda tespit işlemleri ayrıca yürütülür ve çocuk evlilik kapsamında işlemleri yapılan çocuğun dosyası ile bağlantılı dosya ilişkisi kurulmaz. Çocuk evlilik kapsamında yapılan tespit işlemlerinde evlendirilenlerin her ikisinin de çocuk olması halinde tespit işlemi ayrı ayrı yürütülür ve bağlantılı dosya ilişkisi kurulmaz.

(7) Özel ihtiyaç sahibinin çok eşli aile yapısında eşlerden birisi olması durumunda tespit işlemi ayrı ayrı yürütülür ve dosyalar arasında bağlantılı dosya ilişkisi kurulmaz. Tespit işlemi yapılan her bir kişinin dosyasında çok eşli aile yapısında yaşamını sürdüren diğer kişiler hakkındaki bilgilere yer verilir.

(8) Bu madde kapsamında belirtilen hükümler dışında kalan kişilerden özel ihtiyaç sahibi tespiti yapılması gerekenler hakkında ayrıca tespit işlemi yürütülür ve bağlantılı dosya ilişkisi kurulmaz.

Madde 7 – Tespitlerin Başkanlığa bildirilmesi

(1) İl müdürlükleri tarafından özel ihtiyaç sahibi olarak tespit edilen kişilerden valilik makamınca uygun görülenlerin bilgileri GöçNet bilgi sistemi üzerinden Başkanlığa bildirilir.

Madde 8 – Özel ihtiyaç durumunun sona ermesi veya tespit işleminin iptali

(1) Kişilerin özel ihtiyaç durumları, sona erme nedenlerine ilişkin yapılan tespit ile sona erer.

(2) Herhangi bir nedenle özel ihtiyaç sahibi olmadığı halde sehven özel ihtiyaç sahibi tespiti yapıldığı anlaşılan kişilerin özel ihtiyaç durumları, iptal nedenlerine ilişkin yapılan tespit ile iptal edilir.

(3) İptal ve sona erme nedenlerinin objektif dayanaklara istinaden yapılabileceği hallerde, iptal ve sona erme tespit işlemi tutulacak tutanağa istinaden raporlama ve mülakat yapılmaksızın gerçekleştirilir.

(4) Özel ihtiyaç durumunun sona ermesine veya iptaline neden olacak görüşmeye haklı nedeni olmaksızın gelmeyen veya bilgi vermeyi reddeden kişiler hakkında tutanak tutularak söz konusu kişilerin özel ihtiyaç durumu valilik onayıyla iptal edilir.

(5) Özel ihtiyaç durumu iptal edilecek kişilerin iradesinin baskı altında olabileceğinin değerlendirildiği durumlarda iptal işlemi yapılmaz. Bu fıkra kapsamında yapılan işlemlere ilişkin tutulan tutanakta söz konusu kişilerin özel ihtiyaç durumunun iptal edilmeme nedeni belirtilir.

(6) Özel ihtiyaç durumu sona eren veya tespit işlemi iptal edilen kişilerin valilik makam olurunun iptaline ilişkin işlemler sona erme veya iptal nedeninin anlaşıldığı günden itibaren en geç otuz iş günü içinde gerçekleştirilir.

(7) Özel ihtiyaç durumu sona eren veya tespit işlemi iptal edilen kişilerin özel ihtiyaç durumları GöçNet bilgi sisteminde güncellenir ve sona erme veya iptal nedeni ile sona ermeye veya iptale esas olan dayanak belgelerine (tutanaklar dahil) ilişkin GöçNet bilgi sistemine açıklama girilir.

Madde 9 – Tedavi ihtiyacı bulunan

(1) Aşağıda belirtilen durumlardaki kişiler hakkında “Tedavi ihtiyacı bulunan” maddesi kapsamında tespit yapılır:

a) Kronik hastalığı bulunan

b) Madde bağımlılığı bulunan

c) Akıl veya ruh sağlığı yerinde olmayan

ç) Öz bakım becerilerini yerine getiremeyen

d) Tedavisi ülkemizde mümkün olmayan

e) Tedavi masraflarının ailenin alım gücünün üzerinde olması nedeniyle hastalığı tedavi edilemeyen

f) Diğer nedenlerle tedavi ihtiyacı bulunan

(2) Tespit işlemine alınan kişilerden, halihazırda devam eden bir tedavisinin olup olmadığına ilişkin bilgi alınır. Halihazırda devam eden tedavisi bulunduğunu beyan eden kişilerin tedavi ihtiyacına ilişkin ilk yönlendirme işlemlerinde sunduğu belgeler (sağlık raporu, tedavi geçmişi vb.) incelenir ve tedavi görüldüğüne ilişkin belgelerin güncelliğine dikkat edilir.

(3) Tedavi ihtiyacına ilişkin tespitler kişinin sahip olduğu belgeler (sağlık raporu, tedavi geçmişi vb.) esas alınarak yapılır.

(4) Kronik hastalıklarının günlük hayatını sürdürmesini veya istihdamını engelleyici boyutta olduğu değerlendirilen ve bu durumunu dayanak belgeleri ile destekleyebilen kişiler hakkında birinci fıkranın (a) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır.

(5) Akıl veya ruh sağlığı durumu mülakat gerçekleştirilmesine engel olan kişiler hakkında sunulan rapor esas alınarak ve varsa yasal temsilcisi aracılığıyla birinci fıkranın (c) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır.

(6) Sağlık hizmet sunucuları tarafından ülkemizde tedavisi mümkün olmayan hastalığı bulunduğunu belgeleyen kişiler hakkında birinci fıkranın (d) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır.

(7) Tedavisi gereğince üç aydan uzun süreyle kullanması gereken ilaç ve tıbbi malzeme giderlerini alım gücünün yetersizliği nedeniyle temin edemeyen kişiler hakkında birinci fıkranın (e) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır.

(8) Birinci fıkranın (a), (b), (c), (ç), (d) ve (e) bendleri dışında kalan ancak etkin bir tedavi imkanı sağlanamaması durumunda hayati tehlikesi bulunabilecek veya yaşamsal fonksiyonlarını devam ettirmede ciddi zorluk yaşayabilecek kişiler hakkında birinci fıkranın (f) bendi kapsamında işlem yapılır.

Madde 10 – Engelli

(1) Aşağıda belirtilen durumlardaki kişiler hakkında “Engelli” maddesi kapsamında tespit yapılır:

a) İşitme engelli

b) Görme engelli

c) Ortopedik engelli

ç) Zihinsel engelli

d) Süreğen (kronik) engelli

e) Dil ve konuşma engelli

f) Ruhsal ve duygusal engelli

g) Sınıflanamayan engelli

ğ) Özel gereksinimi olan çocuk

(2) Engellilere ilişkin tespitlerin, kişinin engel durumunu gösterir belgeler temel alınarak yapılması esastır. Bununla birlikte engelli olduğu rapora ihtiyaç olmadan anlaşılabilenlerin özel ihtiyaç durumu tespitleri dayanak belgesi olmadan da yapılabilir. Engelli olduğu rapora ihtiyaç olmadan anlaşılabilenlerin hangi sebeplerle rapor temin edemediği tespit işlemlerinde belirtilir.

(3) Sınıflandırılamayan engel, süreğen (kronik) engel ile ruhsal ve duygusal engel tespiti sadece engelli raporuna istinaden yapılabilir.

(4) Engelli raporu bulunanlar hakkında özel ihtiyaç durumu tespiti engel oranının toplamda yüzde kırkı aşması halinde yapılır. Bununla birlikte zihinsel engel durumunda yüzde yirmi ve üzeri engel oranına sahip olmak özel ihtiyaç tespiti yapılması için yeterlidir.

(5) Engelli raporu bulunanlardan engel oranı artma ihtimali yüksek olan bir hastalığı (SMA, MS gibi) bulunanların tespit işlemlerinde asgari engel oranı şartı aranmaz.

(6) Engelli olduğuna dair raporu bulunanların engel oranları yapılacak tespit işlemlerinde mutlak suretle belirtilir.

(7) 20/2/2019 tarih ve 30692 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik kapsamında hakkında düzenlenmiş Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu’nda (ÇÖZGER) özel gereksinimi olduğu belirtilen çocuklar hakkında birinci maddenin (ğ) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır ve yapılan tespitte çocuğun özel gereksinim alanı ve düzeyi belirtilir.

Madde 11 – Şiddet ve/veya işkenceye maruz bırakılan

(1) Aşağıda belirtilen durumlardaki kişiler hakkında “Şiddet ve/veya işkenceye maruz bırakılan” maddesi kapsamında tespit yapılır:

a) Fiziksel şiddete maruz bırakılan

b) Cinsel şiddete maruz bırakılan

c) Psikolojik şiddete maruz bırakılan

ç) Ekonomik şiddete maruz bırakılan

d) Ev içi şiddete maruz bırakılan

e) Kadına yönelik şiddete maruz bırakılan

f) Şiddete ve/veya işkenceye tanıklık eden

g) Tek taraflı ısrarlı takibe maruz bırakılan

ğ) Cinsiyet temelli ayrımcılık ve/veya şiddete maruz bırakılan

h) Cinsel yönelimi ve/veya cinsiyet kimliği sebebiyle şiddete maruz bırakılan

ı) Zararlı geleneksel uygulamalara maruz bırakılan

i) Özgür olarak eş seçme ve tam rıza ile evlenme hakkından yoksun bırakılan

j) İnsan ticaretine maruz bırakılan

k) Silahlı çatışma durumlarında şiddete maruz bırakılan

l) Taraflardan herhangi biri tarafından zorla alıkonan

m) Taraflardan herhangi biri tarafından işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz bırakılan

n) Diğer şekillerde şiddet ve/veya işkenceye maruz bırakılan

(2) Kişiyi iteklemek, tekmelemek; kişiye tokat atmak, bir şey fırlatmak, yumrukla veya bir nesneyle vurmak, silah veya bunun gibi bir nesneyle zarar vermek; kişinin sağlık hizmetlerinden yararlanmasına engel olmak başta olmak üzere kişinin bedenine zarar verecek her türlü tutum ve davranışa maruz bırakılan kişiler hakkında birinci fıkranın (a) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır.

(3) Evlilik içinde olup olmadığına bakılmaksızın kaynak ülkede, göç etmelerine neden olan olaylar sırasında, sınır aşan göç hareketinin herhangi bir aşamasında veya ülkemizde; kişiyi istemediği yerde, şekilde veya zamanda cinsel ilişkiye zorlamak, cinsel yönden aşağılamak, pornografik içerik izlemeye zorlamak, cinsel içerikli sözler söylemeye zorlamak, cinsel içerikli eylemler gerçekleştirmekle tehdit etmek, fuhuşa zorlamak, çocuk doğurmaya ya da kürtaj olmaya zorlamak; kişiye cinsel içerikli sözler söylemek; kişinin cinsel organlarına zarar vermek başta olmak üzere kişinin rızası olmaksızın, rızası inşa edilerek veya rıza almanın söz konusu olamayacağı durumlarda cinselliğini kontrol altında tutup baskı uygulayan her türlü eylem, davranış ve müdahaleye maruz bırakılan kişiler hakkında birinci fıkranın (b) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır.

(4) Kişiyi tehdit etmek, aşağılayıcı söz söylemek, küçük düşürmek, yok saymak; kişiye hakaret etmek, aşırı kıskançlık yapmak, kendisini yetersiz hissettirecek söz veya davranışta bulunmak, küfretmek; kişinin kendisini ifade etmesine engel olmak, hareket özgürlüğünü kısıtlamak, aile üyeleri ve arkadaşlarıyla görüşmesini engellemek, istediği gibi giyinme özgürlüğüne engel olmak başta olmak üzere fiziksel bir baskı olmaksızın uygulanan ve kişinin ruh sağlığını etkileyen her türlü tutum ve davranışa maruz bırakılan kişiler hakkında birinci fıkranın (c) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır.

(5) Kişiyi çalışmaya veya borçlanmaya zorlamak; kişinin çalışmasına engel olmak veya çalışmasını zorlaştıracak eylemlerde bulunmak, gelirini kontrol altına almak, parasına veya banka kartına el koymak; kişiye hiç para vermemek veya çok az miktarda para vermek; kişiyle hanenin gelir ve giderleri hakkındaki bilgileri paylaşmamak başta olmak üzere ekonomik baskı içeren her türlü tutum ve davranışa maruz bırakılan kişiler hakkında birinci fıkranın (ç) bendi kapsamında tespit işlemi gerçekleştirilir.

(6) Aynı haneyi paylaşmasına bakılmaksızın aile üyeleri, akraba kabul edilen diğer kişiler veya aynı haneyi paylaşan kişiler tarafından uygulanan her türlü fiziksel, cinsel, psikolojik ve ekonomik şiddet olayına maruz bırakılan kişiler hakkında birinci fıkranın (d) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır.

(7) Kadınlara, yalnızca kadın oldukları için uygulanan veya cinsiyete dayalı bir ayrımcılık ile kadının insan hakları ihlaline yol açan ve Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanunda şiddet olarak tanımlanan her türlü tutum ve davranışa maruz bırakılan kişiler hakkında birinci fıkranın (e) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır.

(8) Herhangi bir kişinin, fiziksel/cinsel/psikolojik olarak zarar görmesi ve/veya acı çekmesiyle sonuçlanan olaylara ya da işkenceye maruz bırakılmasına tanıklık eden kişiler hakkında birinci fıkranın (f) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır.

(9) Aralarında aile bağı veya ilişki bulunup bulunmadığına bakılmaksızın, şiddet uygulayanın; şiddete maruz bırakılanın güvenliğini riske atarak fiziki veya psikolojik açıdan korku ve çaresizlik duygularına sebep olduğu ve içeriği ne olursa olsun fiili, sözlü, yazılı olarak ya da her türlü iletişim aracını kullanarak baskı altında tuttuğu her türlü tutum ve davranışa maruz bırakılan kişiler hakkında birinci fıkranın (g) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır.

(10) Kadınlar ve erkekler için toplum tarafından uygun olduğu düşünülen davranışları yerine getirmemesi nedeniyle şiddete maruz bırakılan kişiler hakkında birinci fıkranın (ğ) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır. Şiddetin herhangi bir türüne maruz bırakılan kişiler doğrudan cinsiyet temelli ayrımcılık ve/veya şiddete maruz bırakılan şeklinde değerlendirilemez. Kişilere yöneltilen genel şiddetten ayırt etme amaçlı olarak, maruz bırakılan ayrımcılık ve/veya şiddetin cinsiyet temelli olması gerekmektedir.

(11) Geleneksel, dini, kültürel vb. saiklerle toplum içinde kabul gören ve yaş, cinsiyet, cinsiyet temelli ya da diğer nedenlere dayalı ayrımcı inanışları ve kalıp yargıları dayanak alarak kişinin psikolojik ve/veya fiziksel sağlığına zarar veren kan davası, uzuv kesme, çeyiz-başlık parası ile ilgili şiddet, zorla evlendirme, berdel, muta nikâhı, engellilere yönelik kötü, ayrımcı ve dışlayıcı muamele, töre cinayeti, kadın sünneti, kişiye zarar veren dini ritüeller, bacha bazi gibi şiddet ve/veya zorlama gerektiren uygulamalara maruz bırakılan kişiler hakkında birinci fıkranın (ı) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır.

(12) Başkalarının zorlaması sonucunda evlenen veya evlendirilme riski altında bulunan kişiler hakkında birinci fıkranın (i) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır.

(13) Kaynak ülkede, göç etmelerine neden olan olaylar sırasında, sınır aşan göç hareketinin herhangi bir aşamasında veya ülkemizde insan ticaretine konu olabileceği değerlendirilen kişiler insan ticareti mağduru tespiti yapılması amacıyla ilgili birime yönlendirilir. Yönlendirildiği birim tarafından genel hükümlere göre insan ticareti mağduru tespiti yapılan kişiler hakkında birinci fıkranın (j) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır. İnsan ticareti mağduru tespiti işlemi bu yönerge kapsamındaki diğer hallerden özel ihtiyaç durumu tespit işlemlerinin yapılmasına engel teşkil etmez.

(14) Kaynak ülkede silahlı çatışmaya taraf olmayan kişilerden; silahlı çatışmanın getirdiği ortamda sivillere yönelik şiddet hareketlerine doğrudan maruz bırakılan, silahlı taraflarca hukuka aykırı şekilde mülkiyetindeki mallara el konularak temel gereksinimlerini (barınma, gıda, su vb.) karşılama imkânından mahrum bırakılan, taraflarca zorla çalıştırılan veya askeri faaliyetleri destekleyen nitelikteki işleri (istihbarat toplama, lojistik sağlama vb.) yapmaya zorlananlar hakkında birinci fıkranın (k) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır.

(15) Hukuki niteliğine bakılmaksızın kaynak ülkede bulunan saha aktörlerinin herhangi birisi tarafından keyfi olarak özgürlüğünden yoksun bırakılan kişiler hakkında birinci fıkranın (l) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır.

(16) Hukuki niteliğine bakılmaksızın kaynak ülkede bulunan saha aktörlerinin herhangi birisi tarafından işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz bırakılan kişiler hakkında birinci fıkranın (m) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır.

(17) Yukarıda belirtilen fıkralar kapsamında değerlendirilmesi mümkün olmamakla birlikte şiddet ve/veya işkenceye maruz bırakıldığı anlaşılan kişiler hakkında birinci fıkranın (n) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır. Birinci fıkranın (n) bendi kapsamında hakkında yapılan tespit işlemlerinde şiddet ve/veya işkence olarak sayılan eylemler belirtilir.

(18) Şiddet ve/veya işkenceye maruz bırakılan kişilerin tespitlerinde olayın vuku bulduğu yer ve tarih, olayın gerçekleşme nedeni, eğer biliniyorsa fail bilgileri, tekrarlayan şiddet olaylarında en son şiddet eyleminin ne zaman gerçekleştiği gibi bilgilere yer verilir. Söz konusu bilgilere ilişkin olarak belge bulunmaması halinde kişinin beyanı esas alınır ve hatırlamadığı hususlar varsa bu durum raporda belirtilir.

Madde 12 – Risk altındaki kadın

(1) Aşağıda belirtilen durumlardaki kişiler hakkında “Risk altındaki kadın” maddesi kapsamında tespit yapılır:

a) Eşinden boşanmış ya da ayrılmış olan

b) Eşi vefat etmiş/kayıp/tutuklu olan

c) Çok eşli aile yapısında eşlerden biri olan

ç) Sosyal ve/veya ekonomik destekten yoksun yalnız kadın

d) Diğer bir nedenle risk altındaki kadın

(2) Birinci fıkranın (a) bendi kapsamında yapılan tespit işlemlerinde eşiyle evlilik ilişkisinin fiilen bitmesi nedeniyle ayrı yaşayanların resmi olarak evli olup olmadıkları ve varsa evlilik birlikteliğinden olma çocukların velayet durumu belirtilir.

(3) Aynı hanede veya aynı ülkede yaşayıp yaşamadıklarına bakılmaksızın çok eşli aile yapısında yaşamını eşlerden biri olarak sürdüren kadınlar hakkında birinci fıkranın (c) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır.

(4) Sosyal çevresinde; duygusal ve maddi açıdan sosyal destek sağlayan, genel iyilik halini destekleyen ve olumsuzluklarla baş etme kapasitesini güçlendiren herhangi bir kişi bulunmayan yalnız kadınlar hakkında birinci fıkranın (ç) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır. Sosyal desteğin var olduğunun değerlendirilmesi için sosyal çevreden gelen desteğin geçici olmaması ve ihtiyaç duyulduğunda erişilebilir olması gerekir. Sosyal desteği sağlayan kişi ile kadının akrabalık bağının olması gerekmez. Sosyal ve/veya ekonomik destek yoksunluğu nedeniyle aynı hanede tanımadığı kişilerle yaşamak durumunda kalanlar da bu madde kapsamında değerlendirilir. Bu fıkra kapsamında değerlendirilen kişilerden ekonomik desteğe ihtiyacı olup erişemeyenlerin durumu tespit işlemlerinde ayrıca belirtilir.

(5) Yukarıda belirtilen fıkralar kapsamında değerlendirilmesi mümkün olmamakla birlikte risk altında olduğu anlaşılan kadınlar hakkında birinci fıkranın (d) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır. Birinci fıkranın (d) bendi kapsamında yapılan tespit işlemlerinde kadının risk altında değerlendirilmesine neden olan husus belirtilir.

Madde 13 – Risk altındaki çocuk

(1) Aşağıda belirtilen durumlardaki kişiler hakkında “Risk altındaki çocuk” maddesi kapsamında tespit yapılır:

a) Refakatsiz çocuk

b) Ailesinden ayrı düşmüş çocuk

c) Kurum bakımı hizmetinden yararlanan çocuk

ç) Aile üyelerinin rol ve sorumluluğunu üstlenen çocuk

d) Ailesi veya birlikte yaşadığı kişilerle aynı ortamda bulunması yüksek yararı açısından sakıncalı olan çocuk

e) Suça sürüklenen çocuk

f) Suça maruz bırakılan çocuk

g) Eğitim hayatına devam edemeyen çocuk

ğ) Çocuk işçi

h) Genç işçi

ı) Ağır ve tehlikeli şartlarda çalışan çocuk işçi/genç işçi

i) Çocuk evlilik

j) Evlendirilme riski altında olan çocuk

k) Evliliği sona eren çocuk

l) Evliliği sona eren hamile çocuk

m) Reşit olmayan ebeveyn

n) Akran zorbalığına maruz bırakılan çocuk

o) Diğer bir nedenle risk altındaki çocuk

(2) Annesi, babası veya vasisi dışındaki kişilerin bakımından faydalanan çocuklar hakkında birinci fıkranın (b) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır.

(3) Birinci fıkranın (a) ve (b) bendi kapsamında yapılan tespit işlemlerinde çocuğun annesi, babası veya yasal vasisinden ne zaman ayrı düştüğü, ülkemize nasıl ve hangi şartlar altında geldiği, annesi, babası veya yasal vasisi ile ne sıklıkla iletişim kurabildiği ve en son ne zaman iletişim kurduğu, yaşam şartları ve birlikte yaşadığı kişilere ilişkin bilgilere yer verilir.

(4) Çocuk Koruma Kanunu kapsamında uygulanan tedbirlere istinaden barınma ve bakım hizmetlerinden faydalanan çocuklar hakkında birinci fıkranın (c) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır. Yapılan tespit işleminde çocuğun hangi kurumun bakım hizmetinden yararlandığı, ne kadar süredir kurum bakımı altında olduğu gibi hususlar belirtilir.

(5) Kendi temel gereksinim ve bakım ihtiyaçlarından fedakârlık ederek aile üyelerinden en az birinin rol ve sorumluluklarını sürekli olarak üstlenen çocuklar hakkında birinci fıkranın (ç) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır. Tespit işlemi sırasında aile üyelerinin hangi sebeplerle rol ve sorumluluklarını yerine getiremediği, çocuğun aile yaşantısı içinde hangi rol ve sorumluluğu üstlendiği ve üstlenilen rol ve sorumlulukların çocuğun yaşamı üzerinde meydana getirdiği olumsuzluklara yer verilir.

(6) Aile üyeleri, yasal vasisi veya aynı hanede birlikte yaşadığı kişilerle yaşamını sürdürmesinin bedensel, zihinsel, ahlaki, sosyal ve duygusal gelişimi ile kişisel güvenliği açısından risk oluşturduğu değerlendirilen çocuklar hakkında birinci fıkranın (d) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır. Bu fıkra kapsamındaki değerlendirmelerde çocuğun, aile üyeleri veya yasal vasisi ile halihazırda aynı hanede yaşayıp yaşamadığına bakılmaksızın tespit işlemi yapılır.

(7) Kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği veya iştirak ettiği iddiası ile hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da işlediği fiilden dolayı hakkında güvenlik tedbirine karar verilen çocuklar hakkında birinci fıkranın (e) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır.

(8) Kanunlarda suç olarak tanımlanan herhangi bir fiile maruz bırakılan çocuklar hakkında birinci fıkranın (f) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır.

(9) Ülkemizde zorunlu eğitim çağında olmasına rağmen herhangi bir sebeple eğitim hakkından yararlanamayan çocuklar hakkında birinci fıkranın (g) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır.

(10) Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelikte belirtilen iş kolları (istisnalar dahil) dışında bir işte çalışan ve her şartta çalışması nedeniyle eğitimine devam edemeyen çocuklardan 15 yaşını tamamlamamış olanlar hakkında birinci fıkranın (ğ) bendi, 15 yaşını tamamlamış olanlar hakkında birinci fıkranın (h) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır. Bu çocuklardan ağır ve tehlikeli işler ile Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelikte çalışamayacakları belirtilen işlerde çalıştırılanlar hakkında birinci fıkranın (ğ) veya (h) bendinin yanı sıra (ı) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır. Yapılan tespit işlemlerinde çocuğun iş yeri ve işveren bilgisi, ne zaman çalıştırılmaya başlandığı, yaptığı iş, günde kaç saat ve hangi saat aralığında çalıştırıldığı, haftada ve ayda toplam kaç gün çalıştığı, ne kadar ücret aldığı, aldığı ücrete başka biri tarafından el konulup konulmadığı, sigorta durumu, işveren ve iş yerindeki diğer çalışanların çocuğa yönelik tutum ve davranışları, eve gelir sağlayan diğer kişilerin bilgileri ve hanenin toplam geliri gibi bilgilerden çocuğun paylaşabildiklerine yer verilir.

(11) Türk Medeni Kanununa uygun ya da aykırı olarak evlendirilen çocuklar hakkında birinci fıkranın (i) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır. Çocuk evliliğe ilişkin tespitlerde çocuğun beyanlarına istinaden zorla veya menfaat karşılığı evlendirilip evlendirilmediğine ilişkin oluşan kanaate yer verilir. Çocuk evlilik vakalarının tespit işlemlerinde çocuğun menşe ülkede ya da ülkemizde evlendirilme durumu, ne zaman evlendirildiği, Türkiye’deki sosyal ve/veya ekonomik yönden destekçileri, aile üyelerinin nerede yaşadığı, yaşanılan ortamdaki sorumlulukları, aynı ortamda yaşadığı kişinin/kişilerin kendisine yönelik tutum ve davranışlarına yer verilir.

(12) Türk Medeni Kanununa uygun ya da aykırı olarak evlendirileceği anlaşılan çocuklar hakkında birinci fıkranın (j) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır.

(13) Türk Medeni Kanununa uygun ya da aykırı olarak evlendirilen ve akabinde evlilik birlikteliği sona eren çocuklar hakkında birinci fıkranın (k) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır. Evlilik birlikteliği sona ermiş çocuğun gebe olması halinde birinci fıkranın (l) bendi, evlilik birlikteliği sona ermiş çocuğun ebeveyn olması halindeyse birinci fıkranın (m) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır.

(14) Ülkemiz dışında çocuk evlilik yapmış, gebe kalmış veya ebeveyn olmuş kişilerden reşit olanlar hakkında birinci fıkranın (i), (j), (k), (l) ve (m) bentleri kapsamında tespit işlemi yapılmaz.

(15) Bir ya da birden fazla çocuğun fiziksel, ekonomik ya da farklı bir güç ilişkisi nedeniyle tekrarlayan biçimde ve bilerek zarar verme amacıyla uyguladığı şiddete maruz bırakılan çocuklar hakkında birinci fıkranın (n) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır. Tespit işlemlerinde çocuğun sosyal ve ekonomik şartlar, yaş, engellilik, cinsiyet, cinsel yönelim, dil, din, etnik grup ya da uyruk başta olmak üzere hangi sebeple akran zorbalığına maruz bırakıldığına ve bu davranışların çocuk üzerindeki olumsuz etkilerine yer verilir.

(16) Yukarıda belirtilen fıkralar kapsamında değerlendirilmesi mümkün olmamakla birlikte risk altında olduğu anlaşılan çocuklar hakkında birinci fıkranın (p) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır. Birinci fıkranın (p) bendi kapsamında hakkında yapılan tespit işlemlerinde çocuğun risk altında değerlendirilmesine neden olan husus belirtilir.

Madde 14 – Fiziki/Hukuki/Psiko-Sosyal Yönden Korunma İhtiyacı Olan

(1) Aşağıda belirtilen durumlardaki kişilerin fiziki/hukuki/psiko-sosyal yönden korunma ihtiyacı olduğu tespiti yapılır:

a) Sosyal ve/veya ekonomik yönden risk altında olduğu değerlendirilen

b) Cinsel yönelimi ve/veya cinsiyet kimliği sebebiyle risk altında olduğu değerlendirilen

c) Toplum tarafından reddedilen

ç) Vücut ve/veya cinsel dokunulmazlığına yönelik saldırı tehdidi altında olan,

d) Tek ebeveynli aile üyesi

e) İhtiyacı olan yaşlı,

f) Diğer bir nedenle fiziki/hukuki/psiko-sosyal yönden korunma ihtiyacı olan

(1) Çeşitli sebeplerle kendisinin ve varsa ailesinin temel ihtiyaçlarını karşılayacak geliri bulunmayan, yaşamını ayni ve nakdi yardımlarla sürdüren ya da yaşamını sürdürmek için ayni ve nakdi yardımlara ihtiyaç duyan, içinde bulunduğu yaşam koşulları nedeniyle sosyal sorunları çözme becerisi yetersiz olan ve/veya tespit işlemleri sırasında verdiği beyandan yaşamlarını en düşük seviyede dahi sürdürmekte güçlük çektiği anlaşılan kişiler hakkında birinci fıkranın (a) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır.

(2) Ülkemizde yaşadığı çevre tarafından kabul edilen değer, gelenek, dini inanç ya da toplumsal kurallar dışında kalan yaşam tarzı ve dünya görüşü olduğu gerekçesiyle, belirli bir süreklilik dahilinde ve yaşamını sürdürmesini engelleyecek düzeyde sosyal dışlanma ile baskı ve ayrımcılığa maruz bırakıldığı anlaşılan kişiler hakkında birinci fıkranın (c) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır. Tespit işlemi sırasında kişilerin hangi sebeple sosyal dışlanmaya ve ayrımcılığa maruz bırakıldığı, sosyal dışlanmaya maruz bırakan kişilerle olan bağı ve bu kişilere olan bağımlılığına yer verilir.

(3) Birinci fıkranın (ç) bendi kapsamında yapılan tespit işleminde tehdit edilen kişinin; tehdit edenle bağlantısı ve bu kişiye olan bağımlılığı, ulusal ve uluslararası düzeyde başvuru yaptığı merciler, başvuru yapmadıysa sebebi, en son tehdidin ne zaman vuku bulduğu, tehdidin neden kaynaklandığı ve tehditte bulunan kişinin nerede olduğu hususlarına yer verilir.

(4) Çocuğun bakımının, ölüm, boşanma veya ayrı yaşama nedeni ile hukuken veya fiilen anne ya da baba tarafından tek başına üstlenildiği tek ebeveyn ve çocuktan oluşan aile yapısında yaşamını sürdüren kişiler hakkında birinci fıkranın (d) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır. Bekâr olup evlat edinme, evlilik dışı çocuğa sahip olan bireylerin ayrılması, eşlerden birinin tutuklu ya da kayıp olması, eşlerin çeşitli nedenlerle farklı ülkelerde yaşamını sürdürmesi durumlarına konu olan kişiler de aynı kapsamda değerlendirilir. Yapılan tespit işlemlerinde çocuğun bakım ve sorumluluğunu doğrudan üstlenmeyen ebeveynin nerede olduğu hususu ile ne kadar süredir tek ebeveyn bakımında olduğu ve tek ebeveynli ailenin sosyal ve ekonomik destek sistemlerine ilişkin bilgi verilir. Tespit işlemlerinde resmi ya da gayri resmi evlilik birlikteliğinin çeşitli sebeplerle sona ermesine neden olan olayların hukuki niteliğine (boşanma, ayrılma, çocuk kaçırma, velayet durumu, tutuklanma vs. süreci devam eden ya da tamamlanmış diğer davalar) yer verilir.

(5) Birinci fıkranın (e) bendi kapsamında tespit edilen kişinin ihtiyaç sahibi olmasına ilişkin sosyal ve/veya ekonomik nedenlerin yanında öz bakım becerilerini yerine getirip getiremediği ve herhangi bir yetişkinin bakımından faydalanıp faydalanmadığı hususu belirtilir.

(6) Yukarıda belirtilen fıkralar kapsamında değerlendirilmesi mümkün olmamakla birlikte fiziki/hukuki/psiko-sosyal yönden korunma ihtiyacı olduğu değerlendirilen kişiler hakkında birinci fıkranın (f) bendi kapsamında tespit işlemi yapılır. Birinci fıkranın (f) bendi kapsamında hakkında yapılan tespit işlemlerinde fiziki/hukuki/psiko-sosyal yönden korunma ihtiyacı olduğu değerlendirilmesine neden olan husus belirtilir.

Madde 15 – Hak ve hizmetlere erişimin değerlendirilmesi

(1) Bu Yönergenin birinci bölümü kapsamında özel ihtiyaç sahibi tespit işlemlerinde söz konusu kişilerin ilgili mevzuat hükümleri gereğince kendilerine sağlanan hak ve hizmetlere erişimde sorun yaşayıp yaşamadıkları tespit edilir. Sorun yaşayan kişiler için ilgili kurum ve kuruluşlara yönlendirme işlemi yapılır. İl müdürlüğü bünyesinde çözüme kavuşturulabilecek aksaklıklar il müdürlüğü tarafından giderilir. Bu madde hak ve hizmetlere erişime ilişkin genel ve şahıs özelindeki kısıtlamaları kaldıracak şekilde yorumlanmaz.

Madde 16 – Tespit edilen kişilerin durumlarının kategorize edilmesi

(1) Hakkında özel ihtiyaç tespiti yapılan kişilerin özel ihtiyaç durumları, hak ve hizmetlere erişimleri, sağlanan hak ve hizmetlerin özel ihtiyaç durumunu ortadan kaldırmak için yeterli olup olmadığı, özel ihtiyaç durumunun ortadan kalkması için gerekli sürenin uzunluğu, hakkında tespit işlemi yapılanların ülkemizde kendi kendine yeterli olup olmadığı gibi hususlar dikkate alınarak tespit dosyaları aciliyet durumlarına göre kategorize edilir. Aciliyet durumu daha yüksek olanlara yönelik iş ve işlemlerde önceliklendirme yapılabilir.

(2) Başkanlık tarafından, tespit dosyalarının aciliyet durumu yeniden değerlendirilerek değiştirilebilir.

Madde 17 – Özel ihtiyaç sahiplerinin ilgili kurumlara bildirilmesi ve/veya yönlendirilmesi

(1) Hakkında tespit işlemi yapılan özel ihtiyaç sahiplerinin durumları hakkında sorun çözme ve baş etme mekanizmalarını güçlendirecek hizmet sağlayan kurumlara bildirim yapılır. Kişilerin bireysel başvuruda bulunarak ihtiyaç duyduğu desteğe (nakit yardımı, gıda yardımı vb.) erişebileceği durumlarda kişi söz konusu kuruma başvurmak üzere yönlendirilir. Sivil toplum kuruluşlarına bildirim ve yönlendirme sadece valilikçe uygun görülen hallerde ve uygun görülen sivil toplum kuruluşlarına yapılabilir. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına, Türk Kızılay’a ve Başkanlık tarafından yürütülen iş birliği kapsamındaki ortaklara yapılacak yönlendirme ve bildirimlerde valilikçe uygun görülmesi şartı aranmaz.

(2) Bildirim ve yönlendirme işlemi mülakatın tamamlanmasının akabinde yapılır ve özel ihtiyaç sahiplerinin yönlendirildiği kamu kurum ve kuruluşlarına ilişkin bilgi raporda belirtilir. Acil durumlarda bildirimin mülakatın tamamlanmasının hemen akabinde yapılması esastır.

(3) Tespit işlemi sırasında herhangi bir suça ilişkin şüphe oluşması halinde il müdürlüğü tarafından adli makamlara bildirimde bulunulur. Suça maruz bırakılan kişinin koruma altına alınmasına ilişkin değerlendirme yapılması amacıyla ilgili kurum ve kuruluşlara ivedilikle bildirimde bulunulur.

(4) Fiziki görünümü ile beyan ettiği yaşı uyumlu görülmeyen çocukların yaş tespiti Emniyet Genel Müdürlüğü Çocuk Şube Müdürlüğü/Büro Amirliği Kuruluş, Görev ve Çalışma Yönetmeliği hükümleri kapsamında il emniyet müdürlükleri tarafından yaptırılır. Yaş tespit işlemleri sonuçlandırılıncaya kadarki süreçte barınma gereksinimi olan çocuklar Çocuk Destek Merkezleri Yönetmeliği çerçevesinde fiziksel görünüm ve gelişimine uygun bölüme yerleştirilir.

(5) Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbir alınması gerekenlere ilişkin olarak kolluk kuvvetlerine ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının taşra teşkilatına bildirimde bulunulur.

(6) Özel ihtiyacı bulunan çocuklara ilişkin Emniyet Genel Müdürlüğü Çocuk Şube Müdürlüğü/Büro Amirliği Kuruluş, Görev ve Çalışma Yönetmeliği hükümleri kapsamına giren iş ve işlemlerde il emniyet müdürlüklerine bildirimde bulunulur.

(7) Mülakatın yapıldığı il dışındaki bir ilde yaşayan kişinin özel ihtiyaç sahibi olduğuna ilişkin bilgi alınması halinde bu durum tespit yapılması amacıyla kişinin yaşadığı ilde bulunan il müdürlüğüne bildirilir. İvedi şekilde koruma tedbiri uygulanması gereken hallerde diğer il müdürlüğüne bildirim telefon ve elektronik posta yoluyla yapılmasına müteakip resmi yazıyla gerçekleştirilir.

(8) Tespit işlemleri sırasında engelli olan çocuğun Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER) bulunmaması halinde söz konusu raporun edinilmesine ilişkin bilgilendirme yapılır.

(9) Eşi, ergin olmayan çocuğu ve bağımlı ergin çocuğu üçüncü ülkelerde bulunan kişiler aile birleşimi programları kapsamında başvuru yapmak üzere üçüncü ülkelerin dış temsilciliklerine yönlendirilir. Geçici koruma kapsamındaki kişilerden eşi, ergin olmayan çocuğu ve bağımlı ergin çocuğu Suriye’de bulunanlardan aile birleşimi talep edenler hakkında ilgili mevzuat kapsamında bildirimlerde bulunulur ve kişi söz konusu aile üyelerinin ilgili kara hudut kapısı mülki idare amirliğine başvurması hususunda bilgilendirilir. Diğer özel ihtiyaç kriterlerinden herhangi biri kapsamında değerlendirilemeyecek kişiler hakkında sadece bu fıkraya dayanılarak tespit işlemi yapılmaz.

(10) Ailesinden ayrı düşmüş çocukların bakımından sorumlu yakınları vesayet talebiyle il müdürlüğünün bulunduğu yargı bölgesindeki yetkili mahkeme dikkate alınarak ilgili mahkemeye başvurmak üzere yönlendirilir. Yönlendirme sırasında kişiden mahkeme kararını getirmesi talep edilir.

(11) Çocuklarla ilgili olarak cinsel istismar, reşit olmayanla cinsel ilişki ve/veya cinsel taciz olaylarının Türkiye’de gerçekleştiğinin anlaşılması halinde Türk Ceza Kanunun 103, 104 ve/veya 105 inci maddeleri kapsamında ilgili birimlere bildirimde bulunulur. Acil koruma sağlanması gereken hallerde durum ivedilikle kolluk kuvvetlerine bildirilir.

(12) Suça sürüklenen veya organize suç/terör örgütleri tarafından kullanılan çocuklardan hakkında adli işlem yapılmasını gerekli kılan bir fiili işlediğine veya iştirak ettiğine ilişkin şüphe oluşan çocuklara ilişkin kolluk birimlerine ivedilikle bildirimde bulunulur.

(13) Gayri resmi olarak ayrılan eşler resmi boşanmanın gerçekleştirilmesi ve çocukların velayetine ilişkin hakların belirlenmesi amacıyla ilgili mahkemeye yönlendirilir.

(14) Özel ihtiyaç sahibi tespiti amacıyla yönlendirilen tüm kişilere ülkemizde başvurabileceği kurumlara ilişkin bilgilendirme yapılır. Yapılan bilgilendirmede kişilere; şiddete maruz bırakılmaları durumunda kolluk kuvvetlerine, aile ve sosyal hizmetler il müdürlüklerine, tedavi ihtiyacının ortaya çıkması durumunda sağlık hizmet sunucularına, hukuki desteğe ihtiyaç duyması durumunda barolara ve sosyal yardıma ihtiyacı olması durumunda sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarına başvurabileceğine ilişkin bilgilendirme yapılır.

Madde 18 – Tespit dosyalarının kontrolü

(1) Özel ihtiyaç sahibi tespitleri neticesinde oluşturulan dosyalar il müdürü ve/veya Başkanlık tarafından görevlendirilecek personel tarafından incelenir. Yapılan incelemede kriter seçiminin uygun olup olmadığı, yönlendirmelerin özel ihtiyaç durumuna uygun olup olmadığı, tespit işlemi sırasında ülkemizdeki yaşam koşullarının belirtilip belirtilmediği, görüşmede sorulması gereken soruların sorulup sorulmadığı gibi hususlar değerlendirilir.

(2) Özel ihtiyaç sahibi tespitleri il müdürlüğü tarafından kontrol edilmeden Başkanlığa bildirilmez. Yapılan kontrol neticesinde hatalara ilişkin olarak ilgili personel uyarılır. Yapılan hatanın dosyanın özel ihtiyaç durumunu ortadan kaldırabileceği veya dosyanın kapsamını değiştirebileceği hallerde tespit işlemi yeniden yapılır.

Madde 19 – Tespit dosyalarının Başkanlık tarafından kontrolü

(1) Başkanlık il müdürlükleri tarafından yapılan tüm tespit işlemlerini inceleyebilir. Yapılan inceleme sonucunda tespit edilen eksiklikler il müdürlüklerine bildirilir.

Ayrıca Başkanlık özel ihtiyaç sahiplerinin dosyalarıyla ilgili olarak yeniden tespit işlemi yapılmasını veya dosyanın kapsam ve içeriğindeki bir eksikliğin giderilmesini isteyebilir. Başkanlık tarafından yeniden tespit işlemi yapılması veya eksikliğin giderilmesi talep edilmesi halinde il müdürlüğü tarafından Başkanlıkça belirli bir süre belirtilmediği sürece en geç on iş günü içinde söz konusu talebin gereği yerine getirilir.

Madde 20 – Tespit işlemlerinin saklanması

(1) Tespit ve yönlendirme işlemlerinin elektronik sistemler üzerinden yapılabilmesi halinde ayrıca fiziksel dosya oluşturulmaz. Dayanak belgelerinin kişinin dosyasında muhafazası genel hükümlere tabi olup bu madde kapsamında değerlendirilmez.

Madde 21 – İstatistikler

(1) Tespit ve yönlendirmeye ilişkin tüm istatistikler Başkanlık tarafından belirlenecek şekle uygun olarak il müdürlükleri tarafından Başkanlığa bildirilir.

(2) İstatistiki veriler, Başkanlık tarafından, ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile bu Yönergenin uygulanmasında işbirliği yapılan uluslararası kuruluşlar, sivil toplum kuruluşları ve ilgili diğer kurumlarla paylaşılabilir.

(3) Başkanlıktan talep edilen istatistiki veriler valiliğin uygun görmesi halinde il müdürlükleri tarafından, kamu kurum ve kuruluşları ile paylaşılabilir.

Madde 22 – Tespit mülakatlarında gözlemci

(1) Özel ihtiyaç sahibinin izin vermesi halinde özel ihtiyaç sahibiyle yapılacak mülakatlara ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının temsilcileri katılabilir. Özel ihtiyaç durumu nedeniyle diğer kamu kurum ve kuruluşlarının katılımına ihtiyaç duyulması halinde özel ihtiyaç sahibinin izniyle il müdürlüğü tarafından diğer kamu kurum ve kuruluşlarından gözlemci talep edilebilir.

(2) Başkanlık tarafından uygun görülen uluslararası kurum ve kuruluşların temsilcileri özel ihtiyaç sahibinin izin vermesi halinde mülakatlara katılabilir.

(3) Özel ihtiyaç durumunun ortaya çıkmasına neden olanlar dışında kişinin yasal temsilcileri ile avukatı mülakata gözlemci olarak katılabilir.

(4) Sivil toplum kuruluşu temsilcileri mülakatta gözlemci olamaz.

Madde 23 – Personelin bilgilendirilmesi ve eğitimi

(1) İl müdürlüğü personeli özel ihtiyaç sahiplerine ilişkin sorumlulukları, görev alanı, sınırlılıkları ve uyması gereken davranış kuralları hakkında Başkanlıkça uygun görülen personel veya ulusal/uluslararası kuruluşlar tarafından bilgilendirilir.

(2) Personele, Başkanlık ve il müdürlüğü tarafından bu Yönergenin uygulanmasına ilişkin eğitim düzenlenebilir.

Madde 24 – Özel ihtiyaç sahibi tespit işlemlerinde personel görevlendirilmesi

(1) Tespit işlemlerinde görevlendirilen personelin; herhangi bir nedenle farklı bir il müdürlüğünde görevlendirilmesi gibi zorunlu durumlar hariç, tespit işlemlerinde uzmanlaşmış personelin görevinin değiştirilmemesi esastır.

Geçici madde 1 – Geçiş hükümleri

(1) Özel ihtiyaç sahiplerinin tespiti ve yönlendirilmesi işlemlerinin GöçNet bilgi sistemi üzerinden gerçekleştirilebilmesi amacıyla Uluslararası Koruma Genel Müdürlüğü ve Yönetim ve Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğü; BMMYK ve ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarıyla sistemler arası entegrasyonun sağlanmasına yönelik iş ve işlemleri yürütür.

(2) GöçNet bilgi sistemi üzerindeki çalışmalar tamamlanıncaya kadar GöçNet bilgi sistemi üzerinden yapılacağı bildirilen iş ve işlemler resmi yazı veya elektronik posta yoluyla yapılabilir.

(3) İl Göç İdaresi Müdürlüklerinin Desteklenmesi Projesi kapsamında koruma masası bulunan illerde tespit işlemleri koruma masası tarafından yapılabilir.

(4) Aksi bildirilmediği sürece bu Yönergenin yürürlüğe girmesinden önce kullanılan istatistik formatları ile diğer form ve belgeler kullanılmaya devam edilir.

(5) GöçNet bilgi sistemindeki düzenlemeler tamamlanıncaya kadar tespit amaçlı yönlendirilen kişinin GöçNet bilgi sistemindeki kaydında özel ihtiyaç durumu güncellenir. Tespit işlemi sonrasında özel ihtiyaç durumu yanlış, farklı ve/veya eksik tespit edilenler ile özel ihtiyaç sahibi olmamasına rağmen özel ihtiyaç durumuna ilişkin veri girişi yapıldığı anlaşılanların verileri ilk veri girişini yapan personel tarafından güncellenir.

Madde 25 – Yürürlük

(1) Bu Yönerge onaylandığı tarihte yürürlüğe girer.

Madde 26 – Yürütme

(1) Bu Yönerge hükümlerini Başkan yürütür.